I. B.A.M. /Hukuk Mahkemeleri Siyasi Partilerin Kurultay Seçimlerine İlişkin Usulsüzlükleri Denetim Yetkisi Var Mı?

Kamu hukukunda kaynağını anayasadan almayan devlet yetkisi kullanılamaz. (AY 6.md) Yetki açıkça verilmelidir. Bu çerçeveden hareketle yukarıdaki soruya yanıt arayalım.

Öncelikle siyasi partilerin hukuki statüsünü tespit etmeliyiz. 1961 Anayasasından bu yana siyasi partiler dernek statüsünde değildir; Siyasi Partiler Kanunu hükümlerine tabidirler. Ancak kimi hallerde derneklere ilişkin kurallar kıyasen uygulanabilir. SPK 29, siyasi partilerin her kademedeki kongreleri için siyasi partiler kanununda hüküm olmayan hallerde Dernekler Kanunun uygulanacağını, 121.md de SPK’ya aykırı olmayan durumlarda Medeni Kanun ve Dernekler Kanunu hükümlerinin uygulanacağını söylemiştir. Dernekler Kanunu 34.md kendisinde hüküm bulunmayan hallerde Medeni Kanunun uygulanacağını söylemektedir. Şunu net biçimde tespit etmek gerekir ki Siyasi Partiler Kanunu özel kanun olduğundan burada açıkça düzenlenen konularda dernekler kanunu ya da medeni kanun uygulama alanı bulamayacaktır.

Anayasa Hukuku açısından dernekler AY 33.maddesi ile siyasi partiler ise AY 68.maddesi ile düzenlenen temel hakların koruması altındadırlar. Siyasi partiler, Anayasamıza göre demokratik siyasi hayatın vaz geçilmez aktörleridir. AY 2.md koruma altına alınan demokratik devlet ilkesinin hayata geçmesi, seçme ve seçilme hakkının uygulama alanı bulması bakımından derneklerden çok daha hayati bir role sahiptirler. Bu bakımdan da Anayasa ile getirilen bir takım özel güvencelere sahiptirler.

SPK 21. maddesi uyarınca siyasi partilerin (büyük kongre) kurultay seçimleri ilgili seçim kurulunun gözetim ve denetiminde yapılır. 10. Fıkra: “Seçimin devamı sırasında yapılan işlemler ile tutanakların düzenlenmesinden itibaren iki gün içinde seçim sonuçlarına yapılacak itirazlar hakim tarafından aynı gün incelenir ve kesin olarak karara bağlanır.”, demektedir. Aynı madde gereği de seçim sonucunu etkileyecek bir usulsüzlük veya kanuna aykırı bir uygulama tespit edildiği takdirde seçim kurulu başkanı olan hakimce seçimlerin yenilenmesine karar verilir. 1 aydan az, 2 aydan fazla olmayan bir sürede seçim yenilenir. Burada başka bir itiraz yolu kabul edilmiş değildir. Ancak seçim süreçlerine ilişkin olarak tam kanunsuzluk iddiası ile yapılacak itirazlara bakma yetkisi YSK’dadır.

O halde soru şudur: Kurultay’da işlendiği ileri sürülen oylamaya hile karıştırma suçu neticesi seçimde oluştuğu iddia edilen sakatlıklarını tespit yetkisi kimdedir? Hukuk mahkemelerinde mi, seçim yargısında mı?

SPK 21 hükmü açık biçimde büyük kongre seçimlerindeki usulsüzlükler konusunda ilçe seçim kurulunu yetkilendirmiştir. Bunun sebebi de seçim sonuçlarını kısa sürede kesinleştirme zorunluluğudur. Eğer usulsüzlük neticesi kullanılan oy sayısı seçim sonucunu etkileyecekse verilecek karar da seçimlerin yenilenmesi olacaktır. Hiç şüphesiz oylamalara hile karıştırılması bu kapsamdadır. Seçimi iptal etme konusunda hukuk mahkemelerine verilmiş bir yetki yoktur. Ancak işlendiği ileri sürülen suçlara ilişkin ceza mahkemeleri yetkilidir.

Bu sebeple de siyasi partilerin kurultay seçimlerine ilişkin açık hüküm varken dernek genel kurul kararlarının iptaline ilişkin TMK 83. maddesinin bu konuda uygulanma imkanı yoktur. Nitekim seçim hukukunda butlan/yokluk kavramının karşılığı “tam kanunsuzluk” halleridir. Kişilerin seçme ve seçilme yeterliliği bulunmaması ya da seçimlerin temel düzenine ilişkin kanunun emrettiği zorunlu unsurlar olmadan seçim yapılması hallerinde verilen seçim iptali durumlarının ana gerekçesidir. Süre ile sınırlı olmadan Yüksek Seçim Kurulu tarafından değerlendirilmektedir.

Sonuç olarak hukuk mahkemelerinin, seçim kurullarına ve YSK’ya AY 79, SPK 21 tarafından açıkça verilen yetkiyi kullanarak seçim iptaline karar vermesi “görev bir başka yargı kolunda olduğu için” ağır bir yetki gaspıdır.

II. Seçim Kurullarına Verilen Yetkinin Hukuk Mahkemesince Kullanımı/Görevsiz Mahkeme/Ağır Yetki Gaspı

“Bir normun yokluğu, hukuk dünyasında hiç doğmamış olduğunun ifadesidir… Yokluktan farklı olan hukuka aykırılık hâli ise hukuk âleminde var olan normun, hukukun öngördüğü usul ve esaslar çerçevesinde çıkarılmaması anlamını taşımaktadır. Hukuka aykırılık hâli ne kadar ağır ve açık olursa olsun bir normun hukuka aykırı olması, zorunlu koşullarının bulunması suretiyle var olan o normun yokluğu sonucunu doğurmaz.” AYM (AYM, E.2018/42, K.2018/48, 31/5/2018)

“… işlemlerinin yok sayılabilmesi ancak yetki ve görev gaspı ya da çok ağır biçim eksikliği durumlarında söz konusu olabilir” (AYM E.1992/26, K.1992/48, K.T: 17/9/1992).

Seçim yargısı konusunda görevli olmayan bir yargı kolunun vereceği kararlar görevli olamayan yargı kolu tarafından alındığından yetki gaspı anlamına gelecektir. Yoklukla malul olacaktır.

Türkiye’nin birinci partisinin büyük kurultay seçimlerini incelemek ve iptal etmek, dahası dava konusu edilmeyen sonraki olağanüstü ve olağan 3 kongreyi de siyasi hayata ağır etki edecek bir karar almak konusunda Asliye Mahkemelerini görevli kabul edebilir miyiz? Kanunen açık biçimde bir başka yargı koluna yetki veren madde var iken buna imkân olmadığını değerlendirmek gereklidir. Kısaca asıl yokluk “BAM kararının” kendisindedir.

III. İddia Edilen Seçim Usulsüzlükleri “Mutlak Butlan/Hükümsüzlük” Sonucu Doğurur mu?

Bir an için bu olayda hukuk mahkemelerinin görevli olduğunu ve TMK 83. maddenin uygulama alnı bulacağını kabul etsek de acaba mutlak butlanın koşulları gerçekleşmiş midir?

