Lexpera’da Geçen Hafta (31 Ekim-6 Kasım 2026)

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 256. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Dolunay Çörek Akyıldız, Gıda Hakkı, Gıda Egemenliği ve Agroekolojik Hukuk

Çalışmada, küresel tarım-gıda hukuku ve politikaları ile insan hakları arasındaki ilişki yeniden değerlendirilmiş; gıda hakkının üretim süreçlerine katılımının, doğal varlıkların korunmasını ve demokratik yönetişimi de kapsayan bütüncül bir hak anlayışı olduğu ortaya konulmuş; mevcut tartışmalar ışığında agroekolojik hukuk yaklaşımının kuramsal temellerine katkı sunulmuştur.

Sera Conkbayır, Veri Koruma Hukuku Açısından Sağlıkta Yapay Zekâ

Eserde, sağlık alanında kullanılan yapay zekâ sistemleri ile bu sistemler aracılığıyla işlenen veriler, veri koruma hukuku perspektifinden ele alınmış; Kişisel Verilerin Korunması Kanunu çerçevesinde kişisel verilerin işlenmesine ilişkin temel ilkeler açıklanmış; yapay zekâ sistemleri bağlamında ortaya çıkabilecek veri ihlali senaryoları ve bu ihlaller sonucunda Türk hukuku bakımından başvurulabilecek sorumluluk türleri incelenmiştir.

Semih Batur Kaya, Is Democracy at the Brink? Exploition of Democratic Elections

Kitapta, demokraside seçimler ve seçimlerin niteliği hakkında bilgi verilmiş, demokratik seçimlerin aşınması konusu mercek altına alınmış, otoriter rejimlerde seçimler ve yolsuzluk tartışması yapılmış, dijital suistimaller ile “nöro haklar” üzerinde durulmuş ve seçim güvenliğini sağlamanın gerekliliği hususuna değinilmiştir.

Zeynep Betül Yılmaz, Konut ve Çatılı İşyeri Kiralarında Uyarlama (TBK m. 138 Kapsamında)

Çalışmada, Türk Borçlar Kanunu m. 138 kapsamında konut ve çatılı işyeri kira sözleşmelerinde uyarlama konusu ele alınmış; uyarlamanın teorik temelleri, uygulanma şartları ve yargı kararları ışığında ortaya çıkan sorunlar irdelenmiş; olağanüstü durumlar, ekonomik dalgalanmalar ve devlet müdahalelerinin kira sözleşmelerine etkileri üzerinde durularak ortaya çıkan hukuki sonuçlar analiz edilmiştir.

Aynur Demirli, Sosyal Politika ve Kalkınma Paradigmasının Dönüşümü Odağında Türkiye’de Sosyal Belediyecilik

Eserde, sosyal belediyeciliği romantize eden ya da sadece kültürel-dini kodlar üzerinden açıklayan literatüre bir itiraz çabasıyla belediyeleri bir “sosyal sığınak” olarak gören yaklaşım sorgulanmış; yerel yönetimlerin aynı anda hem yoksulluğu yöneten hem sermaye birikimini kolaylaştıran yapısı olduğu gerekçelendirilmiş; yerel siyasete olduğu kadar sosyal politika ve kalkınma tartışmalarına da eleştirel bir perspektif sunulmaya çalışılmıştır.

Abdulkadir Kayacı, Medeni Usul Hukuku Bakımından Takas

Kitapta, hukuk düzeninde maddi hukuktan doğan takas kurumu bütün yönleriyle ortaya konulmuş; takasın dava içinde gündeme geldiği hallerde usul düzeni içerisinde nasıl anlaşılır ve işlevsel kılınabileceği açıklanmış; takasın hukuk düzeni içinde sağlam ve tutarlı bir yer edinmesine katkı sunmak hedeflenmiştir.

