Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 255. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

İlayda Gökhan, Sermaye Piyasası Hukukunda Zorunlu Pay Alım Teklifi

Çalışmada, pay alım teklifi mekanizması tüm boyutlarıyla ele alınmış; hâkim ortaklar ile diğer yatırımcılar arasındaki menfaat dengesi incelenmiş; güncel mevzuat değişiklikleri, Sermaye Piyasası Kurulu kararları ve yargı kararları mercek altına alınarak uygulamada sıklıkla karşılaşılan hukuki tereddütlere ışık tutulmuştur.

Muhammet Erturan, İş Hukukunda İşverenin Girişim Özgürlüğünün Sınırlandırılması

Eserin birinci bölümünde girişim özgürlüğünün kavramsal çerçevesi çizilmiş; ikinci bölümünde Türk hukukunda girişim özgürlüğünün sınırlandırılması üzerinde durulmuş; üçüncü bölümünde iş hukuku ilkelerinin girişim özgürlüğünü sınırlandırıcı etkisi değerlendirilmiş; dördüncü ve son bölümünde ise iş hukukundaki düzenlemeler, işverenin girişim özgürlüğünün sınırlandırılması bakımından tartışılmıştır.

Ayşe İpek Sarıöz Büyükalp, Milletlerarası Ticari Tahkimde İddia ve Savunmanın Genişletilmesi veya Değiştirilmesinin Sınırlandırılması

Kitapta, hakemlerin sınırları belirleme konusunda sahip olduğu yetkileri nasıl kullanabileceği sorusu cevaplanmaya çalışılmış; bu bağlamda hakemlerin usulî yetkilerinin kaynağı ve temeli ile tahkim yargılamasına hâkim olan ilkeler üzerinde durulmuş; Milletlerarası Tahkim Kanunu, UNCITRAL Model Kanunu ülkelerinin tahkim kanunları ve Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tahkim kurallarına yer verilmiştir.

İsmail Dede, Miras Payının Devri

İsviçre-Türk hukukunun esas alındığı ve Alman hukukuyla karşılaştırmalı bir perspektifin benimsendiği çalışmada, miras açılmadan önce ve miras açıldıktan sonra kurulan devir sözleşmeleri irdelenmiş; miras payının devri, teknik bir miras hukuku kurumunun ötesinde ekonomik ihtiyaçlar ile hukuki çözümlerin kesiştiği noktada yer alan çok yönlü bir araç olarak ele alınmıştır.

Volkan Maviş, Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukukunda Nemo Tenetur İlkesi

Eserin birinci bölümünde nemo tenetur ilkesinin tarihsel kökleri ve felsefi temelleri, ilkenin diğer ceza muhakemesi hak ve ilkeleriyle ilişkisi ortaya konulmuş; ikinci bölümünde ilkenin karşılaştırmalı hukuktaki yerine değinilmiş; üçüncü bölümünde Türk ceza muhakemesi hukukunda nemo tenetur ilkesi, ilkenin kapsam ve istisnaları, ilkeye aykırılık oluşturan hallere yer verilmiş; dördüncü ve son bölümünde ise ilkeye ilişkin özel durumlar aktarılmıştır.

Mevlüt Alper Kaya, Egemenlik ve Cezalandırma: Egemenliğin Ortaya Çıkışı ve Sınırlandırılması Sürecinde Siyasal İktidar Tipleri ve Cezalandırma Yetkisi

Kitapta, olgusal ve kavramsal boyutlarıyla, egemenlikten kaynaklanan bir yetki olarak cezalandırmanın siyasal iktidar biçimleriyle birlikte geçirdiği dönüşüm tarihsel süreç içerisinde incelenmiş; devlet öncesi siyasal örgütlenmelerden Antik Yunan ve Roma’ya, feodal dönemden modern devletin doğuşuna dek egemenlik anlayışındaki değişimlerin cezalandırma yetkisine olan yansımaları masaya yatırılmıştır.

M. Buhari Çetinkaya, Türk Ceza Kanunu’nda Hile

Çalışmada, hileye unsur olarak yer veren her suç için kavramı daha belirgin hale getirmek, kavrama ilişkin bütünlüklü bir teori ortaya koymak, kavramın, ilgili suç tiplerine uyarlanabilir zeminini ve sınırlarını belirlemek hedeflenmiş; bu kapsamda hile kavramının geçirdiği tarihsel evrim, hilenin unsurları ve sonuçları, bazı suçların bünyesindeki hile unsurunun kapsamı ele alınmıştır.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay HGK., E. 2025/246 K. 2026/201 T. 01.04.2026

Davacı vekili; 21.03.1925 doğumlu (...)’ın 02.07.2014 tarihinde dul ve çocuksuz olarak öldüğünü, geride tek mirasçısı olarak dayısı 01.07.1907 doğumlu (...)’un kaldığını, nüfus kayıtlarının incelenmesinde (...)’un 05.07.1993 tarihinde bekâr ve çocuksuz olarak ölmüş olması nedeniyle miras payının yönetilmesinde Hazinenin hak ve menfaati olduğu gözetilerek (...) Sulh Hukuk Mahkemesi’nin kararı ile Hazine adına İstanbul Defterdarının (...)’a kayyım olarak atandığını, dolayısıyla (...)’un hak ve menfaatlerinin korunması amacıyla eldeki davanın açıldığını, diğer yandan muris (...)’nin ölümünden bir gün önce 01.07.2014 tarihinde sözlü vasiyette bulunduğunu, anılan vasiyetnamenin tanıklarca 01.07.2014 tarihinde saat 20.00 ibaresi ile tutanağa bağlandığını, akabinde tutanağın 03.07.2014 tarihinde mahkemeye gönderildiğini, murisin ölümü üzerine de dava konusu vasiyetnamenin (...) Sulh Hukuk Mahkemesi’nin kararı ile açıldığını, ancak sözlü vasiyet anında murisin 89 yaşında olduğunu, hukuki işlem ehliyetinin bulunmadığını ileri sürerek sözlü vasiyetnamenin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili; vasiyetçinin uzun süreden beri müvekkili olan vakfa ait huzur evinde kalmaktayken aniden gelişen sağlık sorunları nedeni ile vakfın hastane bölümüne nakledildiğini, burada yanına çağırdığı arkadaşı olan tanıklara sözlü vasiyetini bildirdiğini ve ertesi gün vefat ettiğini, söz konusu vasiyetname ile murisin tüm terekesini davalı vakfa bıraktığını, dolayısıyla müvekkilinin atanmış mirasçı konumunda bulunduğunu, somut olayda belirli mal bırakma vasiyetinin olmadığını, murisin iptali istenen vasiyetnameyi düzenlemekteki tek amacı ve son arzusunun ölümünden sonra terekesinin müvekkili vakfa intikal etmesi olduğunu, vasiyetnamenin yasal koşulları taşıdığı gibi vasiyetçinin ehliyetsiz olduğu yönündeki iddianın da soyut ve dayanaktan yoksun olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

İlk derece mahkemesi; vasiyetçi (...)’nin uzun yıllardan beri davalı vakfa ait huzurevinde kaldığı, tüm bakımının vakıf tarafından karşılandığı, 01.07.2014 tarihinde davalı vakfa ait hastanede tedavi görmekteyken sözlü vasiyette bulunarak tüm malvarlığını davalı vakfa bıraktığı, sözlü vasiyetin tanıklar tarafından tutanağa geçirildiği, Adli Tıp Kurumu’ndan alınan rapor uyarınca da vasiyet tarihinde temyiz kudretine sahip olduğu ve sözlü vasiyette bulunma ehliyetinin bulunduğu gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir.

Davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine (...) Bölge Adliye Mahkemesi; ilk derece mahkemesi tarafından verilen kararın usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle başvurunun esastan reddine karar vermiştir.

Davacı vekilinin temyiz isteminde bulunması üzerine ilgili Yargıtay Dairesi; dava konusu vasiyetin içeriğinden vasiyet edenin kımıldayacak durumunun olmadığı, tedavi gördüğü hastanenin ulaşım sıkıntısı olmayan merkezi bir konumda yer aldığı, tıbbın geldiği nokta dikkate alındığında vasiyet eden hayatta iken noterin de katılımıyla resmi vasiyetname düzenlenebileceği, dolayısıyla sözlü vasiyetnameye başvurulmasının esas şartı olan olağanüstü halin gerçekleşmediği gerekçesiyle kararı oy çokluğuyla bozmuştur.

İlk derece mahkemesi; sözlü vasiyetnamenin geçerliliği bakımından önemli olan hususların, vasiyetnamenin yapıldığı sırada vasiyetçide vasiyetname yapma iradesinin bulunması, olağanüstü koşulların vasiyetnamenin yapıldığı esnada var olması ve başka bir ölüme bağlı tasarrufa başvurma imkânının olmaması noktalarında toplandığı ancak somut olayda belirtilen tüm koşulların gerçekleştiği gerekçesiyle direnme kararı vermiştir.

Davacı vekilinin bu kararı da temyiz etmesi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; vasiyetçinin yakın ölüm tehlikesi içerisinde bulunması nedeniyle olağanüstü hal içerisinde olduğu kabul edilse bile, resmî vasiyetname yapma imkânına sahip olmadığından söz edilemeyeceği, zira vasiyetçinin sözlü vasiyetin düzenlendiği gün rahatsızlanarak saat 14.30’da hastaneye yatırıldığı ve bu anda arkadaşlarına haber verilmesini istediği, dolayısıyla mirasbırakanın vasiyetname düzenleme kararına vararak uygulamaya geçme anının bu saat üzerinden değerlendirilmesi gerektiği, vasiyetname yapma arzusu içerisinde olan vasiyetçinin olağan olan el yazılı veya resmî vasiyetname düzenleme imkânına sahipken istisnai olan sözlü vasiyetname düzenleme isteğinin ve kendilerine haber verilen tanıkların mesai saatinden sonra saat 17.30’da hastayı ziyarete gelmiş olmalarının önem taşımadığı, olayın gerçekleştiği yerin çok merkezi bir konuma sahip olması nedeniyle etrafında çok sayıda noterliğin bulunduğu, bir noterin temin edilerek vasiyetçinin son arzularının resmî vasiyetname ile düzenlenmesi mümkünken sırf vasiyetçinin yakın ölüm tehlikesi içerisinde olduğu ve tanıkların mesai saatinden sonra 17.30’da hastaneye ulaştıklarından bahisle başka türlü vasiyetname düzenleme olanağının bulunmadığından söz edilemeyeceği gerekçesiyle direnme kararını oyçokluğu ile bozmuştur.

Mevzuat

Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun

Sermaye Piyasası Kanunu’nun 128. maddesi uyarınca, Sermaye Piyasası Kurulu’nun 17.09.2026 tarihli kararları ile tasfiyesine karar verilen yatırım fonlarından kanunun yayımı tarihinde tasfiyesi tamamlanmamış olanların adil, şeffaf ve etkin şekilde tasfiyesine, bu fonların malvarlığından hukuka aykırı olarak çıkarılan değerlerin geri kazanılmasına, fon kayıp ve zararının sorumlulardan tahsiline ve geri kazanılan değerlerin fon pay sahibine ödenmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlendi.

Konutların Turizm Amaçlı Kiralanması Faaliyetlerinin Düzenlenmesine İlişkin Yönetmelik

Denetim ve yaptırımlar kapsamında izin belgeli konutlarda evrak eksikliğine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Bilgilendirilmiş Rızanın Elektronik Ortamda Alınması Hakkında Yönetmelik

Sağlık hizmetinin sunumu sırasında gerçekleştirilecek tıbbi müdahale öncesinde hastanın bilgilendirilmiş rızasının elektronik ortamda alınması halinde, buna ilişkin süreç ile bu süreçte bilgilendirilmiş rıza formunun hastaya güvenli ve erişilebilir şekilde ulaştırılması ve bilgilendirilmiş rızanın kayıt altına alınmasına ilişkin usul ve esaslar belirlendi.

Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği

Sağlık kurullarına ilişkin yönetmelik hükümleri yürürlükten kaldırıldı.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kurumlar Arası Geçici Görevlendirme Yönetmeliği

Atama yapılana kadar yönetmelik kapsamında geçici görevlendirme yapılamamasının hukuki dayanakları, tereddütlerin giderilmesi ve bildirime ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Binalar ile Yerleşmeler İçin Yeşil Sertifika Yönetmeliği

Yönetmelik eklerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu Kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığına Yapılacak Başvurular ile Sunulacak Hizmetler Karşılığı Alınacak Bedellere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik

Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki kültür varlıklarının korunması, yaşatılması, geliştirilmesi, belgelenmesi, araştırılması, planlanması, yönetimi ve denetlenmesine ilişkin olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yetkili olduğu iş, işlem ve hizmetler hakkında yapılacak başvurular ile sunulacak hizmetler karşılığında alınacak ücret tarifesinde belirlenen hizmet bedellerine ilişkin usul ve esaslar düzenlendi.

Tersane, Tekne İmal ve Çekek Yeri Hakkında Yönetmelik

Mevcut tesis yeniden tanımlandı. Tesis organizasyonu ve yerleşim planı onayı başvurusu, kısmi işletme izni belgesi başvurusu, işletme izni belgesi başvurusu, kısmi işletme izni belgesi veya işletme izni belgesi başvurusu değerlendirme esasları, yüzer havuz işletme izni belgesi başvurusu ve değerlendirme esasları, tesis kira ve devir başvuruları, gemi sanayi veri tabanı programı uygulamaları yükümlülüğü ve yaptırımlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yapı Sahipleri ile Yapı Denetimi Hizmet Sözleşmesi İmzalayacak Yapı Denetim Kuruluşlarının Elektronik Ortamda Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslara Dair Tebliğ

Yapı denetim hizmet sözleşmesini imzalayacak yapı denetim kuruluşunun belirlenmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklikler, 30.11.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Zorunlu Karşılıklar Uygulama Talimatı

Türk lirası cinsinden nakdi kredi büyümesine dayalı zorunlu karşılık tesisi ve istisna kredilerin kapsamına ilişkin hükümler ile talimatın cetvel ve eklerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi/Finansmanı Uygulama Talimatı

Kredi/finansman limitleri ve yatırım taahhüdünün gerçekleştirilmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Raporların geçerliliğine ilişkin geçiş hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğe İlişkin Uygulama Talimatı

Döviz dönüşüm desteği sağlanması, firma satış limitleri ve aracı bankaların görev, yetki ve yükümlülüklerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber

Serbest fonlara ilişkin esaslar ve yatırım fonları tarafından ortaklık payları ile ilgili yapılan işlemlere ilişkin esaslarda değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri ile Yatırım Kuruluşlarına İlişkin Rehber

Profesyonel müşteriler ve nitelikli yatırımcılara ilişkin hususlarda değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 254. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Ziya Akıncı, Yasin Ekmen (Ed.), Managing Expectations in Arbitration/Tahkimde Beklentilerin Yönetimi

Çalışmada, tahkimle ilgili olarak müvekkillerin, hakemlerin ve avukatların beklentileri ve bunların yönetimi konuları ışığında sunum ve tartışmalara yer verilmiş; tahkim yolunun daha başarılı olması için tahkimle ilgili beklentilere, tahkime dâhil olan kişi ve kurumların gözünden bakılmaya çalışılmıştır.

Nigar Guliyeva, Küresel Diplomaside Büyük Veri ve Yapay Zekânın Kullanımı: Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya Federasyonu’nun Karşılaştırılmalı Analizi

Kitapta, söz konusu iki ülkenin stratejileri ele alınarak farklılıkların küresel diplomasi üzerindeki olası etkileri analiz edilmiş; yapay zekâ ve büyük verinin insan hakları, demokrasi, medya özgürlüğü ve bireysel mahremiyet üzerindeki etkileri tartışılmış; dijital çağda verinin stratejik önemine vurgu yapılarak ortaya çıkan yeni güç dinamikleri çerçevesinde uluslararası ilişkilerin daha doğru anlaşılması amacıyla Veri Üstünlüğü Teorisi geliştirilmiştir.

Betül Kaya, MÖHUK Çerçevesinde Tanınmış Yabancı Mahkeme Kararlarının Kesin Hüküm Etkisi

Eserin birinci bölümünde Türk medeni usul hukukunda mahkeme kararlarının kesin hüküm etkisi incelenmiş, ikinci bölümünde Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) çerçevesinde yabancı mahkeme kararlarının kesin hüküm etkisinin kabulü (tanıma) hakkında bilgi verilmiş, üçüncü ve son bölümünde ise MÖHUK çerçevesinde yabancı mahkeme kararlarının tanıma yolu ile sahip olduğu kesin hüküm etkisi açıklanmıştır.

Semih Batur Kaya, 1982 Anayasasına Göre Milletvekilliğinin Hukuki Rejimi

Çalışmada, demokrasinin icrası, temsil kavramı ve işlevselliği, siyasal temsilin görünüm biçimleri gibi meselelere değinilerek Türkiye’deki durum hakkında bilgi verilmiş; milletin temsili, milletvekillerinin adaylığı ve milletvekillerinin hukuki statüsü irdelenerek tutuklu milletvekilleri üzerinden Anayasa Mahkemesi içtihadı ele alınmıştır.

Seda Ağır, Denetim Sürecinde Etik İlkelerin Önemi ve Muhasebe Meslek Mensuplarının Yaklaşımları

Kitapta, denetim kavramı ve süreci açıklanmış, etik kavramı ve meslek etiği tanımlanmış, muhasebe meslek mensupları açısından etik ilkeler mercek altına alınmış, denetim sürecinde etik ilkelere duyulan gereksinime değinilmiş, etik ihlalleri ve denetim skandalları ele alınarak etik eğitimi ve farkındalık vurgulanmış, ayrıca literatür taraması bulguları değerlendirilmiştir.

Büşra Şahin Aydın, Marka Devir Sözleşmesi

Eserde, markanın devrini sağlayan hukuki imkânların neler olduğu, marka devir sözleşmesinin hukuki niteliğinin ne olduğu, markanın aynı sınıf içindeki farklı mal veya hizmetler bakımından ya da coğrafi bakımdan kısmi olarak devredilip devredilemeyeceği, tescilsiz bir markanın kısmi devrinin ispat hukuku bakımından nasıl mümkün olabileceği gibi sorulara yanıt aranmıştır.

Hediye Bahar Sayın, Anonim Şirkette Azınlığın Genel Kurulu Toplantıya Çağırma ve Gündeme Madde Ekletme Hakkı

Çalışmada, Türk anonim şirketler hukukunda azınlık pay sahiplerinin genel kurulu toplantıya çağırma ve gündeme madde ekletme hakları (Türk Ticaret Kanunu m. 411 ve 412) teorik ve pratik yönleriyle ele alınmış; karşılaştırmalı hukuk perspektifiyle (İsviçre Borçlar Kanunu m. 699 ve 699b) mevcut düzenlemelerin etkinliği analiz edilmiştir.

Fatma Ayhan, İdare Hukuku Açısından Vakıf Yükseköğretim Kurumlarının Hukuki Statüsü ve İşleyişi

Kitapta, vakıf yükseköğretim kurumlarının kuruluşu, idari yapısı ve işleyişi, konuyla ilgili yargı kararları ve mevzuat hükümleri ışığında incelenmiş; vakıf üniversitelerinin hukuki statüsü ve bu statüden kaynaklanan öznel nitelikler aydınlatılmış; vakıf üniversitelerinin idari yapısı ve işleyişine ilişkin hukuki sorunlara yönelik çeşitli çözüm önerileri sunulmuştur.

Esra Yıldız Üstün, İklim Değişikliğine İlişkin Yatırımcı-Devlet Uyuşmazlıkları ve Çözüm Yöntemleri

Eserde, iklim politikalarının ekonomik etkileri ve bu politikaların uluslararası yatırım anlaşmalarıyla nasıl kesiştiği somut örnekler üzerinden açıklanmış; ev sahibi devletler ile yatırımcılar arasındaki dengenin kurulabilmesi için yatırım anlaşmalarının yeşil model klozlar ile revize edilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

İdil Özer, Finans Şirketlerinin Sürdürülebilirlikle Bağlantılı Yükümlülükleri Kapsamında Yeşil Yatırım Araçları

Çalışmanın birinci bölümünde yeşil ekonomi ve sürdürülebilir finans uygulamaları hakkında bilgi verilmiş, ikinci bölümünde finans şirketlerinin sürdürülebilirlik ile bağlantılı yükümlülükleri ortaya konulmuş, üçüncü ve son bölümünde ise finans şirketlerinin çevresel performansları değerlendirilmiştir.

Geçen hafta Blog’a yüklenen makalelere aşağıda yer verilmiştir:

Erdem Küçüker, Yargıtay Kararları Işığında Tahkim Yargılamasında Bilirkişi

Rüştü Cenk Damgacıoğlu, Ortaklığın Satış Suretiyle Giderilmesinde Mirasçılara Özgülenmiş Birinci Artırma

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay CGK., E. 2023/470 K. 2026/200 T. 01.04.2026

Yerel mahkeme tarafından, sanığın, Türk Ceza Kanunu’nun 103/1-a delaletiyle 103/1, 103/3, 103/6, 43/1, 62, 53. maddeleri uyarınca çocuğun cinsel istismarı suçundan 13 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir. Hükmün istinaf edilmesi üzerine (...) Bölge Adliye Mahkemesi, istinaf başvurusunu esastan reddetmiş; bu kararın temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Dairesi, 2011-2013 yılları arasında zincirleme şekilde gerçekleştirildiği iddia edilen cinsel istismar eylemleriyle ilgili yaklaşık 5 yıl sonra yetkili makamlara bildirimde bulunulması şeklinde gerçekleşen olayın intikal tarzı ve zamanı, mağdurenin aşamalarda başka delille desteklenmeyen çelişkili ve soyut beyanları, savunma, tanık beyanları ile tüm dosya kapsamında, yerel mahkemenin kabulünde yer alan sübuta ilişkin delillerin dosya içeriğiyle çeliştiği gerekçesiyle mahkûmiyet kararının bozulmasına karar vermiştir.

Yerel mahkeme; ilk kararındaki beden veya ruh sağlığını bozacak şekilde çocuğun basit cinsel istismarı suçunun sabit olduğu konusundaki kabulünde ve bu suçtan kurulan mahkûmiyet kararında bir isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle bozma ilamına direnerek sanığın önceki hüküm gibi cezalandırılmasına karar vermiştir.

Direnme kararına konu bu hükmün de temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın bozma istemli tebliğnamesiyle dosya, kararına direnilen Daireye gönderilmiş; inceleme yapan Yargıtay Dairesi tarafından direnme kararı yerinde görülmemiştir.

Bunun üzerine Yargıtay Ceza Genel Kurulu; sanık, kollukta ve mahkemedeki savunmalarında, olayın adli mercilere bildirilmesinden önce katılan mağdurun dedesi ile yaşadığı tartışmalar nedeniyle aralarında husumet bulunduğunu ileri sürmüş ise de sulh ceza hâkimliğindeki ifadesinde kendisine yöneltilen isnadın nedenini anlayamadığını belirtmesi, katılan mağdurun babası ile annesinin söz konusu tartışmanın yaşandığını doğrulamakla birlikte bu olayın kendileriyle herhangi bir ilgisinin bulunmadığını ve görüşmeye devam ettiklerini ifade etmeleri, ayrıca olayın doğal gelişim içerisinde adli makamlara intikal etmiş olması ile husumet savunmasına konu edilen tartışmanın üzerinden yaklaşık 2 yıl geçmiş olması birlikte değerlendirildiğinde, sanığın suçtan kurtulmaya yönelik olduğu anlaşılan savunmalarına itibar edilmesinin mümkün olmadığı gerekçesiyle yerel mahkemenin mahkûmiyet hükmüne ilişkin direnme kararının isabetli olduğuna oyçokluğu ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği

Önlisans başvuru usulü, önlisansın tadil edilmesi, lisans başvurusu, lisans tadil başvurularının incelenmesi, değerlendirilmesi ve sonuçlandırılması, tedarik lisansı sahibinin hak ve yükümlülükleri, toplayıcı lisansı sahibinin hak ve yükümlülükleri, yükümlülüklerin ertelenmesi, askıya alınması ve kaldırılması, teminatın iadesi ve irat kaydedilmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği

Sayaçlar, uzaktan izleme, koruma ve kontrol sistemleri, mahsuplaşma işlemleri, tüketim tesisleri ve depolama faaliyetlerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Lisanssız elektrik üretim tesislerinin dengeleme güç piyasası kapsamında talimatlandırılması ve dağıtım sistemine bağlantı anlaşmasına ilişkin ek hükümler ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği

Anlaşma gücü, dağıtım sisteminden ayrılma, dağıtım varlıkları ve teminatlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Teminatların iade edilmesine ilişkin geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Demiryolu Araçları Tescil ve Sicil Yönetmeliği

Yönetmeliğin dayanağı, tescilin yenilenmesi ve askıya alınmasına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Tren Makinist Yönetmeliği

Yönetmeliğin dayanağı ile idari ve cezai yaptırımlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik

Yönetmeliğin dayanağı, yönetmelikte geçen tanımlar, taşıt sürücüsünün ve taşıtta bulunan diğer görevlilerin yükümlülükleri, tehlikeli maddelerle ilgili bilgi ve belgelerin ibrazı, denetim yetkisi ve kullanımı, yol kenarı ve işletme denetimi ile idari para cezasına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı Hizmetleri Hakkında Yönetmelik

Yönetmeliğin dayanağı, denetim yetkisi ve kullanımı, uyarma ve ihlal tespit tutanağının düzenlenmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Bozulabilir Gıda Maddelerinin Taşımacılığında Kullanılacak Özel Ekipmanlar Hakkında Yönetmelik

İdari para cezasına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik

Sera gazı emisyonlarının piyasa temelli bir mekanizma ile azaltımını teşvik etmek amacıyla kurulacak ve işletilecek Türkiye emisyon ticaret sistemi piyasasına ve işlem kayıt sistemine ilişkin usul ve esaslar belirlendi.

Gençlik ve Spor Bakanlığı Yurtlarında Bulunan Yemekhane, Kantin ve Diğer İşletmeler Hakkında Yönetmelik

Zaruri masraf tespiti ve işletmelerin hizmete açık tutulacağı zamanlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kayıt Dışı İstihdam ile Mücadele ile İlgili 2015/25 Sayılı Genelge

Tescilsiz sigortalılık tespiti kapsamında (4/a) sigortalıları yönünden yapılacak işlemlere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Teminat Usul ve Esasları

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından, organize toptan elektrik piyasaları kapsamında faaliyet gösteren piyasa işletmecisinin teminat tutarının artırılmasını talep edebileceği hususlar yeniden belirlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Öz

7589 sayılı Kanun, tüm maliklerin taşınmazı miras yoluyla edindiği ve mirasçılar dışında üçüncü kişi malik bulunmadığı hâllerde, ortaklığın satış suretiyle giderilmesine ilişkin birinci artırmanın yalnız malik mirasçılar arasında yapılmasını zorunlu kılmıştır. Hüküm, Türk Medenî Kanunu’nun paydaşlar arası artırmayı kural olarak oybirliğine bağlayan sisteminden ayrılan, bir defalık ve sınırlı katılımlı yeni bir satış aşaması kurmaktadır. Bununla birlikte kanun; “miras yoluyla edinme” ve “mirasçı” ifadelerinin hangi mirasbırakana göre belirleneceğini, ardışık intikaller ve farklı tereke zincirlerinin nasıl değerlendirileceğini, sağlararası pay devirlerinin etkisini ve özel artırmanın hangi anda tüketilmiş sayılacağını açıklamamaktadır.

Bu çalışma, yeni rejimi iki ayrı düzlemde inceler. İlk düzlem uygulama alanıdır: güncel malik çevresi, her payın yakın kazanma sebebi, referans mirasbırakan ve üçüncü kişi mülkiyeti. İkinci düzlem ise işleyiştir: birinci artırmadaki yüzde yüz eşik, ikinci artırmadaki yüzde elli eşik, yüzde on teminat, satış bedelinin tamamının ödenmesi ve bedelin süresinde yatırılmamasına bağlanan yaptırımlar. Çalışmada, satış hukukunda öngörülebilirlik amacıyla, ilan hazırlığındaki güncel mülkiyet yapısını ve her payın yakın hukuki kazanma sebebini esas alan bir yorum modeli önerilmektedir. Bu modele göre ortak bir mirasbırakan şartı metinden çıkarılamaz; ardışık miras ve farklı tereke zincirleri kural olarak kapsamda kalabilir; buna karşılık sağlararası işlemle kazanılmış güncel bir pay, sıkı lafzî okumada özel rejimi düşürür. Haciz, ipotek ve intifa gibi mülkiyet dışı haklar ise tek başına üçüncü kişi mülkiyeti oluşturmaz.

Çalışma ayrıca, mirasçıya tanınan münhasır katılım penceresinin ekonomik değerinin yalnız yüzde yüz/yüzde elli karşılaştırmasıyla açıklanamayacağını savunur. Birinci tur, mirasçıyı üçüncü kişi rekabetinden korurken daha yüksek bir asgari eşik ve ciddi bir brüt finansman ihtiyacı yaratır. İhale alıcısının satış bedelinin tamamını ödemesini öngören İİK m. 114/7-(11) ve m. 130 karşısında, paydaşın beklenen dağıtım payını baştan mahsup edebileceği mevcut hukukta açık değildir. Bu nedenle mahsup, hükmün içinden kesin bir hak olarak türetilmek yerine, diğer paydaşları ve rüçhanlı alacaklıları koruyan güvencelerle birlikte açıkça düzenlenmesi gereken bir kanun önerisi olarak ele alınmaktadır.

Çalışma ayrıca, özel ilk artırma için İİK m. 114/7-(8)’de öngörülen yüzde yüz eşiğin, m. 115’teki genel yüzde elli eşiği ve m. 129’daki gönderme değiştirilmeden bırakıldığı için bir kanun tekniği uyumsuzluğu doğurduğunu tespit etmektedir. Yüzde yüz eşiği daha yeni ve özel kural olarak bağlayıcı olmakla birlikte, m. 115 ile m. 129’un da açıkça uyumlaştırılması gerekir.

Abstract

Law No. 7589 introduced a mandatory first-auction stage for immovables subject to a sale-based dissolution of co-ownership where all current owners acquired through succession and no non-heir third party holds title. The first auction is restricted to owner-heirs and may be used only once. The amendment, however, does not identify the relevant decedent, the treatment of successive inheritances and multiple chains of succession, the effect of inter vivos share transfers, or the point at which the one-time procedure is exhausted.

This article separates two questions that are often conflated. The first concerns scope: the current ownership structure, the immediate legal cause by which each share was acquired, the reference decedent, and the distinction between ownership and encumbrances. The second concerns operation: the one-hundred-percent threshold in the restricted first auction, the fifty-percent threshold in the public second auction, the ten-percent security requirement, full payment of the sale price, and sanctions for non-payment. For reasons of predictability and registry reliability, the article proposes a current-title and immediate-acquisition-cause test at the auction-announcement stage. On that approach, the statute does not require a common decedent; successive inheritances and different succession chains may remain within scope, whereas a presently held share acquired through an inter vivos transaction generally prevents the special regime from applying. Attachments, mortgages, and usufructs do not, by themselves, constitute third-party ownership.

The article further argues that the economic value of the heirs’ exclusive window cannot be reduced to a simple comparison between the one-hundred-percent and fifty-percent thresholds. The restricted round removes outsider competition but imposes a higher threshold and a substantial gross liquidity requirement. In light of Article 114(7)(11)’s full-payment rule and Article 130’s cash-payment rule, current law does not clearly authorize an owner-heir to net the distribution expected on their existing share against the auction price. Netting should therefore be addressed as an express legislative option, subject to safeguards for other co-owners, secured claims, and sale expenses, rather than presented as an already established right.

The article also identifies a drafting mismatch: Article 114(7)(8) expressly imposes the one-hundred-percent threshold for the restricted first auction, while the general fifty-percent threshold in Article 115 and the cross-reference in Article 129 remain unchanged. The one-hundred-percent threshold governs as the later and more specific rule, but the related provisions should be expressly harmonized.

I. Giriş

Ortaklığın giderilmesi hukukunda satışın kimler arasında yapılacağı, maddî hukuk ile cebrî satış usulünün kesiştiği bir sorudur. Paydaşlar paylaşma biçiminde anlaşamaz ve aynen bölünme mümkün olmazsa hâkim satışa karar verir. Türk Medenî Kanunu’nun (“TMK”) 699. maddesi, satışın yalnız paydaşlar arasında yapılabilmesini bütün paydaşların rızasına bağlar. Miras ortaklığında ise TMK m. 651/3, mirasçıların artırmanın şekli konusunda anlaşamaması hâlinde sulh hâkiminin artırmanın mirasçılar arasında veya herkese açık yapılmasına karar vereceğini düzenler.^[1] Satış kararı verildikten sonra hâkim bir satış memuru görevlendirir ve taşınmazın satışı, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (“HMK”) 322/2. maddesi ile İcra ve İflâs Kanunu’nun (“İİK”) taşınmaz satışına ilişkin hükümleri uyarınca yürütülür.^[2]

31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun bu sistem içinde yeni ve emredici bir ara aşama yaratmıştır. İİK m. 114/2’ye eklenen cümlelere göre, tüm maliklerin miras yoluyla edindiği ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkının bulunmadığı taşınmazlarda, ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilmişse birinci artırma yalnız malik mirasçılar arasında yapılır. Bu usul bir defaya mahsustur.^[3]

Yeni mekanizma çoğu ilk değerlendirmede “mirasçılara öncelik” şeklinde adlandırılmıştır. Bu ifade pratik bir kısaltma olmakla birlikte, hukuki niteliği tam olarak karşılamaz. Hüküm, mirasçıya üçüncü kişinin teklifini eşitleme, satıştan önce satın alma veya ihale sonrasında taşınmazı geri alma yetkisi veren bir önalım hakkı kurmaz. Paylı mülkiyette yasal önalım hakkı TMK m. 732 vd. ile tanınmış olmakla birlikte, TMK m. 733/1 cebrî artırmayla satışlarda bu hakkın kullanılamayacağını düzenler. Yeni hüküm bu yasağı kaldıran bir önalım yetkisi değil, ilk turdaki katılımcı çevresini daraltan bir usul kuralıdır. Yalnızca üçüncü kişilerin katılamadığı, zaman bakımından önce gelen ve tek sefer kullanılabilen bir teklif alanı oluşturur. Bu nedenle kurumun niteliği, “mirasçıya önalım hakkı”ndan çok mirasçılara özgülenmiş birinci artırmadır.