Öncelikle mutlak butlan özel hukuk ilişkileri için geçerli bir kavramdır. Siyasi parti yetkili organlarına yapılan seçim ise kamusal yönü oldukça ağır basan, orada oy kullanan kişileri de aşan bir şekilde demokratik rejimin işleyişi ile doğrudan ilgili olan bir durumdur.

Mutlak butlanla malul işlemler, emredici hukuk kurallarına, yasanın amir hükümlerine, hukuken açık yasaklara aykırılık hali sebebiyle ölü doğmuş işlemlerdir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu butlanı şu şekilde açıklamaktadır: “Borçlar Hukukumuzda, hukuki işlemlerin geçerlilik şartlarından, kamu düzenini ilgilendirecek düzeyde olanların eksikliği halinde, anılan işlemin butlanından söz edilir ki, bu durum işlemin kendiliğinden ve baştan itibaren (geçmişe etkili olarak) geçersiz olmasına, hiç bir hüküm ve sonuç doğuramamasına yol açar.” (Yargıtay HGK, E.2011/695, K.2011/673, 02.11.2011).

Yargıtay, derneklerin genel kurul kararlarına ilişkin her türlü usulsüzlüğü butlan çerçevesinde değerlendirmemektedir. Butlan oluşturacak durumlar için hukuki işlemin kurucu unsurlarının mevcut olmamasını aramaktadır.

“Bir irade açıklamasının hukuki işlem sayılabilmesi için olmazsa olmaz koşullardan herhangi biri yoksa o bir hukuki işlem değildir. Ortada hukuki bir işlem yoktur.” (8.Hukuk Dairesi, E.2017/10212, K.2017/9579, 22.06.2017)

Örneğin; Yönetim kurulunun dernek tüzüğünde bir yılda en fazla kırk kişinin üye yapılabileceğine dair karara rağmen, belirtilen sayının üzerinde derneğe üye kaydı yapılması, seçilmiş ve yetersayıda üyenin katılımı ile yapıldığından yok hükmünde kabul edilememiştir. Yargıtay, yönetimin kurulunun bu kararının tüzüğe aykırılığı iddiası ile dernek iç denetim yolu ile genel kurul gündemine alınarak denetlenebilir ve iptal edilebilir nitelikte olduğunu belirtmiştir. (8.Hukuk Dairesi, E.2017/10212, K.2017/9579, 22.06.2017)

Derneklere ilişkin olarak MK.83 uygulamasına ilişkin verilen butlan kararlarına baktığımızda “genel kurul toplantı yeter sayısına ulaşılmadan karar alınması hali” gibi yasanın amir hükümlerine aykırılık hallerinde butlan/yokluk tespiti yapıldığı görülmektedir. (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2010/5797, K.2010/7597, 28.12.2010)

Bu çerçevede Asliye Mahkemelerinin siyasi partilerin kurultay seçimlerinde yetkili olduğu bir an için kabul edilse bile “seçimlerde oylamaya hile karıştırma” büyük kurultayın toplantı, karar yeter sayısı gibi yasanın amir hükümlerine, yetki, görev, karar yeter sayısı gibi işlemin kurucu unsurlarına yönelik bir aykırılık değildir. 38. Olağan Kurultay’da yapılan genel başkan ve yetkili kurullara ilişkin seçimleri yapmaya yetkisi olan seçilmiş delegelerce, toplantı-karar yeter sayılarına uyularak yapılmış bir seçim söz konusudur.

Seçim usulsüzlükleri ise iradenin gerçekten oluşup oluşmadığına ilişkindir ki bu da sayısal olarak gerekli oyun alınıp alınmadığı ile ilgili bir durumdur. Tek tek oylamaya nerede hile karıştırıldığının, hile karışan oy sayısının sonucu değiştirecek güçte olduğunun gösterilmesi zorunludur. Yapılan bir karar/kural işlem değildir. Seçim bir koşul işlemdir. 38. Kurultay’ın başka bir organa ait yetkiyi kullansaydı ya da yaptığı tüzük maddelerinin içerikleri Anayasanın açık yasaklarına aykırı alsaydı mutlak butlan/hükümsüzlük hallerinden söz edilebilirdi.

Ayrıca TMK 83.maddesinde atıf yapılan mutlak butlan halleri Medeni Kanunda zaten açıkça belirtilmiş olan hallerdir. Neyin mutlak butlan oluşturacağı kanununun emredici hükümleri ile bellidir sonradan mahkemelerce tayin edilmemektedir. Bu bakımdan yapılan yorum medeni hukuka da aykırdır.

En önemlisi de alınan karar ile dava konusu edilmemiş ve yapılması kanuni zorunluluk olan 39. Olağan Kurultay da hükümsüz kabul edilmektedir. Hükümsüzlük kurallarının uygulanabileceği hallerde bile ileriye dönük olarak partinin tüm faaliyetlerini içine alır şekilde yorum yapılması mümkün değildir.

IV. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Anayasamız Kapsamında Örgütlenme Özgürlüğü İhlali

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 6.md düzenlenen adil yargılanma hakkı, “medeni hak ve yükümlülükler ile cezai alanda yöneltilen suçlamaları” kapsamaktadır. Siyasi haklar büyük oranda madde kapsamı dışında kalmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), siyasi partilerin iç işleyişleri ve organ seçimlerine ilişkin siyasi gücü ve etkisi yüksek mahkeme kararlarından ve yargılama süreçlerinden kaynaklanan ihlalleri örgütlenme özgürlüğü ve siyasi faaliyette bulunma hakkı çerçevesinde incelenmektedir. O bakımdan burada Anayasamızın 36.maddesi kapsamında adil yargılanma hakkına ilişkin tespit edilebilecek ihlalleri de siyasi örgütlenme ve faaliyette bulunma hakkı kapsamında ifade edeceğim.

Alınan butlan kararı ile CHP’nin 39. Olağan Kurultay’ında seçilmiş Genel Başkanı, PM, MYK, YDK üyeleri görevden alınmış, Kasım 2023’den önce görevde bulunan Kılıçdaroğlu, PM ve YDK “karar kesinleşinceye kadar” tedbiren göreve iade edilerek karar kesinleşmeden sonuç doğurur hale getirilmiştir. Böylelikle partinin örgütlenme özerkliği, görevden alınan seçilmiş görevlilerin siyasi faaliyette bulunma haklarına müdahalede bulunulmuştur. Bu haklar AİHS 11 ve AY 67, 68. maddelerinde koruma altına alınmışlardır. Anayasamız ayrıca temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasında 13.md ölçütlerinin uygulanmasını zorunlu kılmaktadır. AY 13.md göre; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz”.

A. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Aykırılıklar

AİHM içtihatları, Sözleşmenin 11. maddesi kapsamında siyasi örgütlenme hakkına yönelik müdahalelerin yasal dayanağının bulunmasını, meşru bir amaç taşımasını ve demokratik toplum düzeninde gerekli olmasını aramaktadır. Ayrıca siyasi partiler kollektif şekilde ifade özgürlüğü kullanan örgütlenmeler olduklarından zaman zaman 10.madde de 11.madde ile birlikte değerlendirme konusu olabilmektedir. Yasama seçimlerine katılma açısından da 1 numaralı ek Protokol’ün 3.maddesi seçme ve seçilme hakkı kapsamında gündeme gelebilmektedir. Bu olay partinin iç düzenine yapılan müdahale sebebiyle 11.md, potansiyel olarak da 10.md ve 1.P/3.md ihlal edebilecek düzeydedir. Bu bakımdan diğer iki maddenin de potansiyel mağduriyet yarattığını söyleyebiliriz.

Öncelikle AİHS 11.md kapsamında ihlali değerlendirelim.

1. Müdahalelerin Yasal Dayanağı Var Mı?

Esasa ilişkin ve ekli ihtiyati tedbir karar ile yapılan müdahaleler bırakın yasal dayanağı olmayı açık biçimde iç hukukta Anayasanın ve yasalarının emredici hükümlerine aykırıdır.

a. 36. Ankara Bölge Adliye Mahkemesinin vermiş olduğu kararın sonuçlarından evvel kendisi HMK 27.md düzenlenen “hukuki dinlenilme hakkını” ihlal etmektedir. HMK 27.md/ 2. Fıkra uyarınca bu hak yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını, açıklama ve ispat hakkını ve mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içerir.

Verilmiş olan Karar, hukukunun temel ilkelerini oluşturan konularda yapılmış olan en ağır hataları içermektedir. Kararın gerekçesinde hiçbir somut delil yoktur. Gerekçede yer verilen yargılamalar henüz derdesttir ve esastan verilmiş hiçbir karar olmamasına rağmen iddianameler delil olarak kullanılmıştır. Bu davalarda veya soruşturmalarda yer alan somut bir delile de kararın gerekçesinde yer verilmiş değildir. Kısaca kararda hukuken geçerli gerekçe veya delil yoktur.

AY 36.md ve HMK 27 gereği hukuki dinlenilme hakkı, açıklama ve ispat hakkını, silahların eşitliğini, dikkate alınma alt haklarını da kapsamaktadır. Elimizdeki kararda sadece bir tarafın iddiaları gerçek olarak kabul edilmiş, bu konuda ispat dahi aranmamıştır. Örneğin; 38. Kurultay’da bir kısım delegeye menfaat temin edildiği iddia edilmiş ancak bunların kim oldukları, sayıları belirtilmemiştir. Söz konusu suç isnatlarına ilişkin ceza davaları açılmış ancak sonuçlanmamıştır. Bir kısmına market alışveriş kartı dağıtıldığı, oylarının fotoğrafını vs. çekip yollamalarının istendiği ileri sürülen ceza yargılamalarda hiçbir somut kanıt sunulmamış olduğu, itirafçıların çoğu ifadelerini geri çektiği ve davalar devam ettiği halde sadece ispatlanamayan iddialar delil olarak kullanılmıştır. Gerekçede lehe olan deliller hiç değerlendirilmemiştir.

Konusu suç teşkil eden eylemlere dayanılarak alınan bir yokluk kararı mevcuttur. Oylamaya hile karıştırmak suretiyle 2820 sayılı kanuna aykırılık suçunun oluştuğu iddia edilmiş ancak bu konudaki yargılamaların sonucu beklenmemiştir. AY 18 ve 15 masumiyet karinesini düzenlemektedir. Hiç kimse suçsuzluğunu ispatlamak zorunda bırakılamaz. Parti, bu davada delegelerinin masumiyetini ispatlamak zorunda bırakılmış olmaktadır. İspat yükü davayı açanlarda olmasına rağmen bu dikkate alınmamış sadece iddialara dayanarak hüküm kurulmuştur. Delegelerin neredeyse tümü zan altına alınmış, bu kişilerin masumiyet karinesini ortadan kaldırarak Anayasa 15, 18, 36 ile HMK 27 hükümlerine aykırı davranılmıştır.

b. Ankara 36. Bölge Adliye Mahkemesi’nin butlan kararı Türk Medeni Kanunu’nun derneklerin genel kurul kararlarının iptaline ilişkin 83. ve butlan kavramı açısından Borçlar Kanunu 27/1.maddelerine dayanmaktadır. Buradaki hukuki problem kanunilik ilkesi açısından gerekli olan öngörülebilirliğin mevcut olmamasıdır. Anayasamızın 2.maddesinde Cumhuriyetin nitelikleri arasında belirtilen hukuk devleti prensibinin de bir alt ilkesi olan belirlilik ilkesi açısından oldukça sorunlu bir durum mevcuttur.

Kanunla öngörülmüş olmak, ihlale neden olduğu ileri sürülen müdahalenin iç hukukta bir dayanağa sahip olmasını ve ayrıca söz konusu kanunun, vatandaşın belirli bir eylemin doğurabileceği sonuçları öngörebilmesine ve davranışlarını buna göre düzenleyebilmesine imkân verecek ölçüde yeterli açıklık ve kesinlikle kaleme alınmış olmasını gerektirir. (Sunday Times / Birleşik Krallık (no. 1), 26 Nisan 1979 tarihli karar, Seri A no. 30, § 49).

Siyasi Partiler Kanunu 21.md siyasi partilerin seçimlerindeki usulsüzlük iddialarını inceleme ve kesin sonuçlandırma yetkisini seçim kurullarına vermişken ve şimdiye kadar TMK 83 hükmü hiçbir zaman siyasi partilerin kurultay seçimlerini iptal etmek için uygulanmamışken, BK 27 ise açıkça özel hukuk sözleşmelerine ilişkin bir düzenleme iken burada açık, öngörülebilir bir yasal dayanak olduğu kesinlikle ileri sürülemeyecektir. Kıyasen uygulanan bu hükümlerin siyasi partiler açısından belirlilik ilkesine uygun olduğunu söyleyebilmek mümkün değildir. İç hukukta yeterli bir kanuni dayanak bulunmamaktadır.

2. Müdahalenin Meşru Amacı Var Mı?

Bir hukuk mahkemesinin Türkiye’nin en büyük muhalefet partisinin seçim kazanmış ve 4 ayrı Kurultay’da seçilmiş genel başkanını ve yönetimini görevden alıp yerine görev süresi 2023’de sona ermiş eski genel başkanını ve o zaman ki yönetimini getirmesinin hiçbir meşru amacı yoktur. Başkalarının hak ve yükümlülükleri sebebinin meşru amaç olarak ileri sürülebileceği düşünülse de sonrasında yapılan 3 kurultayda yarışı kaybedenler gelip yarışmamışlar, onun yerine tarihte örneği olmayan bir karar aldırmayı seçmişlerdir. Bu karar alınmadan önce iktidar medyasında kararın AKP içinde tartışıldığı, parti içinde karşı olanlar olduğu buna rağmen yazıldığı bilgileri paylaşılmış, Cumhurbaşkanı “çok yakında Türkiye’ye yakışan bir muhalefet” yaratacaklarını söylemiştir. Çok açık bir biçimde siyasallaşmış yargısal süreçlerle muhalefetin dizayn edilmesi ve CHP’nin seçim kazanamaz hale getirilmesi amaçlanmaktadır. Söz konusu siyasi amaç aynı zamanda AİHS 18.maddesinin de ihlalini oluşturmaktadır.