Ezgi Şirin, İdari Yargılama Usulünde Re’sen Tahkik İlkesi

Çalışmada, re’sen tahkik ilkesinin anlamı ve kapsamı, dava türleri bakımından görünümü, ilk derece ve kanun yollarındaki görünümü gibi farklı hususlar incelenmiş; bu inceleme yapılırken öğretide ortaya konulan görüşlerin yanı sıra müesseseye ilişkin Danıştay ve Anayasa Mahkemesi kararları taranmış; ilgili yargı organlarının konuya yaklaşımına yer verilmiştir.

Yusuf Genç, Teslime Bağlı Taşınır Rehninin Eşya ve Alacak Bakımından Kapsamı

Eserin birinci bölümünde taşınır rehni kavramı tanımlanarak teslime bağlı taşınır rehninin tanımı, ilkeleri ve konusu ortaya konulmuş; ikinci bölümünde teslime bağlı taşınır rehninin eşya bakımından kapsamı hakkında bilgi verilmiş; üçüncü ve son bölümünde ise teslime bağlı taşınır rehninin alacak bakımından kapsamına değinilmiştir.

Najiba Mustafayeva, Uluslararası Çevre Hukukunun Öğretimi: Türk Dünyası Perspektifi

Kitapta, uluslararası çevre hukuku, Türk Devletleri gibi yeni ortaya çıkan küresel aktörlerin perspektifinden değerlendirilmiş; uluslararası çevre hukukunun mevcut sistemine meydan okumak ya da onu ikame etmek değil, Türk dünyasının tarihsel, kültürel ve jeopolitik gerçekliklerine dayanan tamamlayıcı bir çaba amaçlanmış; konuya ilişkin Türk perspektiflerinin karşılaştığı zorluklar masaya yatırılmıştır.

Ahmed Saim Pehlivanlı, From Consumer Welfare to Fairness: A Functional Framework for Controlling Digital Markets and Beyond Under EU Competition Law

Çalışmada, tüketici refahı ve adalet arasındaki ilişki hakkında sistematik ve özgün bir sorgulamaya girişilmiş; adaletin Avrupa Birliği rekabet hukukunda örtük olarak mevcut olduğu iddia edilmiş; dijital platformların yol açtığı zorlukların üstesinden gelmek için tutarlı, uygulanabilir ve ileriye dönük bir model sunulmuştur.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

MAHKEME	KARAR SAYISI
Anayasa Mahkemesi	46
Yargıtay (Hukuk)	26679
Yargıtay (Ceza)	18868
Danıştay	180
Bölge Adliye Mahkemesi	278
TOPLAM	46051

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Danıştay İDDK., E. 2025/1307 K. 2025/2421 T. 10.11.2025

Dava konusu; İstanbul ili, Sarıyer ilçesi, (...) Mahallesi, (...), (...) ve (...) sayılı parsellerin önünde yer alan devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazın, 13.200,00 m²’lik kısmının plaj olarak kullanılmak suretiyle fuzulen işgal edildiğinden bahisle, davacı adına 2.913.614,30 TL ecrimisil tahakkuk ettirilmesine ilişkin İstanbul Valiliği Avrupa Yakası Milli Emlak Dairesi Başkanlığı’nın ecrimisil düzeltme ihbarnamesinin iptali istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesi; plajlardan faydalanabilme dönemi içinde ecrimisil talep edilebileceği açık olduğundan her yıl için davacı adına 25 Temmuz-31 Ekim tarihleri arasını kapsayan dönem için ecrimisil hesaplanması gerektiği, dava dosyasına sunulan tespit tutanağı ve işgale konu taşınmaz mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda tanzim edilen rapor sonucunda, söz konusu taşınmazın davacı şirket tarafından plaj olarak kullanılmak suretiyle işgal edildiği tarihler dikkate alınarak yapılan hesaplamalar göz önünde bulundurularak dava konusu ihbarnamenin 2.574.047,06 TL’lik kısmının iptaline, 339.567,24 TL’lik kısmı yönünden ise davanın reddine karar vermiştir.