Hükmün amacı ile metni arasında iki ayrı gerilim vardır. Birincisi kapsam gerilimidir: Kanun “mirasçı” der, fakat kimin mirasçısını kastettiğini söylemez; “miras yoluyla edinme” der, fakat ardışık ölüm, farklı mirasbırakanlar veya paylaşma sonrası tescil gibi zincirleri tanımlamaz. İkincisi ekonomik gerilimdir: Kanun üçüncü kişi rekabetini ilk turda kaldırırken teklif eşiğini muhammen kıymetin yüzde yüzüne çıkarır, paydaşların teminat muafiyetini kaldırır ve ihale bedelinin tamamının ödenmesine ilişkin genel kuralı değiştirmez. Dolayısıyla aile içinde kalma imkânı ile bu imkâna erişmek için gereken likidite aynı düzenlemenin içinde karşı karşıya gelir.

Bu çalışmanın temel önerisi, kapsam ve işleyiş sorularını birbirinden ayırmaktır. Önce özel artırmanın uygulanıp uygulanmayacağı; sonra uygulanacaksa katılımcı, eşik, teminat, ödeme ve yaptırım kurallarının nasıl işleyeceği belirlenmelidir. Kapsam bakımından çalışma, artırma ilanının hazırlanması sırasındaki güncel tapu yapısını ve her payın mevcut malik tarafından hangi yakın hukuki sebeple kazanıldığını esas alan bir model önermektedir. İşleyiş bakımından ise yüzde yüz eşiğin mirasçıyı mutlaka zarara uğrattığı veya rasyonel mirasçının mutlaka ikinci turu beklemesi gerektiği sonucuna varılmamaktadır. Münhasırlığın değeri, üçüncü kişi rekabeti, mevcut pay oranı, öznel aile değeri, finansman maliyeti ve dağıtım zamanı somut olayda birlikte değerlendirilmelidir.

İnceleme tarihi ve yöntem. Çalışma, 18 Ağustos 2026 itibarıyla 7589 sayılı Kanun’un TBMM’de kabul edilen metni, teklif ve madde gerekçeleri, ilgili temel kanunlar ve erişilebilen ilk mesleki değerlendirmeler esas alınarak hazırlanmıştır. Bu tarih itibarıyla yeni cümlelerin kapsamını çözen yerleşik bir yüksek mahkeme içtihadı henüz oluşmamıştır. Bu nedenle özellikle referans mirasbırakan, karma edinim, geçmişte üçüncü kişiye çıkmış pay ve “bir defa” kuralına ilişkin sonuçlar, yerleşik hukuk değil, gerekçelendirilmiş yorum önerileridir.^[4]

II. Normatif çerçeve ve yeni mekanizmanın niteliği

A. TMK m. 699 ve m. 651 ile ilişki

TMK m. 699/3’e göre satışın paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına karar verilmesi bütün paydaşların rızasına bağlıdır. Hüküm, katılımcı çevresinin daraltılmasının satış bedelini etkileyebileceği düşüncesiyle oybirliği arar. TMK m. 651/3 ise miras ortaklığına özgü olarak, bölünemeyen bir tereke malının artırma yoluyla satılmasında mirasçılar artırmanın şekli konusunda anlaşamazsa sulh hâkiminin artırmanın mirasçılar arasında veya herkese açık yapılmasına karar vermesini öngörür.^[5]

İİK m. 114’e eklenen yeni cümleler bu iki hükmü yürürlükten kaldırmamıştır. Genel sistem devam eder; ancak özel şartların gerçekleştiği satış suretiyle ortaklığın giderilmesi dosyalarında, tarafların rızasından ve önceki tercihten bağımsız olarak ilk tur bakımından kanuni bir katılım sınırlaması doğar. Bu yönüyle hüküm, satışın tamamını mirasçılar arasında kapalı hâle getirmez. Bir defalık özel tur başarısız olursa ikinci artırma genel katılıma açılır. Madde gerekçesi de, ‘Mirasçılar arasında yapılacak ilk açık artırmada alıcı çıkmazsa ikinci açık artırma genel hükümlere tabi olarak herkese açık bir şekilde yapılacaktır.’ demektedir.^[6]

Bu sistematik sonuç, mahkeme kararında “umuma açık artırma” ifadesi bulunması hâlinde de önemlidir. HMK m. 322/2 satışın icrasını İİK hükümlerine bağladığı için, ilanı yeni rejim döneminde hazırlanan satışta satış memuru emredici İİK kuralını göz ardı edemez. İİK m. 126’nın m. 114 hükmünün tamamını taşınmazın açık artırma hazırlık tedbirlerine uygulaması, yeni m. 114/2 ve m. 114/7-(8) hükümlerinin taşınmaz satışındaki teknik bağlantısını kurar. Buna karşılık hüküm yalnız satış aşamasına ilişkindir; aynen paylaşmanın mümkün olup olmadığına veya ortaklığın giderilmesine karar verilip verilmeyeceğine dair maddî hukuk incelemesini ortadan kaldırmaz.

Yeni İİK rejiminin TMK ve özel kanunlardaki paylaşma düzeninden ayrıldığı noktalar aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

Tablo, TMK m. 651/3 ile m. 699/3’ün paylaşmanın ve satış biçiminin maddî hukuk şartlarını, 5403 sayılı Kanun’un tarımsal arazilere özgü öncelikli çözümleri, İİK m. 114’ün ise satış kararından sonraki özel artırma aşamasını düzenlediğini göstermektedir.

B. Birinci ve ikinci artırmanın farklı yapısı

Yeni sistemin temel farkları tek tabloda şöyle gösterilebilir:

Tablodaki yüzde oranları tek başına “başlangıç fiyatı” olarak okunmamalıdır. İİK m. 114/7-(8), teklifin ilgili yüzde ile malla güvence altına alınan ve satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacakların toplamından hangisi fazlaysa o tutarı ve ayrıca paraya çevirme ve paylaştırma masraflarını geçmesini arar.^[7] Somut dosyada rüçhanlı alacak toplamı muhammen kıymet eşiğinden yüksekse yüzde yüz/yüzde elli karşılaştırması belirleyici olmayabilir.

Aynı bent, bu dosyalar için ‘muhammen kıymetin yüzde yüzü, ikinci artırmada ise muhammen kıymetin yüzde ellisi’ ayrımını kurmuştur. Bu iç bağlantı, özel katılımcı sınırının yalnız ilk tura özgü olduğu sonucunu destekler; ancak m. 114/7-(10)’daki ‘ilk açık artırmadaki şartlar’ kaydının açıklaştırılması yine de uygulama güvenliği bakımından gereklidir.

İİK m. 114/7-(10)’daki, ikinci artırmanın “ilk açık artırmadaki şartlar çerçevesinde” yapılacağı cümlesi ile yeni “bir defaya mahsus” kaydı arasında görünür bir metin gerilimi vardır. Katılımcı sınırı ikinci tura da taşınırsa özel usul fiilen birden çok kez uygulanmış olur ve madde gerekçesindeki herkese açık ikinci artırma açıklaması etkisiz kalır. Bu nedenle “ilk artırmadaki şartlar” ibaresi; ilan, teminat ve elektronik artırma düzeni gibi genel şartlara ilişkin kabul edilmeli, yalnız mirasçılara katılım sınırlaması ikinci tura taşınmamalıdır. Yine de kanun metninin açıkça “ikinci artırma herkese açıktır” şeklinde tamamlanması uygulama güvenliğini artıracaktır.

C. Amaç: ailede kalma ile ekonomik menfaatin birlikte korunması

Teklif gerekçesi iki hedefi birlikte zikreder: ortaklığın giderilmesi satışlarında görülen kötüye kullanmaları önlemek ve miras yoluyla intikal eden taşınmazlarda mirasçıların hukuki menfaatlerini azami düzeyde korumak. İlk turda dışarıdan alıcıların engellenmesi taşınmazın öncelikle mirasçılar arasında kalmasını; muhammen kıymetin tamamının esas alınması ise diğer paydaşların ekonomik menfaatini korumayı amaçlar. Paydaşların teminat muafiyetinin kaldırılması ve bedeli yatırmayan ihale alıcısına ek yaptırımlar getirilmesi de sürecin kötü niyetli yüksek tekliflerle aksatılmasını önlemeye yöneliktir.^[8]

Bu amaçlar birbirini tamamlayabilir; fakat her somut olayda aynı yönde çalışmaz. Yüksek eşik, satış bedelinin düşük kalmasını önlerken aile içinde taşınmazı edinmek isteyen fakat yeterli kısa vadeli finansmanı bulunmayan mirasçının ilk tura erişimini zorlaştırabilir. Düşük eşikli ikinci tur ise üçüncü kişi rekabetine açıktır ve gerçekleşecek fiyatın yüzde elli düzeyinde kalacağını garanti etmez. Kanun bu nedenle “ucuz aile içi devir” değil, yüksek koruma eşiği karşılığında sınırlı rekabetsiz bir pencere kurmuştur.

D. Zaman bakımından uygulama

7589 sayılı Kanun 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. İİK m. 114 değişikliği yayım tarihinde yürürlüğe girmiştir. Geçici m. 1/1, değişikliğin yürürlüğe girmesinden önce ilanı yapılmış açık artırmalarda önceki hükümlerin uygulanmasına devam edileceğini düzenler.^[9]

Ölçüt, davanın açıldığı, satış kararının verildiği, kararın kesinleştiği veya kıymet takdirinin yapıldığı tarih değildir. İlan 31 Temmuz 2026’dan önce yapılmışsa eski; bu tarihte veya sonrasında yapılmışsa yeni rejim uygulanır. Bu sonuç açık kanun hükmüne dayandığı için ‘karar tarihi mi, ilan tarihi mi?’ sorusu, geçiş hükmünün zaman bakımından bağlama noktası yönünden derdest dosyalarda yapılacak bir tarih kontrolüdür. Bu tespit yalnız geçiş hükmünün zaman bakımından bağlama noktasına ilişkindir; ilan sonrasında malik çevresinde meydana gelen değişikliklerin yeni ilan gerektirip gerektirmediği ayrı bir sorundur.

III. Uygulama alanı: referans ve kazanma sebebi sorunu

A. İki şart mı, tek şartın tekrarı mı?

İİK m. 114/2, “tüm maliklerin miras yoluyla edindikleri” ve “mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkının bulunmadığı” taşınmazlardan söz eder. İlk ifade her mevcut malikin kazanma sebebine; ikinci ifade ise güncel malik çevresine yöneliktir. Bununla birlikte bütün maliklerin miras yoluyla edinmiş olması, ilk bakışta zaten bütün maliklerin mirasçı olmasını gerektirir. Bu nedenle ikinci ifadenin bağımsız işlevi tartışmaya açıktır.

İkinci ifade en azından iki şeyi vurgular. Birincisi, sınırlı artırmaya katılacak kişinin yalnız mirasçı değil, aynı zamanda malik olmasıdır; mirasçı sıfatı bulunduğu hâlde tapuda pay sahibi olmayan kişi ilk tura katılamaz. İkincisi, taşınmazda mirasçı olmayan güncel bir malik payı varsa özel rejim uygulanamaz. Ne var ki “mirasçı”nın kimin mirasçısı olduğu metinde gösterilmediğinden, ardışık ve çoklu miras zincirlerinde referans sorunu devam eder. İkinci ifadenin asıl bağımsız işlevi, aşağıda § III/G’de gösterileceği üzere, üçüncü kişi lehine her türlü hak ile yalnız üçüncü kişi mülkiyet hakkını birbirinden ayırmasıdır.

B. Önerilen model: güncel tapu ve yakın kazanma sebebi

Satış hukukunda katılımcı çevresinin hızlı, nesnel ve öngörülebilir biçimde belirlenmesi gerekir. Bu nedenle değerlendirme, ilan hazırlığı sırasında şu iki veri üzerinden yapılmalıdır:

1. taşınmazın güncel maliklerinin kim olduğu;
2. her güncel malikin ilgili payı hangi yakın hukuki sebeple kazandığı.

Bu model, salt tapu kaydındaki kısa “edinme sebebi” ibaresine mekanik bağlılık anlamına gelmez. Tedavüllü kayıt, intikal belgeleri, mirasçılık belgeleri, varsa paylaşma sözleşmesi ve ölüme bağlı tasarruf birlikte incelenir. Ancak araştırma, belirsiz bir “aileden hiç çıktı mı?” tarihçesine veya sınırsız kuşak takibine dönüşmez. Hangi akrabalık derecesine kadar aile sayılacağı, hangi geçici üçüncü kişi sahipliğinin korumayı sona erdireceği ve kaç yıl geriye gidileceği kanunda düzenlenmediğinden, kesintisiz tarihsel aile zinciri testinin satış memurunca yaratılması kanunilik ve öngörülebilirlik sorunları doğurur.

Güncel-yakın sebep modelinin güçlü yanı kanıtlanabilirliğidir. Zayıf yanı ise geçmişte aile dışına satılmış bir payın, yeni malikin ölümü üzerine onun mirasçılarına geçtiğinde yeniden kapsama girebilmesidir. Ancak bu sonuç ille de kanunun amacına yabancı değildir: Taşınmaz artık başka bir terekenin mirasçıları arasında ortaklığa konu olmuş olabilir. Kanunda ortak mirasbırakanın veya kesintisiz miras zincirinin tanımlanmamış olması tek başına bilinçli bir dışlamayı kanıtlamaz; ancak satış memurunun metinde bulunmayan böyle bir tarihsel şart yaratması için de yeterli dayanak sağlamaz.

C. Ortak mirasbırakan şartı var mıdır?

Metin, “aynı mirasbırakanın mirasçıları” veya “ortak mirasbırakan” demez. Gerekçe de miras yoluyla intikal eden taşınmazlardan genel biçimde söz eder. Bu nedenle bir taşınmazın yarısının A’nın mirasçılarına, diğer yarısının akraba olmayan B’nin mirasçılarına geçmesi hâlinde, sırf ortak bir kök bulunmadığı için özel rejimin dışlanması lafza ek şart getirmek olur.

Aksi görüş, “mirasçılar dışında üçüncü kişiler” ifadesindeki belirli grup varsayımına dayanabilir: Üçüncü kişi, ancak belirli bir mirasbırakan ve onun mirasçıları referans alınarak tanımlanabilir. Fakat kanun bu referansı seçmemiştir. Güncel-yakın sebep modelinde her malik, kendi payını devraldığı kişinin mirasçısıdır; güncel malik çevresinde mirasçı sıfatı taşımayan bir kişi yoksa şart gerçekleşebilir. Bu yorum, “mirasçı” kavramını soyut bir aile üyeliğine değil, her somut kazanmanın miras hukuku sebebine bağlar.

D. Ardışık ölüm ve halefiyet

“Dede, üç oğul ve iki torun” örneğinde, iki torunun üç oğuldan birinin çocukları olduğu varsayılsın. Bu tablo tek bir senaryo değildir; oğul ile dedenin ölüm sırası, torunların hangi tereke üzerinden malik olduğunu değiştirir:

• Oğul dededen önce ölmüşse, TMK m. 495/3 uyarınca oğlun yerini halefiyet yoluyla kendi altsoyu alır. Torunlar, dede öldüğünde onun doğrudan mirasçısı sıfatıyla pay kazanır.
• Oğul dededen sonra ölmüşse, TMK m. 599 uyarınca dede mirasındaki pay önce oğula geçer; oğlun sonraki ölümüyle bu pay ikinci bir tereke içinde oğlun kendi mirasçılarına intikal eder. Torunlar bu kez dedenin değil, oğlun mirasçısı sıfatıyla malik olur; ikinci intikale oğlun sağ kalan eşi de katılabilir.

Bu nedenle “mirasçı” sıfatı ile taşınmaz payının hangi tereke üzerinden kazanıldığı ayrılmalıdır. İki ihtimalde de güncel maliklerin payları miras yoluyla kazanılmış olabilir. İkinci ihtimalde oğlun eşi dedenin mirasçısı değildir; fakat oğlun mirasçısıdır. Ortak-mirasbırakan şartı yaratılmadıkça bu kişinin “üçüncü kişi malik” sayılması için güçlü bir metinsel dayanak yoktur. Dolayısıyla ardışık intikal, zincirde sağlararası bir kazanma bulunmadığı sürece özel rejimi kendiliğinden düşürmemelidir.^[10]

E. Elbirliği mülkiyeti, miras payının devri ve karma edinim

Paylı mülkiyete geçildikten sonra bir mirasçının taşınmaz payını diğer mirasçıya satması, yeni hükmün en keskin sınır vakalarından biridir. Satın alan kişi mirasçı olmaya devam eder; fakat satın aldığı ek payı miras yoluyla edinmemiştir. “Tüm maliklerin miras yoluyla edindikleri” ifadesi kişi sıfatına değil kazanma sebebine yöneldiği için, sıkı lafzî yorum karma edinimli taşınmazı özel rejimin dışında bırakır.

Bu sonuç amaç bakımından eleştirilebilir. Aile dışına çıkmamış küçük bir payın veya mirasçılar arasındaki yeniden dengelemenin, bütün maliklerin kanuni önceliğini sona erdirmesi orantısız görünebilir. Ne var ki “maliklerin tümü mirasçıysa yeterlidir” biçimindeki kişi bazlı yorum, “miras yoluyla edindikleri” sözlerini önemli ölçüde işlevsizleştirir. Mevcut metin bakımından daha güvenli çözüm pay-sebebi testidir; aile içi satış, bağış veya ölünceye kadar bakma gibi sağlararası işlemlerin istisna sayılması isteniyorsa bunun kanunda açıkça düzenlenmesi gerekir.

Paylaşılmamış tereke ise kural olarak elbirliği mülkiyetine tabidir (TMK m. 640 ve 701). Bu aşamada mirasçıların taşınmaz üzerinde bağımsız payları yoktur ve miras ortaklığı kapsamındaki belirli bir taşınmaz payı üzerinde tek başlarına tasarruf edemezler (TMK m. 702/2). Dolayısıyla TMK m. 677 uyarınca devredilebilen miras payı ile paylı mülkiyetteki belirli taşınmaz payının devri ayrılmalıdır. Mirasçı olmayan kişiye yapılan miras payı devri, devralana paylaşmaya katılma yetkisi vermez; yalnız paylaşma sonunda devredene özgülenen payın kendisine verilmesini isteme hakkı sağlar. Üçüncü kişi bu aşamada taşınmazın maliki olmadığından, salt m. 677 sözleşmesi ‘mirasçılar dışında üçüncü kişi mülkiyeti’ şartını kendiliğinden bozmamalıdır; paylaşma veya tescil sonunda doğacak mülkiyet ayrıca incelenmelidir.

TMK m. 644 uyarınca elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi de mirasın açılmasından bağımsız yeni bir sağlararası kazanım değildir. Dönüşüm, miras ortaklığındaki hak sahipliğini belirli tapu paylarına çevirir. Bu nedenle tapudaki ‘elbirliğinden paylı mülkiyete dönüşüm’ kaydı tek başına özel rejimi düşürmemeli; dönüşüm öncesindeki mirasçılık sıfatı ile varsa sonraki satış, bağış veya miras payı devri zinciri birlikte incelenmelidir.

Miras paylaşması ayrı bir güçlük doğurur. Mirasçılar mülkiyeti ölümle birlikte kanun gereği kazanır; paylaşma ise elbirliği mülkiyetini sona erdirip tereke mallarını belirli mirasçılara özgüler.^[11] Paylaşma sonucunda bir taşınmazın yalnız bir veya birkaç mirasçıya bırakılması, sırf tescilde “taksim” veya benzeri bir işlem görünmesi nedeniyle sağlararası yabancı bir kazanma sayılmamalıdır. Bununla birlikte denkleştirme bedelli, karma veya tereke dışı karşı edimli paylaşmalarda sınır belirsizleşir. Uygulama birliği için kanunun “mirasın paylaşılması yoluyla edinme”yi ayrıca tanımlaması yerinde olacaktır.

F. Atanmış mirasçı ve vasiyet alacaklısı

Atanmış mirasçı, kanuni mirasçı gibi küllî haleftir ve mirası ölümle kazanır. Bu nedenle payın atanmış mirasçı tarafından kazanılması, kural olarak “miras yoluyla edinme” kapsamında değerlendirilmelidir. Vasiyet alacaklısı ise tereke üzerinde doğrudan küllî hak sahibi olmaz; vasiyeti yerine getirme yükümlüsüne karşı kişisel istem hakkı elde eder ve taşınmaz mülkiyetini daha sonraki devir işlemiyle kazanır.^[12]

Bu teknik ayrım, “ölüme bağlı tasarrufla bağlantılı her kazanma miras yoluyla edinmedir” biçimindeki geniş gündelik anlayıştan farklıdır. Sıkı sebep testinde atanmış mirasçı kapsama girerken vasiyet alacaklısının kazanımı tartışmalı, hatta kapsam dışı kabul edilmeye daha elverişlidir. Kanunun ‘miras veya ölüme bağlı tasarruf yoluyla edinme’ dememiş olması sıkı lafzî ayrımı destekleyebilir; ancak tek başına belirleyici değildir. Yine de konu yeni hüküm bakımından içtihatla çözümlenmiş değildir.

Devlet, mirasçı bırakmaksızın ölen kişinin mirasını kanun gereği kazanır.^[13] Devletin bu yolla taşınmazda malik olması hâlinde ‘mirasçı dışında üçüncü kişi’ sayılıp sayılmayacağı, TMK m. 501’deki kanuni mirasçılık ile kamu tüzel kişiliği niteliğinin karşı karşıya geldiği özel bir vakadır. Kanun metni kişi türüne göre dışlama yapmadığı için kanuni mirasçılık sıfatı lehine yorum mümkündür. Buradaki ‘Devlet’ kavramı ile İİK m. 114/7-(6)’da açık artırma teminatından muaf tutulan ‘Hazine’ kavramı birbirinden ayrılmalıdır.

G. Üçüncü kişi mülkiyeti ile sınırlı aynî hak ve hacizlerin ayrılması

İpotek, intifa, üst hakkı gibi sınırlı aynî haklar ile haciz, mülkiyet hakkı değildir. Kanun “üçüncü kişilerin hakkı” dememiş, özellikle “mülkiyet hakkı” demiştir. Bu nedenle üçüncü kişi lehine ipotek, intifa veya haciz bulunması özel rejimi tek başına düşürmez. Buna karşılık güncel tapuda küçük bir pay dahi mirasçı olmayan üçüncü kişi adına kayıtlıysa özel birinci artırma uygulanamaz.

Bu ayrım, sınırlı aynî hakların ve hacizlerin önemsiz olduğu anlamına gelmez. İpotek veya kanunda aranan nitelikteki rüçhanlı alacak, asgari teklif hesabını ve satış bedelinin dağıtımını etkileyebilir. Alacaklı, miras payının İİK m. 94 uyarınca haczinden sonra, İİK m. 121/2’ye dayanan yerleşik Yargıtay uygulaması çerçevesinde icra mahkemesinden yetki alarak ortaklığın giderilmesi davası açabilir.^[14] Ancak davayı veya satışı harekete geçiren alacaklı sıfatı, kişiye mirasçılara özgü ilk tura katılma hakkı vermez; ilk turdaki katılımcı sınırı ayrıca aranır.

H. Değerlendirme zamanı ve ispat standardı

Geçiş hükmü ilan tarihini esas alır; fakat kapsam şartlarının hangi anda “donacağı”nı açıkça söylemez. Uygulama bakımından satış memuru, özel rejime ilişkin kararını ilan hazırlığında vermek zorundadır; çünkü ilan katılımcı çevresini, eşik tutarı ve elektronik portal erişimini göstermelidir. Bu nedenle ilk kapsam değerlendirmesi ilan öncesi güncel tapu ve belgeler üzerinden yapılmalıdır.

İlan sonrasında maliklerden birinin ölmesi, pay devri yapılması veya tapu kaydının mahkeme kararıyla düzeltilmesi hâlinde katılımcı listesi değişebilir. Kanun böyle bir değişiklikte ilanın düzeltilmesiyle yetinilip yetinilemeyeceğini veya yeni ilan gerekip gerekmediğini düzenlememiştir. Katılım hakkını doğrudan etkileyen değişikliklerde yalnız teknik portal güncellemesiyle yetinmek, ilgililerin haberdar edilmesi ve eşitlik bakımından sakıncalı olabilir. En azından şu belgelerin standart inceleme listesine alınması gerekir:

• güncel ve tedavüllü tapu kaydı;
• her intikal halkası için mirasçılık belgesi;
• paylaşma, satış, bağış veya ölüme bağlı tasarrufa ilişkin tescil dayanağı;
• kimlik, vatandaşlık ve temsil belgeleri;
• sınırlı aynî hak, haciz ve rüçhanlı alacak bilgileri;
• ilan sonrasında tapu değişikliği bulunup bulunmadığına dair son kontrol.

IV. Temsilî senaryolar ve önerilen sonuçlar

Yeni hükmün sınırları, tek tek akrabalık derecelerinden çok tapu kazanma zincirleri üzerinden görünür olur. Aşağıdaki tablo, bu çalışmada savunulan güncel-yakın sebep modelinin özetidir:

Tablo iki sebeple kesin içtihat tablosu olarak kullanılmamalıdır. Birincisi, “miras yoluyla edinme” yeni hüküm bağlamında henüz yargısal olarak sınırlandırılmamıştır. İkincisi, aynı görünen vakıada tescil dayanağı farklı olabilir. Örneğin “mirasçılar arasında pay devri”, gerçek bir satış, miras paylaşmasının icrası veya hatalı tescilin düzeltilmesi niteliğinde olabilir. Etiket değil, hukuki sebep incelenmelidir.

V. Bedel, teminat ve likidite

A. Yüzde yüz ve yüzde elli eşikleri

Muhammen kıymeti 10 milyon TL olan, rüçhanlı alacak toplamının bu tutarı aşmadığı bir taşınmaz düşünelim. Masrafları şimdilik dışarıda bırakırsak:

• mirasçılara özgülenmiş birinci artırmada kabul edilebilir teklif 10 milyon TL’yi aşmalıdır;
• ikinci artırmada kabul edilebilir teklif 5 milyon TL’yi aşmalıdır.

Bu örnek, ikinci artırmanın 5 milyon TL civarında sonuçlanacağı anlamına gelmez. İkinci tur herkese açık olduğundan rekabet bedeli muhammen kıymetin üzerine de çıkarabilir. Buna karşılık ilk turda yalnız mirasçılar vardır; taşınmaza ailevi veya stratejik değer atfeden bir mirasçı, dışarıdan alıcıyla yarışmadan edinme olanağı elde eder. Yüzde yüz eşik bu münhasırlığın fiyat tabanıdır.

Kanun koyucunun tercihi diğer paydaşlar açısından anlaşılabilir: Bir mirasçı taşınmazın tamamını alırken diğer mirasçılar kıymet takdirinin çok altında bir bedelle ortaklıktan çıkarılmasın. Fakat kıymet takdiri piyasa koşullarını geriden izliyorsa veya kısa sürede finansman bulmak güçse, aynı eşik taşınmazı ailede tutma imkânını azaltabilir. Hükmün başarısı yalnız ihale sayısıyla değil; ilk turda gerçekleşen satışların pay oranı, fiyatı, finansman yapısı ve ikinci tura geçiş oranı gibi verilerle ölçülebilir.

Yüzde yüz eşiği bakımından ayrıca bir kanun tekniği sorunu vardır. Değişik İİK m. 114/7-(8), mirasçılara özgülenmiş birinci artırmada elektronik satış portalındaki teklifin muhammen kıymetin yüzde yüzü üzerinden hesaplanan tutarı aşmasını açıkça aramaktadır. Buna karşılık m. 115’teki genel yüzde elli eşiği ile taşınmaz ihalesinde m. 115’e gönderme yapan m. 129 paralel biçimde değiştirilmemiştir. Üstelik m. 114/7, kanun sistematiğinde satış ilanında gösterilecek hususları sayan bir katalog hükmüdür. Buna dayanılarak, ihalenin feshi uyuşmazlığında m. 115’teki yüzde elli eşiğin karşılanmasının yeterli olduğu ve m. 114/7-(8)’in yalnız ilan içeriğini düzenlediği ileri sürülebilir.

Bu karşı görüş, m. 115 ve m. 129’un değiştirilmemiş olmasına dayanan ciddi bir kanun tekniği itirazıdır; m. 114/7’nin dolaylı anlatım kipi de hükmün ilan katalogu işleviyle uyumludur. Buna rağmen sonuç bakımından üstün değildir. İİK m. 115 ‘haczedilen mal’ lafzını kullanır ve ortaklığın giderilmesi satışlarına HMK m. 322/2 ile İİK m. 126 ve m. 129 bağlantısı üzerinden uygulanır. Buna karşılık m. 114/7-(8), ‘ortaklığın satış suretiyle giderilmesinde’ diyerek bu dosyaları doğrudan adlandırır ve aynı bentte birinci artırma için yüzde yüz, ikinci artırma için yüzde elli eşiği kurar. Doğrudan ve özel düzenleme, bağlantı hükümleri üzerinden uygulanan genel eşik karşısında yüzde yüz kuralını destekler. Yeni kuralın ‘Taşınırların satışı’ sistematiği içindeki m. 114’e eklenmesine rağmen yalnız taşınmazlara ilişkin olması ve taşınmaz satışına m. 126 göndermesiyle taşınması ise kanun tekniği uyumsuzluğunu güçlendirir. Bu nedenle özel turda yüzde yüzü karşılamayan teklif üzerine geçerli ihale kurulamaz; tereddütleri gidermek için m. 115 ve m. 129 da yeni kuralla açıkça uyumlaştırılmalıdır.

Teklif gerekçesi, muhammen kıymetin tamamının esas alınmasını diğer mirasçıların mülkiyet ve ekonomik menfaatlerinin korunmasıyla ilişkilendirir; ancak neden tam olarak yüzde yüzün seçildiğini, örneğin yüzde doksan veya yüzde yetmiş beş gibi daha düşük bir koruma eşiğinin neden yeterli görülmediğini açıklamaz. Bu nedenle düzenlemenin sayısal tercihi amaç bakımından anlaşılabilir olsa da gerekçede ampirik veya karşılaştırmalı bir ölçülülük değerlendirmesine bağlanmış değildir.

B. Paydaş teminat muafiyetinin kaldırılması

İİK m. 114/7-(2) ve (3), kanunun lafzıyla ‘mahcuzun kıymetinin yüzde onunu’ karşılayacak teminatı öngörür. Ortaklığın giderilmesi satışında haczedilmiş bir mal bulunmadığından bu lafız, HMK m. 322/2 ve İİK m. 126 bağlantısıyla taşınmazın muhammen kıymetine uyarlanarak uygulanır. Teminat nakit olarak satış dairesi hesabına yatırılabilir veya koşulları taşıyan kesin ve süresiz banka teminat mektubu şeklinde sunulabilir. 7589 sayılı Kanun, ortaklığın giderilmesinde artırmaya katılmak isteyen pay sahibine tanınan teminat muafiyetini kaldırmıştır. Önceki düzenlemede muafiyet, pay oranına göre otomatik bir indirimden ibaret değildi; ortaklık payının parasal değerinin gerekli teminatı karşıladığı miktar kadar teminat alınmıyor, pay değeri yetersiz kalırsa farkın tamamlanması gerekiyordu. Gerekçe, bu hesabın uygulamada doğurduğu güçlüklerin yanında bazı paydaşların teminatsız biçimde fahiş teklif verip bedeli yatırmamak suretiyle satışı kötü niyetli olarak aksatmasını da değişiklik nedeni olarak göstermektedir. Yeni metin ayrıca Hazinenin bütün açık artırmalarda teminat göstermekten muaf olduğunu açıkça düzenlemektedir.^[15]

Bu değişiklik “bütün teminat mutlaka nakittir” şeklinde anlatılmamalıdır; banka teminat mektubu alternatifi vardır. Bununla birlikte her iki araç da kredi kapasitesi, banka ilişkisi veya likidite gerektirir. Muhammen kıymeti 10 milyon TL olan örnekte katılım aşamasındaki teminat yükü 1 milyon TL’dir. Paydaşın hâlihazırdaki payı, sırf paydaş olduğu için bu tutarı azaltmaz.

Portal üzerinden nakit yatırılan teminatın ihale alıcısı bakımından bedel hesabında dikkate alınması, yedi günlük sürede ayrıca yatırılacak bakiyeyi azaltır; bu durum toplam satış bedelinin ödenmesi yükünü ortadan kaldırmaz, yalnız ödemenin zamanlamasını etkiler. Banka teminat mektubu ise satış bedelinin nakden ödenmesi yerine geçmez.

Yeni İİK m. 114/7-(6), satış isteyen ve artırmaya katılmak isteyen alacaklı için alacağın teminatı karşıladığı miktar kadar muafiyeti korur; Hazineyi de bütün açık artırmalarda teminattan açıkça muaf tutar. Fakat bu bent bir katılım yetkisi değil, teminat istisnasıdır. Mirasçılara özgülenmiş ilk turda alacaklı, aynı zamanda malik mirasçı değilse sırf satış isteyen alacaklı olduğu için teklif veremez.

C. Brüt ödeme yükü ile net ekonomik yükün ayrılması

İhale alıcısı, satış bedelinin tamamını artırma sonuç tutanağının ilanından itibaren en geç yedi gün içinde icra dairesi hesabına ödemelidir. Taşınmaz satışında İİK m. 130, ihalenin feshi talep edilmiş olsa dahi, satış bedelinin aynı süre içinde nakden ödenmesini öngörür.^[16] Bu kurallar, paydaş-alıcı bakımından iki farklı büyüklüğün ayrılmasını gerektirir:

1. Brüt finansman ihtiyacı: İhale bedelinin tamamını süresinde dosyaya yatırmak için gereken tutar.
2. Net ekonomik yük: Satış ve dağıtım tamamlandığında, alıcının mevcut payına isabet eden net dağıtım ve diğer kalemler dikkate alındıktan sonra üzerinde kalan ekonomik maliyet.

