Lexpera Blog

Karayolu Trafik Hukukunda Yaya İlk Geçiş Hakkı

Değişim ve yenilenme hayatın/bilimin gerçeği, hukuk ise doğru ve iyinin normudur. Hukuk geliştikçe hayata iyilik ve değer katar, aklınızı çoğaltır, düşüncenizi güçlendirir. Hukukunuz hayatınızı belirler. Karayolu trafik hukuku, bir kamu hukuku alanı olarak emredici hükümlerle düzenlendiğinden hem kişisel trafik yönetimi hem de kamusal trafik yönetimi açısından önemlidir. Trafik herkesin hayat hikâyesine ve günlük yaşantısına yansıması itibarı ile 81.867.2231 ilgi, anlam ve insana değer.

6085 Sayılı ilk Karayolları Trafik Kanununun 18.05.19532 tarihinde yürürlüğe girmesinden itibaren karayolu trafik hukuku ülkemizdeki gelişimini sürdürmeye devam etmektedir. 18.10.2018 tarihli 71483 Sayılı Kanunun 25. Maddesi ile 29184 Sayılı Karayolları Trafik Kanunun 74. maddesi yenilenmiş, karayolu trafik hukukunda 26.10.2018 tarihi itibarı ile yayalara ilk geçiş hakkı tanınmış/verilmiştir. Ayrıca bu hakkın tanınmasına/verilmesine bağlı olarak 23. madde ile Karayolları Trafik Kanununun 68 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (3) numaralı alt bendi yürürlükten kaldırılmıştır.

A- Kanunun genel gerekçesinde; karayolu trafik güvenliğini artırmak için trafikte önceliğin yayalara ait olduğu ilkesinden hareketle kanunda belirtilen alanlarda ilk geçiş hakkının yayalara verildiği ve trafikte yayaların haklarına riayet etmeyenlerin sorumluluğunu artırılmak amacı ile hükmün ihdas edildiği,

B- 25. maddenin özel gerekçesinde; özellikle şehir içinde meydana gelen kazalarda ölenlerin yarıya yakınının yaya olduğu, bu kazaların birçoğunun ise yaya geçitlerinde veya yayaların öncelikle geçiş hakkına sahip oldukları yerlerde meydana geldiği, trafikte önceliğin yayalara ait olduğu ilkesinden hareketle kanunda belirtilen alanlarda ilk geçiş hakkının yayalara verilmesi ve trafikte yayaların haklarına riayet etmeyenlere ilişkin yaptırımların artırılması amacı ile düzenleme yapıldığı,

C- 23. maddenin özel gerekçesinde ise; trafikte önceliğin yayalara ait olduğu ilkesinden hareketle Karayolları Trafik Kanununun 68 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (3) numaralı alt bendinde yer alan yerlerde yayaların geçişlerde araçların hız ve uzaklığını göz önünde bulundurma yükümlüğünün kaldırıldığı,
Şeklinde açıklanmaktadır.5

Yürürlükteki hukuk aslında özel bir bütünlüktür. Mevzuat, düzenleme ve konu bütünlüğü önemlidir. Kural koyma, yorum ve uygulama bu bütünlük gözetilerek yapılır. Karayolu trafik hukukunda da bu bütünlük bağlamında yöntembilimsel yol takip edilir. “…adalet değeri odaklı…”6 olmak da hukuki düşünmenin ön ilkesidir.

“Yayalara ilk geçiş hakkı verilmesi”7 başlıklı yeni 74. Maddeye göre;

Sürücüler,

1- Görevli bir kişi veya ışıklı trafik işareti bulunmayan,
2- Trafik işareti veya levhalarıyla belirlenmiş,
3- Kavşak giriş ve çıkışlarına,
4- Yaya veya okul geçitlerine yaklaşırken,
5- Yavaşlamak,
6- Varsa buralardan geçen veya geçmek üzere bulunan,
7- Yayalara durarak ilk geçiş hakkını vermek zorundadırlar.

Bu madde açısından idari yaptırım olarak da ayrıca 488 TL para cezası öngörülmüştür. Yine 74. madde hükmüne uymayan sürücüler, trafik normunu ihlal etmiş sayılacağından kusurlu sayılırlar ve KTK.m.84 ve KTY.m.1578 gereğince kusur durumları/sorumlulukları9 belirlenir. Sorumlulukları hukuki ve/veya cezai olarak oluşabilir. Bu nedenle, normu tam ve eksiksiz bilmek/uygulamak kişiyi tehlike ve sorumluluktan kurtarır.