(...) Bölge İdare Mahkemesi; idare mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve taraflarca ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar vermiştir.

İlgili Danıştay Dairesi; idare mahkemesi tarafından karar verilirken, ecrimisil ihbarnamesine konu taşınmazın plaj olarak işgal edilmesi nedeniyle sadece turizm sezonunda aktif olarak kullanıldığından bahisle ecrimisil bedeli hesaplanmışsa da davacının işgalinin tüm yıl devam etmesi nedeniyle ecrimisil bedelinin tüm yıla ilişkin yapılacağının açık olduğu, davalı idare tarafından emsal alınan ecrimisil ihbarnamesindeki birim bedellerin yargı incelemesinden geçerek kesinleştiği dikkate alındığında bu hususa dikkat ederek karar verilmesi gerektiğinden, temyize konu kararın iptale ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle (...) Bölge İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmının bozulmasına karar vermiştir.

(...) Bölge İdare Mahkemesi; bozma kararında emsal alınan yerin Hazine taşınmazı iken bu dosyada taşınmazın devletin hüküm ve tasarrufu altında kalan yer olduğu, emsal gösterilen yerde tek katlı yapı yapıldığı tespiti var iken, bu dosyada yapı, iskele, beton gibi sabit nitelikte sayılacak bir yapı ya da tesise ait bir saptama bulunmadığı, bu özelliklerin ise gerek işgal dönemini gerekse ecrimisil bedelini etkileyecek hususlar olduğu, bilirkişi raporunda yer alan mülkiyet bilgisi ve kullanım amacı uyuşmazlık konusu yerle benzerlik gösteren taşınmaza ait mahkeme kararının kesinleştiği, ecrimisilin mevsimlik olarak alınmasının hukuka, hak ve nesafet kurallarına uygun olduğu, ecrimisil miktarının belirlenmesinde mahkemenin takdirinin yerinde olduğu gerekçesiyle istinaf başvurularının reddi yolundaki ilk kararında ısrar etmiştir.

Davalı idare; dava konusu ecrimisilin, mevzuata uygun olarak takdir ve tahakkuk ettirildiği, idarelerince emsal alınan taşınmaza ilişkin olarak kesinleşmiş yargı kararlarına esas birim m² ecrimisil bedeli üzerinden hesaplama yapılmış olmasına rağmen yapılan bedel tespiti dikkate alınmadan bilirkişi raporunun hükme esas alınmasında ve mevsimsel kullanım göz önünde bulundurularak hesaplama yapılmasında hukuka uyarlık bulunmadığı savıyla temyiz yoluna başvurmuştur.

Bunun üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu; idare mahkemesi kararında ecrimisil ihbarnamesine konu taşınmazın plaj olarak işgal edilmesi nedeniyle sadece turizm sezonunda aktif olarak kullanıldığından bahisle ecrimisil bedeli hesaplanmış ve ısrar kararında da (...) Bölge İdare Mahkemesi tarafından aynı sonuca varılmışsa da Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik’te fuzuli şagilin, Hazine taşınmazının zilyetliğini, yetkili idarenin izni dışında eline geçiren, elinde tutan veya her ne şekilde olursa olsun bu malı kullanan veya tasarrufunda bulunduran gerçek veya tüzel kişiler olarak tanımlandığı, bilirkişi raporunda taşınmazın bir kısmının plaj alanı olduğu, bir kısmından ise işletmenin bahçesi olarak tasarruf edildiği, davacının işletmesinin tüm yıl açık olması ve işgalin tüm yıl devam etmesi nedeniyle ecrimisil bedelinin tüm yıla ilişkin hesaplanması gerektiği gerekçesiyle ısrar kararının davalı idarenin istinaf talebinin reddine yönelik kısmının bozulmasına oyçokluğu ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Türk Medenî Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2026/23, K. 2026/162 sayılı ve 16.07.2026 tarihli kararı uyarınca, önalım hakkının kullanılmasına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklikler, 06.08.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.