Örneğin 1/4 pay sahibi mirasçı 10 milyon TL’yi aşan bir bedelle ihaleyi kazanırsa, ilk aşamada bedelin tamamını fonlamak zorundadır. Daha sonra satış masrafları, vergisel kalemler, rüçhanlı alacaklar ve dosyanın dağıtım düzeni düşüldükten sonra kendi payına isabet eden tutarı paydaş sıfatıyla alabilir. Hiçbir masraf veya öncelikli hak olmadığı varsayımında ekonomik yük kabaca bedelin dörtte üçüne yaklaşır; gerçek dosyada ise bu basit oran güvenilir olmayabilir.

Bu ayrım önemlidir. “Mirasçı taşınmazı 10 milyon TL’ye alıyor” ifadesi brüt ödeme bakımından doğrudur; “mirasçı ekonomik olarak 10 milyon TL kaybediyor” ifadesi mevcut payın dağıtım değerini yok sayar. Tersine, “zaten dörtte bir payı var, yalnız 7,5 milyon TL yatırır” demek de tam bedel ödeme kuralını gözden kaçırır.

İİK m. 114/7-(5), hisseli satışın mümkün olduğu hâllerde malı belirli paylarla birlikte satın almak isteyen müşterek alıcıların süresinde satış dairesine başvurmasını öngörür. Özel ilk artırmada birden fazla malik mirasçı bu yolla birlikte teklif verebilir. Bu imkân bireysel finansman yükünü paylaşabilir; ancak toplam ihale bedelinin ödenmesi yükünü kaldırmaz, mevcut payların ihale bedeline mahsubu sonucunu doğurmaz ve müşterek alıcıların her birinin malik mirasçı sıfatını taşıması gerekir.

D. Mahsup: yürürlükteki hukukta açık hak mı, kanun önerisi mi?

İİK m. 114/7-(9), ihale bedelini süresinde yatırmayan satış isteyen alacaklı bakımından muhammen bedelin yüzde onunun kendi alacağından mahsup edileceğini düzenler. Aynı bent, ortaklığın giderilmesinde bedeli yatırmayan paydaşın teminatının diğer paydaşlara dağıtımını ve tüm ihale alıcıları için yüzde beş idarî para cezasını öngörür.^[17]

Buradaki “mahsup”, usulüne uygun ifanın yöntemi değil, bedelin yatırılmaması sonrasında uygulanan yaptırım ve dağıtım tekniğidir. Bu nedenle bentte mahsup kelimesinin bulunması, paydaş-alıcının kendi beklenen satış payını ihale bedelinden baştan düşebileceğine tek başına dayanak oluşturmaz. Üstelik İİK m. 114/7-(11) satış bedelinin tamamının; m. 130 ise satış bedelinin nakden ödenmesini arar. Mevcut metin karşısında en güvenli sonuç şudur: paydaşa tanınmış açık bir ifa mahsubu hakkı yoktur; satış şartnamesi ve yetkili merciin somut uygulaması ayrıca kontrol edilmelidir.

Türk miras hukuku, satış kararından önce özgüleme ve bedel denkleştirmesine ilişkin bazı maddî hukuk modelleri zaten tanır. TMK m. 651/1, değerinde önemli azalma olmadan bölünemeyen tereke malının bütün olarak bir mirasçıya özgülenmesini; TMK m. 652, aile konutu ve ev eşyasının sağ kalan eşe miras hakkına mahsuben özgülenmesini; 5403 sayılı Kanun m. 8/C ise tarımsal arazilerde ehil mirasçıya devir ve diğer mirasçı paylarının bedelinin ödenmesini düzenler. Bu modeller, satış aşamasına geçildikten sonra ihale bedelinin net ödenmesine doğrudan izin vermez; ancak değerleme, denkleştirme ve diğer mirasçıların korunması bakımından de lege ferenda mahsup mekanizması için hazır karşılaştırma malzemesi sunar.

Bu sonuç, mahsubun hukuk politikası bakımından reddedilmesi gerektiği anlamına gelmez. Aksine brüt likidite yükü, mirasçıya tanınan münhasır pencerenin kullanılmasını zorlaştırabilir. Kanun koyucu, paydaş-alıcının kesinleşmiş dağıtım payı ölçüsünde net ödeme yapmasına izin verebilir. Ancak böyle bir sistem şu güvenceleri içermelidir:

• satış ve paylaştırma masrafları için yeterli rezerv;
• ipotekli veya rüçhanlı alacakların tam korunması;
• paydaşın gerçek net dağıtım tutarının önceden hesaplanması;
• sonradan eksik çıkacak tutar için banka teminatı veya kısa tamamlayıcı süre;
• diğer paydaşların ödeme zamanını geciktirmeme;
• elbirliği mülkiyetinde pay oranının ve hak sahibinin belirlenebilirliği.

Dolayısıyla mahsup, yorumla sınırsız biçimde kabul edilecek bir kolaylık değil, açık çerçevesi kurulması gereken bir de lege ferenda seçenektir.

E. Mirasçının davranış tercihi tek yönlü değildir

Yüzde yüz/yüzde elli farkı, ilk turu ekonomik olarak anlamsız kılmaz. Bir mirasçının ilk tura katılıp katılmama kararı en az şu değişkenlere bağlıdır:

• taşınmaza yüklediği öznel ve ailevi değer;
• üçüncü kişilerin ikinci turda yaratacağı rekabet ihtimali;
• mevcut pay oranı ve ileride alınacak net dağıtım;
• yedi günlük ödeme süresi içinde finansmana erişim;
• birinci tur ile ikinci tur arasındaki gecikme ve belirsizlik maliyeti;
• kıymet takdirinin güncel piyasa değerine uzaklığı;
• taşınmaz üzerindeki ipotek, intifa, kullanım veya tahliye sorunları.

Bu nedenle “rasyonel mirasçı birinci artırmaya girmemelidir” biçimindeki genel önerme isabetli değildir. Bazı mirasçılar için münhasırlık yüzde yüz eşiğe değer; bazıları için finansman maliyeti ağır basar. Düzenlemenin eleştirisi, kişilere ikinci turu bekleme taktiği önermekten çok, kanunun hangi teşvikleri ürettiğini ve bu teşviklerin koruma amacıyla ne ölçüde uyumlu olduğunu göstermelidir.

VI. “Bir defaya mahsus” kayıt ve yaptırım rejimi

A. Özel turun tüketilmesi

Kanun, yalnız mirasçılar arasında yapılacak usulün bir defaya mahsus uygulanacağını söyler. Olağan senaryoda anlam açıktır: Özel birinci artırmada alıcı çıkmazsa veya koşullar gerçekleşmezse, ikinci tur artık herkese açık genel artırmadır. Ancak şu hâller açık değildir:

• portal kaynaklı teknik arıza nedeniyle teklif süresinin hiç sağlıklı başlamaması;
• katılımcı listesindeki hata nedeniyle işlemin idari olarak iptali;
• özel artırmanın şikâyet veya ihalenin feshi sonucunda geçersiz sayılması;
• kıymet takdirinin İİK m. 128 ve m. 128/a çerçevesinde yenilenmesi ve yeni ilan hazırlanması;
• satış talebinin düşmesi veya geri alınmasından sonra yeni satış süreci;
• ihale bedelinin yatırılmaması üzerine yapılacak ikinci artırmada, m. 114/7-(10)’daki ‘ilk açık artırmadaki şartlar’ kaydının katılımcı çevresine etkisi.

Bedelin yatırılmaması üzerine ikinci artırmaya geçileceği ve ikinci artırmada yüzde elli bileşeninin uygulanacağı kanunda açıktır. Belirsiz kalan husus, m. 114/7-(10)’daki ‘ilk açık artırmadaki şartlar’ kaydının katılımcı çevresine etkisi ve ‘bir defaya mahsus’ özel turun bu durumda tüketilmiş sayılıp sayılmayacağıdır.

Teklif gerekçesi, ‘bir defaya mahsus’ kaydın nedenini ve özel turun hangi anda tüketileceğini ayrıca açıklamamaktadır. Kanun m. 114/7-(10), alıcı çıkmaması veya en yüksek teklif verenin bedeli yatırmaması hâlinde ikinci artırmayı öngörür; ancak ‘ilk açık artırmadaki şartlar’ kaydının özel katılımcı çevresini taşıyıp taşımadığını açıkça söylemez. Teknik veya idari nedenle hiç sağlıklı yürütülemeyen bir artırmanın, şikâyet üzerine iptal edilen işlemin ya da İİK m. 134 uyarınca sonradan feshedilen ihalenin özel turu tüketip tüketmeyeceği de düzenlenmemiştir.

“Bir defa”, usulün yalnız ilan edilmesini mi, fiilen teklif almaya açılmasını mı, yoksa hukuken geçerli bir artırmanın tamamlanmasını mı ifade eder? Hüküm cevap vermez. Amaçsal olarak hiç gerçekleştirilemeyen veya baştan hukuka aykırı olduğu için iptal edilen bir süreç ile usulüne uygun biçimde yapılıp alıcı çıkmayan süreç ayrılmalıdır. İlk grupta mirasçıların kanuni penceresinin idari veya teknik hata nedeniyle yok olmaması; ikinci grupta ise kanunun ortaklığı süresiz geciktirmeme amacı gereği genel tura geçilmesi daha dengeli görünür.

İkincil düzenleme şu asgari ayrımı açıkça kurmalıdır: (i) geçerli biçimde başlamamış özel artırma; (ii) geçerli biçimde tamamlanmış fakat yeterli teklif çıkmamış artırma; (iii) ihale yapılmış fakat bedel yatırılmamış süreç; (iv) sonradan feshedilen ihale. Her kategori için özel turun tekrar edilip edilmeyeceği belirtilmelidir.

B. Bedelin yatırılmamasının sonuçları

7589 sayılı Kanun, en yüksek teklifi verip bedeli süresinde yatırmayan alıcı bakımından birden fazla sonuç öngörür:

• Ortaklığın giderilmesinde bedeli yatırmayan alıcı paydaş değilse, teminat iade edilmez; önce satış masrafları mahsup edilir, kalan tutar paydaşlara payları oranında ödenir.
• Bedeli yatırmayan alıcı paydaşsa, alınan teminatın tamamı diğer pay sahiplerine payları oranında ödenir.
• Ayrıca bedeli süresinde yatırmayan ihale alıcısına teklif ettiği bedelin yüzde beşi oranında idarî para cezası verilir; tahsil 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre yürütülür.^[18]

İİK m. 130 uyarınca ihalenin feshi talep edilmiş olması ödeme yükümlülüğünü askıya almaz. Bu nedenle ihale alıcısının fesih talebine güvenerek yedi günlük süreyi geçirmesi, teminatın iade edilmemesi ve idarî para cezası dâhil olmak üzere bedelin yatırılmamasına bağlanan sonuçları önlemez.

Bu yaptırımlar, paydaşın önceki muafiyetten yararlanarak sonuç doğurmayacak yüksek teklif vermesi yönündeki teşviki azaltmayı amaçlar. Teminat kaybı ile yüzde beş idarî para cezası metinde kümülatif düzenlenmiştir. Bu nedenle post ve bültenlerde yalnız “teminat yanar” demek eksik; toplam riskin iki ayrı bileşeni olduğu belirtilmelidir.

7343 sayılı Kanunla İİK m. 133 yürürlükten kaldırılmış, m. 118 ise başlığı ve metniyle yeniden düzenlenmiştir. Bu nedenle önceki sistemde m. 118/2 ve m. 133 üzerinden yürüyen iki ihale arasındaki fark sorumluluğu artık bu yaptırım listesine eklenemez.

VII. Uygulamanın özel aktörleri

A. Elektronik portal, temsil ve belge denetimi

İİK m. 111/b uyarınca satışlar UYAP’a entegre elektronik satış portalında yürütülür. İİK m. 114/7-(4), temsilci aracılığıyla katılacak kişilerin artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar satışı yapan daireye başvurmasını öngörür.^[19] Mirasçılara özgülenmiş turda portalın yalnız kimlik doğrulaması yapması yeterli değildir; kişinin hem güncel malik hem ilgili kazanma bakımından mirasçı olup olmadığı da önceden doğrulanmalıdır.

Satış memurunun görevi karmaşık bir miras davasını hükme bağlamak değildir. Bununla birlikte katılımcı çevresini belirlemeden ilan ve portal erişimi oluşturulamaz. Çelişkili mirasçılık belgeleri, derdest tapu iptal davası veya tartışmalı ölüme bağlı tasarruf varsa, bu uyuşmazlık çözülmeden yapılacak artırma ciddi geçerlilik riski taşır. Satış memurunun kapsam kararını kısa fakat denetlenebilir bir gerekçeyle dosyaya yazması; dayanak tapu ve miras belgelerini göstermesi yararlı olur.

HMK m. 322/2 uyarınca atanan satış memurunun işlemlerine karşı şikâyetlerin ve bu memurlukça yapılan ihalenin feshi isteminin İİK m. 134 çerçevesinde ortaklığın giderilmesine karar veren sulh hukuk mahkemesince inceleneceği Yargıtay uygulamasında kabul edilmektedir.^[20] Yeni katılımcı sınırlaması, yanlış kişinin içeri alınması kadar malik mirasçının dışarıda bırakılması yönünden de uyuşmazlık üretebilir.

B. Vesayet altındaki malik

Vesayet altındaki kişinin taşınmaz alımı için TMK m. 462/1-(1) uyarınca vesayet makamının izni gerekir. Uyuşmazlık ayrıca mirasın paylaştırılması veya miras payının devri sözleşmesini içeriyorsa m. 462/1-(9) da uygulanır; ancak özel artırmada taşınmaz ediniminin doğrudan dayanağı m. 462/1-(1)’dir.^[21] Bu nedenle vesayet altındaki malik mirasçının özel tura katılıp taşınmazın tamamını edinmesi planlanıyorsa, temsil ve izin süreci elektronik artırma takvimiyle önceden koordine edilmelidir. İİK m. 114 uyarınca artırma gün ve saat aralığı, artırmanın başlangıcından en az on beş gün önce ilan edilir; bu süre belirli dosyalarda izin prosedürü bakımından planlama baskısı yaratabilir. Bununla birlikte ampirik veri olmadan “izinler çoğu kez yetişmez” gibi genel bir sonuç kurulamaz.

7589 sayılı Kanun aynı zamanda TMK m. 440 ve 444’te vesayet altındaki kişinin malının satışına ilişkin değişiklikler yapmıştır. Ancak bu maddeler, Kanun’un yayımından üç ay sonra, 31 Ekim 2026’da yürürlüğe girecektir; ayrıca vesayet altındaki kişinin alıcı olarak taşınmaz edinmesindeki TMK m. 462 izniyle aynı mesele değildir.^[22] Geçici m. 1/5 uyarınca, TMK m. 440 ve 444 değişikliklerinin yürürlük tarihinden önce ilan edilmiş açık artırmalarda önceki hükümler uygulanmaya devam eder. Dolayısıyla İİK m. 114 değişikliği için 31 Temmuz 2026; vesayet satışlarına ilişkin TMK m. 440 ve 444 değişiklikleri için ise 31 Ekim 2026 olmak üzere iki ayrı ilan tarihi eşiği vardır. İki konu aynı Kanunda yer alsa da yürürlük ve işlev bakımından ayrılmalıdır.

C. Yurtdışında yaşayan ve yabancı uyruklu mirasçı

Yurtdışında yaşamak ile yabancı uyruklu olmak farklı sorunlardır. Türk vatandaşı malik mirasçı bakımından başlıca meseleler, elektronik portal erişimi, Türkiye’deki banka/teminat işlemleri ve temsil belgesidir. Yabancı makam önünde düzenlenen vekâletnamenin şekli, apostil veya konsolosluk onayı ve tercüme gereklilikleri somut belgeye göre incelenmelidir.

Yabancı uyruklu malik mirasçı bakımından bunlara Tapu Kanunu m. 35 ve özel edinim sınırlamaları eklenir. Kanuni miras yoluyla mevcut payı kazanmış olmak, açık artırmada taşınmazın kalan paylarını edinmenin de otomatik olarak serbest olduğu anlamına gelmez. İhale sonunda edinilecek ek paylar, miras yoluyla kazanılmış mevcut paydan farklı olarak ihaleye dayalı, miras yoluyla olmayan yeni bir kazanımdır. Bu nedenle yabancı gerçek kişinin taşınmaz edinimine ilişkin güncel sınırlar; edinimine izin verilen ülke vatandaşları kapsamı, kişi başına yüzölçümü sınırı, özel mülkiyete konu ilçe alanındaki yüzde onluk kota ve taşınmazın bulunduğu yere ilişkin diğer özel sınırlamalar bakımından somut olayda ayrıca denetlenmelidir. Tapu Kanunu m. 35, kanuni sınırlamalar dışında miras yoluyla edinilen taşınmaz ve sınırlı aynî hakların tasfiyesine ilişkin hüküm de içerir.^[23] Dolayısıyla yabancı mirasçı senaryosu yalnız portal veya apostil meselesi değildir; artırmaya kabulden önce tescil kabiliyeti de değerlendirilmelidir.

D. Alacaklılar ve özel satış rejimleri

Pay üzerinde haciz veya taşınmaz üzerinde ipotek bulunması, yukarıda açıklandığı üzere özel turu tek başına düşürmez. Alacaklının miras payını İİK m. 94 uyarınca haczettirdikten sonra, İİK m. 121/2’ye dayanan yerleşik uygulama çerçevesinde aldığı yetkiyle ortaklığın giderilmesi davasını açması, satış talebi ve dağıtım ilişkisinin ayrıca incelenmesini gerektirir. Alacaklının satışı başlatan kişi olması katılım sınırını genişletmez; güvence ve rüçhan durumu ise asgari teklif tutarını ve paylaştırmayı etkileyebilir.

TMK m. 651/1 ve m. 652’deki özgüleme modelleri, 5403 sayılı Kanun kapsamındaki tarımsal araziler veya kat mülkiyeti kurularak aynen paylaşılması mümkün yapılar gibi özel rejimler önce maddî paylaşma yolunu etkileyebilir.^[24] İİK m. 114’teki özel artırma, ancak sonunda ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilmiş ve satış aşamasına geçilmişse uygulanır. Yeni hüküm, özel kanunlardaki aynen devir, ehil mirasçıya özgüleme veya kat mülkiyeti kurma seçeneklerini bertaraf etmez.

VIII. Önerilen uygulama modeli ve düzenleme ihtiyacı

A. Sekiz aşamalı dosya testi

Satış memurluğu ve taraf vekilleri için aşağıdaki sıra önerilebilir:

1. İşlemin niteliği: Taşınmaz hakkında ortaklığın satış suretiyle giderilmesi kararı var mı?
2. Zaman: Açık artırma ilanı 31.07.2026’dan önce mi? Önceyse eski rejim uygulanır.
3. Güncel malik listesi: İlan hazırlığında tapuda kimler malik?
4. Mülkiyet türü ve kazanma zinciri: Taşınmaz paylı mı, elbirliği mülkiyetine mi tabi? Paylı mülkiyette her payın kazanma sebebi; elbirliği mülkiyetinde miras ortaklığı sıfatı, varsa TMK m. 677 devri ve TMK m. 644 dönüşümü incelenmelidir.
5. Mirasçı niteliği: Güncel malik, ilgili miras intikali bakımından kanuni veya atanmış mirasçı mı?
6. Üçüncü kişi mülkiyeti: Mirasçı olmayan güncel malik var mı? Haciz ve sınırlı aynî haklar mülkiyetle karıştırılmamalı.
7. Katılımcı ve usul listesi: Yalnız malik mirasçılar tanımlanmalı; temsil, vatandaşlık, vesayet, teminat ve portal koşulları kontrol edilmeli.
8. Eşik ve ödeme: Birinci turda yüzde yüz, ikinci turda yüzde elli bileşeni; rüçhanlı alacak ve masraflar; yüzde on teminat; yedi günde tam bedel ve yaptırımlar doğru ilan edilmeli.

IV. bölümdeki temsilî senaryoları somutlaştıran bu sıra, “aile bağı var mı?” gibi belirsiz bir sosyolojik soruyu satış memurluğunun önüne koymaz; sonucu tapu, kazanma sebebi ve açık kanun unsurlarına bağlar. Paylaşma, vasiyet alacaklısı ve geçmişte üçüncü kişiye çıkmış pay gibi sınır vakalar ise ayrıca yorum gerektirir.

B. Kanuni açıklama gereken başlıklar

Hükmün uygulama birliği için en az şu sorular kanun veya ikincil düzenlemeyle açıklanmalıdır:

1. “Mirasçı” için ortak bir mirasbırakan aranıp aranmadığı.
2. Kapsam şartlarının hangi anda değerlendirileceği ve ilan sonrasındaki malik değişikliğinin sonucu.
3. Miras paylaşması, aile içi satış/bağış ve karma edinimin etkisi.
4. Atanmış mirasçı, vasiyet alacaklısı ve Hazine’nin konumu.
5. İkinci artırmanın katılımcı çevresinin açıkça herkese açık olduğu.
6. Teknik iptal, şikâyet, fesih, bedelin yatırılmaması veya yeni satış talebi hâllerinde “bir defa” kuralının nasıl uygulanacağı.
7. Paydaş-alıcı için tam bedel ödeme kuralının korunup korunmayacağı; net ödeme kabul edilecekse hesap ve teminat mekanizması.
8. UYAP’ta malik-mirasçı doğrulaması, temsilci tanımlama ve son tapu kontrolünün standartlaştırılması.

C. İki alternatif kapsam politikası

Kanun koyucu kapsam sorununu iki farklı modelden biriyle çözebilir:

Güncel kazanma sebebi modeli: İlan hazırlığında bütün güncel maliklerin her payı miras veya kanunda açıkça mirasa eş tutulan paylaşma yoluyla kazanmış olması aranır. Ortak mirasbırakan gerekmez. Satış ve bağışla kazanılmış güncel pay kapsamı düşürür. Bu model sicil güvenliği ve sürat bakımından daha güçlüdür.

Kesintisiz aile zinciri modeli: Taşınmazın belirli bir ortak mirasbırakandan itibaren kesintisiz biçimde onun mirasçıları arasında kalması aranır; kanunda hangi akrabalık, kuşak ve aile içi işlemlerin zinciri bozmayacağı tanımlanır. Bu model “aile malvarlığını koruma” söylemine daha yakın olabilir; fakat belge yükü ve sınır çizme sorunu daha büyüktür.

Mevcut kanun metni, ortak mirasbırakan ve kesintisiz zincir unsurlarını içermediği için ilk modele daha yakındır. İkinci model tercih edilecekse yargısal yorumla değil açık kanun değişikliğiyle kurulmalıdır.

IX. Sonuç

7589 sayılı Kanun’la İİK m. 114’e eklenen cümleler, ortaklığın giderilmesi satışlarında yeni bir hukuki kurum yaratmıştır: yalnız malik mirasçılara açık, bir defalık ve yüzde yüz muhammen kıymet bileşenli birinci artırma. Bu kurum önalım hakkı değildir; üçüncü kişi rekabetini yalnız ilk tur için kaldıran bir münhasır teklif penceresidir.

Hükmün uygulama alanı akrabalık şemasından çok kazanma sebebi zinciriyle belirlenmelidir. Kanun ortak mirasbırakan veya belirli kuşak şartı koymadığından, ilan hazırlığındaki güncel malik yapısını ve her payın yakın hukuki kazanma sebebini esas alan model satış hukuku bakımından daha öngörülebilirdir. Bu yaklaşımla ardışık miras ve farklı tereke zincirleri kural olarak kapsamda kalabilir; sağlararası kazanılmış güncel pay ise sıkı lafzî yorumda rejimi düşürür. Geçmişte üçüncü kişiye satılıp sonradan o kişinin mirasçılarına geçen pay ile vasiyet alacaklısı ve paylaşma sonrası kazanımlar, içtihat veya kanuni açıklama gerektiren sınır vakalardır. Haciz, ipotek ve intifa hakkı üçüncü kişi mülkiyeti değildir; ancak eşik ve dağıtım üzerindeki etkileri ayrıca değerlendirilmelidir.

Ekonomik bakımdan yüzde yüz/yüzde elli karşılaştırması tek başına yeterli değildir. Birinci tur daha yüksek bir taban ve brüt finansman yükü getirir; buna karşılık üçüncü kişi rekabetini ortadan kaldırır. İkinci turda eşik düşer, fakat gerçekleşecek satış fiyatı ve mirasçının ihaleyi kazanması belirsizdir. Mirasçının mevcut payından doğacak net dağıtım, nihai ekonomik yükü azaltabilir; buna rağmen İİK m. 114/7-(11) ihale bedelinin tamamının, m. 130 ise taşınmaz ihalesinde bedelin nakden ödenmesini arar. İİK m. 114/7-(9)’daki yaptırım mahsubu, paydaş lehine genel bir ifa mahsubu hakkı olarak kullanılamaz. Net ödeme imkânı isteniyorsa diğer paydaşları, rüçhanlı alacaklıları ve masrafları koruyan açık bir kanuni mekanizma kurulmalıdır.

Yeni özel artırmanın yüzde yüz eşiği İİK m. 114/7-(8) uyarınca bağlayıcıdır. Bununla birlikte m. 115 ve m. 129’un bu eşiğe uyumlu biçimde değiştirilmemiş olması kanun tekniği bakımından giderilmesi gereken bir uyumsuzluk yaratmaktadır. Ayrıca gerekçede muhammen kıymetin korunması amacı gösterilmiş, fakat neden yüzde yüzün seçildiği sayısal ve ampirik olarak temellendirilmemiştir.

Son olarak “bir defaya mahsus” kaydın teknik iptal, fesih ve bedelin yatırılmaması sonrasında nasıl işleyeceği; katılımcı sıfatının UYAP’ta nasıl doğrulanacağı ve ilan sonrası tapu değişikliklerinin sonucu açıklığa kavuşturulmalıdır. Aksi hâlde mirasçıların menfaatini korumak için getirilen kurum, ilk uygulama döneminde kapsam ve ihale geçerliliği uyuşmazlıklarının yeni kaynağı olabilir.

Dipnotlar

Kaynakça

Mevzuat ve resmî belgeler

• 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu.
• 2644 sayılı Tapu Kanunu.
• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu.
• 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu.
• 7343 sayılı İcra ve İflâs Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, RG 30.11.2021, S. 31675.
• 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, RG 31.07.2026, S. 33326.
• İcra ve İflâs Kanunu Uyarınca Elektronik Ortamda Yapılacak Satışların Usulü Hakkında Yönetmelik, RG 08.03.2022, S. 31772.
• TBMM, Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, Esas No. 2/3737, 22.06.2026.
• TBMM Adalet Komisyonu, 2/3737 Esas No.lu Kanun Teklifine İlişkin Rapor, Sıra Sayısı 280.

Öğreti ve ilk değerlendirmeler

• Altınay, Selim, “7589 Sayılı Kanunla Getirilen Mirasçılar Arasında Cebrî Satışın Kapsamı”, Hukuki Haber, 05.08.2026.
• Demirbilek, İsmet, “Türk Medeni Hukukunda Paylı ve Elbirliği Mülkiyetinin Sona Erdirilmesi: 7589 Sayılı Kanun (12. Yargı Paketi) ile Getirilen Yenilikler”, Hukuki Haber, 01.08.2026.
• Pirci, Elif, “7589 Sayılı Kanun ile İcra ve İflâs Kanunu’nun 114. Maddesinde Yapılan Değişikliklerin Değerlendirilmesi”, Ali Yüksel–Hilmi Özalp Avukatlık Bürosu, 04.08.2026.

Yargı kararları

• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 03.11.2004, E. 2004/6-509, K. 2004/568.
• Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 26.09.2016, E. 2016/15882, K. 2016/19723.
• Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 23.03.2017, E. 2016/27503, K. 2017/4491.
• Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 13.06.2024, E. 2024/3775, K. 2024/6302.
• Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 21.12.2015, E. 2014/14951, K. 2015/11836.

Çevrim içi kaynaklar

• TBMM, 7589 sayılı Kanun metni (erişim: 18.08.2026).
• TBMM, 2/3737 sayılı Kanun Teklifi ve gerekçesi (erişim: 18.08.2026).
• TBMM, 2/3737 sayılı Teklif bilgileri ve Komisyon Raporu bağlantısı (erişim: 18.08.2026).
• TBMM, 7343 sayılı Kanun metni (erişim: 18.08.2026).
• Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, 6302 sayılı Kanun ve Tapu Kanunu m. 35 metni (erişim: 18.08.2026).
• UYAP, Elektronik Satış Portalı (erişim: 18.08.2026).
• Altınay, Selim, ‘7589 Sayılı Kanunla Getirilen Mirasçılar Arasında Cebrî Satışın Kapsamı’, Hukuki Haber, 05.08.2026 (erişim: 18.08.2026).
• Demirbilek, İsmet, ‘Türk Medeni Hukukunda Paylı ve Elbirliği Mülkiyetinin Sona Erdirilmesi: 7589 Sayılı Kanun (12. Yargı Paketi) ile Getirilen Yenilikler’, Hukuki Haber, 01.08.2026 (erişim: 18.08.2026).
• Pirci, Elif, ‘7589 Sayılı Kanun ile İcra ve İflâs Kanunu’nun 114. Maddesinde Yapılan Değişikliklerin Değerlendirilmesi’, 04.08.2026 (erişim: 18.08.2026).

Hakim (ve hakem) Türk hukukunu resen uygular (Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 33). Çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgi gerektiren hallerde bilirkişiye başvurulabilir (HMK m. 266). Bununla birlikte taraflar, dava konusuyla ilgili uzmandan bilimsel mütalaa alabilirler (HMK m. 293).

Uygulamada mahkemeler, teknik ve finansal konularda bilirkişiye başvurarak uyuşmazlığı aydınlatmakta, bazı hallerde ise (çoğunlukla iş yükünden kaynaklı olarak) hukuki konularda da bilirkişi görüşüne başvurmaktadır. Buna karşılık tahkimde ise ağırlıklı uygulama, gerektiği takdirde tarafların ibraz edeceği uzman görüşlerinin sunulmasıyla uyuşmazlığın teknik/finansal noktalarının aydınlatılması, hukuki konuların ise münhasıran hakemlerce çözülmesi yönünde gelişmiştir. Bununla birlikte, bazı davalarda taraflar uyuşmazlığın çözümünde hakem heyeti tarafından bilirkişi atanmasını talep etmektedir. Hakem heyetinin tarafların bu talebini tamamen yahut kısmen karşılamaması ise hakem kararının iptali davalarında tartışma konusu yapılmaktadır.

Bu çalışmada önce ilgili hukuki düzenlemeler incelenecek, sonrasında Yargıtay’ın konu hakkındaki kararları değerlendirilecektir.

İlgili Düzenlemeler

Hem tahkim mevzuatı hem de tahkim kuralları, hakem heyetlerinin bilirkişi ataması konusunda düzenlemeler barındırmaktadır.

HMK m. 431/1/a uyarınca “Hakem veya hakem kurulu; a) Belirlediği konular hakkında rapor vermek üzere bir veya birden çok bilirkişi seçimine, … karar verebilir”. Kanunun gerekçesinde “hakem veya hakem kuruluna … bilirkişi atanması … konusunda takdir hakkı veril[diği]”ifade edilmiştir. Milletlerarası Tahkim Kanunu (MTK) m. 12/A/1’de de benzer bir düzenleme getirilmiştir. Bu kapsamda hakemin bilirkişi atayabileceği düzenlenmiş, ancak bu durum bir mecburiyet olarak ele alınmamıştır.

İlgili düzenlemelerin devamında tarafların talebi üzerine bilirkişilerin duruşmaya katılacağı ve tarafların bu duruşmada bilirkişilere soru sorabileceği, hatta kendi seçtikleri özel bilirkişileri dinletebileceği düzenlenmiştir^[1].

Milletlerarası Ticaret Odası (MTO) Tahkim Kuralları m. 26/2 uyarınca hakem heyetinin tarafların atadığı bilirkişileri dinleyerek vakıaları tespit edebileceği ifade edilmiştir. Üçüncü fıkrada ise hakem heyetinin taraflara danıştıktan sonra bilirkişi atayabileceği düzenlenmiştir.

İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) Tahkim Kuralları m. 29/3’e göre hakem heyeti “taraflarca atanan uzmanları dinleyebileceği gibi, gerekli gördüğü hallerde tarafların görüşünü aldıktan sonra görevinin kapsamını belirleyerek kendisi de bilirkişi atayabilir”.

İstanbul Ticaret Odası Tahkim ve Arabuluculuk Merkezi (İTOTAM) Tahkim Kuralları’nda ise m. 33/1 ve 35/1/c.1’de hakem heyetinin bilirkişi incelemesi yaptırabileceği kabul edildikten sonra m. 35/1/c.2’de, hakem heyetinin “bilirkişi atamak yerine taraflardan uzman görüşü getirmelerini de isteyebil[eceği]” düzenlenmiştir. Nihayet m. 35/3’te ise hakem heyetinin “bilirkişi veya uzman raporlarını serbestçe takdir ede[ceği]” belirtilmiştir.

Mevzuatımızda (HMK m. 441/1/c, MTK m. 16/B/2/3) ve tahkim kurallarında (MTO Tahkim Kuralları, m. 41/1, ISTAC Tahkim Kuralları, m. 41/2/c, İTOTAM Tahkim Kuralları, m. 50/2) bilirkişi ücretleri yargılama giderlerinden sayılmaktadır.

Değerlendirme

Hakem Heyeti Bilirkişi Atamak Mecburiyetinde Değildir

Yukarıdaki bölümde incelenen mevzuat ve kurallar uyarınca ilke olarak hakem heyetinin bilirkişi görüşüne başvurma mecburiyeti bulunmamaktadır. Yine kural olarak hakem heyeti, hukuki konuları resen takdir edecektir. Bunun haricinde uzmanlık veya teknik bilgi gerektiren diğer konularda hakem heyeti taraflarca sunulan uzman görüşü ve diğer delilleri dikkate alarak bir kanaat oluşturabilecektir.