3. Müdahale Demokratik Toplum Düzeninde Gerekli Değildir.

Hakka yapılan müdahalenin demokratik toplum düzeninde baskın bir sosyal ihtiyacı karşılaması ve korunan hukuki amaçla orantılı bir sınırlama olması gereklidir. Demokratik çoğulcu rejimlerde partilerin iç işleyişlerine devletlerce yapılacak müdahalelerin çok sınırlı düzeyde tutulması gereklidir. Avrupa Konseyi Venedik Komisyonu, siyasi partilerin iç işleyişi ve karar süreçlerinin, genel olarak devlet müdahalesinden bağımsız olması gerektiğini ifade etmektedir. Siyasi partilerin iç işleyişine ilişkin düzenlemelerin parti tüzüklerine bırakılması beklenmektedir. Parti içi işleyişinin hukuki düzenlemeye tabi tutulduğu durumlarda ise bu düzenlemeler, parti özerkliği ilkesine saygı gösterecek ve partilerin özgür birer örgütlenme olarak kendi iç işlerini yönetme hakkına gereksiz müdahalede bulunmayacak şekilde dar yorumlanması gerektiği vurgulanmaktadır. (Guidelines On Political Party Regulation Second Edition, Adopted by the Venice Commission at its 125th online Plenary Session (11-12 December 2020) CDL-AD(2020)032, P.151)

Alınan karar ile partinin görev süresi dolmuş eski yönetimi geri getirilmiş, oyunu menfaat karşılığı kullandığı iddiaları ortaya atılan İstanbul ili delegelerinin katılmadığı iki olağanüstü ve hakkında hiçbir usulsüzlük iddiası ortaya atılmamış ve dava konusu da edilmemiş mahalle, ilçe, il ve ülke düzeyinde tamamen yenilenmiş bir sonraki 39. olağan kurultayda seçilen genel başkan ve parti meclisi de görevden alınmıştır. Burada kamu otoritelerinin müdahalesi seçimin dürüstlük içinde yapılması ile sınırlı olması gerekirken, yargı kararı ile genel başkan ve parti meclisi atanması yapılması düzeyine çıkmıştır. Üstelik bu kişiler parti tarafından yapılan kurultaylarda da gelip yarışmamıştır. Yapılan müdahale hiçbir şekilde demokratik toplumda baskın bir ihtiyacı karşılamadığı gibi hiçbir demokratik rejimde akla gelmeyecek şekilde kamu otoriteri ana muhalefet partisine yönetim ataması yapmıştır. Demokrasinin en temel ve öncel ilkeleri yerle bir edilmiş, iktidar partisi genel başkanı olan Cumhurbaşkanının, doğrudan ve dolaylı seçimleriyle oluşmuş ve onun fiili kontrolü altındaki Hakimler Savcılar Kurulu’nca belirlenmiş ve denetimi altındaki yargı organları kullanılarak otoriter rejim inşasında önemli bir merhaleye geçiş yapılmıştır.

B. Anayasa’nın 13. ve 68. Maddelerine Aykırılık Mevcuttur

Siyasi Partilerin kongre/kurultay süreçlerine ilişkin olarak Anayasa Mahkememizin vermiş olduğu kimi bireysel başvuru kararları mevcuttur. Bu kararlarda Venedik Komisyonunun ilke kararlarına da atıfla çeşitli prensipler benimsenmiştir. Buna göre, bir partinin iç işleyişine ilişkin kurallarla ilgili olarak; bunların en sağlıklı şekilde parti tüzüğü ya da partinin ayrıntılı biçimde kabul ettiği ilkeler yoluyla düzenlenebileceğini, partinin iç işleyişine ilişkin hususların genel olarak devlet müdahalesine kapalı olması gerektiğini belirtmiştir. Kamu otoritelerinin siyasi partiler üzerinde aşırı kontrol ve denetim fonksiyonu üstlenmekten kaçınması gerektiği de vurgulanmıştır. Düzenlemelerde verilen yetkinin sınırlarının ve kapsamının açıkça belirlenmesi ve yetkili organların, kuralları tarafsız ve keyfi olmayan bir biçimde bu sınırı uygulaması gerektiği belirlenmiştir. (Metin Baydar ve Halkın Kurtuluş Partisi (Başvuru Numarası: 2014/15220), P.49,50)

Bu çerçevede TMK 83 ve BK 27 maddelerinin butlana yol açar biçimde yorumlanması AY 13. md belirtilen kanunilik/belirlilik prensibini ihlal eder niteliktedir. Yukarıda da açıklandığı gibi bu maddelerin siyasi partiler için uygulanması mümkün olmadığından keyfi ve belirsiz biçimde dayanak teşkil etmektedirler.

Ayrıca verilen karar ile dava tarihinde yapılmamış ve doğal olarak da dava konusu edilmemiş; hakkında şaibe iddiası da bulunmayan iki olağanüstü ve bir de olağan kurultay geçersiz hale getirilmektedir. Bir kurultay şaibeli ise bunu gidermenin yolu yeni ve temiz bir kurultay yapmaktır. CHP, hakkında iddialar ortaya atılanları dışarıda bırakarak iki olağanüstü kurultay yapmış sonra da tüm delegelerini mahallelerden başlayarak yenileyerek olağan büyük kongresini/kurultayını da yapmıştır. İleriye dönük olarak hiçbir faaliyet yapamayacağını ileri sürmek parti tüzel kişiliğini ve buralarda seçilenleri siyasi faaliyette bulunamaz hale getirerek, örgütlenme ve siyasi faaliyette bulunma hakkını kullanılamaz hale getirir ve hakkın özüne dokunur. Ayrıca CHP tüzel kişiliğinin de iç işlerini düzenleme özerkliği ile bunun doğal bir sonucu olan kendi genel başkanını seçme hakkı elinden alır.

İleriye dönük olarak alınan hükümsüzlük kararının meşru bir amacı yoktur, amaç siyasi olarak partiyi yargı yoluyla ele geçirip, muhalefeti dizayn etmektir. Bir an meşru bir amaç varsaysak bile, ileriye dönük alınan hükümsüzlük kararının ölçülülük ilkesine uygun olduğunu yani orantılı, elverişli ve zorunlu olduğunu ileri sürmek de mümkün değildir. Eğer 38. Kurultay’da seçimi kaybedenlerin hakları korunuyorsa, kimsenin atamayla genel başkan olma hakkı yoktur. Kaybettikleri, gelip yarışmadıkları tüm seçimleri iptal etmek nasıl korunan hukuki faydaya ulaşmak için elverişli bir yol olabilir ya da zorunlu görülebilir? Orantısızlığı zaten aşikardır. Sonraki kurultaylar olası çözümler olarak şikayetleri konusuz bırakırken yok sayılmışlardır. Buradaki şikayetlerin yegane çözüm yolu defalarca işletilmesine rağmen yok kabul ediliyorsa çözüm aranmıyor demektir.