Yayalara ilk geçiş hakkı verilmesi, yayaların trafikte uyması gereken normları ortadan kaldırmaz yine yayalar Karayolları Trafik Kanunu (KTK) ve Karayolları Trafik Yönetmeliğinde (KTY) kendileri için belirtilen tüm kurallara uyma zorunluluğu/sorumluluğu altındadırlar (KTK.m.68; KTY.m.94, 95, 138)10.

Karayolu hukukunda normatif güvenlik kavramı ve gelişmesi açısından yayalara ilk geçiş hakkı verilmesi önemli bir adımdır, ülkemiz açısından diğer sevindirici adım ise “Karayolu Altyapısı Güvenlik Yönetimi Hakkında Yönetmelik” hükümlerinin 21.10.2018 tarihinde yürürlüğe girmesidir11.
Ayrıca kent merkezlerinde yaya güvenliği12 ilk geçiş hakkı verilmesi ile artmış olmaktadır. Avrupa Parlamentosu “Yaya Hakları Bildirgesi”13 ölçülerine daha da yaklaşılmıştır. Yayalar yol kullanıcısı olarak, trafikte doğrudan öznedir ve daha fazla korumaya muhtaçtır.
Yaya, psikolojisi ve sosyolojisi ile trafiğe katılır. Dikkati, algısı, hayatanlam gelişmişliği belirleyicidir. Beceri-temelli, kural-temelli ve bilgi-temelli performans düzeylerinin ihlal, hata ve olumlu davranışlara yol açtığını14 görmek/bilmek gerekir. Bireyin yaşadığı toplum normlarıyla, kültürüyle şekillenen15 sosyoloji, norma bağlı ve geleceğe dönük olarak yenilenmelidir.

Yayalara ilk geçiş hakkı verilmesi, doğru uygulamaya kavuşabilmesi için yaya ve sürücüler tarafından normun ve şartların zorlanmaması gerekir. Aksi hal kaza/zarar tehlikesini büyütür. Normu kültürleştirerek değer ve güven inşa edelim.
Unutmamak gerekir ki, trafik tehlike ve sorumluluk ortamı olarak, kurallar uygulandığında ancak güvenli hale gelir. Güvenlik trafik için, bilgi ve bilinç, ilgi ve dikkat göster. Kendini ve herkesi koru. Yavaşla ve dur, yayalara ilk geçiş hakkını ver.

Karayolu trafik hukuku, çok fonksiyonlu bir alana sahip olması nedeni ile norm ve sorumluluk bağlamında birçok hukuk disiplinini birden ilgilendirir. Geniş bir uygulama/etki alanına sahiptir. Hukuk biliminin ilgi/odak konularındandır. Herkes ulaşması gereken bilgidir.

Dipnotlar:

  1. Türkiye Nüfusu-Türkiye İstatistik Kurumu

  2. 6085 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu (Mülga)

  3. 7148 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun

  4. 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu

  5. 7148 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Gerekçesi

  6. Serozan, R.: Hukukta Yöntem, Journal of Yasar, Özel Sayı (Armağan) Vol 8, s.2425

  7. Bu makale, Türk Hukuk literatürü açısından konusu itibarı ile bir ilk makaledir.

  8. Evren, M.: Trafik Kazalarının Soruşturulmasında Kusur Tespitine Yardımcı Disiplinler Arası Ekip Çalışmasının Gerekliliği, YLT, Ankara, 2013, s. 39 vd.

  9. Murat, B.: Hukuki ve cezai sorumluluk açısından trafik kazaları ve trafik kazalarının tespitinde yeni bir model önerisi, DT, Ankara, 2010,s.40 vd.

  10. 1-2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu; 2-Karayolları Trafik Yönetmeliği

  11. Karayolu Altyapısı Güvenlik Yönetimi Hakkında Yönetmelik

  12. Kaplan/Alpan/Hayırlı: “Kent Merkezlerinde Yaya Güvenliği Ve Trafikte Güvenirliliğin İrdelenmesi: Ankara Kızılay Kent Merkezi Örneklem Çalışması”, Sürdürülebilir Ulaşım İçin Yol Trafik Güvenliği Ulusal Kongresi Bildiriler Kitabı, Ankara, 2016, s.256-264

  13. Avrupa Parlamentosu Yaya Hakları Bildirgesi

  14. Demir, B.: Yaya Davranışlarının Sosyal Psikolojik Belirleyicileri, DT, Ankara, 2017,s.VI

  15. Ceylan,Y.: Trafik Suçlarının Suç Kuramlarındaki Yeri ve Sosyolojik Analizi, YLT,Eskişehir, 2015,s.30

Author image
Antalya Barosu üyesidir. Lisans eğitimini Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinde, yüksek lisans eğitimini Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Anabilim dalında tamamlamıştır.