Bu çerçevede Yargıtay,

• MTK’nin 12. maddesinde bilirkişi atamasının hakemin takdirine bırakıldığının açıkça kabul edildiğini^[2],

• hakemin bilirkişi raporu alıp almamak konusunda takdir hakkı olduğunu ve bu konu hakkında iptal davasında yapılan itirazın hakem kararının esasına ilişkin olduğunu^[3], bilirkişi incelemesi yapılmamasının hukuki dinlenilme hakkının ihlali anlamına gelmeyeceğini^[4] ve hakem kararının iptalini gerektirmeyeceğini^[5],

• hakem heyetinin kendi bilgisi ve dosya kapsamında göre değerlendirebileceği hususlarda bilirkişi incelemesi yaptırmamasının usule aykırılık taşımadığını^[6],

• uzman raporları arasındaki çelişkinin giderilmesi için bilirkişi incelemesi yaptırılmasının gerekli olmadığını^[7],

• somut dava özelinde katkı sağlamayacağı anlaşıldığı takdirde bilirkişi incelemesine gerek bulunmadığını^[8]

birçok kez içtihat etmiştir.

Hakem Heyeti, Tarafların Uzman Görüşü Getirmelerini İsteyebilir

Hakem heyeti, tarafların uzman görüşü getirmelerini isteyebilecektir. HMK m. 427/1 ve MTK m. 10/B uyarınca tahkim süresi bir yıldır. ISTAC Tahkim Kuralları m. 33’te ise tahkim süresi 6 ay olarak düzenlenmiştir. Dilekçe teatisini takiben bilirkişi raporunun alınması ve rapora itiraz dilekçelerinin sunulmasıyla birlikte tahkim süresi çoğunlukla aşılacaktır. Tahkim süresinin uzatılması mümkün olmakla birlikte, bu durum tahkim yargılamasından beklenen hız ve verimliliği düşürebilecektir. Dolayısıyla hakem heyetinin bilirkişi ataması yerine, tarafların dilekçeleriyle birlikte uzman görüşleri sunmaları uyuşmazlığın daha hızlı çözülmesine katkı sağlayacaktır. İTOTAM Tahkim Kuralları m. 35/1/c.2’de bu durum açıkça düzenlenmiştir.

Nitekim Yargıtay (i) taraflara uzman görüşü almak üzere süre verildiğini ve iptal davasını ikame eden tarafça bu yönde talepte bulunulmadığını dikkate alarak bilirkişi atanmamasının iptal sebebi olmadığı^[9], (ii) uzman görüşünün bilirkişiye tevdi edilmeksizin hakem heyetince değerlendirmesinin usule aykırılık taşımadığına^[10] karar vermiştir.

Hakem Heyeti, Bilirkişi Heyetinin Teşekkülünde Serbesttir

Hakem heyeti, bilirkişi atamaya karar verdiği durumda bilirkişi heyetinin teşekkülünde de takdir sahibidir. Hakem heyeti, bilirkişi bölge kurulunun listesine başvurabilecektir. Yargıtay, hakem heyetinin bilirkişi bölge kurulunun listesinden atama yapmasında usule aykırılık görmemiştir^[11].

Alternatif olarak hakem heyeti, tarafların bilirkişi adaylarını sunmalarını, hatta bilirkişi isimleri üzerinde mutabık kalmalarını talep edebilecektir.

Hakem Heyeti, Bilirkişi Raporunu Serbestçe Takdir Eder, Ek Rapor veya Yeni Bilirkişi Raporu Almak Zorunda Değildir

Hakem heyeti bilirkişi raporunu serbestçe takdir edecektir. Rapor veya yeni bilirkişi raporu alması zorunluluğu bulunmamaktadır.

Yargıtay da birçok içtihadında (i) alınan raporun yeterliliği^[12] ve (ii) bilirkişi raporları arasındaki çelişkinin^[13] hakem kararının esasına ilişkin olduğu ve iptal sebebi yapılamayacağını içtihat etmiştir.

Dipnotlar

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 253. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Blog’a yüklenen makalelere aşağıda yer verilmiştir:

H. Burak Gemalmaz, M. Fatih Karabulut, Alıkonulan Araçların İdare Tarafından Prematüre Tasfiyesinin Mülkiyet Hakkına Aykırılığı

Muammer Ketizmen, Aslıhan Kart, Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik Üzerine Bir Değerlendirme

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay HGK., E. 2025/286 K. 2026/145 T. 11.03.2026

Borçlu vekili; müvekkili aleyhine başlatılan ilamlı takibin ilama aykırı olduğunu, icra emrinde alacaklı olarak gösterilen şahsın müvekkili idareden alacağının bulunmadığını, şahsın takibe dayanak ilamda taraf olmadığını ileri sürerek takibin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

Alacaklı vekili; borçlu aleyhine başlattıkları ilamlı takipte ilamla birlikte 12.01.2021 tanzim tarihli temliknameye dayandıklarını, Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 183/2. maddesine göre alacaklının, borçlunun rızasını almadan alacağını üçüncü kişiye temlik edebileceğini belirterek şikâyetin reddini savunmuştur.

İlk derece mahkemesi; temliknamenin icra dosyasına temlik alacaklısı tarafından 02.02.2022 tarihinde UYAP sistemi üzerinden kaydedilip takip başlatıldığı, 12.01.2021 tarihli temlikname adi nitelikte olduğundan icra dosyasına sunulduğu tarihten itibaren sonuç doğuracağı, temlik sözleşmesinin icra dosyasına sunulmasıyla temlik alanın temlik edenin haklarına sahip olduğu ve aktif husumeti bulunduğu gibi icra müdürlüğü tarafından icra emrinde temlik alan alacaklının ismine yer verilerek tebliğe çıkarılmasında bir usulsüzlük bulunmadığı gerekçesiyle şikâyetin reddine karar vermiştir.

Borçlu vekilinin istinaf başvurusunda bulunması üzerine (...) Bölge Adliye Mahkemesi; takibin dayanağı belge ekinde 12.01.2021 tarihli temlik tutanağının bulunduğu, temlik sözleşmesinin icra dosyasına sunulmasıyla temlik alanın temlik edenin haklarına sahip olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermiştir.

Borçlu vekilinin temyiz isteminde bulunması üzerine ilgili Yargıtay Dairesi; icra takibinin dayanağı ilamda takip alacaklısının ilamın tarafı olarak görünmediği, ilamı alacaklısının takibe koyabileceği, ilama dayanarak alacakların adi yazılı alacağın temlik sözleşmesi ile devralınarak ancak ilamsız takip yoluyla takip yapılabileceği gerekçesiyle kararı bozmuştur.

İlk derece mahkemesi; önceki karar gerekçesinin yanında TBK’nın 183. maddesine göre alacağı temlik alan üçüncü kişinin alacakla ilgili olarak temlik edenin bütün haklarına sahip olacağı ve takip yapabileceği, alacağın temlikiyle birlikte temlik edenin (eski alacaklının) temlik edilen alacağa ilişkin icra takibindeki alacaklı sıfatını kaybedeceği, temlik işlemi icra dairesinde yapılmış ise temliknamenin icra dairesine verilmesinden itibaren eski alacaklının icra takibiyle ilgili herhangi bir işlemde bulunamayacağı, Yargıtay 8. HD., E. 2013/14841 K. 2013/12873 T. 23.09.2013 kararı ile Yargıtay 8. HD., E. 2013/6580 K. 2013/11570 T. 10.09.2013 kararında takip talebine ve icra emrine ekli temliknameyle ilamdaki alacağın takibi yapan alacaklıya devredildiği, bu nedenle temlik alacaklısı sıfatıyla takip başlatılmasında yasa ve usule aykırı bir durum bulunmadığı gerekçesiyle direnme kararı vermiştir.

Borçlu vekili; icra emrinde dayanak olarak sadece ilamın gösterildiğini, temliknamenin yer almadığını ve müvekkiline tebliğ edilmediğini, bozma kararında belirtildiği gibi ilamlı takip yapılamayacağını, alacaklı lehine vekâlet ücretine hükmedilemeyeceğini ileri sürerek direnme kararının bozulması istemiyle temyiz yoluna başvurmuştur.

Bunun üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; takip talebini alan icra müdürünün, alacaklının verdiği belgenin ilam veya ilam niteliğinde belge olup olmadığını, takipte borçlu ve alacaklı görünen kişilerin ilama göre alacaklı ve borçlu sıfatlarının bulunup bulunmadığını re’sen araştırmakla yükümlü olduğu, somut olayda takip talebinde bulunan alacaklının ilamda davacı sıfatı olmadığından lehine hükmedilen bir alacak bulunmadığı, her ne kadar adi yazılı temlikname icra dosyasına sunulduğu tarihten itibaren sonuç doğurur ise de mahkeme ilamı ile lehine hükmedilen alacakları yalnız alacaklısının ilamlı icra yoluyla takibe koyabileceği, ilamdan kaynaklı alacakların, adi yazılı temlik sözleşmesiyle devralınarak ancak ilamsız takip yoluyla takibe konu edilebileceği gerekçesiyle direnme kararının bozulmasına oyçokluğu ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik

Sosyal ağ sağlayıcı tarafından sunulan hizmetlere erişimde yaş doğrulamaya, on beş yaşını doldurmuş çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunulmasına ve ebeveyn kontrol araçlarına ilişkin usul ve esaslar belirlendi. Yönetmelik, 01.11.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Demiryolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik

Yönetmeliğin dayanağı, yönetmelikte geçen tanımlar, gecikmeler, gecikme durumunda bilet ücretinin geri ödenmesi, güzergâh değiştirme, sefer iptalleri, iptaller sonucu yolcu hakları, idari para cezaları ve kararlara itiraza ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Tehlikeli Maddelerin Demiryolu ile Taşınması Hakkında Yönetmelik

Yönetmeliğin dayanağı, yükleyenin yükümlülükleri, denetim yetkisi ve kullanımı, idari para cezası ve sorumlu hizmet birimine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Elektrikli Skuter Yönetmeliği

İdari yaptırımlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliği

Gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri ile yabancı gerçek kişiler ve yabancı tüzel kişilerin, ulusal coğrafi veri sorumluluk matrisi kapsamında yer alan coğrafi verileri toplaması, üretmesi, paylaşması veya satmasına ilişkin ticari faaliyetleri kapsamında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilecek izinler ile afet ve acil durum yönetimi kapsamında yapılacak çalışmalarda kullanılmak üzere Bakanlık ile coğrafi verilerin paylaşılmasına ilişkin usul ve esaslar yeniden tespit edildi. 10.02.2021 tarihli ve 31391 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliği ile Coğrafi Veri Lisans Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı.

Makine Emniyeti Yönetmeliği (No: 2023/1230/AB)

Özellikle tüketiciler ve profesyonel kullanıcılar olmak üzere insan sağlığı ve güvenliği ile uygun olduğu hallerde evcil hayvanlar ve mallar ve uygulanabilir olduğu hallerde çevre açısından yüksek düzeyde koruma sağlanırken piyasada bulundurulmalarına veya hizmete sunulmalarına imkân verilmesi bakımından makinelerin, ilgili ürünlerin ve kısmen tamamlanmış makinelerin tasarım ve yapımına ilişkin sağlık ve güvenlik gereklilikleri ile ilgili ürünlerin serbest dolaşımına ilişkin kurallar yeniden düzenlendi. Bazı hükümler, 20.01.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Taşıma İşleri Organizatörlüğü Yönetmeliği

İdari para cezalarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Lisanslı Harita ve Kadastro Mühendisleri ve Büroları Tescil Yönetmeliği

Lisanslı harita kadastro mühendislik bürolarının (LİHKAB) tescili, LİHKAB’ın tescili için gerekli koşullar, belgelendirme, tescilin yenilenmesi ve kapanış işlemleri, LİHKAB personeli ve listesi, sözleşme, idari yaptırımlar, Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası’nın yetki ve sorumluluklarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yükseköğretim Kurumları Teknoloji Transfer Ofisi Yönetmeliği

Teknoloji Transfer Ofisinin görevleri yeniden belirlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Hayvancılık İşletmelerinin Sınıflandırılmasına İlişkin Yönetmelik

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından belirlenen ve sığır-manda ve/veya koyun-keçi türü hayvanları bulunduran hayvancılık işletmelerinin sınıflandırılmalarına ilişkin usul ve esaslar belirlendi.

Türk Ticaret Kanunu’nun 376. Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ

Geçici 1. maddede düzenlenmiş olan süre sınırı, 01.01.2028 olarak yeniden tespit edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 596)

Vergi Usul Kanunu’nun 107/A maddesinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yeniden belirlendi. Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 456) yürürlükten kaldırıldı.

Kamu İhale Genel Tebliği

Kamu İhale Kanunu’nun 10. maddesinin 4. fıkrasına göre ilgililerden istenecek olan belgelere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklikler, 15.11.2026 tarihinde yürürlüğe girecek. Daha önce ilanı veya yazılı olarak duyurusu yapılmış olan ihaleler, ilanın veya duyurunun yapıldığı tarihte yürürlükte olan hükümlere göre sonuçlandırılacak.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Okul Gıdası Hakkında Tebliğ

Tebliğin amacı ve kapsamı, tebliğde geçen tanımlar, genel hükümler kapsamında beslenme skoru, okul gıdası onayı ve denetimine ilişkin hükümler ile tebliğ eklerinde değişikliğe gidildi. Okul Gıdası Komisyonunun kuruluşu ve görevlerine ilişkin hükümler yürürlükten kaldırıldı.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Çiğ Süt Desteği ve Süt Piyasasının Düzenlenmesi Uygulama Tebliği

Çiğ süt desteğine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

I. Giriş

Çocukların çevrim içi ortamda korunması, son yıllarda karşılaştırmalı hukukta düzenleyici ilginin merkezine yerleşmiştir. Avrupa Birliği’nde Dijital Hizmetler Tüzüğü’nün (DSA) 28. maddesi çevrim içi platformlara reşit olmayanlar bakımından yüksek düzeyde gizlilik, emniyet ve güvenlik sağlama yükümlülüğü getirmiş; Avustralya ise 2024 yılında kabul ettiği düzenlemeyle onaltı yaş altındaki kişilerin belirli sosyal medya hizmetlerinde hesap sahibi olmasını yasaklamıştır. Türk hukukunda bu eğilimin karşılığı, 7578 sayılı Kanunla 5651 sayılı Kanunun ek 4. maddesinde yapılan değişiklikler ve bu değişikliklere dayanılarak Siber Güvenlik Başkanlığınca çıkarılan Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik (“Yönetmelik”) olmuştur.^[1]

Yönetmeliğin önemi yalnızca çocuk kullanıcılarla sınırlı değildir. Hesap oluşturma aşamasında yaş doğrulamasını zorunlu kılan ve mevcut hesapların tamamının 31.3.2027 tarihine kadar doğrulanmasını öngören sistem, fiilen Türkiye’den erişilebilen sosyal ağ hizmetlerinin bütün kullanıcılarını, dolayısıyla yetişkinleri de kapsamaktadır. Bu nedenle düzenlemenin değerlendirilmesi; çocuğun yüksek yararı ile ifade özgürlüğü, özel hayatın gizliliği, kişisel verilerin korunması ve hizmet sağlayıcıların ekonomik özgürlükleri arasındaki dengenin nasıl kurulduğu sorusuna verilecek cevaba bağlıdır.

II. Kanuni Dayanak

A. 5651 Sayılı Kanun

Yönetmeliğin 3. maddesine göre düzenleme, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanunun ek 4. maddesinin yedinci, yirminci ve yirmibeşinci fıkralarına dayanmaktadır. Yaptırımı düzenleyen 11. madde de aynı fıkralara atıf yapmakta ve yaptırımın uygulanması, tebliği, itiraz süreçleri ile kaldırılması bakımından ek 4. maddenin “ilgili hükümlerine” göndermede bulunmaktadır. Bu atıfların doğru okunabilmesi için ek 4. maddenin 2026 yılında iki ayrı kanunla geçirdiği değişikliklerin birlikte ele alınması gerekir.

B. 7578 Sayılı Kanun: Onbeş Yaş Eşiği ve Ebeveyn Kontrolü

22.4.2026 tarihinde kabul edilen ve 1.5.2026 tarihli ve 33240 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7578 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 22. maddesi, 5651 sayılı Kanunun ek 4. maddesinde şu değişiklikleri yapmıştır:^[2]

• Yedinci fıkra yeniden düzenlenmiştir. 7418 sayılı Kanunla getirilen önceki metin, sosyal ağ sağlayıcıya yalnızca “çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunma konusunda gerekli tedbirleri alma” yükümlülüğü yüklemekteydi. Yeni metne göre sosyal ağ sağlayıcı onbeş yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamaz ve bunun için yaş doğrulama dâhil gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür; onbeş yaşını doldurmuş çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunar ve alınan tedbirleri kendi internet sitesinde yayınlar.

• Ondokuzuncu fıkradan sonra dört yeni fıkra eklenmiştir. Yeni yirminci fıkra ebeveyn kontrol araçlarını (hesap ayarlarının kontrolü; ücrete dayalı işlemlerin ebeveyn iznine bağlanması; kullanım süresinin izlenmesi ve sınırlandırılması), yirmibirinci fıkra aldatıcı reklamlara karşı tedbir yükümlülüğünü, yirmiikinci ve yirmiüçüncü fıkralar ise günlük erişimi on milyonu aşan sağlayıcılar bakımından acil kararların bir saat içinde uygulanmasını ve kaldırılan içeriğin yeniden yayınlanmasının önlenmesini düzenlemektedir. Diğer fıkralar buna göre teselsül ettirilmiştir.

• Yaptırım fıkrası genişletilmiştir. Teselsül öncesinde yirminci, teselsül sonrasında yirmidördüncü sıraya geçen yaptırım fıkrasının kapsamına yeni yirminci, yirmibirinci ve yirmiüçüncü fıkralar alınmış; idari para cezasının tebliğinden itibaren otuz gün içinde yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde reklam yasağı, ardından sulh ceza hâkimliği kararıyla yüzde elli ve yüzde doksana kadar bant genişliği daraltılması öngörülmüştür.

C. Yetkinin Siber Güvenlik Başkanlığına Devri

Yönetmelik, Siber Güvenlik Başkanlığınca çıkarılmış ve 7590 sayılı Kanunun 27. maddesiyle 5651 sayılı Kanunun ek 4. maddesindeki ve henüz yürürlüğe girmemiş 7578 sayılı Kanunun 22 ve 23. maddelerindeki “Kurum” ibareleri “Başkanlık” olarak değiştirilmiştir.

D. Yönetmelik ve Dayanağı Kanun Hükmünün Yürürlüğü

Yönetmelik 10.10.2026’da yayımlanmış, dayandığı yedinci fıkranın yeni metni ile yirminci ve yirmibeşinci fıkralar (bu numaralarla) 1.11.2026’da yürürlüğe girecektir.

III. Yönetmelikle Öngörülen Sistem

Yönetmeliğin kurduğu yapı beş unsur etrafında özetlenebilir:

1. Yaş eşiği ve kapsam. Türkiye’den erişilebilen yurt içi veya yurt dışı kaynaklı tüm sosyal ağ sağlayıcılar, onbeş yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamaz (m.2, m.5/1). Ek 4. maddenin diğer bazı fıkralarındaki günlük bir milyon erişim eşiğine Yönetmelikte yer verilmemiştir.

2. E-Devlet merkezli yaş doğrulama belirteci. Yaş doğrulama e-Devlet Kapısı üzerinden yapılır. Kullanıcı kimlik doğrulaması yaparak Başkanlığın sunduğu çevrim içi hizmetten bir belirteç üretir; belirteç yalnızca onbeş ve onsekiz yaş eşiklerine ilişkin bilgiyi içerir, platformdaki kullanıcı adını veya kullanıcıyı belirlenebilir kılan başka bir veriyi içermez. Kullanıcı belirteci platforma yükler; platform belirtecin Başkanlıkça üretildiğini teyit eder ve yalnızca yaş doğrulama amacıyla kullanabilir (m.7). Doğrulama hesap oluşturma aşamasında zorunludur; hizmet süresince platformun kendi belirleyeceği tekli veya katmanlı yöntemlerle devam eder ve makul şüphe hâlinde hesap askıya alınarak yeniden belirteç istenir (m.6).

3. Ayrıştırılmış hizmet. Onbeş-onsekiz yaş aralığındaki hesaplar varsayılan olarak gizli olup kamuya açık olma seçeneği sunulamaz; takipçi ve takip edilen listeleri görünmez; yalnızca takip edilen hesaplar mesaj gönderebilir ve görüldü bilgisi gösterilemez; rehber ve kişi listesi senkronizasyonu yasaktır; hesap öneri sistemlerine konu edilemez; ekran görüntüsü alınmasını engelleyici teknik tedbir alınır; canlı yayın özelliği sunulamaz; sonsuz kaydırma ve otomatik oynatma niteliğindeki arayüzler yasaktır; profilleme, davranışa dayalı kişiselleştirme ve kişiselleştirilmiş ticari reklam yapılamaz (m.8).

4. Ebeveyn kontrol araçları. Hesap ve özellik ayarları, ücretli işlemlerde ebeveyn onayı ve harcama limiti, kullanım süresinin izlenmesi ve sınırlandırılması ile konum paylaşımına ilişkin mekanizmalar asgari içerik olarak öngörülmüş; araçların etkinleştirildiğinde çocuğa bildirilmesi ve çocuğun mahremiyetini orantısız biçimde ortadan kaldırmayacak şekilde tasarlanması istenmiştir (m.9).

5. Usul güvenceleri ve geçiş. Ücretsiz, Türkçe ve erişilebilir bir itiraz mekanizması kurulması, itirazların tamamen otomatik sistemlerle sonuçlandırılmaması, itiraz sonuçlanıncaya kadar verilerin silinmemesi ve yıllık şeffaflık bildirimi öngörülmüştür (m.10). Mevcut hesapların 31.3.2027’ye kadar en az bir kez belirteçle doğrulanması zorunludur; onbeş yaş altında olduğu tespit edilenlerin hesapları kapatılır ve verileri itiraz süreci sonrasında silinir (geçici m.1).

IV. Değerlendirme

A. Kanunilik İlkesi ve Yasama Yetkisinin Devredilmezliği

Anayasanın 13. maddesi temel hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceğini, 20. maddesinin üçüncü fıkrası ise kişisel verilerin hangi hâllerde ve nasıl işlenebileceğinin kanunla düzenleneceğini öngörmektedir. Anayasanın 7. maddesindeki yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesi de kanun koyucunun temel kuralları koyup çerçeveyi belirlemesini, idareye ancak bu çerçeve içinde ve teknik ayrıntılara ilişkin bir düzenleme alanı bırakmasını gerektirir.

Bu ölçüt bakımından ek 4. maddenin yedinci fıkrası, yaş eşiğini ve yaş doğrulama yükümlülüğünü kanun düzeyinde belirlemekle birlikte doğrulamanın yöntemine, hangi kurumun hangi altyapı üzerinden doğrulama yapacağına ve bu süreçte hangi verilerin kim tarafından işleneceğine ilişkin herhangi bir ölçüt içermemektedir. Yönetmelik ise e-Devlet Kapısını yaş doğrulamanın tek yolu olarak belirlemekte (m.7/1) ve böylece Türkiye’de sosyal ağ hizmeti kullanmak isteyen herkesin devlet tarafından işletilen bir kimlik doğrulama altyapısından geçmesini zorunlu kılmaktadır. Yetişkinler dahil tüm kullanıcıları etkileyen ve kişisel veri işlenmesini zorunlu kılan bu tercihin, idarenin yönetmelik ile takdirine bırakılabilecek teknik bir ayrıntı olmaktan çok, kanunla düzenlenmesi gereken asli bir unsur niteliği taşıdığı düşüncesindeyiz.

Aynı tespit ayrıştırılmış hizmet yükümlülükleri bakımından da geçerlidir. Kanun, sosyal ağ sağlayıcının onbeş yaşını doldurmuş çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunma konusunda “gerekli tedbirleri” almasını öngörmekle yetinirken, Yönetmeliğin 8. maddesi canlı yayın yasağından kamuya açık hesap yasağına, rehber senkronizasyonu yasağından ekran görüntüsü engellemeye kadar ürün tasarımına doğrudan müdahale eden ve ihlali kanunda öngörülen ağır yaptırımlara (reklam yasağı, bant daraltma) bağlanan çok sayıda yeni yükümlülük getirmektedir.

Kabahatler Kanununun 4. maddesi, kanunun çerçevesini çizdiği kabahat tanımlarının içeriğinin idarenin düzenleyici işlemleriyle doldurulmasına imkân tanımaktadır; ancak çerçevenin yalnızca “gerekli tedbirler” ifadesinden ibaret olması, Anayasa Mahkemesinin belirlilik ve öngörülebilirlik ölçütleri karşısında tartışmaya açıktır. Nitekim Anayasa Mahkemesi idarenin bu düzenleyici işlemlerinde kapsam ve sınırların (“özü, temel unsurları, sınırları”^[3]) belirlenmesini öngörmektedir.

B. Kişisel Verilerin Korunması ve E-Devlet Merkezli Model

Yönetmelik, yaş doğrulamasında kimlik tespiti yerine yalnızca yaş eşiğinin belirlenmesini esas almakta (m.5/3) ve belirtecin içeriğini yalnızca yaş grubu bilgisiyle sınırlamaktadır (m.7/1-b). Veri minimizasyonu ilkesinin bu şekilde açıkça benimsenmesi olumludur; platformların kimlik belgesi, yüz görüntüsü veya biyometrik veri toplamasının önüne geçilmesi, özel sektör eliyle büyük ölçekli kimlik verisi birikmesini engelleyecektir.

Bununla birlikte modelin kullanıcı belirteci e-Devlet’te kimliğini doğrulayarak üretildiği için, Başkanlık nezdinde belirteç ile kimlik arasında zorunlu olarak bir bağlantı doğmaktadır. Yönetmelik, belirtecin içeriğini sınırlamakla birlikte Başkanlığın;

• hangi kişinin ne zaman belirteç ürettiğine ilişkin kayıt tutup tutmayacağını ve bu kayıtların saklama süresini,
• platformların belirteci teyit ederken Başkanlık sistemine çevrim içi sorgu yapıp yapmayacağını; böyle bir sorgunun, hangi belirtecin hangi platformda kullanıldığını Başkanlık açısından görünür kılıp kılmayacağını,
• belirtecin tek kullanımlık, platforma özgü veya süreli olup olmadığını,
• elde edilen verilerin başka amaçlarla (örneğin erişim engelleme veya soruşturma süreçlerinde) kullanılmasının yasak olup olmadığını

düzenlememektedir.

Bu sorular, 7590 sayılı Kanunla içerik kaldırma, erişim engelleme ve bant daraltma yetkileri de devredilmiş olan Siber Güvenlik Başkanlığının aynı zamanda kimlik doğrulama altyapısını işletmesi karşısında ayrı bir önem kazanmaktadır. Aynı idarenin hem kullanıcıların sosyal ağ hesaplarına ilişkin doğrulama verisine hem de içerik üzerindeki müdahale yetkilerine sahip olması, kişilerin anonim ifade imkânı bakımından caydırıcı etki doğurabilecek bir yoğunlaşma yaratmaktadır.

Kanaatimizce Başkanlık tarafında kayıt tutulmayacağı (no-log), belirteç ile kimlik ve platform arasında bağlantı kurulamayacağı (unlinkability), amaç dışı kullanım yasağı ve bağımsız denetim güvencelerinin en azından Yönetmelik düzeyinde, tercihen kanunda yer alması daha yerinde olabilirdi. Ayrıca Yönetmelikte 6698 sayılı KVKKn’na hiçbir atıf bulunmaması da ayrıca dikkat çekicidir.

Bir diğer gerilim noktası, hizmet süresince yürütülecek “katmanlı yaş doğrulama” (m.6/3) ile çocuk hesaplarında profilleme yasağı (m.8/5-h) arasındadır. Doğrulanmış bir hesabın yaş aralığına aykırı kullanıldığına ilişkin “makul şüphe”nin tespiti, pratikte kullanıcı davranışından yaş tahmini yapılmasını, yani tüm kullanıcılar üzerinde bir tür dolaylı profilleme yürütülmesini gerektirecektir. Yönetmelik bu şüphenin hangi ölçütlerle oluşturulabileceğini tamamen sağlayıcının takdirine bırakmaktadır.

C. Ölçülülük: Yetişkin Kullanıcılar ve Anonimlik

Düzenlemenin meşru amacı, yani çocukların zararlı içerik, istismar ve bağımlılık riskinden korunması tartışmasızdır ve gereklidir; BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 3. maddesi ve Anayasanın 41. maddesi devlete bu yönde pozitif yükümlülük yüklemektedir. Ölçülülük incelemesindeki asıl soru, bu amaca ulaşmak için yetişkin kullanıcıların tamamının devlet altyapısı üzerinden doğrulamaya tabi tutulmasının gerekli ve orantılı olup olmadığıdır.

Yönetmelik, hesap oluşturan herkesin belirteçle doğrulanmasını (m.6/2) ve mevcut tüm hesapların 31.3.2027’ye kadar doğrulanmasını (geçici m.1) öngörmektedir. Hâlbuki geçici 1. madde, doğrulama sonucunda yalnızca çocuk hesaplarına ilişkin sonuçları düzenlemekte; doğrulama yapmayan yetişkin kullanıcıların hesaplarına ne olacağı sorusunu cevapsız bırakmaktadır. Uygulamada sağlayıcıların yükümlülük ihlali riskini bertaraf etmek için doğrulanmamış hesapları kapatması ya da kısıtlaması beklenmelidir. Bu durum, e-Devlet erişimi bulunmayan, buna güvenmeyen veya teknik imkânı olmayan yetişkinlerin ifade ve iletişim araçlarından dışlanması sonucunu doğurabilir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Ahmet Yıldırım/Türkiye (18.12.2012 T. B. No. 3111/10) kararında vurguladığı üzere internete erişim, ifade özgürlüğünün kullanılmasının temel araçlarından biri hâline gelmiştir; erişime genel nitelikte koşul bağlayan tedbirlerin bu nedenle sıkı bir gereklilik denetiminden geçmesi gerekir.

Karşılaştırmalı hukuk da bu noktada alternatif tasarımların mümkün olduğunu göstermektedir. Avustralya düzenlemesi, platformların yaş tespiti için kullanıcıları yalnızca resmî kimlik ibrazına zorlamasını yasaklayarak makul alternatiflerin sunulmasını şart koşmaktadır. Avrupa Birliği’nde ise Komisyon, yaş doğrulaması için kullanıcının yalnızca “eşiği aştığını” kanıtlayan ve kimliği hizmet sağlayıcıya ya da doğrulayıcıya açıklamayan gizlilik odaklı bir model üzerinde çalışmaktadır. Yönetmeliğin seçtiği tek kanallı ve devlet merkezli model ise platformlar karşısında yüksek bir mahremiyet koruması sunarken devlet karşısında aynı düzeyde bir güvence içermemektedir.

Ç. Kapsam ve Belirlilik Sorunları

• Sosyal ağ sağlayıcı tanımı. Yönetmelik (m.4/1-e), 5651 sayılı Kanun’daki geniş tanımı tekrar etmekte; BTK’nın 2023 tarihli Sosyal Ağ Sağlayıcı Hakkında Usul ve Esaslarında yer alan, sosyal etkileşimin yalnızca ikincil veya yan bir hizmet olarak sunulduğu platformları tanım dışında bırakan istisnaya yer vermemektedir. Bu durumda yorum bölümü bulunan haber siteleri, forumlar, e-ticaret platformlarının değerlendirme alanları veya küçük ölçekli topluluk siteleri bakımından yükümlülüğün doğup doğmadığı belirsizdir. Erişim eşiği öngörülmemesi, yükümlülüğün küçük ve yerli sağlayıcılar üzerinde orantısız bir uyum maliyeti yaratması sonucunu da doğurabilecektir.

• Türkiye’de mukim olmayanlar. Türkiye’de mukim olmayıp geçici olarak bulunan kullanıcılar kontrol mekanizmalarından “muaf” tutulmakla birlikte, Türkiye’de hizmetten yararlanabilmeleri için başvuru üzerine ve kimlik doğrulaması yapılmaksızın yalnızca pasaport bilgileriyle istisnai bir belirteç oluşturulacaktır (m.7/1-d). Kimlik doğrulaması yapılmaksızın üretilen bir belirtecin yaş doğrulama işlevini nasıl göreceği ve kötüye kullanıma karşı nasıl korunacağı açık değildir. Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının ve sınır ötesi erişimin durumu da belirsizdir.

• Belirtecin devri. Belirtecin kullanıcı tarafından platforma “yüklenmesi” modeli, bir yetişkinin ürettiği belirtecin çocuğun hesabında kullanılmasına karşı bir güvence içermemektedir. Tek kullanımlık ve hesaba bağlı belirteç tasarımı, Başkanlıkça hazırlanacak rehbere bırakılmıştır.

• Muğlak yasaklar. “Bağımlılık geliştirme etkisi doğurabilecek hizmet” (m.8/5-a) ve görsel içeriklerin “kaydırma, dokunma, tıklama veya benzeri kullanıcı hareketleriyle” ardışık sunulmasını sağlayan arayüz yasağı (m.8/5-ğ), lafzi yorumlandığında herhangi bir akışın gezinilmesini dahi kapsayabilecek genişliktedir. Amaçlanan sonsuz kaydırma ve otomatik oynatma tasarımlarının açıkça tanımlanması, yaptırım bakımından belirlilik ilkesinin gereğidir.

D. Ayrıştırılmış Hizmet Yükümlülüklerinin İçeriği

Yönetmeliğin 8. maddesi, çocuk hesapları bakımından “tasarım yoluyla ve varsayılan olarak gizlilik” yaklaşımını somutlaştıran isabetli hükümler içermektedir. Varsayılan gizli hesap sistemi, bugün artık çocukların güvenliği konusunda hayati önemde olan; yabancı kişilerden mesaj alınmaması, rehber senkronizasyonu yasağı, çocuk hesaplarının öneri sistemlerine konu edilmemesi ve profillemeye dayalı reklam yasağı, çocuklara yönelik çevrim içi istismarın bilinen risk vektörlerini doğrudan hedeflemektedir. Profillemeye dayalı reklam yasağının DSA’nın (AB Dijital Hizmetler Yasası) 28. maddesinin ikinci fıkrasıyla örtüştüğü de belirtilmelidir^[4].