Kanunilik, öze dokunma, ölçülülük ilkelerinin yanı sıra demokratik toplum düzeninin gereklerine de aykırılık oluşturulmuştur.

Siyaseti dizayn etme amacı aşikar olan nihai karar, ondan daha belirsiz, ağır sonuçlar doğuran bir tedbir kararı ile kesinleşmeden sonuç doğurur hale getirilmiştir. Rekabetçi seçimlerin bulunduğu demokratik rejimlerde siyasi parti genel başkanları kamu gücü kullanan devlet organları tarafından atanamazlar. Kamu otoriteleri sadece seçimlerin adil bir biçimde yapılması için müdahale edebilirler. Bizim sitemimizde de kongre/kurultay yapılmasının zorunlu olduğu hallerde bu yerine getirilmezse Sulh Hukuk Mahkemeleri çağrı heyeti tayin ederek müdahale edebilmektedirler. Oysa burada 38. Kurultay günü görev süreleri dolan eski genel başkan, PM ve YDK’nın bir tedbir kararı ile tekrar göreve getirilmesi yani “mahkeme kararı ile atanması” hali söz konusudur. Demokratik toplum düzeninin gerekleri ile bağdaşır olmadığı çok belirgindir.

V. Tedbir Kararının Delegelerin Tüzükten Kaynaklanan Yetkilerini Kullanamayacağı, Kurultay Yapılamayacağı Anlamına Gelir Mi?

Tedbir kararı kurultay delegelerini ve Parti Tüzüğünü kapsamamaktadır. Delegeler görevden alınmış değildir. Karar seçilmiş organlara yöneliktir. Seçimi yapanları kapsamamaktadır. Delegeler kendilerine tüzükte verilen yetkileri kullanabilir durumdadırlar. Tedbir kararı onların kurultay taleplerini geçersiz kılmadığı gibi derhal kurultaya gidilmesi kanunun emredici hükmüdür. Tedbir kararının amacı bunu derhal sağlamak olabilir.

SPK 14/6 uyarınca siyasi partilerin “en fazla üç yılda bir kurultay” yapılması zorunludur. Bu zorunluluğun yaptırımı da SPK 36’da düzenlenmiştir. İlçe, il, büyük kongrelerini üst üste iki defa yapamayan partiler seçime katılma yeterliliğini kaybederler. Ayrıca AYM, üst üste iki kurultay yapamayan partiyi MK 87 uyarınca kendiliğinden sonra ermiş kabul etmektedir. Bu karar ile CHP’nin hukuki varlığının sona ermiş olacağı ileri sürülemezse de (partinin faaliyetlerine son verme iradesi olmadığı için); Anayasa Mahkemesi’nin yaklaşımı, kurultay yapmamanın partilerin siyasi faaliyetlerine son vermelerinin işareti olacak kadar emredici olduğunu gösterir. Öyleyse bir tedbir kararının yasanın emredici hükümlerini askıya alması ya da partiyi siyasi faaliyetine fiilen son vermiş hale getirmesi düşünülemez. Kararın kesinleşmesi halinde Parti 2023 yılına geri gidecekse en son olağan Kurultay 2020 yılında yapılmıştır ve derhal olağan kurultaya gidilmesi zorunluluğu mevcuttur.

Temmuz 2026’da CHP iki olağan Kurultay yapmamış hale gelecektir. Karar kesinleştiği anda CHP bunun kanunini sonuçlarıyla baş başa kalacağına göre partinin bu tehlikeyi derhal bertaraf etme hakkı mevcuttur. Tedbir kararı belirsiz bir süre için verildiğine göre bu süre boyunca kendi yöneticilerini seçemeyeceğini ileri sürmek CHP’nin tüzel kişi olarak özerk biçimde iradesini ortaya koymasını engellemek olacaktır. Siyasi faaliyette bulunma hakkının özüne dokunan onu kullanılamaz hale getiren bir sonuç doğuracaktır.

Partinin seçime girme yeterliliği riske sokulmuş olacaktır. Yargının gideceği yön artık kestirilemeyen ve hukuk güvenliği oldukça zayıflamış olan ülkemizde parti için alınamayacak riskler yaratılmış olacaktır.

Kurultay yapılamaz demek, siyasi faaliyette bulunma hakkının özünü dokunur. Seçme ve seçilme hakkını anlamsızlaştırır. Kurultay yapılmazsa parti fiilen seçilmemiş, atanmış bir yönetime süresi belirsiz şekilde teslim edilecektir. Bu her hangi bir demokratik rejimde asla kabul edilebilir değildir.

VI. Kurultay Davasının Niteliği, İhtiyati Tedbir Kararına Karşı Bireysel Başvuru Yapılabilir Mİ?

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesinde karara bağlanan davanın türünü belirlemek gerekir. Bu dava bir tespit veya inşai dava olarak değerlendirilmelidir. Bu iki dava türünün en önemli özelliği ise verilen kararların kesinleşmeden sonuç doğurmamasıdır. Başka bir ifade ile mutlak butlan kararının sonuç doğurabilmesi için kararın temyiz de onanması gerekmektedir. Ancak bunu bilen Bölge Adliye Mahkemesi, verdiği ihtiyati tedbir kararı ile kararın kesinleşmeden sonuç doğurabilmesini ihtiyati tedbir kararı ile sağlamak istemiştir. Buna davanın sonucunun öne çekilmesi denir ki, Yargıtay pek çok kararı ile bu tür tedbir taleplerinin çok istisnai haller dışında verilemeyeceğini kabul etmemektedir.

Bu hali ile usul hukukuna da aykırılıklar barındıran ihtiyati tedbir kararına karşı, öncelikle kararı veren mahkemeye itiraz ile müracaat edilerek kararın hukuka aykırılığı sebebiyle kaldırılması talep edilebilmelidir (HMK. m. 394) ki bu da yapılmıştır. Mahkeme tedbire yönelik yapılan itirazları reddetmiştir. Ara karara karşı asıl karardan bağımsız olarak temyiz yoluna başvurulabileceği ileri sürülebilirse de Yargıtay şimdiye kadar nihai karardan bağımsız şekilde temyiz yoluna başvurulamayacağı görüşünü kabul etmektedir. Yargıtay’ın bu olayda da esas karar ile birlikte tedbir kararını incelemeyi seçmesi hayli olasıdır.

Daha önce verilmiş bir örneği bulunmadığından ve tedbir kararı siyasi faaliyette bulunma hakkı açısından tek başına ağır hak ihlali yarattığından, tedbire yönelik itirazların kesinleştiği kabul edilerek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru da bulunulabileceği görüşündeyim. Zira alınan tedbir kararı kendi başına hukuki sonuç doğurmakta, hak ihlalini derinleştirmektedir.

Anayasa Mahkemesi kural olarak ara kararlardan doğan ihlali nihai kararla birlikte değerlendirmektedir. Ancak kimi istisnai durumlar vardır ki ara karara tek başına bireysel başvuruda bulunulabilmektedir.