E. Ebeveyn Kontrolü ve Çocuğun Mahremiyeti

Yönetmelik, ebeveyn kontrol araçlarının gözetimden çok iletişim, öğrenme ve güçlendirme esasına dayanmasını ve çocuğun mahremiyetini orantısız biçimde ortadan kaldırmamasını öngörmekle (m.9/4-e) çocuk hakları perspektifinden olumlu bir ilke benimsemiştir. Ne var ki aynı maddenin üçüncü fıkrası, 5651 sayılı Kanunun yirminci fıkrasında sayılmayan “konum paylaşımına ilişkin” mekanizmaları ve “özellik ayarlarını” asgari içerik olarak eklemiştir.

Kanun metni ebeveyn kontrol araçlarının hangi mekanizmaları “içerdiğini” saymakta olup, Yönetmeliğin bu listeyi “asgari” olarak nitelendirip genişletmesi kanunun çizdiği çerçevenin ötesine geçildiği tartışmasını doğurabilir. Konum paylaşımına ilişkin mekanizmanın çocuğun kendi konum paylaşımının kısıtlanmasını mı, yoksa ebeveynin çocuğun konumunu izlemesini mi ifade ettiği de belirsizdir; ikinci yorum onbeş-onsekiz yaş grubu bakımından ağır bir mahremiyet müdahalesi niteliği taşır. Fakat tam da bu noktada yine güvenlik ve mahremiyet hakkından hangisinin hangi somut durumda üstün değer sayılacağı tartışması doğacaktır.

Öte yandan Yönetmelik, ebeveyn kontrol araçlarının yalnızca anne, baba veya vasi gibi çocuk hakkında karar verme yetkisini haiz kişilerce kullanılmasını öngörmekle birlikte (m.9/2), bu sıfatın nasıl doğrulanacağına ilişkin bir mekanizma kurmamaktadır. Yaş doğrulamasında e-Devlet altyapısını zorunlu kılan bir düzenleme, velayet/ vesayet ilişkisinin doğrulanmasında aynı altyapıdan mı yararlanacaktır veyahut burada doğacak bir açık, ebeveyn sıfatını taşımayan kişilerin çocuk hesapları üzerinde kontrol elde etmesi riskini de getirebilecek midir, soruları akla gelmektedir.

F. Usul Güvenceleri ve Yaptırım

İtiraz mekanizmasına ilişkin 10. madde Yönetmeliğin en güçlü hükümlerinden biridir. İtirazların tamamen otomatik sistemlerle incelenmemesi ve anlamlı insan incelemesine tabi tutulması, itiraz sonuçlanıncaya kadar verilerin silinmemesi, bildirimde Başkanlığa şikâyet ve yargı yolunun gösterilmesi ile yıllık şeffaflık bildirimi, hem idare hukukunun hem de veri koruma hukukunun temel güvenceleriyle ve keza AB Yapay Zeka Tüzüğü’nin insan gözetimi mekanizmalarıyla da uyumludur. Bununla birlikte itirazın “hızla” sonuçlandırılması gerektiği belirtilmiş, ancak azami bir süre öngörülmemiştir.

Yaptırım bakımından 11. madde, yaptırım öncesinde aykırılığın bildirilmesini ve makul süre verilmesini, yaptırımın belirlenmesinde ise aykırılığın ağırlığı, süresi, etkilenen çocuk sayısı ve iyi niyetli uyum çabasının dikkate alınmasını öngörmektedir. Bu ölçütler orantılılık ilkesine hizmet etmekle birlikte, Kanunun kademeli ve büyük ölçüde otomatik işleyen yaptırım sistemi karşısında idareye ne ölçüde takdir alanı tanıyabileceği tartışmalıdır.

Ayrıca Yönetmeliğin, hangi yükümlülüğün ihlalinin ek 4. maddenin hangi yaptırım fıkrasına bağlı olduğunu belirtmeyip “ilgili hükümler”e genel bir atıfla yetinmesi, idari düzenlemeyle ağır sonuçlar doğuran bir yaptırım rejiminde öngörülebilirliği zayıflatmaktadır.

G. Uygulama Takvimi ve Teknik Rehber

Yönetmelik; belirtecin teknik yapısını, formatını ve sağlayıcıların izleyeceği doğrulama sürecini, Başkanlıkça hazırlanarak sağlayıcılarla “paylaşılacak” bir rehbere bırakmıştır (m.12/1). Hem kullanıcıların kişisel verileri hem de sağlayıcıların yükümlülükleri bakımından belirleyici olan bu unsurların rehber niteliğinde bir idari metin ile öngörülmesi, hukuki güvenlik ilkesi ve Yönetmeliğin kendi şeffaflık ilkesi (m.5/5) ile bağdaşmayabilecektir^[5]. Yürürlüğe yaklaşık üç hafta kala rehberin yayımlanmamış olması, 1.11.2026’dan itibaren açılacak yeni hesaplar bakımından uyumun fiilen imkânsız olabileceği bir geçiş dönemine işaret etmektedir.

V. Sonuç ve Öneriler

Yönetmelik, çocuk hesapları için varsayılan gizlilik, yabancılarla temasın sınırlandırılması, profillemeye dayalı reklam yasağı, ayrımcılık yasağı, erişilebilirlik ve anlamlı insan incelemesine dayalı itiraz gibi unsurlarıyla, çocukların çevrim içi ortamda korunmasına ilişkin güncel uluslararası yaklaşımların önemli bir kısmını Türk hukukuna aktarmaktadır. Nitekim dünyada da çocukların küresel sosyal medya gücü karşısında korunması gittikçe önem kazanmaktadır.

Buna karşılık düzenlemenin omurgasını oluşturan e-Devlet merkezli yaş doğrulama modeli, yetişkinler dahil tüm kullanıcıları etkilemesine rağmen asli unsurlarını kanundan değil yönetmelikten ve henüz yayımlanmamış bir teknik rehberden almaktadır. Bu nedenle düzenlemenin anayasal denetim ve idari yargı denetimi bakımından en zayıf halkası, çocuklara özgü hizmet kuralları değil, yaş doğrulama altyapısının veri koruma ve hesap verebilirlik güvencelerinden eksik biçimde kurgulanmasıdır.

Bu doğrultuda, düzenlemenin şu an elimizdeki hali ile; yaş doğrulama yönteminin temel unsurları, Başkanlık tarafında kayıt tutulmaması, belirteçle kimlik ve platform arasında bağlantı kurulamaması ve amaç dışı kullanım yasağının kanunla düzenlenmesinde, Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun denetim rolünün belirlenmesinde, E-Devlet yolunun yanında, kimliği hizmet sağlayıcıya ve doğrulayıcıya açıklamayan, bağımsız denetime tabi alternatif doğrulama yöntemlerine imkân tanınmasında, belirtecin tek kullanımlık, hesaba bağlı ve süreli olmasının düzenlenmesinde, teknik rehberin kamuya açık biçimde yayımlanmasında, doğrulama yapmayan yetişkin kullanıcıların hesaplarına uygulanacak sonuçlar ile Türkiye’de mukim olmayanlar ve yurt dışında yaşayan vatandaşlar bakımından uygulanacak rejimin açıkça belirlenmesinde, sosyal ağ sağlayıcı tanımına, sosyal etkileşimin yan hizmet olduğu platformları dışarıda bırakan bir istisna ve ölçeğe göre farklılaşan bir yükümlülük rejimi eklenmesinde, kamuya açık hesap ve canlı yayın yasaklarının, ebeveyn onayına bağlı kademeli bir rejime dönüştürülmesinde, “bağımlılık geliştirme etkisi” ve “ardışık sunum” kavramlarının daha ölçülebilir biçimde tanımlanmasında, ebeveyn sıfatının (velayet veya vesayet) nasıl doğrulanacağının belirli kılınmasında, suç ve cezaların kanuniliği gereği her yükümlülüğün ihlalinin hangi yaptırıma bağlandığının yasal düzenleme ile gösterilmesinde ve itirazların sonuçlandırılması için azami süre belirlenmesinde fayda olacağı değerlendirilmektedir.

Dipnotlar

Günlerdir Türkiye’nin gündemini meşgul eden fon krizindeki “tasfiye” süreçleri tartışması ve Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan kanun teklifi^[1], -yöntemleri büsbütün aynı olmasa da- bize ceza soruşturma ve kovuşturmalarında el konulan araçların “tasfiye” süreçlerine dair zamanında popüler bazı haberleri hatırlattı. Sizler de hatırlarsınız, suç örgütlerine ait olduğu ileri sürülen lüks araçların henüz soruşturma, hatta kovuşturma evreleri bitmeden polis aracı olarak emniyet birimlerine tahsis edildiğine dair haberler çokça magazinel tartışmayı beraberinde getirmişti.^[2] Hazır “tasfiye” konusu fon krizi bakımından gündem olmuşken, biz de suçtan elde edildiği ya da suç işlenmesinde kullanıldığı iddia edilen araçların soruşturma veya kovuşturma tamamlanmadan prematüre tasfiyesinin^[3] mülkiyet hakkına uygunluğu meselesini incelemeye karar verdik.

I. Giriş: Olağanlaşan OHAL

Alıkoyma ve Prematüre Tasfiye

Son yıllarda ceza muhakemesinde soruşturma ve kovuşturma aşamasında ispat aracı olarak yararlı görülen, suçta kullanılan ya da eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerlerine/eşyalara el koyulmasının sıklıkla kullanılan bir koruma tedbiri olduğunu biliyoruz. CMK’da düzenlendiği haliyle (md. 123-134) çok sayıda problemi ve belirsizliği içeren el koyma müessesesi, özel kanunlar uygulamasıyla ek sorunları beraberinde getiriyor. Bu sorunların başında, yeni bir kanuni tercih ve eğilimin yansıması olarak el konulan eşyanın alıkonulması (fiili el koyulması) ve prematüre tasfiyesi müessesesi geliyor.

OHAL KHK’leri ile Mevzuata Giren Düzenlemeler

Gerçekten de son yıllarda bazı suçlar bakımından el konulan araçların alıkonulması ve sahibine iade edilmeyip soruşturma ve kovuşturma evreleri tamamlanmadan tasfiyesi için tasfiye makamlarına geniş yetkiler tanındığı görülüyor. Aslında bu tip müesseseyle Türk hukukunda ilk kez karşılaşmıyoruz. 21/03/2007 tarih ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 10. maddesi, el konulan kara, deniz ve hava ulaşım araçlarının idare tarafından alıkonulup prematüre tasfiyesinin hali hazırda örneği olarak mevzuat ve uygulamamızda bulunmaktaydı. Ancak şimdi bahsedeceğimiz yeni düzenlemeler, alıkoyma ve özellikle tasfiye yetki ve uygulaması bakımından CMK ve örnek kanun olan Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu sisteminden ayrılmakta.

Zira söz konusu yeni mevzuat yargıyı işlevsiz bırakıp idareyi güçlendiren bir olağanüstü hâl tedbiri niteliğinde hükümler içeriyor. Bu tip düzenlemelerin örneği olarak, 04/04/2013 tarih ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’na 17/4/2017 tarih ve 690 sayılı OHAL KHK’sının 6. maddesi ile eklenen “Göçmen kaçakçılığı suçunda kullanılan araca elkoyma” kenar başlıklı ek 1. maddesi düzenlemesi ile 15/08/2017 tarih ve 694 sayılı OHAL KHK’sı ile 12/6/1933 tarihli ve 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun’a eklenen “Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçunda kullanılan araca elkoyma” kenar başlıklı ek 2. maddesi dikkat çekmektedir. Hazır dikkat çekmişken söz konusu OHAL KHK’lerinin ve içerdikleri olağanüstü yetkilerin, sırasıyla 01/02/2018 tarih ve 7077 sayılı Kanun ve 1/2/2018 tarih ve 7078 sayılı Kanun’la sorgulanmaksızın aynen kabul edilip olağanlaştığını, süreklileştiğini ve normalleştiğini de belirtelim.

Peki nedir bu OHAL KHK’ları ile getirilen düzenlemelerdeki sorunlar?

II. Alıkoyma ve Tasfiye Yetkisinin İdareye Geçirilmesi veya Belirsizleştirilmesi

Alıkoyma ve Prematüre Tasfiye Yetkisinin Rutinleşmesi: Öncelikle söz konusu spesifik mevzuatta CMK md. 128 ve 132’deki ilkelere istisnai şekilde ve öngörülen koşulların dışındaki sebeplerle el konulan araçların tasfiye yetkisinin Maliye Bakanlığına tanındığı görülüyor. Oysa CMK’nın 128. maddesinde kara, deniz veya hava ulaşım araçları hakkında verilen el koyma kararının kural olarak bu araçların kayıtlı bulunduğu sicile şerh verilmek suretiyle icra edileceği hükme bağlanmış ve 132. maddesinde de el konulan araçların (eşyanın) erken tasfiyesi yetkisi (elden çıkarma), bu eşyanın zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesinin varlığıyla koşullanmış ve soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme kararına bağlanmıştır. Maliye Bakanlığına henüz soruşturma ve kovuşturma sonucu beklenmeksizin verilen prematüre tasfiye yetkisi, CMK’nın benimsediği sicilde el koyma ve hükümle tasfiye ile erken tasfiyenin ancak el konulan eşyanın zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesinin varlığı halinde söz konusu olabileceği ve buna adli makamların karar vereceği ilkelerine kategorik bir istisna getirmekte olduğu kadar bu istisnayı otomatikleştirmekte, rutinleştirmekte, olağanlaştırmakta.

Şüphesiz, sicile şerh vermek yerine ilgili araca fiilen el konulması, muhtemel bir müsadereyi güvence altına almak, aracın suçta yeniden kullanılmasını önlemek ve caydırıcılığın sağlanması gibi amaçlarla zorunlu görülebilir.^[4] Ama özellikle iyi niyetli üçüncü kişilerin araçları söz konusu olduğunda alıkoyma tercihi her zaman istisnaidir ve her seferinde haklılaştırılması gerekir. Alıkoymanın otomatikleştirilmesi ve rutinleştirilmesi, mülkiyet hakkına gereksiz ve aşırı zarar verebilme riski taşımaktadır. Uzayan yargılama süreçlerinde CMK’nın 132. maddesinde öngörülen fiilî el koymaya (alıkoyma) alternatif ilgili tedbirlerin değerlendirilmesi gerekmekte, özellikle fiilî el koyma tedbiri yerine sicile şerh verilmek suretiyle amaçlanan kamu yararının sağlanamayacağının gerekçelendirilmesi, teminat karşılığında sahibine yediemin olarak da iadesi imkanının değerlendirilmesi ve bu şekilde araç sahibinin fiilî el koymadan kaynaklanan kazanç kaybının önlenmesi önceliklendirilmelidir.^[5]

Alıkoyma Yetkisinin Hangi Makamda Olduğunun Silikleşmesi ve Uygulamada İyice Belirsizleşmesi: OHAL KHK’ları ile getirilen yeni düzenlemelerdeki sorunların asıl önemlisi, aslında alıkoyma yetkisinin hangi makamda olduğunun silikleştirilmesi ve belirsizleşmesidir. Tasfiye sürecini başlatan ilk adım olan, bir başka deyişle tasfiye süreçlerinin ön koşulu niteliğindeki alıkoyma kararını verme yetkisi, normalde yargısal makamlardadır. Nitekim 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nda CMK 128’deki sicilde el koyma kuralının istisnası niteliğindeki alıkoymaya karar verme yetkisi, açıkça el koyma kararı veren yargısal makamlara verilmiştir (5607 sayılı Kanun md. 10 (2)). AYM de 5607 sayılı Kanun kapsamında verilen alıkoyma yetkisinin özellikle iyi niyetli kişiler bakımından hassasiyetle uygulanmasını, bu doğrultuda trafik siciline şerh konulmasının niçin yetersiz kaldığının derece mahkemelerince haklılaştırılması gerektiğini ve iade hükmünün infazının ceza mahkemesinin hükmünün kesinleşme şartına bağlanarak mülkiyetin kısıtlanma süresinin uzamasına neden olunmasının orantılı olmadığını değerlendirmektedir.^[6]

Gelgelelim, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Ek Madde 1 ile 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun Ek Madde 2 düzenlemeleri bağlamında, alıkoyma kararını hangi merciin verdiği, hatta araca fiilen el koyulmasına rağmen bu fiili el koymanın zorunlu hukuki dayanağı olan alıkoyma hakkında bir karar verilip verilmediğinin dahi belirsiz bırakıldığı görülüyor. Her iki kanun bakımından süreçte öncelikle CMK md. 128 çerçevesinde yargı mercii tarafından bir “el koyma” kararı verildiği malumdur. Bundan sonraki aşama olan alıkoyma açısından ise bazı mahallerde sulh ceza hakimliklerince ayrıca bir “alıkoyma” kararı^[7] verildiği, bazı mahallerde ise ayrıca bir “alıkoyma” kararı verilmediği bilinmektedir. Hatta el koyma kararından sonra ayrıca bir alıkoyma kararı verilmeyen mahallerde, el konulan aracın tasfiye edilecek araçlardan olup olmadığının belirlemesinin ve ilgili idareye tasfiye bildirimi yapılmasının kolluk görevlilerinin inisiyatifine bırakıldığı da bilinmektedir. Araca el konulmasının açıkça bir karar ile (CMK sistemindeki el koyma maddesine- md. 128- atfen) yapılacağı anılan kurallarda düzenlenmişken, aracın alıkonulmasının yargısal bir karar ile yapılacağı aynı kurallarda açıkça belirtilmemiştir. Anılan kurallarda yalnızca “elkonulan aracın sahibine iade edilmeyeceği” düzenlenmiştir. Şayet alıkoyma kararı verilmesi yasal gereklilik ise alıkoyma kararı verilmemiş ancak fiilen el konulmuş araçların tasfiye edilmesinin önünde bir engel bulunup bulunmadığı ve alıkoyma kararına konu olmuş araçların behemehal idare tarafından tasfiye edilmelerinin zorunlu olup olmadığı sorularına incelenen hükümden veya uygulamadan hareketle net cevaplar verilmesi mümkün görünmüyor.

Ne yazık ki mesele Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun Ek Madde 2 özelinde kısmi olarak itiraz yoluyla önüne gelen AYM, araca el konulmasından sonra “bir şekilde” alıkonulan aracın ne şartlarda muhafaza edileceği, tasfiye şartları ve teminat miktarı yönünden adli mercilerin değerlendirme yapmadığını, sürecin idarenin uhdesinde ilerlediğini dikkate almamış ve Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun Ek Madde 2’de yer verilen alıkoyma ve tasfiye yetkisini satış yoluyla tasfiye yönünden iptal etmemiştir.^[8]

Tasfiye Yetkisinin İdareye Aktarılması ve Yargının Devre Dışı Bırakılması: AYM’nin tasfiye sürecinin yürütülmesinin bütünüyle idareye (Maliye Bakanlığına) bırakıldığını da göz ardı ettiği gözlemlenmektedir.^[9] Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun’un ek madde 2 ile getirilen sistemde, nasıl verildiği veya usulünce verilip verilmediği belirsiz alıkoyma kararından sonra taşıtın/aracın tasfiyesi yetkisi bütünüyle idareye devredilmektedir (“Aksi takdirde Maliye Bakanlığı tarafından soruşturma ve kovuşturma sonucu beklenmeksizin derhal tasfiye olunur.”). Dolayısıyla “bir şekilde” alıkonulan aracın ne şartlarda muhafaza edileceği, tasfiye şartları ve teminat miktarı yönünden adli merciler değerlendirme yapmamakta, süreç idarenin uhdesinde ilerlemektedir. Teminatın yatırılmaması negatif koşulu dışında bir kayıt ya da koşulla bağlı olmayan İdare, soruşturma ve kovuşturma sona ermeden neredeyse mutlak bir tasfiye işlemlerini başlatma yetkisine sahip kılınmıştır.^[10] Normalde el koyma ve alıkoyma kararlarını veren yargı organları dahi, prematüre tasfiye için alıkonulan eşyanın zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesinin varlığıyla koşullanmış iken Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun (ve Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu) ile getirilen sistemde Maliye Bakanlığına olağanlaşmış bir olağanüstü hâl yetkisi (keyfi) verilmiş olduğunun AYM tarafından fark edilmesi beklenirdi.^[11]

Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda alıkoyma kararının yanı sıra tasfiyeye de ceza hakimi (soruşturma) ve ceza mahkemesinin (kovuşturma) karar verdiğini (5607 sayılı Kanun md. 16 (1)) belirtmek, durumun vahametini göstermeye yeterlidir sanıyoruz. Tasfiye kararı normalde yargı mercileri tarafından alınırken, Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun ve Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununda bir OHAL tedbiri olarak idareye geçmiştir. Oysa yargısal bir işlem/karar olarak tasfiye kararı (prematüre veya normal fark etmez) alınması ile alınan bu yargısal kararının yürütülmesi, icrası veya uygulanması (idari süreç), birbirinden iki farklı kategoridir.

III. Satış Yoluyla Tasfiyedeki Diğer Mülkiyet Hakkı Sorunları

Hazır AYM’nin yaklaşımını eleştirirken bir hususu daha gündeme getirmekte fayda olabilir. AYM, Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun özelinde itiraz konusu “Önemli miktar veya değerde uyuşturucu veya uyarıcı maddeyle ele geçirilmesi” alıkonulma ve tasfiye nedeninin, hangi durumda aracın sahibine iade edilmeyeceğini herhangi bir tereddüde yer bırakmayacak biçimde açık ve net olarak düzenlendiğini değerlendirerek kanunilik koşulu açısından bir sorun görmemiş; teminat yatırma imkanı ve iyi niyetli üçüncü kişilere ait araçların müsadere yasağı ile müsadere edilmeyeceği anlaşılan taşıtın iadesi imkanlarını da yeterli bir usuli güvence saymıştır.^[12] Bu hususlar açıkçası bize problemli gelmektedir.

Kanunilik Açısından: AYM’den farklı olarak “önemli bir miktar veya değerde” uyuşturucunun ne anlama geldiğinin belirsiz olduğunu, uyuşturucu ticareti suçları bakımından miktarın önemli olması veya miktarı az olsa bile ele geçirilen ürünün değerli olmasının objektif bir ölçütü bulunmadığını düşünüyoruz. Bu haliyle kanun hükmü, hangi miktarın önemli ya da hangi tür ve/veya miktarın değerli olacağına dair bütün takdir yetkisini tasfiye otoritesi olan Maliye Bakanlığına bırakmış gibi gözükmekte. Dikkat edilirse burada uyuşturucu kullanma/bulundurma ile ticareti suçları bakımından ayrım yapılırken “kişisel kullanım sınırının” tespitinde dikkate alınan “önemli ağırlık/miktar” ölçütü^[13] de faydalı bir ölçüt değildir. El koymaya konu suç, her halükârda uyuşturucu ticareti suçu olduğundan bulunan uyuşturucunun miktarının kendi içinde önemli veya değerli olması hukuken bir fark yaratmamaktadır. Suçun vasfını etkilememesine rağmen ele geçtiği aracın/taşıtın akıbetini etkileyen, ele geçen uyuşturucunun “önemli miktar veya değer”de olup olmadığının nasıl saptanacağı çoğu zaman yargı kararlarından anlaşılamamaktadır. Dolayısıyla yargı içtihatlarıyla dahi kriterleri net bir şekilde oluşmamış “önemli miktar veya değer”in idari merci olan Maliye Bakanlığı tarafından prematüre tasfiye sürecinde objektif ve isabetli şekilde saptanmasını beklemek fazla iyimserliktir.

Kaldı ki, uyuşmazlık (ve eleştiri) konusu Kanun hükmünün formülasyonu, iyi niyetli üçüncü kişi maliklerle şüpheli/sanık arasında herhangi bir fark gözetmeksizin kaleme alınmıştır ve uygulanmaktadır. Oysa bilindiği üzere, uyuşturucu ticareti suçlarında genellikle üçüncü kişilere ait ya çalıntı ya da hukuki bir ilişkiyle zilyetliği alınan araçlar/taşıtlar kullanılmaktadır. Çoğu durumda el koyulan araçlar/taşıtlar, aslında iyi niyetli üçüncü kişilere ait olabilmekte. İyi niyetli üçüncü kişilere ait araçlar/taşıtlar ise, AYM’nin burada eleştirilen kararında da dile getirdiği üzere TCK’nın 54/1 maddesi uyarınca yargılama sonunda müsadere edilemez. Ancak AYM’nin muhakemesinden farklı olarak anılan müsadere yasağı, iyi niyetli üçüncü kişileri korumaya yeterli gelmemektedir. Zira Maliye, soruşturma veya kovuşturma aşamasındaki yargısal makamları (sulh ceza hâkimi ve ceza mahkemesi) dışlayarak el konulan ve “Önemli miktar veya değerde uyuşturucu veya uyarıcı maddeyle ele geçirilmesi” klozuna dayanarak “bir şekilde” alıkonulan taşıt özelinde prematüre tasfiye sürecini (satış yoluyla) başlatabilmek yetkisini haizdir. Bu süreçte iyi niyetli malikin tek şansı teminat ödeyerek alıkonulma ve tasfiye sürecini durdurmaktır. Fakat nihayetinde müsadere yasağı dolanılmış ve işlevsiz bırakılmış olmaktadır. O halde AYM’nin, itiraza konu “Önemli miktar veya değerde uyuşturucu veya uyarıcı maddeyle ele geçirilmesi” klozunu belirli ve öngörülebilir sayması ilk bakışta göründüğü kadar isabetli değildir.

Teminat Yatırma Anlamlı Bir Güvence Mi?: AYM’nin teminat yatırma imkanına duyduğu dengeleyici güven de aslında bir yanılsamadır. Söz konusu kanunlarda alıkoyma sebeplerinin varlığı halinde başlayan tasfiye sürecini durdurmanın tek yolu olarak araç değeri kadar teminat yatırılması imkânı, zaten malı suç işlenmesinde kullanılmakla ya da kullanıldığı iddiasıyla mağdur olmuş iyi niyetli maliklerin bu kez devlet eliyle ikinci kez mağdur olmasına yol açmaktadır. Üstelik alıkonulan araç üzerinde iyi veya kötü niyetli malikler ile zilyetler dışında iyi niyetli üçüncü kişilerin de malvarlığı hakları olabilir ki AYM önüne itiraz yoluyla gelen iptal davasında durum tam da budur. Bu nedenle teminat koşulu opsiyonel, somut olayın özelliklerini gözeten nitelikte olmalı ve hâkim ya da mahkemece karara bağlanmalıydı.

Teminatın el konulan aracın değeri kadar olması gerekliliğinin kimi hallerde maliki ekonomik açıdan çok zor durumda bırakabilme riskinden hiç bahsetmiyoruz bile. El konulan taşıtın/aracın malikin geçiminde önemli bir rol oynadığı hallerde taşıtın yargılama sonunda müsadere dışı kalmasını beklemek, yıllar süren yargılama süresince araçtan mali olarak yararlanmayı engelleyecek, maliki (ve ailesini) ekonomik olarak zor durumda bırakabilecektir. Bunun yerine her bir somut olayda iyi niyetli malikin ekonomik durumu ve aracın malik için önemi göz önünde bulundurularak bir teminat değeri belirlenmesi daha hakkaniyetli olurdu.

Teminat yatırılması için el koyma tarihinden itibaren otuz günlük süre tanınması da, uygulamada savcılık veya sulh ceza hakimliklerince verilen el koyma kararları çoğu zaman adli makamlarca ilgili kişilere tebliğ edilmediğinden, yetersizdir. Özellikle iyi niyetli üçüncü kişiler malvarlıklarına el koyulduğunu genellikle resmi bir işlem sırasında tesadüfen öğrenmektedir. Dolayısıyla malik el koyma işleminden haberdar olmadığından veya geç öğrendiğinden süresi içinde teminatı yatıramayabilir. Teminat yatırılması için aranacak sürenin el koyma kararının araç sahibine tebliğinden veya el koyma kararını bir başka şekilde öğrendiği tarihten (el koyma tarihinden değil) itibaren başlayacağı şeklinde bir düzenleme etkili bir usuli güvence addedilebilirdi.

İade İmkânı ve Müsadere Yasağı Gerçekte Etkili Bir Güvence Mi?: Bir kere anılan mevzuatta tasfiye işlemine dair idarece alınan kararın araç sahibine tebliğ edilmesi gerektiği düzenlenmemiştir. Uygulamada tasfiye işleminin idarenin kendi organizasyonu içinde araç malikinin dahil edilmediği bir süreçte yürütüldüğü görülmektedir. Tasfiye sürecinden haberdar edilmeyen veya geç haberdar edilen araç sahibinin, kanunda öngörülen süre dolduktan ve araç tasfiye edildikten sonra CMK’nın 131/1 maddesi uyarınca talepte bulunmasının herhangi bir anlamı olmayacaktır. Bu nedenle CMK’nın 131/1 maddesi uyarınca iyi niyetli üçüncü kişilere ait el konulmuş eşyanın resen veya istem üzerine geri verilmesine karar verilebilecek ve iade talebinin reddi kararlarına karşı da itiraz yoluna başvurulabilecekse de, bu düzenlemenin idarenin yürüttüğü tasfiye sürecinin hukuki denetimi bakımından etkili bir hukuki yol addedilmesi mümkün değildir. Böyle bir yolun etkili sayılabilmesi, ancak el konulan aracın, alıkonulma ve tasfiye koşullarının oluşup oluşmadığının hukuki denetiminin sağlanabilmesi için araç malikine tasfiyeye dair alınan kararın tebliğ edilmesi ve bu karara karşı örneğin sulh ceza hakimliği nezdinde itiraz başvurusu yapabilme imkânı tanınması veya tasfiye kararını tıpkı 5607 sayılı Kanun’un 16/1 maddesinde öngörüldüğü gibi sulh ceza hakimliği ve ceza mahkemelerinin vermesi yoluyla mümkün olabilirdi.

Benzer şekilde, anılan Kanun hükmünün iyi niyetli üçüncü kişi maliklerle şüpheli/sanık arasında herhangi bir fark gözetmeksizin kaleme alınıp uygulanması, iyi niyetli kişilerin eşyasının müsadere edilemeyeceği güvencesini boşa düşürmektedir. Zira idare teminat yatırılmadıkça yargılama/kovuşturma bitmeden aracı tasfiye edebilmektedir. Böyle bir halde ise araç üçüncü kişilerin uhdesine geçeceğinden müsadere yasağı anlamsız hale gelmektedir. Kaldı ki, müsadere yasağına dayanan bir aracın müsadere edilmemesi/iadesi kararı, CMK md. 131 uyarınca yargılama sırasında anlaşılıp buna göre iadeye karar verilmedikçe – ki uygulamada böyle iade kararların istisnai olduğunu, iade kararı verilse bile iadenin icrasının yargılama sonuna bırakıldığını not etmek gerekir, kovuşturmanın/yargılamanın sonunda verilecek bir karardır. Bu durumda aradan yıllar geçtikten sonra iyi niyetli malik aracına ancak kavuşabilecektir. Bu sürenin kendisi bizatihi hak ihlali olduğu gibi bu süreç içinde araçta meydana gelebilecek zararlar da TCK md. 54/1’e dayanan usuli güvenceyi ayrıca etkisiz kılmaktadır. Nitekim görünüşte kanuni güvencelere ve adli makamların “aracın sahibine iadesine” dair kararlarına rağmen kimi zaman iade kararları uzun zaman sonra yerine getirilmekte, genellikle örneğin aracın sahibine iadesine dair kararın icrası hükmün kesinleşmesine kadar bekletilmektedir. Bu gecikmeye bağlı olarak da araçlarda eskime/yıpranmaya değer kayıpları ve kullanılamamasından dolayı yoksun kalınan kâra bağlı zararların oluştuğu bilinmektedir. AYM, tedbirin uygulandığı süreyi, malike aşırı bir külfet yüklenip yüklenmediğini değerlendirirken göz önünde bulundurmaktadır.^[14] AYM’nin kendi içtihatlarında geliştirdiği standartları burada eleştirilen iptal davasında dikkate alması beklenirdi.

Tasfiye Bedelinin Yetersizliği Riski^[15]: Gerek uyuşturucu imal ve ticareti suçları gerekse de göçmen kaçakçılığı suçuyla ilgili olarak alıkonulan aracın satış yoluyla prematüre tasfiyesiyle elde edilen bedel bakımından da bazı ölçülülük sorunlarından söz etmek mümkündür. Bir kere anılan kanun düzenlemelerine göre satıştan elde edilen gelirden aracın muhafaza edilmesi ve satışı için gerekli olan bütün masraflar düşülmektedir. Muhafaza ve satış masrafları düşülmüş miktar, bu safahattan sonra mahkemenin kararıyla araç malikine/hak sahibine ödenmektedir. Bu durumda ise malın gerçek çıplak değeri dahi tazmin edilmemiş olacak, baştan iyi niyetli olduğu anlaşılan ya da beraat eden malik kendisine kusur atfedilmemesine rağmen eksik ve dolayısıyla orantısız bedelle yetinecektir. Bu pozisyondaki bir malikin teminat yatıracak gücü olmadığı veya süresini kaçırdığı hallerde bu orantısız bedele mahkûm edilmesi hakkaniyetli değildir. Üstelik zaten güdük kalan bedelin yargılama sonuna kadar enflasyon karşısında değer kaybedeceği de açıktır.

Masraflar düşürülmüş satış bedelinin masraflar düşürülmüş olarak ödenmesinden daha kötüsü, kendisine bir kusur atfedilemeyen bir malikin (beraat eden ya da baştan iyi niyeti anlaşılabilecek), daha yargılama bitmeden prematüre tasfiye edilen aracının kullanım değerinden de yoksun kalmasıdır. Masraflar düşülmeseydi dahi aracın çıplak satış bedeli, kullanım değerini zaten karşılamamakla kendiliğinden aşırı külfet doğurmaktadır. İyi niyetli malikler varsa sanığın ya da hükümlünün peşinden koşmak zorunda bırakılmamalıdır ki sanığın beraat ettiği halde zaten bu olasılık dahi yoktur. Nitekim bireysel başvuru kararlarında AYM bu yaklaşımı, el konulan eşyanın el koyma süresince korunması ve muhafaza edilmesi yükümlülüğünün kamu makamlarına ait olması, fiilî el koyma (alıkoyma) süresinin makul bir süreyi aşması durumunda oluşacak zarar yönünden de bu sürenin uzamasına yol açan kamu makamlarının sorumluluğunu gerektirmesi gerekçesiyle sorunlu bulmakta.^[16]

IV. Satış Dışı Tasfiye Yöntemlerinin İptal Edilmesi

Yazının girişindeki haber, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Ek Madde 1 ile 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun Ek Madde 2’de düzenlenen tasfiye yetkisinin satış yoluyla yapılandan ibaret olmadığını, hibe ve tahsis gibi satış dışı yollarla tasfiye yönünde mutlak ve keyfi bir yetkinin İdareye tanındığını göstermektedir. Mutlak ve keyfi olarak diyoruz zira anılan kanunlarda bu konuda herhangi bir düzenleme ya da hüküm bulunmamaktadır. İşte AYM, Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun bakımından itiraz yoluyla önüne gelen ve yukarıda diğer yönlerden eleştirdiğimiz iptal davasındaki kararında, satış dışı tasfiye yöntemlerinin neler olduğu ve hangi şartlarda yapılacağı, tasfiye öncesi ve sonrasındaki muhafaza ve sair masrafların nasıl karşılanacağı, müsadere kararı verilmemesi durumunda iadeye konu bedelin nasıl belirleneceği, mülkiyet hakkı sahibi ya da özellikle üçüncü kişilerin hak ve alacaklarının neler olduğu ve hangi usulle korunacağına ilişkin olarak Kanun metninde herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğini tespit etmiştir. Bu tespitin kaçınılmaz ve haklı sonucu olarak AYM, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçunun işlenmesinde kullanıldığı iddiasıyla alıkonulan aracın satış dışı yöntemlerle tasfiyesine yönelik ulaşılabilir, belirli ve öngörülebilir düzenlemeler içermeyen kuralın kanunilik koşulunu karşılamadığına ve “satış dışı yöntemlerle tasfiye” yönünden iptaline karar vermiştir.^[17]

Bu perspektifin benzer nitelikte hüküm içeren 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun ek 1. maddesi bakımından geçerli olduğunu açıktır.

V. Sonuç

Satış dışı tasfiye yöntemlerinin AYM tarafından Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun özelinde iptal edilmesi olumlu karar olmakla birlikte, AYM’nin konuya yaklaşımının yeterli sayılması bizce pek kolay değil. Kanımızca prematüre tasfiye kararının idarenin takdirinde olması bütünüyle keyfiliktir, risklere açıktır ve dengeleyici güvencelerin etkili olduğundan söz edilemez.

Öncelikle alıkoyma kararı her halükârda ceza yargılaması mercileri tarafından verilmelidir. Ardından tasfiyenin maddi şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğinin tespiti idareden alınarak, CMK sistemine uygun ve Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa paralel şekilde suçun muhakemesini yapan ceza hâkimi (soruşturma aşaması) veya ceza mahkemesinde (kovuşturma aşaması) olmalıdır. Büyük mali sonuçları olduğu ifade edilen ve kamuoyunda “fon krizi” olarak anılan meseleye ilişkin ivedi şekilde hazırlanan kanun teklifinde dahi suçla bağlantılı el konulan malvarlığı değerlerinin ilgili fona veya geri kazanım hesabına aktarılmasına ve tasfiye konusu olabileceklerine CMK sistemiyle uyumlu şekilde yargı mercilerince karar verileceği düzenlenmiştir. Dolayısıyla Devletin ani refleks göstermesi gereken böyle bir konuda hazırlanan kanun teklifinde bile idareye tanınmayan takdir yetkisinin yazımıza konu 2313 ve 6458 sayılı Kanunlar ile Maliyeye tanınmış olması isabetli görülmemektedir.

Buna ek olarak usuli güvenceler daha etkili şekilde ihdas edilmelidir. OHAL döneminde dahi aslında OHAL ilan sebepleriyle bir alakası olmayan bu tip yetki devirlerinin olağanlaşması, rutinleşmesi ve normalleşmesi doğru değildir.

Dipnotlar

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 252. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu, Sayı 37, 2025

Kitapta yer alan makaleler arasında Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyelerinin Hâkimiyetleri Altındaki Şirketleri Temsilen Kendi İbralarına İlişkin Kararlarda Oy Kullanması, Sermaye Şirketlerinde Tüzel Kişilik Perdesinin Tersten Kaldırılması ve Yargıtay Uygulaması, İflas Tasfiyesi Sonucunda Terkin Edilmiş Şirketin İhyasına (Ek Tasfiyesine) Karar Verilebilir Mi başlıklı makaleler bulunmaktadır.

Halil Ali Dural (Ed.), Limited Şirketler Hukuku Sempozyumu

Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve İstanbul Barosu işbirliğiyle düzenlenen sempozyumda sunulan tebliğlerden oluşan çalışmada, limited şirketlerin süresine ilişkin sorunlar, pay edim ve ek ödeme yükümlülükleri, ortakların tazminat ve hakları, müdürlerin haklı sebeple azli, görevden alınan müdürün tekrar seçilmesi, müdürler kurulu başkanının üstün oyu ve şirketler topluluğu bağlamında rekabet yasağı gibi konulara yer verilmiştir.

Kutlay Telli, Artificial Intelligence and Law: Emerging Challenges and Embracing Opportunities

Eserde, yapay zekâ sistemlerinin yönetişimine ilişkin çözüm odaklı hukuki bir inceleme yapılmış; çağdaş yapay zekâ teknolojilerindeki düzenleme boşluğunu gidermeye dönük normatif bir hukuki çerçeve sunulmuş; mevcut hukuki rejimlerin yapısal zayıflıkları sistematik bir biçimde tespit edilerek hakkaniyet, şeffaflık, hesap verebilirlik ve veri koruma gibi temel haklara yönelik riskler vurgulanmıştır.

Burak Erdem, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihatları Işığında Sendikal Haklar

Çalışmada, sendikal hak ve özgürlüklerle alakalı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ile Türk Anayasa Mahkemesi tarafından bugüne değin karara bağlanan neredeyse bütün bireysel başvuru kararları incelenmiş; hukuki, siyasi veya iktisadi ne gibi gerçeklikler, gerekçeler, mazeretler ve hatta bahaneler doğrultusunda, sendikal haklara nasıl bir hukuki koruma sağlandığı sorusuna yanıt aranmıştır.

Ayşenur Purde Usta, İş Hukukunda Siber Mobbing

Kitabın birinci bölümünde mobbing kavramı, tarihsel gelişimi ve hukuki çerçevesi üzerinde durulmuş; ikinci bölümünde siber mobbing kavramı analiz edilerek buna ilişkin uluslararası hukuki düzenlemelere değinilmiş; üçüncü ve son bölümünde ise Türk hukukunda siber mobbing hakkında bilgi verilmiştir.

Zeynep Çalışkan, Uluslararası Yatırım Uyuşmazlıklarının Dostane Çözümü: ICSID Uzlaştırma ve Arabuluculuk Prosedürleri

Eserde, yatırım tahkiminin yapısal sorunlarına karşı daha verimli, esnek ve kazan-kazan odaklı bir alternatif olan Yatırımcı-Devlet Arabuluculuğu, ICSID ve UNCITRAL tarafından yürütülen reform çalışmaları ışığında irdelenmiş; özellikle ICSID Uzlaştırma Kurallarında yapılan değişiklikler ve yatırım uyuşmazlıkları için özel olarak tasarlanmış ilk kurumsal kurallar olan ICSID Arabuluculuk Kuralları çerçevesinde yürütülen arabuluculuk prosedürü ele alınmıştır.

Tülay Gökdemir Tamer, Banka Hukukunda Kredilerin İzlenmesi

Kitapta, kredi ilişkisinin “izleme” boyutu Türk bankacılık hukuku çerçevesinde analiz edilmiş; kredi kavramının sınırları, kredi tahsis süreci ve izleme yükümlülüğünün hukuki niteliği üzerinde durulmuş; izleme yükümlülüğünün kredi sözleşmelerine ilişkin boyutlarının yanı sıra bankanın organizasyon yapısı, risk yönetimi sistemi ve yöneticilerin sorumluluğu ile olan bağlantısına da yer verilmiştir.

Yeşim Çam Selam, Gayrimaddi Varlıkların Vergilendirilmesinde Değer Tespiti

Çalışmada, gayrimaddi varlıkların hukuki koruma rejimi, muhasebe ve vergi uygulamaları incelenmiş; özellikle değer tespiti ve vergilendirme sürecinde uygulamada karşılaşılan sorunlara odaklanılmış; gayrimaddi varlıkların kendine özgü yapısına uygun olan, güncel ve uyumlu bir düzenleme ihtiyacına dikkat çekilmiştir.

Elif Naz Sarı, Tacirin Ücret ve Faiz İsteme Hakkı

Eserin birinci bölümünde ücret ve faiz isteme haklarının esasları ve ortak koşulları hakkında bilgi verilmiş; ikinci bölümünde ücret isteme hakkının hukuki mahiyeti, uygulama alanı ve sonuçları üzerinde durulmuş; üçüncü ve son bölümünde ise faiz isteme hakkı, faiz isteme hakkının özel şartları ve sonucu mercek altına alınmıştır.

Muhammed Ali Aydın, Kamu İhalesinin İptalinin ve Düzeltilmesinin Genel Esasları

Çalışmada, ihalenin, ihale komisyonu veya ihale yetkilisi kararı ile re’sen iptal edilmesinin hukuki rejimi incelenmiş; uygulamada sıklıkla uyuşmazlığa konu olan ihalenin ilanı, ihale dokümanı, idari şartname, teklif mektubu, belgelerin sunuluş şekli, teminat, teknik şartname, numune ve demonstrasyon, tekliflerin değerlendirilmesi, aşırı düşük teklif tespiti ve açıklaması, ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi gibi birçok konu işlenmiştir.

Rojbin Meço, Postmodern Feminizm ve Queer Teori

Kitapta, hukukun heteronormatif varsayımlardan yola çıktığı savıyla hukuki özne, norm ve düzen kavramları queer bir bakış açısıyla ele alınmış; hukukun sabit ve nötr bir yapıda olduğu iddiası tartışmaya açılmış; hukuk, bir normlar bütünü olarak değil, anlamı sürekli ertelenen ve müzakere edilen bir iktidar alanı olarak analiz edilmiştir.

Geçen hafta Blog’a yüklenen makaleye aşağıda yer verilmiştir:

Tevfik Sönmez Küçük, Mert Duygun, Fon Krizi Nedeniyle İdarenin Mali Sorumluluğu

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Mevzuat

Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik

Kimlik tespiti, müteakip işlemlerde kimlik tespiti, elektronik transferler, kripto varlık transferleri ve denetim raporlarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi Hakkında Yönetmelik

Yönetmeliğin kapsamı ve dayanağı ile denetim ve idari yaptırımlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Ürün İhtisas Borsasının Kuruluş, Faaliyet, İşleyiş ve Denetim Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik

Yönetmeliğin amacı, yönetmelikte geçen tanımlar, ödeme ve teslim esasları ile temerrüde ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türkiye Ürün İhtisas Borsasında Aracılık Faaliyetleri ile Aracıların Gözetimi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik

Yönetmelikte geçen tanımlar, aracılık faaliyeti, aracıların yapamayacakları iş ve işlemler, aracı kuruluşların ve diğer borsa üyelerinin yetkilendirilmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Demiryolu Emniyet Yönetmeliği

İdari yaptırımlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Çevre Yönetimi Hizmetleri Hakkında Yönetmelik

Yönetmeliğin amacı ve kapsamı, yönetmelikte geçen tanımlar, çevre yönetimi hizmeti alma şartları, yeterlilik belgesi başvuru şartları, yükümlülükler, başvuruların yapılması ve değerlendirilmesi, yeterlilik belgelerinin askıya alınması ve iptali, asgari fiyat tarifesi, düzenleme yapma, önceden alınan belgelerin geçerliliği ve yükümlülüklerin sağlanmasına ilişkin hükümler ile yönetmelik eklerinde değişikliğe gidildi. İdari yaptırıma ilişkin ek madde hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği

Gerçek kişi ve özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılacak engelli bireylere yönelik özel bakım merkezlerinin başvuru, açılış, çalışma ve fiziki şartları, personel standardı, denetlenmeleri, müeyyideleri, bakım hizmetlerinin kapsamı ile ücret tespiti, ödeme, inceleme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin usul ve esaslar yeniden belirlendi. 04.11.2016 tarihli ve 29878 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı.

Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Yönetmeliği

Sigorta ve tarifelere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Rüzgâr Kaynağına Dayalı Elektrik Üretimi Başvurularının Teknik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik

Yönetmelikte geçen bağdaşmaz alan yeniden tanımlandı. Rüzgâr kaynağına dayalı önlisans başvurularının teknik değerlendirmesi, önlisans ve/veya üretim lisansı tadil taleplerinin değerlendirmesi ve Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği kapsamında yapılan başvurular ile tadil taleplerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümlerde ve yönetmelik eklerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sosyal Güvenlik Kurumu İlaç Geri Ödeme Yönetmeliği

Yönetmelikte geçen tanımlar, İlaç Geri Ödeme Komisyonu ve komisyon başkanının görevleri, Tıbbi ve Ekonomik Değerlendirme Komisyonunun oluşumu ve komisyon ile komisyon başkanının görevleri, sekretarya tarafından yürütülecek işlemlere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

I. Giriş

Türkiye’de kamuoyu son 1 aydır başta TERA Holding bünyesindeki fonlar olmak üzere toplam 131 yatırım fonunda yaşanan iktisadi kriz ve bu krizi takiben açılan soruşturmaları yoğun biçimde tartışmaktadır.

Zira söz konusu fonlar kapsamında yaşanan kriz doğrultusunda 455 bin 758 kişinin etkilendiği tahmin edilmektedir; ilaveten bu krizin sermaye piyasasında doğurduğu güven bunalımı ve belirsizlik borsadaki birçok hissede de önemli düşüşlere yol açmıştır. Bu noktada ilgili fonlara yatırım yapmış olan yüzbinlerce kişi açısından akla gelen sorular açıktır: Bu fonlara yatırılan paraların ne kadarı, nasıl geri alınabilecektir? Bu çerçevede nasıl bir hukuki süreç yürütülecektir?

17 Eylül 2026 tarihinde Sermaye Piyasası Kurulu tarafından çok sayıda yatırım fonunun tasfiyesine karar verilmesiyle birlikte bu soru daha da önem kazanmıştır. Tasfiye sürecindeki fonlarda 455 binden fazla yatırımcının bulunduğu ve söz konusu fonların milyarlarca liralık büyüklüğe ulaştığı dikkate alındığında, ortaya çıkan mesele yalnızca yatırımcıların uğradığı ekonomik kayıplarla sınırlı olmayıp, aynı zamanda sermaye piyasalarının düzenlenmesi ve denetlenmesinden sorumlu olan kamu makamlarının görevlerini gereği gibi yerine getirip getirmediği de hukuken incelenmelidir.

Kurul tarafından fon başına (Ne var ki, Kanun teklifi ile bu açıklama yatırımcı başına olarak değiştirilmiştir.) en fazla 1 milyon TL olmak üzere ara ödeme yapılacağının açıklanması, yatırımcılar için önemli bir gelişmedir. Ancak, bu ödeme, tasfiye sonucunda ortaya çıkacak gerçek zararın kesin olarak belirlendiği anlamına gelmez. Özellikle yüksek miktarda yatırım yapan kişiler bakımından nihai zararın ne olduğu, tasfiye işlemlerinin tamamlanması ve fon varlıklarının gerçek değerinin ortaya çıkmasıyla belirginleşecektir.

Bu çerçevede 09.10.2026 tarihinde TBMM Başkanlığı’na sunulan “Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkındaki Kanun Teklifi”nde^[1] öngörülen bazı hususların üzerinde durulmasında da yarar bulunmaktadır. Buna göre Sermaye Piyasası Kurulu tarafından daha önceden alınmış olan kararların yasal bir dayanağa kavuşturulduğu, ara ödemelerde yatırımcı başına azami 1 Milyon TL ödeneceği, nihai tasfiye hesabında ise TÜFE ve Y-ÜFE ortalaması dikkate alınarak güncelleme yapılacağı ve fakat ara ödemelerde bir endeksleme gerçekleştirilmeyeceği; tasfiye sonucunda dağıtılabilir nakdin yeterli olmaması durumunda mevcut tutarın fon pay sahipleri arasında orantısal olarak dağıtılacağı görülmektedir. Ayrıca anılan teklifte, fon kurucu ve/veya yöneticisi olan portföy yönetim şirketinin, oluşan zarar, kayıp veya eksik tasfiye bakiyesinden mali açıdan öncelikli sorumlu tutulacağı, görevlerinden ayrılan yöneticilerin ise görev süresi boyunca işlem ve kararlardan doğan mali sorumluluklarının devam ettiği ifade edilmektedir. Görüldüğü üzere, söz konusu kanun teklifi, 1 Milyon TL’nin üzerinde pay sahibi fon yatırımcılarının mülkiyet hakkını güvence altına almadığı gibi, idarenin mali sorumluluğunu da ortadan kaldırmamaktadır.

Bu kısa yazıda ilgili tasfiye işlemleri sonrasında yatırım yapmış kişiler açısından zararlarının giderilmesinin nasıl ileri sürülebileceği Anayasa Mahkemesi ve Danıştay kararlarıyla öğretideki idare hukukuna ilişkin temel esaslar doğrultusunda ele alınacaktır.

II. Anayasal Çerçeve

Hukuki incelemenin yalnızca 17 Eylül 2026 tarihindeki tasfiye kararına veya tasfiye sonucunda ortaya çıkacak rakamlara bakılarak yapılması doğru değildir. Asıl mesele, fonların tasfiye edilmesine gelinceye kadar geçen süreçte sermaye piyasası denetiminin nasıl yürütüldüğüdür. Bu denetim yükümlülüğünün ise anayasal bir dayanağı bulunmaktadır.

Anayasa’nın 125. maddesi uyarınca idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür. Bu noktada idarenin sorumluluğu bakımından belirleyici olan, kamu hizmetinin gereği gibi yürütülüp yürütülmediğidir. Yine Anayasa’nın 167. maddesi “Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alır; piyasalarda fiili veya anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önler” demek suretiyle sermaye piyasasındaki muhtemel risklere karşı devletin tedbir alması yönündeki yükümlülüğünün bir başka anayasal dayanağını oluşturmaktadır.^[2]

Sermaye piyasalarında düzenleme ve denetim yetkisine sahip kamu makamlarının, kanunun kendilerine verdiği görevleri zamanında, etkili ve özenli biçimde yerine getirip getirmedikleri ise somut olay üzerinden değerlendirilmelidir.

III. Hizmet Kusuru ve İlliyet Bağı

Denetim yetkisinin bulunması, idareyi özel hukuk kişilerinin bütün işlemlerinden sorumlu bir garanti makamına dönüştürmez. Her yatırım zararının kamu tarafından karşılanması söz konusu değildir. Bununla birlikte, denetim ve gözetim görevinin hiç yapılmaması, geç yapılması veya kamu hizmetinin gereklerine uygun biçimde yürütülmemesi, somut olayın özelliklerine göre idarenin sorumluluğunu^[3] doğurabilir. Bu noktada idarenin sorumluluğu genel olarak kusursuz sorumluluk ya da kusur sorumluluğu olarak karşımıza çıkmakta; tehlikeli faaliyetler, mesleki risk, sosyal risk gibi durumlarda idarenin kusuru olmasa dahi mali sorumluğu “kusursuz sorumluluk” kapsamında gündeme gelmekte, idarenin kusur sorumluluğu ise temel gereklilik, somut olayda idarenin hizmet kusurunun bulunmasıdır.^[4] Hizmet kusuru yargı kararlarında da ifade edildiği üzere “idarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak” tanımlanmakta ve “hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde” gerçekleşerek idarenin tazmin yükümlülüğünü doğurmaktadır.^[5]

Somut olayda ise idarenin içinde yer alan Sermaye Piyasası Kurulu açısından hizmet kusurunun söz konusu olduğu söylenebilse de burada hizmet kusurunun varlığı açısından iki temel unsur ortaya çıkmaktadır: Riskin öngörülebilir olup olmadığı ve ortaya çıkan zararın idarenin zamanında ve etkili müdahalesiyle önlenmesinin veya azaltılmasının mümkün bulunup bulunmadığı.

Fonların yapısı, yatırımcıların karşı karşıya kaldığı riskler, piyasadaki gelişmeler, idarenin sahip olduğu bilgi ve denetim araçları ile alınabilecek önlemler birlikte değerlendirilmelidir. Denetim görevinin yalnızca kâğıt üzerinde mevcut olması yeterli değildir. Önemli olan, bu yetkinin kamu hizmetinin gereklerine uygun biçimde kullanılıp kullanılmadığıdır.

İdarenin kusurlu davranışı ile yatırımcının uğradığı zarar arasında uygun illiyet bağının da bulunması gerekir.^[6] Zamanında gerçekleştirilecek bir denetim veya müdahalenin zararın meydana gelmesini önleyebileceği ya da en azından zararın miktarını azaltabileceği ortaya konulabiliyorsa, idarenin sorumluluğu bakımından önemli bir hukuki zemin oluşur. Buna karşılık zararın idarenin müdahalesi bulunsaydı dahi kaçınılmaz olarak gerçekleşeceği sonucuna varılırsa, illiyet bağı bakımından farklı bir değerlendirme yapılması gerekir.

IV. Yatırımcıların Dava Hakkı

Meselenin bir başka önemli yönü de dava süresidir. 2577 Sayılı İdari Yargılama Usul Kanunun 13. maddesi uyarınca idari eylemlerden doğan zararlar bakımından öncelikle ilgili idareye başvurulması gerekir. Bu başvurunun süresi, kanunda idari eylemin öğrenilmesine bağlanmıştır.

Bu nedenle 17 Eylül 2026 tarihinin her yatırımcı bakımından bir yıllık sürenin kesin başlangıç tarihi olduğu peşinen söylenemez. Özellikle 1 Milyon Türk Lirasından fazla olan yatırımlar noktasında gerçek zararın ve zararın kaynağının tasfiye süreci içinde belirginleştiği durumlarda, öğrenme tarihinin somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekir.

İdareye yapılacak başvurunun reddedilmesi veya kanuni süresi içinde cevap verilmemesi üzerine, altmış gün içinde tam yargı davası açılması mümkündür. İdareye başvuru yapılmadan doğrudan dava açılması ise idari merci tecavüzüne neden olarak usul bakımından sorun yaratabilecektir.

V. Rücu Mekanizması

İdarenin yatırımcıya tazminat ödemesi halinde, kamu görevlilerinin kusurlarının bulunup bulunmadığı ayrıca ele alınmalıdır. Anayasa’nın 129. maddesinin beşinci fıkrası, kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat bakımından idareye rücu imkânını düzenlemektedir.^[7] Aynı şekilde Anayasa’nın 40. maddesinin üçüncü fıkrası da “Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.” demek suretiyle kamu görevlilerinin işlemlerinden ötürü, devletin mali sorumluluğunun doğması durumunda idarenin ilgili kamu görevlisine rücu etmesini öngörmektedir.^[8]

Burada dikkat edilmesi gereken husus, yatırımcıların doğrudan doğruya kamu görevlileri aleyhine idari yargıda tazminat davası açmasının mümkün olmadığıdır. Diğer bir ifadeyle kamu görevlisinin ilgili zararı tazmin etmesi ancak idarenin şartları oluştuğunda kusuru olan kamu görevlisine karşı rücu yetkisini kullandığında ortaya çıkabilecektir.

Elbette, bu kadar yüksek miktarda bir meblağın kamu görevlerinden doğrudan doğruya tahsil edilmesi uygulamada mümkün olmamakla birlikte, rücu mekanizmasının etkili bir şekilde işletilmesi ilerleyen süreçlerde kamu görevlerinin daha dikkatli ve özenli davranmasını sağlayabilir.

VI. Sonuç

Fon krizine ilişkin hukuki süreçlerin ana noktası, kuşkusuz sadece tasfiye sonunda yatırımcının eline geçecek parayla sınırlı değildir. Yatırımcı açısından mesele, uğradığı zararın ne kadarının nasıl karşılanacağıdır.^[9] İdare hukuku açısından ise bundan önce cevaplanması gereken soru şudur: Sermaye piyasalarının güvenilir ve düzenli işlemesini sağlamakla görevli kamu makamları, kendilerine verilen denetim ve gözetim görevini gereği gibi yerine getirmiş midir? Bu sorunun cevabı, yalnızca yatırımcıların kaybının nasıl karşılanacağını değil, kamu gücünün ekonomik hayat üzerindeki sorumluluğunun sınırlarını da belirleyecektir.

Tüm bu gerekçelerle idare hukuku açısından cevaplanması gereken asıl soru şudur: Sermaye piyasalarının güvenilir ve düzenli işlemesini sağlamakla görevli kamu makamları, kendilerine verilen denetim ve gözetim görevini gereği gibi yerine getirmiş midir? Bu sorunun cevabı, yalnızca yatırımcıların kaybının nasıl karşılanacağını değil, kamu gücünün ekonomik hayat üzerindeki sorumluluğunun sınırlarını da belirleyecektir.

Dipnotlar

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 251. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

BATİDER, Cilt 42, Sayı 2, 2026

Derginin bu sayısında yer alan makalelerden bazıları, Alman Federal Mahkemesinin Bir Kararı Işığında Sözleşmelerdeki İflâs Sebeplerine Dayanan Tasfiye Öncesi Fesih Kayıtlarına İlişkin Değerlendirmeler, Sermaye Şirketlerinde Genel Kurul Kararlarının Tüm Pay Sahiplerinin/Ortakların Taraf Olduğu Oy Sözleşmesine Aykırılık Nedeniyle İptal Edilebilirliği, İflâsın Denkleştirme İstemine Etkisi başlıklarını haizdir.

Salih Keser, Medeni Usul Hukuku Bakımından İş Mahkemeleri ve İş Mahkemelerinde Yargılama Usulü

Kitapta, medeni yargılama usulü ile iş mahkemelerindeki yargılama usulü arasındaki ilişki, iş mahkemelerinin tarihsel gelişimi, teşkilat yapısı, yargı yolu, görevi ve yetkisi ile iş yargılamasına yön verdiği ileri sürülen ilkeler ele alınmış; konuyla ilgili olan öğreti, yargı kararları ve karşılaştırmalı hukuktan da yararlanılmıştır.

Gökberk Öngel, Anayasa Hukuku Bakımından Parti İçi Demokrasi ve Parti Disiplini İlişkisi

Çalışmada, siyasi partilerin demokratik işleyişinin temel unsurlarından biri olan parti içi demokrasi ile partilerin etkili ve düzenli biçimde faaliyet gösterebilmesi bakımından önem taşıyan parti disiplini kavramları irdelenmiş; teorik açıklamaların yanı sıra Türk hukuku ve Türk siyasal hayatı çerçevesinde parti örgütü, parti üyeliği ve aday belirleme yöntemlerine de yer verilmiştir.

Simge Anaklı, Türk Borçlar Kanunu ve Viyana Satım Sözleşmesi Kapsamında Satıcının Ayıptan Doğan Sorumluluğu

Eserde, satıcının ayıptan doğan sorumluluğu, Türk Borçlar Kanunu ve Viyana Satım Sözleşmesi (CISG) bakımından karşılaştırmalı olarak incelenmiş; sorumluluğun koşulları, alıcının gözden geçirme ve bildirim külfeti ile seçimlik hakları ele alınmış; konunun uygulamadaki yansımaları yerel ve yabancı mahkeme kararları ışığında değerlendirilmiştir.

Ayşenur Öztürk Kayıklık, Kanunlar İhtilafı Hukukunda Kamu Düzeni Müdahalesi

Kitapta, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 5. maddesi kapsamında kamu düzeni müdahalesi kavramı açıklanmış; kamu düzeninin yabancı hukukun uygulanmasını sınırlayıcı rolü üzerinde durulmuş; kamu düzenine aykırılığın teorik temelleri ortaya konulmuş ve toplumsal düzenin korunmasına yönelik ilkeler ışığında kamu düzenine aykırılığa değinilmiştir.

Berna Akçalı Gür, Merve Erdem Burger, Anıl Akyol, Berfin Deniz Çabuk (Ed.), Uluslararası Uzay Hukuku ve Politikası: Güncel Gelişmeler ve Türkiye

Çalışmada, uzay diplomasisinden spektrum yönetimine, cezai ve hukuki sorumluluk rejiminden uzay çevresinin korunmasına ve yeni Ay yönetişimine kadar uzanan bir dizi konuya yer verilmiş; Türkiye’nin mevcut ve potansiyel düzenlemelerine ışık tutulmakla birlikte yükselen uzay aktörlerinin evrilen uluslararası rejim içindeki kurucu rollerine ilişkin somut politika önerileri de sunulmuştur.

Başak Görgeç, Üçüncü Kişinin Hava Aracı Kazası Sebebiyle Uğradığı Zarardan Doğan Sorumluluk

Eserde, Türk Sivil Havacılık Kanunu ile Türk Borçlar Kanunu’nda yer alan sorumluluk hukuku hükümleri başta olmak üzere konuya ilişkin diğer mevzuata ve uluslararası düzenlemelere değinilmiş; hava aracı kazası nedeni ile hava aracında bulunmayan, diğer bir ifade ile üçüncü kişilerin uğradıkları zararlardan doğan sorumlulukla birlikte hava aracına ilişkin bilgiler de aktarılmıştır.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Mevzuat

Türk Medenî Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/156, K. 2026/131 sayılı ve 04.06.2026 tarihli kararı uyarınca, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında isteyebileceği nafaka, süresiz olmaktan çıkarıldı. Değişiklik, 30.06.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Noterlik Kanunu Yönetmeliği

Noterlik mesleğine girenlerin göreve başladıktan sonra teminat parasını yatıracağı bankalar ve başkaları adına işlem yaptıracak olanlarda aranacak belgelere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik

“Ödeme sistemi” başlıklı ek 1. madde hükümlerinde değişikliğe gidildi. 01.12.2026 tarihine kadar yapılacak olan taşınmaz satışlarında, bu maddede belirtilen ödeme sisteminin kullanımı zorunlu olmayacak.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Turizm Amaçlı Sportif Faaliyet Yönetmeliği

Kıyı Kanunu ve Kıyı Kanunu’nun Uygulanmasına Dair Yönetmelik ile onaylı imar planı hükümlerine uygun olarak kullanılmak kaydıyla, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından talep edilen parkur alanları ve irtibat noktaları tahsis edilebilecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Uydu ve Yer Tabanlı Radyo Seyrüsefer Sistemleri ve Gözetim Sistemleri Uçuş Kontrol Yönetmeliği

Uydu ve yer tabanlı radyo seyrüsefer sistemleri, gözetim sistemleri ve görsel yaklaşma yardımcılarının uçuş kontrol işlemlerine ilişkin usul ve esaslar yeniden düzenlendi. Yer Tabanlı Radyo Seyrüsefer Sistemleri Uçuş Kontrol Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı.

Nükleer Tesisler, Radyasyon Tesisleri ve Radyoaktif Atık Tesislerinde Yönetim Sistemi Yönetmeliği

Yönetmelikte geçen tanımlar, kuruluşun ve üst yönetimin sorumlulukları, güvenlik kültürü, izleme, ölçme, değerlendirme, iyileştirme, kaynak yönetimi, kalite temin ve yönetimi, değişiklik yönetimi ve konfigürasyon yönetimine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. İlave yükümlülükler için geçiş hükmü ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Nükleer Tesislere İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliği

Niyet bildirimi, imalat süreci, saha süreci, işletmeye alma süreci, imalat izni, uygunluk görüşleri, saha onayı, saha hazırlama izni, inşaat izni, işletmeye alma izni, işletme lisansı, değişiklik bildirimi, değişiklik izni ve devam eden yetkilendirme süreçlerine ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok hükümde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğe İlişkin Uygulama Talimatı

Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ’e ilişkin uygulama ayrıntıları yeniden düzenlendi. 26.01.2023 tarihli Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğe İlişkin Uygulama Talimatı yürürlükten kaldırıldı.

1416 Sayılı Kanun ve Buna Bağlı Yönetmelik Uyarınca Yurt Dışında Lisans ve Lisansüstü Öğrenim Gören Öğrencilere Yapılacak Ödemeler Hakkında Tebliğ

Resmî burslu, kısmi resmî burslu ve resmî burssuz statüde lisans ve lisansüstü seviyede öğrenim görmek amacıyla Millî Eğitim Bakanlığı tarafından öğrenime gönderilen öğrenciler ile bu öğrenim seviyelerine hazırlık amacıyla dil öğrenimi gören öğrencilere ödenecek aylık burs, ödenek ve diğer zorunlu giderlere ilişkin usul ve esaslar yeniden belirlendi. 22.07.2025 tarihli ve 32963 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1416 Sayılı Kanun ve Buna Bağlı Yönetmelik Uyarınca Yurt Dışında Lisans ve Lisansüstü Öğrenim Gören Öğrencilere Yapılacak Ödemeler Hakkında Tebliğ yürürlükten kaldırıldı.

Türk Gıda Kodeksi Distile Alkollü İçkiler Tebliği (No: 2026/18)

Distile alkollü içkilerin tekniğine uygun ve hijyenik şekilde hazırlanmasına, işlenmesine, üretilmesine, depolanmasına, taşınmasına, muhafaza edilmesine ve piyasaya arzına ilişkin usul ve esaslar yeniden tespit edildi. Türk Gıda Kodeksi Distile Alkollü İçkiler Tebliği (No: 2016/55) yürürlükten kaldırıldı.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 250. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

İlyas Gölcüklü (Ed.), Space Law and Policy in the Republic of Türkiye

Eserde yer alan makalelerden bazıları, Historical Survey of Turkish Involvement in Space and Space Activities, Intergovernmental Collaboration of Türkiye in Space Law, Türkiye’s Use of Space Activities/Objects for Preventing Disasters and Mitigating Their Impacts, Insurance Law and Policy for Space-Related Risks in The Republic of Türkiye, Satellite Constellations from the Legal And Regulatory Perspective of Türkiye başlıklarını taşımaktadır.