Ara kararın yarattığı etkinin daha sonra giderilemeyecek olması, derhal korunmaya değer bir menfaatin bulunması bu sebepler arasındadır. Anayasa Mahkemesi B.K. başvurusunda; “ara kararına karşı nihai kararla birlikte kanun yoluna müracaat edilmesinin başvurucunun şikayetini gidermede yeterli ve etkili olmadığı” durumlarda tek başına bireysel başvuru konusu yapılabileceğini ifade etmiştir. (Başvuru no.2014/14189, 25.10.2017, P.50)

Ara kararın yargılama sonucundan bağımsız olarak ihlale neden olduğu yahut ara karara karşı doğrudan bireysel başvuruda bulunulamamasının temel hak ve hürriyetlere karşı yapılan müdahalenin sonuçlarının ağırlaşmasına yol açabileceği durumlarda nihai kararı beklemeden bireysel başvuruda bulunulabileceği kabul edilmiştir. (Tacettin Ceylan Başvurusu, 2017/39062, 10.11.2021, P.43.)

Burada verilen ihtiyati tedbir kararı sonucu hem ağırlaştırmakta hem de belirsiz bir süre CHP’nin üyesinin ve delegesinin iradesini askıya alındığı iddialarına dayanak olarak ileri sürülmektedir. Tedbir kararı ile atanan kişinin bir çağrı heyeti mi, kayyum mu hukuken ne işlev göreceği bilinçli olarak belirsiz bırakılmıştır. Adeta atanmış bir genel başkanlık yaratılmıştır. Ara kararın nihai karardan bağımsız olarak bir takım sonuçları mevcuttur.

Açık biçimde hukuka aykırı, hiç bir gerekçeye dayanmayan ve kesinleşmeden hiçbir hukuki sonuç doğuramayacak nitelikte ve hatta bizce yok hükmünde olan nihai kararı, hak ihlalini daha da derinleştirerek usul hukukuna aykırı biçimde nihai kararın sonucunu öne çeken bir ihtiyati tedbir kararı ile taçlandırmışlardır. Böylelikle ihlalin sonuçlarını derinleştirerek ağırlaştırılmıştır.

Hukuken iki yol vardır. Birincisi Yargıtay’ın nihai kararla birlikte bu tedbir kararını da en kısa sürede kaldırması, hukuk yoluna geri dönülmesidir. Bir diğeri de en azından tedbir kararı açısından Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuru yolu ile hak ihlalini gidermesidir.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 234. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Eray Aksın Atar, Örtülü İrade Açıklaması

Eserde, örtülü irade açıklaması, susma ile özdeşleştiren dar bakış açısının ötesine geçerek irade faaliyetleri ve iradeyi gösteren davranışlar gibi farklı görünümlerle incelenmiş; örtülü iradenin tanımı ve türlerinden başlayarak bu açıklamaların geçerliliği ve yorumlanması sorunları ortaya konulmuş; Türk Medenî Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu merkezli bir yaklaşımla karşılaştırmalı hukuk perspektifi de sunulmuştur.

Betül Aktaş Ertan, Elektronik Ortamda Gerçekleşen Haksız Rekabet Halleri

Kitapta, elektronik ortam ve haksız rekabet kavramları ayrı ayrı incelenerek bu iki alanın kesişim noktaları açıklanmış; elektronik ortamda ortaya çıkan haksız rekabet halleri sınıflandırılarak elektronik ortama özgü sorunlar ele alınmış; elektronik ortama ilişkin haksız rekabet hallerinde sorumluluk konusu, özellikle teknolojinin ortaya çıkardığı yeni aktörler çerçevesinde değerlendirilmiştir.

Ahmet Mücvel Değer, Çevrimiçi Platformların Rekabet Hukuku Açısından Düzenlenmesinde Yeni Bir Araç Olarak Ağ Bekçisi ve Yükümlülükleri

Çalışmada, AB kanun koyucusu tarafından 14 Eylül 2022’de kabul edilen ve 1 Ekim 2022’de yürürlüğe giren, kısaca “Dijital Pazarlar Yasası” olarak ifade edilen ex-ante nitelikteki tüzükte öngörülen kavram, kurum ve araçlar irdelenmiş ve bunların Türk hukukunda bir karşılığının olup olmadığı tartışılmış; ayrıca mukayeseli hukuktaki örnekler dikkate alınarak Türk hukukundaki düzenlemelerin nasıl revize edilebileceğine ilişkin önerilere yer verilmiştir.

Özgür Ocakhan, Uluslararası Yatırım Hukukunda Adil ve Hakkaniyetli Muamele

Kitapta yatırım antlaşmalarında adil ve hakkaniyetli muamele maddesi üzerinde durulmuş, adil ve hakkaniyetli muamele standardı temellendirilerek bu standardın özellikleri sıralanmış, bu standart ile ilgili diğer yatırım koruma ilkelerine değinilmiş, bu standardın unsurları kapsamına girebilecek durumlara yer verilmiş ve standardın değerlendirilmesinde dikkate alınabilecek özel durumlar hakkında da bilgi verilmiştir.

Geçen hafta Blog’a yüklenen makalelere aşağıda yer verilmiştir:

Korkut Kanadoğlu, Mert Duygun, Ankara 36. Bölge Adliye Mahkemesinin Cumhuriyet Halk Partisinin 38. Olağan Kurultayı Hakkında Verdiği “Mutlak Butlan” Kararı Sonrasında Ortaya Çıkan Hukuki Sorunlar

Muhammet Özekes, CHP Kurultayı İle İlgili Tespit/İptali Davası ve Tedbir Kararı Üzerine Usûlî Sorunların Değerlendirilmesi

Sibel İnceoğlu, Bir Siyasi Partinin Karar ve Yönetim Organları Bölge Adliye Mahkemesi Kararıyla Değiştirilebilir Mi?

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay HGK., E. 2024/426 K. 2025/799 T. 10.12.2025

Davacı vekili; müvekkili banka tarafından dava dışı şirkete (borçlu şirket) kredi kullandırıldığını, kredi borcunun ödenmemesi sebebiyle hesabın kat edildiğini, anılan şirket ile müşterek borçlu ve müteselsil kefillere muacceliyet ihtarnamesinin keşide edildiğini ancak herhangi bir ödeme yapılmadığını, müşterek borçlu ve müteselsil kefiller için verilen ihtiyati haciz kararı sonrasında kefalet miktarları üzerinden icra takibi başlatıldığını, davalıların anılan icra takibi kapsamında düzenlenen ödeme emrine itiraz ettiklerini ileri sürerek anılan icra takibine vaki itirazın iptali ile takibin devamına, davalılar aleyhine alacağın %20’sinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili; müvekkilinin kullandığı yahut kullanacağı kredilerde müteselsil kefil sıfatıyla herhangi bir imzasının bulunmadığını, genel kredi sözleşmesindeki imzanın kendisine ait olmadığını, davacının kötüniyetli olarak müvekkili aleyhine icra takibinde bulunduğunu, borcun hangi kredi sözleşmesinden kaynaklandığının davacı tarafından açıklanmadığını, kabul anlamına gelmemek kaydıyla takip talebinde talep edilen %32 faiz oranının fahiş olduğunu belirterek davanın reddini savunmuş, davacı aleyhine %20’den aşağı olmamak üzere kötüniyet tazminatına hükmedilmesini istemiştir.