Gözde Sena Erginbay, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanununa Göre Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Üyeleri ile Şirket Arasındaki Menfaat Çatışmaları

Çalışmada, özen ve sadakat yükümlülüğü ekseninde şekillenen ve özel düzenlemelere de konu olan menfaat çatışmalarının teorik boyutu, Yargıtay kararları ve karşılaştırmalı hukuk örnekleriyle ele alınmış; Türk Ticaret Kanunu’nun açıkça yasakladığı özel çatışma hallerinin yanı sıra genel çatışma durumları da mercek altına alınmış; mevcut yasal düzenlemelerin tartışmalı veya yetersiz kaldığı hususlara yönelik çözüm önerileri getirilmiştir.

Mustafa Çattık, Kutuplaşmış Toplumlarda Anayasa Yapımı

Kitapta, mevcut tartışmaların ötesine geçilerek bir toplumun kutuplaşmayı demokratik bir zeminde nasıl aşabileceği sorusuna odaklanılmış; teorik çerçeve somut ülke örnekleriyle desteklenerek Türkiye’nin anayasa ve toplumsal uzlaşı arayışına özgün bir katkı sunulmaya çalışılmıştır.

Deniz Mümin Baysal, Kurumsal Yönetim Bakımından Anonim Şirket Alacaklısının Menfaat Sahipleri İçindeki Yeri ve Korunması

Eserde, kurumsal yönetim bakış açısından şirket alacaklılarının ne ölçüde ve hangi araçlarla korunması gerektiği G20/OECD Kurumsal Yönetim İlkeleri çerçevesinde değerlendirilmiş; Avrupa Birliği hukukundaki eleştiriler de dikkate alınarak, sabit sermaye sisteminin şirket alacaklılarını korumakta yeterli olup olmadığı ve yönetim kurulu üyelerinin özen yükümlülüğünün alacaklıları da içine alacak şekilde genişletilip genişletilemeyeceği İngiliz hukukundaki BTI 2014 LLC v Sequana SA kararı kapsamında irdelenmiştir.

Gülşah Vardar Hamamcıoğlu, İrtifak Sözleşmeleri

Çalışmada, irtifak hakkı kavramı açıklanarak Türk Medenî Kanunu’nda irtifak haklarının sınıflandırılması ve düzenlenmesi ile irtifak haklarına hâkim olan ilkelere değinilmiş; irtifak hakkının hukuki sebebi ve hakkın tesis edilmesi üzerinde durulmuş; irtifak sözleşmelerinde tarafların yetki ve yükümlülükleri irdelenmiş ve irtifak sözleşmelerinin sona ermesi ile sonuçları incelenmiştir.

Işık Aslı Han, Alacağın Devrinin Borçlunun Hukuki Durumuna Etkisi

Kitapta, alacağın devrinin borçlu açısından teşkil edebileceği risklere ve bu risklere karşı borçlunun korunmasına değinilmiş; Türk Borçlar Kanunu m. 186-188 hükümlerinde yer aldığı savunulan açık ve örtülü boşlukların ratio legis ışığında doldurulması için kural önerileri sunulmuş; konuya ilişkin önemli Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri kararları incelenmiştir.

Geçen hafta Blog’a yüklenen makaleye aşağıda yer verilmiştir:

Pınar Karacan, Yaz Tatilimin Hukukla İlgili Düşündürdükleri: Kafa Yorulacak Konular (Food for Thought)

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay HGK., E. 2025/3 K. 2026/58 T. 11.02.2026

Davacı vekili; müvekkilinin davalıya ait yurt dışı projelerde telefon/santral operatörü ve idari sekreter olarak Amerikan doları (USD) cinsinden ücret ile çalıştığını, iş sözleşmesinin haklı neden olmaksızın feshedildiğini, fazla çalışmalarının karşılığı ücretlerin ödenmediğini ileri sürerek bir kısım işçilik alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili; davacının iş görme borcunu yabancı ülkede ifa etmesi sebebiyle taraflar arasındaki ilişkide yabancılık unsuru bulunduğunu, bu nedenle uyuşmazlığa yabancı ülke hukukunun uygulanması gerektiğini belirterek usul ve esasa ilişkin diğer itirazlar ile birlikte davanın reddini savunmuştur.

İlk derece mahkemesi; iş sözleşmesinin davalı işveren tarafından haksız olarak feshedildiği, davacının kıdem ve ihbar tazminatlarına hak kazandığı, bilirkişi ek raporuna göre fazla çalışma ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının bulunduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar vermiştir.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi; dosyaya Rusya Federasyonu hukukunun uygulanmasına ilişkin düzenlemenin bulunduğu iş sözleşmesinin sunulmadığı, daha sıkı ilişkide bulunulan hukukun tespitinde en önemli unsurun işçinin menfaati olduğu, işçinin sosyal çevresinin bulunduğu ülke, ücretin hangi para birimi üzerinden ödendiği, sözleşmenin hangi ülke kurumları gözetilerek düzenlendiği, sözleşmenin ifa yeri, kuruluş yeri, tarafların ortak mutat meskenlerinin ve yerleşim yerlerinin bulunduğu yer, şirketin idare merkezi hususlarının kıstas olarak belirlendiği, davacının aylık ücretinin USD olarak belirlendiği, Rusya’da para biriminin ruble, davacı işçinin vatandaşı olduğu Türkiye Cumhuriyeti’nin para biriminin ise Türk lirası olduğu dikkate alındığında ücretlerin USD olarak ödenmesinin daha sıkı ilişkide bulunulan hukukun belirlenmesinde esasa etkili olmayacağı, davacı işçinin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı, davalı şirketin Türk menşeli bir şirket olduğu, her iki tarafın yerleşim yerlerinin, davalı şirketin idare merkezinin Türkiye olduğu, davacı işçinin sosyal çevresinin Türkiye’de bulunduğu, davacıya Türk sosyal güvenlik sisteminin uygulandığı, bordrolama işlemlerinin de Türk hukukuna göre yapıldığı, sadece işin ifa edildiği, fiilen çalışılan yerin Rusya olduğu, kıstasların neredeyse tamamı Türk hukuku lehine gerçekleştiği için davada mutat işyeri hukuku olan Rusya Federasyonu hukukunun uygulanamayacağı, daha sıkı ilişkide bulunulan Türk hukukunun uygulanması gerektiği, bu nedenle davalının yabancı hukukun uygulanmasına ve diğer bir kısım hususlara ilişkin istinaf itirazları isabetli olmamakla birlikte bordrolarda temel aylık ücretleri aşan miktarların fazla çalışma ücretinden mahsubu gerektiğine ilişkin istinaf sebeplerinin yerinde olduğu gerekçesiyle ilk derece mahkemesi kararı kaldırılıp düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar vermiştir.

Kararın temyizi sonucunda ilgili Yargıtay Dairesi; hukuk seçimi anlaşması bulunmayan tüm çalışma döneminde mülga Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 24. maddesinin 2. fıkrası ile Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 27. maddesinin 2. fıkrası kapsamında mutat işyeri hukuku olan Rusya Federasyonu hukukunun uyuşmazlıkta uygulanması gerektiği, uzman bir bilirkişiden de denetime elverişli rapor alınmak suretiyle dosya kapsamındaki delil durumu birlikte değerlendirilerek dava konusu alacaklar hakkında -usuli kazanılmış haklar da gözetilerek- bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle sair temyiz itirazları incelenmeksizin kararı bozmuştur.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi; önceki gerekçeye ilaveten Yargıtay HGK., E. 2023/168 K. 2023/430 T. 10.5.2023 kararı ve aynı yöndeki diğer kararlarda da belirtildiği üzere, yabancılık unsuru taşıyan iş sözleşmelerinde taraflarca açık veya örtülü olarak bir hukuk seçimi yapılmadığı veya yapılan seçimin geçersiz olduğu hallerde Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 27/4. maddesi gereğince daha sıkı ilişkili yer hukukunun uygulanmasının söz konusu olacağı, bu fıkra ile sözleşmenin zayıf tarafı olan işçinin korunmasının amaçlandığı, bir başka deyişle ancak işçinin menfaatine uygun olduğu takdirde söz konusu fıkradaki hükmün uygulanmasının mümkün olacağı gerekçesiyle direnme kararı vermiştir.

Davalı vekili; uyuşmazlığa, mutat işyeri hukuku olan Rusya Federasyonu hukukunun uygulanması gerektiği, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun içtihadının da bu yönde olduğu, Türk hukukunun uygulanmasına karar verilmesi halinde ise davacının kıdem ve ihbar tazminatlarına hak kazanamadığı, davacının saat ücretine göre çalıştığı, davacının fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücreti alacaklarının kendisine ödendiği ve husumetli tanık anlatımlarına itibar edilemeyeceği gerekçesiyle direnme kararını temyiz etmiştir.

Kararın temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; yaptığı kapsamlı hukuki değerlendirme sonucunda, davacı işçi ile davalı işverenin tabiiyeti, tarafların yerleşim yerleri, sosyal ve hukuki ilişkilerin yoğunlaştığı yer ile işçinin tâbi olduğu sosyal güvenlik sistemi ve işçinin ücretinin ödeme yerinin Türkiye olduğu dikkate alındığında hukuk seçimi anlaşması bulunmayan tüm çalışma döneminde daha sıkı ilişkili hukukun Türk hukuku olduğu ve uyuşmazlığa Türk hukukunun uygulanmasının isabetli olacağı gerekçesiyle direnme kararının usul ve yasaya uygun olduğuna oybirliği ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Uzaktan Çalışma Yönetmeliği

Çalışma süresinin belirlenmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği

Sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle uyumlu ekonomik faaliyetlerin desteklenmesi, sürdürülebilir yatırımlara finansman akışının teşvik edilmesi ve piyasada yeşile boyamanın önlenmesi amacıyla Türkiye Yeşil Taksonomisinin usul ve esasları düzenlendi.

Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği (Sıra No: 5)

Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik çerçevesinde yükümlü sayılanlar tarafından müşterinin tanınması ilkesi kapsamında uyulması gereken tedbirlerin düzenlendiği tebliğdeki parasal sınırlar yeniden tespit edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği (Sıra No: 34)

Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun ile Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun kapsamına giren listeleme kararlarına konu kişi, kuruluş veya organizasyonlar ile ilgili olarak Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun çerçevesinde ivedilikle alınması gereken tedbirler belirlendi.

Milli Emlak Genel Tebliği (Sıra No: 324)

Devlet İhale Kanunu’nun 17. maddesine göre ilan yapılmaksızın doğrudan kullanma izni verilebilecek veya irtifak hakkı tesis edilebilecek haller yeniden tespit edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Biraz sakin ve dinlenmeli, biraz gezmeli, biraz da çalışmalı geçen yaz tatilinde “mesleki deformasyon” diyebileceğimiz yaklaşımla, yaşadığımız olayların ve bazı konuların hukuksal düzenlemesini, değerlendirmesini merak ederek ve araştırma konularına da vesile olması amacıyla bu yazımda kısaca aktarmak istedim. Aslında bahsedeceğim konuların çoğunun ortak noktası, büyük ölçüde “İklim Değişikliği” (Climate Change) konuları ya da o alanı etkileyen ya da o alanda etkilenilen konular. Özellikle sıcaklardan şikâyet ettiğimiz, varsa klimalarımızı kullanabildiğimiz, hem sıcaklıkların mevsim normallerinden yüksek olması sebebiyle bunaldığımız hem de klimalı hayata çok alışık olmayan coğrafyalarda olmadığımız için sevindiğimiz bir yaz geçti. İklim değişikliğine dair akademik çalışma alanlarıma ilişkin çalışmaları özellikle ticaret ve yatırım konusunda daha önce bu blog’da yapmıştım.^[1] Bu yazının amacı, akademik bir çalışma olmayıp yaz tatilimde düşündüklerimi kendi bakış açım ile aktararak özellikle gelişmekte olan alanlara ilişkin düşünmeye vesile olmak, bunların hukuksal bağlantılarına dikkat çekmektir.

Gezilerin Düşündürdükleri

Bu yaz şanslıydık, hem benim için hem de yakın arkadaşlarım için seyahat edebildiğimiz bir yaz oldu. Kendi seyahatlerime ve arkadaşlarımın yaz gezilerine bakınca iklim değişikliğinin hayatımızı ne kadar etkilediğini görmek, iklim değişikliğinin hayatlarımıza olan etkisine bakınca, özellikle etkinin kapsamı bakımından, iklim değişikliğine ilişkin hukuksal yaklaşımın revize edilmesi gerektirdiğini düşündürttü. Tabii ki doğanın korunmasının önemini merkezine alan bir revizyonla.

Şöyle ki:

Yakın bir arkadaşımın, benim de çok merak ettiğim ve henüz gidemediğim İzlanda seyahati sonrası buluşmamızda uçsuz bucaksız yosunlardan oluşan harika fotoğraflara, özellikle de gün batımı fotoğraflarına bakarken haliyle bu güzelliklerin nasıl korunduğunu konuştuk. Sonrasında da hem kendim için İzlanda biletlerini hem de koruma konusundaki düzenlemeleri biraz inceledim. Çok genel hatlarıyla bahsedersem İzlanda’nın hukuksal düzenlemelerini Avrupa Birliği (AB) üyesi olmadığı için ayrı değerlendirmek gerekmektedir. Belki de bu sebeple hayvanlara ve bitkilere dair düzenlemeleri daha korumacı. İzlanda’nın doğal özellikleri açısından en hassas olduğu konu yosundur (moss). Hızlı bir araştırma yaptığınızda bile karşınıza “İzlanda’da Yosunların Üzerinde Neden Asla Yürümemelisiniz?” başlıklı yazılar çıkıyor.^[2] İzlanda’ya canlı hayvan ithalatı genel olarak yasaklanmış. Ülkeden çıkan hayvanların, özellikle atların ülkeye geri girmesi neredeyse imkânsız. Akla yarış atları geliyor ama ne de olsa başlıkta düşünülecek konular dediğim için bu kadarla bırakıyorum. Ülkenin çok sıkı biyogüvenlik önlemleri bulunmakta. İzlanda’nın Doğa Koruma Kanunu (Nature Conservation Act) var.^[3] Sonuç olarak ülkenin hayvan popülasyonunu, bitki örtüsünü koruyan katı ve bence çok yerinde bir Doğa Koruma Kanunu var. Bu düzenlemeler, bir taraftan İzlanda seyahatim gecikse bile benim de bu güzellikleri görebileceğim konusunda teselli oluyor bir taraftan da güzel ülkemizde benzer düzenlemelerle neler korunur, korunurdu diye düşünmeden edemiyorum, yıllar içinde gördüğüm tüm güzel manzaralar, özellikle sadece bizim coğrafyamızdaki hayvanlar, bitkiler gözümün önünden geçiyor, hala aynı kaldıklarını umuyorum.

Başka bir arkadaşım ise Ren nehri turu diye gittiği geziden, Ren nehrinin debisi ve su seviyesi düşük olduğu için oradayken revize edilen gezi programı ile kendilerini Tuna nehrinde bulduklarını ve tekneden geçirmeyi planladıkları seyahatin büyük bir kısmının transferler sebebiyle otobüste geçirdiklerini anlattı.^[4]

Yaklaşık zamanlarda ben de fırtına sebebiyle 2 gün iptal edilen gemi seferleri sonucu, bir bakıma mahsur kaldığım adada hava şartları sebebiyle ve hava ve karayolu ile ulaşılamayan coğrafyalarda bir de üstüne üstlük tahminim normal bir sivrisinek tarafından sokulup eş zamanlı sosyal medyada yine iklim değişikliğinin ya da belki göçlerin vs etkisiyle Atina da görülen sivrisinekten geçen Batı Nil virüsü haberlerini görünce^[5] tatil ruh halinden çıkıp kendimi iklim değişikliği, sağlık sigortasının kapsamı, mücbir sebep kavramının günümüzde iklim değişikliği ile kapsamının değişip değişmediğini, seyahat sigortasının kapsamını, yabancıların hastaneye ulaşım hakkı, insan ve hayvanların göçleri ile ortaya çıkan yeni hastalıklar gibi konuları düşünürken buldum. Neyse ki mecburen fazladan kaldığımız günlerde kendimizi yılda bir düzenlenen ve gazeteci (kendi ifadesiyle ve çok doğru olarak tanımladığı “kayıt tutucu”) Nilay Örnek’in sosyal medya hesaplarında bahsettiği ve benim de merak ettiğim^[6] ada festivalinde bulunca düşünceleri erteleyip tekrar tatil moduna geçtim.

Lisansüstü eğitim için uzun yıllar yurtdışında kalmış ve seyahat etmiş bir olarak son yıllarda özellikle de bu yıl iklim değişikliğinin, sadece seyahat kapsamında daraltarak bakarsak, seyahat koşullarını bu kadar etkilediği bir yaz daha hatırlamıyorum. Nepal'deki sel, batan gemiler, Endonezya ve İtalya Etna’da patlayan yanardağlar, iptal edilen uçaklar ve dolayısıyla devamında bağlantılı etkilen işler ve zararlar. İklim değişikliği hukuksal olarak birçok tartışmanın konusu olmaya devam edecektir. Örneğin yaz okumalarının vazgeçilmezi, özellikle dünyadaki gelişmeleri takip etmek isteyenler için şiddetle tavsiye ettiğim Oksijen gazetesinde okuduğum yazıda sıcaklar sebebiyle belirli coğrafyalarda uyku kalitesinin düştüğü, yakın gelecekte uyku ve soğutma hakkının insan hakkı olarak tartışılabileceğine ilişkin bir haber de vardı.^[7]

İklim değişikliği konusunda sorumluluk kavramı ve birçok farklı boyutu tartışılmaya devam edecek. “Çok geç olmadan” yaklaşımını da geçtiğimiz düşünülürse zararın neresinden dönersek kar olacak yaklaşımıyla hukuksal çözümler, öncelikler daha etkin ortaya konulmalıdır. Devletler açısından iklim değişikliği konusunda uluslararası yükümlülüklerin bağlayıcı olup olmadığı dair tam sonuç alınamama ihtimali olsa bile açılacak davalar, yeri geldiğinde sembolik davalar bile farkındalık yaratmak, muhatabı belirlemek, sorumluluk almaya zorlamak açısından önemli olacaktır, olmaktadır. Bu alanda örnek olabilecek, sembolik davalardan biri 26 Şubat 2026 tarihli “İsveçli gençler, iklim konusunda harekete geçmemesi nedeniyle hükümeti dava etti” haberinde söz edilen davadır. Haberde İsveçli gençlerin İsveç’in mevcut iklim hedeflerinin yetersiz olduğunu ve uluslararası hukuku ihlal ettiğini iddia ederek açtığı davadan bahsedilmiş.^[8] Başka bir çalışmada Japonya’da 2025 Aralık ayında, 452 Japon davacının Japon hükümetinin yetersiz iklim değişikliği önlemleri nedeniyle uğradıkları zararların tazmini talebiyle açtıkları haksız fiil davası incelenmiş.^[9] İklim değişikliğinin etkileri konusunda elbette hali hazırda birçok çalışma bulunmakta. Ancak iklim değişikliğinin yukarıda bahsettiğim olaylarda da görüldüğü üzere günlük hayatımızı sekteye uğrattığı yeni birçok gelişmede düşünüldüğünde, daha etkili çözüm bulma arayışlarının devamı önemlidir. Bu amaçla özellikle de devletlerin iklim konusundaki sorumluluğuna ilişkin bu alana kapı açacak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Uluslararası Adalet Divanı kararları da incelenerek sorumluluk konusu tartışılmaya devam etmelidir. İklim değişikliği sebebiyle ortaya çıkan bu durumlar acaba klasik sorumluluk kavramlarını değiştirip devletlere, özellikle de bu alandaki yükümlülüklerini yerine getirmeyen devletlere, sorumluluk yükleyebilir mi konusu tekrar değerlendirilmelidir. Buna örnek olarak “BM’nin en yüksek mahkemesi, ülkelerin iklim değişikliği konusunda birbirlerine dava açabileceğini açıkladı”- Top UN court says countries can sue each other over climate change) haberini bu tartışmayı devam ettirmek için paylaşıyorum.^[10]

Bu değerlendirmelerde devletlerin sorumluluğu dışında özel hukuk kapsamında da konu nasıl tartışılabilir sorusu günümüzdeki değişiklik, gelişme ve yeni dinamiklere göre kurgulanmalıdır. Örneğin nehirlerdeki su seviyesi, hava durumuna göre taşıma araçlarının durumları mevcut hesaplamalar ve takip sistemleriyle çok daha önceden takip edilebilmektedir. Teknolojinin ilerlediği, öngörülerin daha gerçekçi olduğu günümüzde özel hukuk kişilerinin sorumluluğu nasıl olacak, yukarıda bahsettiğim durumda turizm şirketleri, seyahat acentaları sorumlu olacak mı? Mücbir sebep kavramının tanımı değişecek mi? gibi sorular, bu konular yönelik aklıma gelenlerden.

Tüm bu tartışmalar yapılırken doğanın bir bütün olduğunun, insanın üstünlüğünün olmadığının hatırlanması gereklidir ve “Terra domus omnium animantium est” -”Dünya tüm canlıların evidir” yaklaşımı benimsenmelidir. İzlanda örneğindeki koruma kapsamı da bu yaklaşımı desteklemektedir. “Doğa hakları” “Right of nature” bu yaşananlardan, iklim değişikliği tartışmalarından ve getirilen ya da getirilecek çözümden ayrı düşünülemez. Yazın bu alanda da olumlu bir gelişme olmuştur. Şöyle ki haberde: Quebec’te Terrasse-Vaudreuil kasabasının, ağaçları haklara sahip canlı varlıklar olarak kabul ettiği ve Kanada’da “Ağaç Hakları Evrensel Bildirgesi”ni imzalayan ilk belediye olduğu belirtiliyordu.^[11] İlgili haberde Uluslararası Doğa Hakları Gözlemevi Başkanı Yenny Vega Cardenas, ağaç haklarına ilişkin bildirgenin, Yeni Zelanda’dan Kolombiya’ya kadar dünyanın dört bir yanındaki yargı bölgelerinin nehirlere ve diğer doğal alanlara tüzel kişilik tanımasına yol açan aynı girişimin bir parçası olduğunu belirten sözlerine yer verilmişti.^[12]

Başka alana geçmeden önce özellikle hem Türkiye’de hem de özellikle Avrupa’daki turist yoğunluğunu düşününce, sadece havaalanı yoğunluğundan bahsetmiyorum şehir, tarihi alanlar, müzeler hem yoğun hem işletmelerce işgal edilmiş sahil kenarı gibi genel yoğunluktan bahsediyorum, turist sınırlaması, turistlerden alınan vergiler, “zarar vermeden seyahat etme” kavramları, bir taraftan seyahat hakkı, eşitlik, sosyal adalet gibi kavramların da yeniden düşünülmesi gerektiğini vurgulamak isterim. Konuya bütünsel bakılmadan hem disiplinler arası hem de hukukun farklı dallarıyla beraber çözüm önerileri getirilmeden etkin, adil ve amacına uygun, zamanın gerisinde kalmayacak hukuksal düzenlemeler getirmek de mümkün olmayacaktır.

Sosyal Medyanın Düşündürdükleri

Hem ülkemizde hem de dünyada özellikle Avrupa’da bu yaz mevsiminde de yaşanan yangınlar gündemimizdeydi. Yukarıda bahsettiğimiz “İklim Değişikliği” başlığı altında da tartışılabilecek yangınlar konusu Whatsapp yazışmalarında paylaşılan bir yazı sonucu, bana hukukla ilgili yeni bağlantılar düşündürttü. Şöyle ki:

Paylaşılan yazıda özellikle İspanya özelinde bu yıl sonbahar ve kış mevsiminin çok yağışlı geçmesi sebebiyle etrafın çok yeşillendiği ancak şehre göçün artması, hayvancılığın azalması vb nedenlerle keçilerin otları yememesi ve bunun sonucunda da havaların ısınmasıyla otların kurumasının yangınların daha hızlı ilerlemesinden ve daha geniş alanların yanmasından bahsediliyordu.^[13] Konuyu hukuksal çerçevede düşündüğümde aklıma ilk olarak Avrupa Birliği hukuku çerçevesinde teşvikler konusu geldi.

Konunun haliyle tarım dışında da sosyolojik, ekonomik birçok boyutu olmakla birlikte kendi adıma yangınlardaki etkisini görmek şaşırtıcıydı. Aslında bir süredir okuduğum bütünsel bakış, biyoçeşitlilik, kültürün korunması konularını da kapsamakta. Eminim özellikle de mesleğin başındaki birçok akademisyeni de heyecanlandıracak çözüme, uygulamaya en önemlisi de farkındalık yaratmaya katkı sağlayacak çalışma konuları olacaktır.

AB üyesi İspanya örneğinden ilerlersek özellikle kırsal, kentsel politikalar konusunda AB’nin bu alandaki düşünülebilecek hukuksal düzenlemelerinden aklıma gelen ana başlıklar şöyle:

AB Uyum Politikası ve Bölgesel Fonlar (EU Cohesion Policy and Regional Funds), Kırsal Kalkınma (Rural development)^[14], Bölgesel ve kentsel politika (Regional and urban policy)^[15], Kentsel-kırsal bağlantılar (Urban-rural linkages)^[16], Ortak Tarım Politikası (Common Agricultural Policy -CAP), Avrupa Kırsal Kalkınma Tarım Fonu (European Agricultural Fund for Rural Development -EAFRD).^[17] Bunlara ek olarak AB fonlarında “kentsel-kırsal” dengenin iyileştirilmesi konusu ve dengenin değişiminin maliyeti çalışılmıştır.

Kanımca konunun ayrıca biyoçeşitlilik (Biodiversity) boyutu da bulunmaktadır. Biyoçeşitlilik; Dünya’nın belirli bir bölgesinde bulunan yaşamın çeşitliliği veya genellikle Dünya’daki yaşamın toplam çeşitliliği olarak tanımlanmıştır.^[18] Bu bağlamda AB’nin 2030 için Biyoçeşitlilik Stratejisi (EU Biodiversity strategy for 2030) bütünsel bakış açısı için önemlidir. Elbette konunun hukuk dışında özellikle planlama, kentsel planlama - bölgesel planlama gibi alanlarla beraber disiplinler arası çalışılması gerekir ki etkili hukuksal çözümler olabilsin.

Yapay Zekâ Gelişmelerinin Düşündürdükleri

İklim değişikliği konusuna değinmiş iken, bu konunun ayrılmaz parçası yoğun enerji kullanımı ve yapay zekâ kullanımın enerji tüketiminden bahsetmemek olmaz. Yabancı basında bir haber bu konuda biraz araştırıp bakmama vesile oldu. Yapay zekâ ve uluslararası hukuk düzenlemeleri konusunda çalışma yapmaktaydım^[19] ancak konuya enerji tüketimi ve birazdan bahsedeceğim “veri merkezleri” (data centers) açısından bakmak da önemli ve konuya bütünsel bakmak açısından tamamlayıcı olacaktır. Dikkatimi çeken birkaç gelişme şöyle:

Birleşik Krallık haber paylaşımı: “İngiltere’nin veri merkezi planları için yeterli su yok” başlıklı yazıda veri merkezlerinin sunucuların ürettiği ısıyı yönetmek için büyük miktarda suya ihtiyaç duyduğu ve veri merkezlerinin halihazırda su sıkıntısı çeken bölgelerde inşa edildiği belirtilmiş, su konusundaki kaygılar değerlendirilmiştir.^[20] Yine “Yapay zekâ patlaması yaşanırken yetkililer veri merkezlerini hangi bölgelerde kısıtlıyor?” başlıklı bir Reuters haberinde: “Elektrik maliyetleri, su kaynaklarındaki sıkıntılar, arazi kıtlığı ve yapay zekaya güç sağlayan altyapının yerel topluluklar üzerinde yarattığı yük konusunda endişeler arttıkça daha fazla hükümet, düzenleyici kurum ve şehirin yeni veri merkezi inşaatlarını dondurma, kısıtlama ve yasaklama yönünde adımlar attığı” belirtilmiştir.^[21]

Yine bu konuda dikkatimi çeken Amerika Birleşik Devletleri (ABD) düzenlemelerine bakacak olursak: ABD’de 23 Temmuz 2025 tarihli “Veri Merkezi Altyapısı İçin Federal İzin Sürecinin Hızlandırılması” (Accelerating Federal Permitting Of Data Center Infrastructure) yürütme emri (executive order) bulunmaktadır.^[22] Yukarıda bahsedilen endişeler kapsamında ise 24 Haziran 2026 tarihinde “…Yapay zekanın tehlikelerinden halkı koruyan bir yasa yürürlüğe girene kadar yeni veri merkezlerinin inşasına moratoryum getirilmesi …” “Yapay Zekâ Veri Merkezi Moratoryum Yasası (Artificial Intelligence Data Center Moratorium Act) teklifi verilmiştir.^[23]

ABD örneğinden devam edecek olursak Julia Roberts’ın 2000 tarihli “Erin Bronkovich” ^[24] filmiyle dünya çapında tanınmış gerçek karakter, ki film kanımca hukuk öğrencileri tarafından izlenilmesi gereken filmlerden, Erin Bronkoviç, şimdi de veri merkezlerine karşı yürüttüğü protestolarla gündemde.^[25]

Görüldüğü üzere yapay zekâ ve veri merkezleri, enerji kullanımı bağlamında çokça tartışılmaya devam edecek, bu nedenle olası fayda sağlayacak hukuksal düzenlemeler için de konuya bütünsel bakılması gerekmektedir. Konunun sağlık, tüketici hakları gibi boyutları da gözden kaçırılmamalıdır. Yine yapay zekâ alanında başka bir potansiyel düşünme, araştırma konusuna dikkat çekmek isterim.

Kullanıcın Rızası Dışında Yapay Zekânın Gerçekleştirdiği Spor Üyeliğine İlişkin Haberin Düşündürdükleri

“Bir yapay zekâ, bir spor salonuna sızarak bir ders için yer ayırmayı başardı, peki üyeliği iptal edebilir mi?” başlıklı haber.^[26] Habere göre yerel spor salonunda kendisi için bir ders rezervasyonu yapmasını istediği yapay zeka sistemdeki açıkları yakalayarak, spor salonunun web sitesinin kodlarını inceleyerek zaten dolmuş olan derslere sokmak için asıl listedekileri listeden çıkararak bekleme listesinden asil listeye çıkartmış.^[27] Haberde de bahsedildiği üzere insanların bir temsilciye bir işi yapmasını söyledikleri durumda onun bu işi başkalarının rıza ve bilgileri olmadan akıl almaz derecede kötü bir şekilde yerine getirdiği durumlarda yaygınlaşmaya başlamakta. Dolayısıyla bu durumla ilgili hukuksal tartışmalar artacak gibi.

Eş zamanlı olarak, akademisyen bir arkadaşımın Linkedin paylaşımı da benzer konuları düşündürdü. “Genie Katsayısı^[28] Ölçütüyle Yapay Zeka Güvenilirliğinin Ölçülmesi” (Measuring AI Reliability with Genie Coefficient Metric) başlıklı Linkedin paylaşımında: daha önce paylaşmış olduğu bir çalışmadaki mevcutta kullanılan sadece “doğruluk” ölçütleri yerine, yapay zekanın “güvenilirliğini” ölçen bir ölçüt geliştirilmesi gerektiğini savunan çalışmayı destekleyen başka bir çalışmadan bahsederek çalışmada “genie katsayısı” ile bir yapay zekanın bir görevi beklendiği gibi ne kadar iyi tamamladığını ve bunu, yapay zeka için özel olarak tasarlanmış talimatlar yerine sıradan dil talimatlarına dayanarak bir “makul kişinin” yapacağı şekilde yapıp yapmadığını ölçmeyi amaçladığını vurgulamış.^[29] Arkadaşımın eklediği makale “Neden Yapay Zekaya Bir “Genie Katsayısı” Gerekiyor? Yapay zekanın gerçekten istediğiniz şeyi yapıp yapmadığını belirlemek için yeni bir ölçüt önerisi” (“Why AI Needs a “Genie Coefficient” Proposing a new metric for whether AI does what you actually want”)^[30] Genie efficient: Kullanıcının yapay zekadan istediği ile yapay zekanın fiilen yaptığı şey arasındaki farkı ölçmek anlamında ve yazıdaki örnek çarpıcı: “Kahve istendiğinde bir yapay zeka ajanı, bir kahve plantasyonu satın alabilir ya da üç hafta sonra teslim edilmek üzere bir fincan kahve sipariş edebilir. Bu eylemleri “kahve almak” olarak algılanabilir, ancak sizin amaçladığınız şeyle uzaktan yakından alakası olmayabilir. Onlar, bizim “kutu” kavramına sahip olmadıkları için alışılmışın dışında düşüneceklerdir.”^[31]

Haber, Linkedin paylaşımı ve atıf yaptığı makale yapay zekaya ilişkin yeni düşünülmesi gereken konular akla getirdi. Bu konuda özellikle alt başlıklar: Güvenilirlik-doğruluk (Reliability-accuracy). Ayrıca Yapay Zekâ Bilinç konusu da düşünülmesi gereken gelişmelerden.

Klasik yapay zeka ve hukuksal düzenlemeler konusunda ise yazın AB kapsamındaki gelişmeler de önemli. AB 2 Ağustos 2026 tarihinde “AB Yapay Zeka Yasası”nı uygulamaya koydu. Ayrıca “yüksek riske” ilişkin “Yüksek riskli yapay zeka sistemlerinin sınıflandırılmasına ilişkin Komisyon Kılavuz Taslağı”- (Draft Commission guidelines on the classification of high-risk AI systems) yayımladı.^[32]

Avrupa Komisyonu 26 Ağustos’ta ChatGPT, Reddit ve Roblox’u “Çok Büyük Çevrimiçi Platformlar” (_Very Large Online Platforms -_VLOPs) olarak belirli ek yükümlülükler altına sokacak Dijital Hizmetler Yasası (Digital Services Act) kapsamında tanımladı.^[33] Karara göre bu hizmetlerin, Dijital Hizmetler Yasasının ek yükümlülüklerine uymak için 2027 Ocak ayına kadar dört ay süreleri bulunmaktadır.^[34]

Remzi Kitabevi Suadiye Şubesinin Kapanması^[35]

Remzi Kitabevi’nin Suadiye şubesinin kapandığını duyunca üzüldüm. İstanbul’da yaşamamama rağmen yıllarca anneannem-dedem ve babaannem-halam ziyaretlerinin vesilesiyle uğradığım, benim için de ayrı yeri olan bir mekândı Suadiye Remzi Kitabevi. İstanbul Beyoğlu’nda İnci Profiterol kapandığında da benzer hissetmiştim, anılarımın mekanlarının kaybolması hissi…. Okuyucuya soru: Nesillerdir devam eden ve fırsat buldukça gittiğiniz ve gittiğinizde zaman durmuş gibi hissettiğiniz mekân var mı? Varsa bu mekan kaç nesil geriye gidiyordur?

Aslında sorguladığımız şey, yukarıdaki konuyla da bağlantılı ve konunun tamamlayıcısı: “kültürel miras” (cultural heritage) konusu. Bazı tarihi binaları koruyan Kültür Varlıkları Kanunumuz var ancak kültürel mirasın parçası sayılabilecek işletmeler için bir düzenleme yok ne yazık ki. Aslında bu konuda yerel yönetimlere büyük görev düştüğünü düşünüyorum. Dünya’da böyle düzenlemelerin örneği var mıdır diye baktığımda özellikle ABD’de yerel yönetimlerin, sivil toplumun ve bireysel çabaların dahil olduğu birkaç olumlu örneğin olduğunu gördüm, artan astronomik fiyatlarla bazen sonuçsuz kalsa da özellikle farkındalık yaratmak, kayda geçirmek ve toplumsal hafıza açısından önemli çabalar olduğunu düşünüyorum. Bu konuda özellikle ABD New York’da bir bölge olan “Village Koruma NY”^[36] çabası ve San Francisco düzenlemeleri incelenebilir.^[37]

Birleşik Krallık bu alanda güzel bir örnek olarak incelenebilir. Toplum İçin Değerli Varlıklar (Assets of Community Value -ACVS) kavramı, 2011 tarihli İngiltere Yerel Yönetim Yasası (England Localism Act) ve Birleşik Krallık Yönetmeliği 2012 bulunmaktadır. Kültürün parçası kabul edilen pubların devamı için yürütülen bir kampanya bulunmaktadır.^[38] .

Hatta bu konunda Yeni Yasa Tasarısı var. “İngiltere’deki tarihi pubları yıkım ve amaç dışı kullanıma karşı korumayı hedefliyor” (New Bill Aims to Protect Heritage Pubs in England from Demolition and Conversion) başlıklı haberde bu konu değerlendirilmiştir.^[39]

İngiltere’nin, kendi kültürün parçası olan publar girişiminin dışında da birçok koruyucu düzenlemesi ya da programları bulunmaktadır. Örneğin: Kırsal miras (Rural heritage) kavramı,, çiftlik binaları ve resim gibi manzara (Mural landscape)’nın korunması, kültürel miras suçu (Heritage crime)^[40], endüstriyel miras (Industrial heritage) gibi birçok konu detaylı incelenebilir. Bir yıllık bir süre için araştırma yapmak amacıyla bulunduğum Birleşik Krallığı ve kırsalını ve bu düzenlemelerin ne kadar yerinde ve gerekli olduğunu düşünürken bir taraftan da yakın zamanda gördüğüm mekanları, örneğin benzeri olmayan Mardin’deki yeni yapılaşmayı, Karadeniz yayla gezilerini, Bafa tarafındaki çocukluğumdan beri geçtiğim muazzam taşlara bakıp taşları şekillere benzeterek daldığım hayalleri yakın zamanda orada gördüğüm taş ocakları, kozak yaylasını ve madenleri düşündüm. “Hafıza fotoğrafı” diye adlandırdığım bu anları düşündükçe beyin hafızamızdan çıkartıp bakabileceğimiz görsel hafıza anılarını hem bizler hem de gelecek nesiller için keşke hep koruyabilsek, kalıcı kılabilsek…

Sonuç

Aslında tüm konular birbirine bağlanıyor: İngiltere'nin görseli, İzlanda’nın yosunu, mekanların korunması, nehirlerin debilerinin azalması, denizde dev dalgaların oluşması, çoğu yaşanan durumun iklim değişikliğine bağlanması bir taraftan da yapay zeka kullanımın artması dolayısıyla enerji ihtiyacının artması gibi.

Aklımdan geçenleri yazınca yaz tatilim çok da dinlendirici geçmemiş gibi. Yine de başlıkta yazdığım gibi kafa yormaya vesile olacaksa ne mutlu. Farkındalık olmalı ki çözüm olsun, çalışmalar artmalı ki hali hazırda yapılanlara destek olsun, konuları daha da görünür kılsın. Ne diyelim kişisel sorumluluklarımızı yerine getirip, gelecek nesiller içinde, ki sadece insan odaklı değil hayvan, bitki, kaynaklar hepsi bir bütün olarak, yaşanabilir güzel bir dünya bırakma çabası daim olsun.

Yeni dönem başlarken, yaz tatili de resmi olarak sona ermişken bu yazının başta kendime, sonra da başka yeni çalışmalara vesile olması dileğiyle.

Umutla...

Dipnotlar

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 249. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Gülsevil Alpagut, Kübra Doğan Yenisey (Ed.), Cumhuriyet’in İkinci Yüzyılı ve İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Derneği’nin (Milli Komite) Ellinci Yılında Türk İş Hukuku

İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Derneği’nin ellinci kuruluş yıl dönümü münasebetiyle 3-4 Mayıs 2024 tarihlerinde İstanbul’da gerçekleştirilen etkinlikte sunulan tebliğlere yer verilen kitapta, İş Kanunu’nun yirmi yıllık uygulaması mercek altına alınarak sosyal tarafların görüşleri eşliğinde geleceğin iş hukukuna ışık tutulmuştur.

İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Derneği, Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri’nin İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Kararlarının Değerlendirilmesi Semineri 2023

Çalışmada, iş ilişkisinin kurulması hükümleri ile bu hükümlerin düzenlenmesi, Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemelerinin iş ilişkisinin sona ermesi, kıdem tazminatı ve toplu iş hukukuna ilişkin 2023 yılı kararlarının değerlendirilmesi ve Yargıtay’ın sosyal sigorta hukukuna ilişkin 2023 karar tarihli kararlarının değerlendirilmesine yer verilmiştir.

Mesut Serdar Çekin, M. Furkan Akıncı, Hukuki Açıdan Veri Lisans Sözleşmeleri

Eserde, uygulamada veri lisansı olarak adlandırılan çeşitli sözleşme türleri irdelenmiş; verinin hukuki niteliği, veri lisansı sözleşmelerinin tipik unsurları, ayıba karşı tekeffül borcu, veriye erişim modaliteleri, sözleşmenin sona ermesi halleri ve türetilmiş verinin akıbeti gibi güncel meselelere değinilmiş; Avrupa Birliği Veri Yasası çerçevesinde getirilen düzenlemeler ile Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın güncel kararları ele alınmıştır.

Özge Ulukaya, Marka Hukukunda Karıştırılma İhtimali (SMK m.6/I)

Kitapta, karıştırılma ihtimali kavramı, benzer kavramlar ve karıştırılma ihtimalinin sınıflandırılması ortaya konulmuş; karıştırılma ihtimaliyle bağlantılı ilkeler ve karıştırılma ihtimalinin menfaat grupları üzerindeki etkisi analiz edilmiş; karıştırılma ihtimali analizinde hâkim olan ilke ve etkenler ile konuyla ilgili yargı kararları ele alınmıştır.

Eda Atamer Coşkunsu, Forfaiting Sözleşmesi

Çalışmada, forfaiting işleminin tanımı, genel işleyişi, sözleşmenin hukuki niteliği, benzer hukuki işlemler ile -özellikle faktoring sözleşmesi ile- ilişkisi, tarafları, konusu, tarafların yükümlülükleri ve sözleşmenin sona ermesi üzerinde durulmuş; milletlerarası özel hukuk kapsamında forfaiting sözleşmelerine uygulanacak hukuk incelenerek Türk hukuk uygulaması açısından çözüm önerileri sunulmuştur.

Ferit Geylani, Algoritmik Vergi Denetimi: Risk Analizleri ve Hukuki Sınırlar

Eserde, elektronik denetimin teknik tarafı, mükellef hakları, veri gizliliği ve hukuki güvenlik gibi temel konular hakkında bilgi verilmiş; algoritmik vergi denetiminin Türkiye’deki mevcut durumu irdelenmiş; Estonya örneğiyle bir kıyaslama yapılarak “kara kutu” algoritmaların riskleri tartışılmış ve somut çözümler getirilmiştir.

Mustafa Furkan Yavuz, Türk ve ABD Hukuklarında Maddi Değer Kazanan Kişilik Haklarının Mirasla Geçebilirliği

Kitapta, ünlülerin isimleri, sesleri ve görüntüleri gibi değerlerin ölümle birlikte kamunun serbest kullanımına açılıp açılamayacağı, bu varlıklar üzerindeki kişilik hakkının mirasla geçip geçemeyeceği, ölenin yakınlarını bu değerlerin kullanımı üzerinde söz sahibi kılabilecek hukuki temellendirmeler bulunup bulunmadığı gibi sorulara Türk ve ABD hukuku kapsamında yanıt aranmıştır.

Fahrettin Kıdıl, Taksirli Suçlarda İştirak ve Müşterek Faillik

Çalışmada, Türk ceza hukuku öğretisinde büyük ölçüde kabul gören ve yargı uygulamasını yönlendiren “taksirli suçlarda iştirak olmayacağı” tezi eleştirel açıdan incelenmiş; bu düşüncenin dayanağı olan geniş faillik yorumunun, özellikle mağdurun ya da üçüncü kişilerin kasten neden olduğu zarar ve tehlikeler bakımından, bunlara öngelen özensiz davranışların taksir tipikliğine dahil edilmesinde bariz tutarsızlıklar ürettiği vurgulanmıştır.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Mevzuat

Sivil Havacılık Emniyet Olayları Yönetmeliği

Havacılık emniyetinin artırılmasını teminen sivil havacılık emniyet olaylarının raporlanması, toplanması, depolanması, korunması, analizi, incelenmesi ve bilgi alışverişinde bulunulmasına ilişkin usul ve esasların yeniden belirlendiği yönetmelik, 18.03.2027 tarihinde yürürlüğe girecek. Aynı tarihte, Hava Trafik Hizmetleri ile Bağlantılı Emniyet Olaylarının Rapor Edilmesi ve Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik yürürlükten kalkacak.

Basın İlân Kurumu Yönetmeliği

Gazete, dergi ve internet haber sitesi sahipleri ile ilân prodüktörleri arasında yapılan seçimler, Genel Kurula üye olmak için yapılan seçimler ve ilân prodüktörleri temsilcisi seçimine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Resmî İlân ve Reklam Yönetmeliği

Gazete ve internet haber sitelerinin kadrolarında yer alabilecek fikir işçilerinin nitelik ve şartlarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliği

İnsan sağlığını ve tüketici menfaatlerini korumak, gıda ticaretinde adil uygulamaları sağlamak ve çevreyi gözetmek suretiyle, gıdalarda kullanılan aroma vericilerin, aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenlerinin ve bunların üretiminde kullanılan kaynak materyallerin kullanım koşulları ve etiketleme esasları yeniden belirlendi. 29.12.2011 tarihli ve 28157 üçüncü mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı.

Hava Kalitesinin Korunması Amacıyla Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliği

Hava kalitesinin korunması için ithal ve yerli katı yakıtların kontrolüne ilişkin usul ve esaslar düzenlendi.

Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği

İthal taş ve linyit kömürü, yerli kömürler, toz kömürden elde edilen briket kömürü, biyokütle, torbalama, il ve ilçelerin kirlilik derecelendirilmesine ilişkin hükümler yürürlükten kaldırıldı. Yönetmelik eklerinde değişikliğe gidildi. Yönetmelik hükümleri katı yakıtlar için uygulanmayacak.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türk Optisyen-Gözlükçüler Birliği Yönetmeliği

Optisyenlik Hakkında Kanun’un ek 1. maddesine göre kurulan optisyen-gözlükçüler odaları ile Türk Optisyen-Gözlükçüler Birliği’nin faaliyetleri, organları, görevleri, toplantıları, karar alışları, gelirleri, giderleri, organları için seçim, seçilme yeterliliği, seçimlerin yapılışı, meslekî sicil, meslekî disiplin, hizmet bedelleri ile odalar ve Birlik ile ilgili diğer iş ve işlemler hakkındaki usul ve esaslar yeniden düzenlendi. 10.12.2025 tarihli ve 33103 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Optisyen-Gözlükçüler Birliği Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı.

Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik

Hayvan nakil araçları, kesimhane veya hayvan satış yerine getirilen tanımlanmamış hayvanlarla ilgili işlemler ve nakil sırasında yakalanan tanımlanmamış hayvanlar ile ilgili işlemlere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türk Gıda Kodeksi Et, Hazırlanmış Et Karışımları ve Et Ürünleri Tebliği (No: 2026/15)

Çiğ et, kıyma, kanatlı kıyma, hazırlanmış et karışımları, mekanik ayrılmış kanatlı eti ve et ürünlerinin tekniğine uygun olarak üretilmesi, ambalajlanması ve piyasaya arzına ilişkin hususlar yeniden belirlendi. Türk Gıda Kodeksi Et, Hazırlanmış Et Karışımları ve Et Ürünleri Tebliği (No: 2018/52) yürürlükten kaldırıldı.

Yaprak Sigara Kağıdının Teknik Düzenlemelere Uygunluğunun Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ

İç piyasaya arz edilen yaprak sigara kağıdının teknik düzenlemelere uygunluğunun belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlendi.

Kamu Hizmeti Yükümlülüğü Kapsamında Yolcu Taşımacılığı Hizmeti Verilecek Demiryolu Hatlarının Belirlenmesine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı

Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun’un 8. maddesi uyarınca, kamu hizmeti yükümlülüğü kapsamında yolcu taşımacılığı hizmeti verilecek hatlar yeniden tespit edildi. 31.01.2025 tarihli Kamu Hizmeti Yükümlülüğü Kapsamında Yolcu Taşımacılığı Hizmeti Verilecek Demiryolu Hatlarının Belirlenmesine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı yürürlükten kaldırıldı.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 248. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

M. Ozan Erözden, Doğukan Bingöl, M. Ece Uyanık, Baran Kızılırmak (Ed.), KHAS Hukuk Bülteni: 2022-2024 Akademik Yılları Derlemesi

Güncel hukuki sorunların ve mevzuat değişikliklerinin değerlendirilmesi ile mahkeme kararlarının incelenmesini konu alan çalışmaların elektronik ortamda paylaşılması amacıyla oluşturulan Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Bülteni’nde 2022-2024 akademik yılları süresince yayımlanan çalışmalar derlenmiştir.

Osman Korkut Kanadoğlu, Ahmet Mert Duygun, Erdi Yetkin (Ed.), Genç Hukukçuların Perspektifinden İnsan Hakları Hukuku

Çalışmada, İstanbul Gedik Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve İstanbul Gedik Üniversitesi İnsan Hakları Merkezi tarafından, 10 Aralık 2024 tarihinde İnsan Hakları Gününü anmak amacıyla düzenlenen sempozyumda genç akademisyenler tarafından sunulan bildirilerin tam metinlerine yer verilmiştir.

Muharrem Kılıç, Nadire Özdemir (Ed.), Hukuk ve Kültür: Kesişim ve Etkileşim Hatları

Kitapta, hukuk ve kültür arasındaki epistemolojik, sembolik ve politik sınır hatlarına odaklanılmış; söz konusu iki alanın kesişim, etkileşim ve zaman zaman ortaya çıkan çatışma noktaları ele alınmış; sadece kuramsal çerçeve sunmak değil, lisans ve lisansüstü düzeyde hukuk, kültür çalışmaları, siyaset bilimi ve benzeri alanlarda yürütülen derslere kaynak oluşturmak hedeflenmiştir.

Hilal Albal Ulaş, İdarenin Sorumluluğu Açısından Nedensellik Bağı

Eserde, idarenin sorumluluğu rejiminin merkezinde yer alan nedensellik bağı, sadece teknik bir unsur olarak değil, sorumluluğun kapsamını belirleyen, genişleten veya sınırlayan kurucu bir hukuki kategori olarak irdelenmiş; hukuki nedenselliğin kendine özgü yapısı, sınırları ve işlevi sistematik bir bütünlük içinde ortaya konulmuştur.

Şerife Petek, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarının İcrası ve Etkililiği

Çalışmada, AİHM kararlarının icrası, yaptırım sorunu, ikincillik prensibi ve kararların taraf devletlerin iç hukukları açısından etkili olup olmadığı tartışılmış; insan haklarının korunması ve geliştirilmesi idealinin önündeki zorluklar ve bunların aşılabilmesi için Avrupa Konseyi bünyesinde atılan adımlar ile doktrinde yapılan tartışmalar üzerinde durulmuştur.

Caner Gazi, Uluslararası Hukukta Ön Alıcı Meşru Savunma

Kitabın birinci bölümünde uluslararası hukukta kuvvet kullanma ve meşru savunma hakkında bilgi verilerek Birleşmiş Milletler öncesi dönem ve Birleşmiş Milletler dönemine odaklanılmış; ikinci bölümünde önleyici meşru savunma ve ön alıcı meşru savunma farkı ortaya konulmuş ve bu bağlamda Caroline Olayı, sınır ötesi operasyonlar ve Bush Doktrini’ne değinilmiştir.

F. Pelin Tokcan, Anonim Şirketlerde Tek Borç İlkesi

Eserde, tek borç ilkesinin amacı, hukuki niteliği ve kapsamı ortaya konulmuş; farklı hukuki kavramlar kapsamında tek borç (sermaye borcu) incelenmiş; tek borç ilkesinin istisnaları aktarılmış ve tek borç ilkesi ile ilişkilendirilen müesseseler hakkında değerlendirmelerde bulunulmuştur.

Muhammed Afif Kaya, Türk, Alman ve İsviçre Borçlar Hukukunda Üçüncü Kişi Tarafından Borcun İfası

Çalışmada, borçlar hukuku doktrininde üçüncü kişinin ifasına ilişkin tartışmalar ele alınmış ve kararlar incelenmiş; bu doğrultuda ifa hukuku, sorumluluk hukuku ve rücu ilişkileri içerisinde kurumun yeri kapsamlı biçimde analiz edilmiş; üçüncü kişinin ifası halinde menfaatler dengesi mercek altına alınarak teorik temellendirmeler yapılmıştır.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay HGK., E. 2026/172 K. 2026/401 T. 24.06.2026

Taraflar arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti ve terkin davasından dolayı yapılan yargılama sonucunda ilk derece mahkemesi tarafından davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı idare vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, (...) Bölge Adliye Mahkemesi tarafından istinaf başvurusu esastan reddedilmiştir.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi kararının davacı idare vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, ilgili Yargıtay Dairesi tarafından yapılan inceleme sonunda karar bozulmuş; ilk derece mahkemesi tarafından Özel Daire bozma kararına uyularak davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı idare vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; işin esasının incelenmesinden önce, Özel Daire gönderme kararında, eylemli direnme kararı olarak nitelendirilen ilk derece mahkemesi kararının usulüne uygun bir direnme kararı olarak kabul edilip edilemeyeceği, buradan varılacak sonuca göre temyiz incelemesinin Hukuk Genel Kurulu tarafından mı, yoksa Özel Daire tarafından mı yapılması gerektiği hususunu ön sorun olarak tartışıp değerlendirmiştir.

Yapılan değerlendirme sonucunda, ilk derece mahkemesi tarafından, usul ve yasaya uygun olduğu belirtilmek suretiyle açık bir biçimde bozma ilâmına uyulmasına karar verildiği ve bozma ilâmı doğrultusunda bilirkişi kurulundan ek rapor alınmak suretiyle karar verildiği, uyma hususunun gerekçeli kararda da vurgulandığı, dolayısıyla direnme kararının varlığından söz edilemeyeceği gerekçesiyle hükmün temyiz incelemesini yapma görevinin Hukuk Genel Kurulu’na değil, Özel Daire’ye ait olduğuna oybirliği ile karar verilmiştir.

Mevzuat

Orman Yangınlarıyla Mücadele Çalışmaları Hakkında Yönetmelik

Orman yangınlarının önlenmesi, risklerin azaltılması, yangınlara hazırlık, yangınların söndürülmesi, yangın sonrası rehabilitasyon ve iyileştirme süreçlerine yönelik çalışma esasları belirlendi. Orman Yangınlarının Önlenmesi ve Söndürülmesinde Görevlilerin Görecekleri İşler Hakkında Yönetmeliğin Yürürlüğe Konulması Hakkında Kararname yürürlükten kaldırıldı.

Borsa İstanbul A.Ş. Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliği

Emirlerin ve işlemlerin borsa tarafından iptaline ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği

Yönetmelikte geçen tanımlar, su alımı, suni sulak alanların ve su çukurlarının kullanımı, sulak alanların belirlenmesi, koruma bölgelerinin tespiti, hassas koruma bölgesinde uygulama esasları, sürdürülebilir kullanım bölgesi uygulama esasları, kontrollü kullanım bölgesi uygulama esasları, yönetim planlarının hazırlanması ve uygulanması, mahalli komisyonun görevleri, denetim ve idari yaptırımlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Milli sulak alan stratejisi ve mevcut tesislerde çevresel akışa ilişkin hükümler düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 538)

Yasal düzenlemeler, sürekli bilgi verme zorunluluğu getirilenler, bildirilecek bilgiler, sorumluluk ve ceza uygulamasına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Tebliğ

Vergi, resim ve harç istisnasının kapsamına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi/Finansmanı Uygulama Talimatı

Öncelikli finansman belgesi tanımlandı. Kredi/finansman limitlerine ilişkin hükümler ile talimat ekinde değişikliğe gidildi. Öncelikli finansman belgesi kapsamında kullandırılan yatırım taahhütlü avans kredileri/finansmanlarına ilişkin ek madde hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Elektrik ve Doğal Gaz Dağıtım Şirketlerinin Araştırma, Geliştirme ve Yenilik Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Usul ve Esaslar

Usul ve esaslarda geçen tanımlar, Ar-Ge bütçesi ve kullanımı, Ar-Ge proje başvuru süreci, Ar-Ge proje başvurusunun değerlendirilmesi, Ar-Ge projesinin ve Ür-Ge faaliyetlerinin sonuçları, diğer Ar-Ge uygulamaları, bildirim, raporlama, Ar-Ge faaliyetlerinin duyurulması ve bilgi ve belgelerin gizliliğine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Bazı değişiklikler, 01.01.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 247. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Gizem Nur Özkaya, Vergi İdaresinin Gerçek Mahiyeti ve Emsali Esas Alan Uygulamaları

Çalışmada, Vergi Usul Kanunu’nun 3/B maddesinde yer alan “gerçek mahiyet” ilkesinin uygulanışı ile emsal kira bedeli, transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı ve emsal ücreti açıklanmış; idareye tanınan müdahale sınırları, ispat hukuku bakımından ortaya çıkan sonuçlar ve mükellef haklar üzerindeki etkiler ele alınmıştır.

Mert Namlı, MTK ve HMK Çerçevesinde Hakem Kararlarına Karşı İptal Davasında Yargılama Usulü

Kitapta, Türk hukukunda hakem kararlarına karşı başvurulacak hukuki çare olarak düzenlenen iptal davasında yargılama usulüne yer verilmiş; tahkimin 21. yüzyılın modern uyuşmazlık çözüm yolu olduğu düşüncesinden yola çıkılarak karşılaştırmalı hukuk yönteminden geniş şekilde yararlanılmıştır.

Akasya Kansu Karadağ, Güçler Ayrılığı ve Hegemonya: Kuramsal Bir Tartışma

Eserde, liberal demokratik anayasacılığın kendi yöntemleriyle ortaya koyduğu güçler ayrılığı fikri, Antonio Gramsci’nin hegemonya kavramı üzerinden tartışılmış; güçlü hegemonyalarda hükümet sistemleri ve yargı hakkında bilgi verilmiş; zayıf hegemonyalarda ve organik krizlerde hükümet sistemlerine de değinilmiştir.

Özge Demir Odabaşı, Suçsuzluk Karinesi Açısından Tutuklama Tedbiri

Çalışmada, suçsuzluk karinesinin niteliği, ceza hukukuna yansımaları ve sonuçları incelenmiş; suçsuzluk karinesinin esas alındığı bir hukuk düzeninde tutuklama tedbirinin son çare olarak uygulanacağına vurgu yapılarak, tutuklamanın koşulları ve tutuklama kararının uygulanmasının suçsuzluk karinesi ile uyumu mercek altına alınmıştır.

Emine Yılmaz Bolat, Suça Sürüklenen Çocukların Üstün Yararı Perspektifinden Çocuk Hakları

Eserin birinci bölümünde çocuk hakları kavramı, çocuğun üstün yararı ve suça sürüklenen çocuklar ile ilgili bilgilere yer verilmiş; ikinci bölümünde KKTC ve Türkiye’de çocuk hakları hakkında açıklamalarda bulunulmuş; üçüncü ve son bölümünde ise suça sürüklenme dönemindeki çocukların ve yargıçların çocuk haklarına ilişkin görüşleri irdelenmiştir.

Berk Kenan Koyuncu, Sözleşmeden Doğan Alacak Hakkının Muacceliyeti

Kitapta, muacceliyet kavramı, sözleşmeden doğan alacak hakkı bağlamında tüm yönleriyle ele alınmış; karşılaştırmalı hukuktan yararlanılarak konunun teorik temelleri ortaya konulmuş; borç ilişkilerine dair birçok uyuşmazlığın çözümünün öncelikle muacceliyete ilişkin bir inceleme gerektirdiği öne sürülerek ilgili hukuki sorunlara yönelik çözüm önerileri getirilmiştir.

Mehmet Mülazımoğlu, Pay Satış Sözleşmesi

Çalışmada, pay satışı kavramı yerine pay devri kavramı kullanılmak suretiyle borçlandırıcı işlem ile tasarruf işlemi arasındaki ayrımın göz ardı edildiği hususu vurgulanmış; pay satış sözleşmelerinin uygulamada yerleşik olarak kullanılan hükümlerinin yanı sıra hazırlık aşamaları olan gizlilik sözleşmesi, niyet mektubu ve due diligence kavramlarına yer verilmiştir.

İlyas Gölcüklü, Settlement Of Climate Change-Related Disputes in International Commercial Arbitration With Special Emphasis on Environmental, Social and Governance (ESG) Disputes

Eserde, iklim değişikliği ile ilgili ihtilaflar ve bunların uluslararası ticari tahkim yoluyla çözümü incelenmiş, mevcut hukuki çerçeve değerlendirilerek bu tür ihtilaflar için etkili bir çözüm yolu olarak uluslararası ticari tahkim üzerinde durulmuş, karşılaştırmalı hukukta iklim değişikliği ile ilgili ihtilafların etkili bir şekilde çözümü için uygulanabilir çözümler sunulmuştur.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay CGK., E. 2026/280 K. 2026/336 T. 03.06.2026

(...) Ağır Ceza Mahkemesi; sanığın, resmî belgede sahtecilik ve nitelikli dolandırıcılık suçlarından Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 223/2-a maddesi gereğince beraatine, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 314/2, 53, 58/9 ve 63. maddeleri ve Terörle Mücadele Kanunu’nun (TMK) 5/1. maddelerine göre 7 yıl 6 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir.

Hükümlerin, sanık müdafii ile katılanlar ÖSYM ve Maliye Hazinesi vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine (...) Bölge Adliye Mahkemesi; hüküm gerekçesi ile temel cezanın belirlendiği 2. fıkrada tertip edilen cezanın teşdiden belirlendiğinin yazılmasına rağmen hüküm yerinde alt sınırdan ceza verilmek suretiyle hükmün karıştırılması isabetsizliğinden CMK’nın 280/1-b maddesi uyarınca diğer yönleri incelenmeksizin kararı bozmuştur.

İlk derece mahkemesi; sanığın, resmî belgede sahtecilik suçundan CMK’nın 223/2-a ve nitelikli dolandırıcılık suçundan aynı kanunun 223/2-e maddeleri uyarınca beraatine; silahlı terör örgütüne üye olma suçundan ise TCK’nın 314/2, TMK’nın 5/1, TCK’nın 221/4-son-5, 62, 53, 58/9 ve 63. maddelerine göre 2 yıl 1 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir.

Hükümlerin, sanık müdafii ile katılanlar ÖSYM ve Maliye Hazinesi vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine (...) Bölge Adliye Mahkemesi; Maliye Hazinesi vekilinin resmî belgede sahtecilik suçundan verilen beraat ve ÖSYM vekilinin tüm suçlara yönelik istinaf istemlerinin CMK’nın 279/1-b maddesi uyarınca ayrı ayrı reddine, katılan vekilinin kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık suçundan verilen beraat, sanık müdafiin ise silahlı terör örgütüne üye olma suçundan verilen mahkûmiyet hükmüne yönelik istinaf istemlerinin ise temyiz yolu açık olmak üzere ayrı ayrı esastan reddine karar vermiştir.

Kararın temyiz edilmesi üzerine ilgili Yargıtay Dairesi; kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık suçuna ilişkin kararın temyizi mümkün olmadığından istemin CMK’nın 298. maddesi uyarınca reddine ve silahlı terör örgütüne üye olma suçunu işlediği kabul edilen sanığın mahkûmiyet hükmüne esas alınan tüm delillerin hukuka uygun olarak elde edildiğinin belirlendiği, öne sürülen iddia ve savunmaların temyiz denetimini sağlayacak biçimde eksiksiz olarak sergilendiği, vicdani kanının kesin, tutarlı ve çelişmeyen verilere dayandırıldığı ve kanunda öngörülen suç tipine uyduğu gerekçesiyle temyiz isteminin reddine ancak sanığın, duruşmaya kendiliğinden gelerek etkin pişmanlık kapsamında örgüt ve mensupları hakkında örgütte kaldığı süre, örgüt içindeki konum ve faaliyetine uygun bilgiler verdiğinin anlaşılması karşısında, sanık hakkında TCK’nın 221/4. maddesinin 1. cümlesi uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına, silahlı terör örgütüne üye olma suçu temadi eden suçlardan olduğu ve soruşturma aşamasında yakalanıp ifadesi alınmayan sanık yönünden iddianame tarihi ile temadi kesileceği için hükmün bozulmasına oyçokluğu ile karar vermiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın itiraz yoluna başvurması üzerine dosyanın tevdi edildiği Yargıtay Ceza Genel Kurulu; Bölge Adliye Mahkemelerinin hükmün bozulmasına karar verebileceği hallerin CMK’nın 280. maddesinin 1. fıkrasının (e) ve (f) bentlerinde tahdidi olarak sayıldığı, aleyhe istinaf talebi de bulunmayan ve asgari hadden uygulama yapılan dosyada (...) Bölge Adliye Mahkemesi’nin ilk derece mahkemesi tarafından verilen hükmün bozulmasında gösterdiği gerekçenin CMK’nın 280. maddesinde düzenlenen sebeplerden olmadığı ve ilk derece mahkemesi hükmünün bozulmasına karar veremeyeceği, dolayısıyla (...) Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen bozma kararı ile işbu bozma kararına istinaden tesis edilen ilk derece mahkemesi kararının görevsiz mahkemeler tarafından verilmiş olmaları nedeniyle hukuka açık ve ağır aykırılıkla malul olduğu gerekçesiyle hükümsüz sayılmalarına oybirliği ile karar vermiştir.

Mevzuat

Doğal Afet Sigortaları Kurumu Çalışma Esasları Yönetmeliği

Kurumun işlerinin yürütülmesi, kurum fonunun yatırıma yönlendirilmesi, satın alma esas ve usulleri ve istisnai durumlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Daha önce yatırıma yönlendirilen fona ilişkin geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Özel Hastaneler Yönetmeliği̇

Özel hastanelerin temel özellikleri, özel hastanelerin hizmet birimleri ve nitelikleri, kadrolu tabip çalıştırma, kadro dışı geçici tabip çalıştırma, muayenehane tabiplerinin özel hastanede hasta tedavisi ve muayenehanesini kapatan tabiplerin durumuna ilişkin hükümler ile yönetmelik eklerinde değişikliğe gidildi. Fiziki şartlardan muafiyete ilişkin geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Turizm Tesislerinin Niteliklerine İlişkin Yönetmelik

01.06.2019 tarihinden önce imar planında sadece ticari kullanıma ayrılan alanda bulunan kısmî turizm işletmesi/turizm işletmesi belgeli olan tesislere ilişkin hüküm ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik

Çerçeve sözleşmenin kurulması bakımından uzaktan iletişim aracı ile müşterinin doğrulanmasına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşlarının Bilgi Sistemleri ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcılarının Ödeme Hizmetleri Alanındaki Veri Paylaşım Servislerine İlişkin Tebliğ

Kimlik belgesi tanımlandı. Kimlik doğrulama ve uzaktan iletişim aracı ile yürütülecek süreçlere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Aracı Kurumlar, Portföy Yönetim Şirketleri ve Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılar Tarafından Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Tebliğ

Tebliğde geçen tanımlarda değişikliğe gidildi. Türk uyruklu olmayan gerçek kişilerin uzaktan kimlik tespiti, tüzel kişinin uzaktan kimlik tespiti ve temsil yetkisinin doğrulanmasına ilişkin hükümler ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yatırım Projelerinin Stratejik Öncelik ve Teknik Değerlendirmesine Dair Tebliğ

Öncelikli finansman belgesi tanımlandı. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na başvuru yapılması ve değerlendirmeye ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Beşeri Tıbbi Ürünlerin Fiyatlandırılması Hakkında Tebliğ

Beşeri Tıbbi Ürünlerin Fiyatlandırılmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararı’nın uygulama esasları belirlendi. 29.09.2017 tarihli ve 30195 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Beşeri Tıbbi Ürünlerin Fiyatlandırılması Hakkında Tebliğ yürürlükten kaldırıldı.