(...) Asliye Ticaret Mahkemesi; ipoteğin paraya çevrilmesi yolu ile de takip yapıldığından mükerrer tahsilata sebep olmamak üzere hüküm tesisi gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, (...) İcra Müdürlüğü’nün ilgili dosyasında aynı alacak için ipoteğin paraya çevrilmesi yönünden takip yapıldığı gözetilerek bu dosyada yapılacak tahsilatların tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla infazda değerlendirilmesine, alacak likit ve muayyen olduğundan asıl alacağın %20’si olan meblağın davalılardan tahsiline karar vermiştir.

Davalı vekilinin istinaf başvurusu sonucunda (...) Bölge Adliye Mahkemesi; bilirkişi raporunda davalının imzasının bulunmadığı diğer kredi sözleşmelerine istinaden kullandırılan krediler sebebiyle davalının kefil sıfatıyla imzasının bulunduğu kredi sözleşmesinde diğer kredi sözleşmelerine atıfta bulunmak, eş anlatımla “kelepçeleme” yapmak suretiyle davalının kefil olarak sorumlu tutulmasının kabul edilemeyeceği, aksinin kabulünün sözleşme iradesi ve serbestisi gibi temel hukuk kurallarına aykırı olacağı, dolayısıyla davacı banka tarafından takip konusu edilen kredi alacağının davalı kefilin kefalet imzasının bulunduğu genel kredi sözleşmesinden doğduğunun usulüne uygun delillerle kanıtlanamadığı, davacı banka tarafından dava konusu ilamsız icra takibinin haksız ve kötüniyetli olarak yapıldığı, İcra İflâs Kanunu’nun 67. maddesindeki koşulların oluştuğu ve bankanın takip konusu alacağın %20’si oranında kötüniyet tazminatından sorumlu olduğu gerekçesiyle davalı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının davalı yönünden kaldırılarak davalı hakkındaki davanın reddine, kötüniyet tazminatının davacı bankadan alınarak davalıya verilmesine karar vermiştir.

Davacı vekilinin temyiz istemi sonucunda ilgili Yargıtay Dairesi; davacı banka kayıtları üzerinde yerinde inceleme yaptırılmak suretiyle konusunda uzman bankacı bilirkişilerden oluşan yeni bir bilirkişi heyetinden, davacının takip tarihi itibarıyla borçlu şirketten bir alacağı bulunup bulunmadığı, alacak var ise bunun hangi genel kredi sözleşmesinden kaynaklandığı ve bu sözleşmede davalının kefaletinin bulunup bulunmadığının takip tarihi itibarıyla sorumlu olduğu borç miktarı hususlarında bir rapor alınıp sonucuna göre hüküm kurulması gerekirken, eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesis edildiği gerekçesiyle kararı bozmuştur.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi; önceki gerekçeye ek olarak, bozma kararında belirtilen araştırmanın yapıldığı, davacı bankanın (...) Şubesi kayıtları üzerinde bankacılık işlemleri konusunda uzman bilirkişi vasıtasıyla yerinde inceleme yapılmak suretiyle rapor alındığı, alınan bilirkişi raporunda dava ve takip konusu kredi alacağının davalı müteselsil kefilinin kefalet imzalarının bulunduğu genel kredi sözleşmelerinden doğduğunun tespit edilemediği gerekçesiyle direnme kararı vermiştir.

Direnme kararına da süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; yaptığı kapsamlı hukuki değerlendirme sonucunda, (...) Bölge Adliye Mahkemesi ve ilk derece mahkemesince yapılan inceleme ve araştırma hüküm tesisi için yeterli olduğundan Özel Dairenin bozma kararında işaret edilen kapsam ve nitelikte bir inceleme yapılmasının gerekli olmadığı, davacı banka ile dava dışı borçlu şirket arasında akdedilen genel ticari kredi sözleşmelerinin birbirlerinin eki ve ayrılmaz parçası olmaları sebebiyle dava konusu kredi borcunun, bahse konu her üç sözleşmeden doğan kredi ilişkisinden doğduğunun kabulünün gerektiği, davalının, müteselsil kefil olarak itirazının bulunduğu icra takibine konu borçtan kefalet limitiyle sınırlı olarak sorumlu olduğu kabul edilerek yapılacak değerlendirme neticesinde hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle direnme kararının değişik gerekçe ve nedenlerle bozulmasına oybirliği ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Kurumlar Vergisi Kanunu

Yurt dışından satın alınan malların Türkiye’ye getirilmeksizin yurt dışında satılmasından veya yurt dışında gerçekleşen mal alım satımları ile Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu kapsamında nitelikli hizmet merkezi olarak faaliyette bulunan kurumların kazançlarına ilişkin indirim hükümlerinde ve yurt içi asgari kurumlar vergisi ile geçici vergi oranına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Gümrük Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/269, K. 2026/72 sayılı ve 26.03.2026 tarihli kararı uyarınca, kanunda tanınan yetkilere dayanılarak çıkarılan ikincil düzenlemelerle getirilen hükümlere aykırı hareket edenlere usulsüzlük cezası uygulanacağına ilişkin hüküm iptal edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2024/187, K. 2026/42 sayılı ve 12.02.2026 tarihli kararı uyarınca, mesafeli sözleşmelere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklik, 02.03.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu

Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 20/D maddesi kapsamında gelir vergisi istisnasından yararlananlara ilişkin hükümler düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun

Tecil hükümlerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İstanbul Finans Merkezi Kanunu

Vergi ve diğer mali yükümlülüklerdeki istisna ve indirimlere ilişkin hükümler ile kurumlar vergisi ve harçlar hakkındaki ilave muafiyete ilişkin geçici madde hükümlerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu

Nitelikli hizmet merkezine ilişkin ek madde hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun

İndirim, istisna, destek ve teşvik unsurlarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Su Ürünleri Yetiştiriciliği Yönetmeliği

Su ürünleri yetiştiricilik belgesi, projenin iptal edilmesi, proje değişiklikleri, proje devri ve su ürünleri yetiştiricilik tesislerinde teknik personel istihdamına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

1. Giriş Yerine: Ankara 36. Bölge Adliye Mahkemesi Kararının Anayasaya Aykırılığı

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) 36. Hukuk Dairesi, CHP’nin 4-5 Kasım 2023’te yapılan 38. Olağan Kurultayı’nın iptaline ilişkin davada Ankara 42. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 24 Ekim 2025’te verdiği “davanın konusuz kalması sebebiyle karar verilmesine yer olmadığına” dair hükme ilişkin kararla ilgili istinaf incelemesini tamamlayarak esas dava ile birleşmesine karar verilen dosyalar yönünden yapılan istinaf başvurularının kabulü ile Ankara 42. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin ilgili kararının kaldırılmasına karar vermiştir. BAM bu kararında ayrıca “mutlak butlanla sakatlanmış 4-5 Kasım 2023 tarihli kurultay ile göreve gelen genel başkan Özgür Özel'in, Merkez Yönetim Kurulu üyelerinin, Parti Meclisi Üyelerinin ve Yüksek Disiplin Kurulu Üyelerinin tedbiren görevden uzaklaştırılmalarına ve 4-5 Kasım 2023 tarihli kurultay öncesi görevde bulunan genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu ile Parti Meclisi ve Yüksek Disiplin Kurulu üyelerinin karar kesinleşinceye kadar TEDBİREN GÖREV ÜSTLENMELERİNE/GÖREVE İADELERİNE” de hükmetmiştir. Öncelikle bu kararın siyasi partilere ilişkin yasal hükümlere ve seçim hukukunun temel ilkelerine aykırı olduğunu belirtmek gerekir. Seçim sonucunu sakatladığı ileri sürülen usulsüzlüklerin çözüm yeri hukuk mahkemeleri değildir.^[1] YSK içtihadında da seçim işlemleri nedeniyle seçimin iptali taleplerinin olağanüstü itiraz yolu ile süresi içinde yazılı başvuru olması halinde incelenebileceği ve seçimin iptali taleplerinin tam kanunsuzluk sonucunu doğurmayacağı açıkça görülmektedir.^[2] Gerçekten de CHP 38. Kurultayına ilişkin itirazların nasıl karara bağlanacağı, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun (SPK) 21. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. Buna göre siyasi parti kongrelerinde “kongre divanının” çekilmesinden sonra seçim kurulunun görevi başlar. Söz konusu seçimlerin yürütülmesi ve yönetimi görevini SPK’nın 21. maddesinin 7. fıkrası gereği üstlenecek sandık kurullarının oluşturulması görevi ise seçim kurulu başkanına verilmektedir. Seçim kurullarının (YSK dahil) bile kongreyi iptal yetkisi yoktur; seçim kurulunun iptal yetkisi de seçimli kongrelerde seçimlerin iptali ile sınırlıdır.^[3]

Dolayısıyla SPK’da yer alan açık düzenlemeler karşısında Türk Medeni Kanunu’nun "Kararın İptali" başlıklı 83. maddesi hükmüne dayanarak Asliye Hukuk Mahkemelerinin görevli olduğu sonucuna varılamaz. Burada bir görev ihlali söz konusudur. Nitekim Anayasa Mahkemesi de çeşitli kararlarında başka mercilerin Dernekler Kanunu’ndaki hükümleri gerekçe göstererek siyasi partiler hakkında müeyyide uygulamasının düşünülemeyeceğini vurgulamaktadır.^[4]

Ankara BAM 36. Hukuk Dairesi kararına ilişkin olarak yukarıda yapılan hukuki tespit saklı kalmak kaydıyla, aynı Mahkeme tarafından bu karar bağlamında verilmiş olan tedbir kararının çeşitli yönlerden değerlendirilmesi gerekmektedir. “Mutlak butlan” ile iptal edilen kongrenin devamındaki olağanüstü kurultayda kabul edilen tüzüğün hukuki durumu, TBMM CHP Grup Başkanlığı’na ilişkin hukuki tartışmalar, CHP’nin seçime girme yeterliliği ve “mutlak butlan” kararının SPK’nın 14. maddesinin 6. fıkrasında öngörülen büyük kongrenin olağanüstü toplanabilmesi yollarını kapatıp kapatmadığı bu bağlamda ele alınmalıdır.

2. Bölge Adliye Mahkemesinin Tedbir Kararı Sonrasında 39. Olağan Kurultay’da Kabul Edilen Tüzüğün Hukuki Durumu ve Sonuçları

Her ne kadar Bölge Adliye Mahkemesinin ilgili kararında “CHP'nin 4-5 Kasım 2023 tarihli 38. Olağan Seçimli Kurultayının mutlak butlan (kesin hükümsüzlük) nedeni ile iptaline karar verildiğinden bu tarihten sonra yapılan tüm Olağan ve Olağanüstü Kurultayların ve bu kurultaylarda alınan tüm kararların İPTALİNE, 4-5 Kasım 2023 tarihli 38. Olağan Seçimli Kurultaydan ÖNCEKİ DURUMA DÖNÜLMESİNE” karar verilmişse de bu karar henüz kesinleşmediğinden, BAM ilgili kararda bir alt fıkrada bazı tedbirlere hükmetmiştir. Bu noktada Mahkeme, “mutlak butlanla sakatlanmış 4-5 Kasım 2023 tarihli kurultay ile göreve gelen genel başkan Özgür Özel'in, Merkez Yönetim Kurulu üyelerinin, Parti Meclisi Üyelerinin ve Yüksek Disiplin Kurulu Üyelerinin tedbiren görevden uzaklaştırılmalarına ve 4-5 Kasım 2023 tarihli kurultay öncesi görevde bulunan genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu ile Parti Meclisi ve Yüksek Disiplin Kurulu üyelerinin karar kesinleşinceye kadar TEDBİREN GÖREV ÜSTLENMELERİNE/GÖREVE İADELERİNE, İhtiyati tedbir kararının, gereği için Yüksek Seçim Kuruluna, Ankara İl Seçim Kuruluna, Çankaya 4. İlçe Seçim Kuruluna ve Ankara Valiliğine gönderilmesine“ karar vermiştir.

Bu noktada ihtiyati tedbir kararının içerdiği hükümlerde düzenlenmeyen iki önemli konu dikkat çekmektedir. Tedbir kararı, 4-5 KASIM 2023 tarihli Kurultay ve sonrasındaki yapılan Kurultay’larda alınan karara ilişkin bir hüküm içermemektedir. Bunun doğal sonucu ise 6-7-8 EYLÜL 2024 tarihinde yapılan olağanüstü kurultay sonucunda kabul edilen parti tüzüğünün halen yürürlükte olmasıdır.

Diğer tartışmalı durum ise CHP Merkez Yönetim Kuruluna ilişkindir. Zira bu tedbir kararında “4-5 Kasım 2023 tarihli kurultay öncesi görevde bulunan genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu ile Parti Meclisi ve Yüksek Disiplin Kurulu üyelerinin karar kesinleşinceye kadar“ görevi üstlenmeleri hüküm altına alınmış olsa da, Merkez Yönetim Kurulu üyelerine ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır. Dolayısıyla ilgili tedbir kararı gereğince görevi üstlenmiş olan Kemal Kılıçdaroğlu’nun Merkez Yönetim Kurulu üyelerini göreve seçmesi için Parti Meclisinden onay alması gerekmektedir. Zira CHP’nin 20 Olağanüstü Kurultay sonucunda kabul Tüzüğü uyarınca “Genel Sekreter ile hukuk, seçim, idari ve mali işler, örgüt, yerel yönetimler, medya, halkla ilişkiler ve bilişimden sorumlu alanlardaki genel başkan yardımcıları ile sayı ve görev alanları genel başkanca belirlenen diğer genel başkan yardımcıları genel başkanın önerisi üzerine Parti Meclisinin (PM) salt çoğunluğunun onayıyla göreve başlar.” Bu nedenle ilgili MYK üyelerinin, PM üyelerinin onayını alması gerekmektedir. Oysa ki 2018 tarihli Tüzük, MYK üyelerinin doğrudan Genel Başkan tarafından göreve atanmasını; ancak PM üyelerinin üye tam sayısının 1/3’ünün önerisi üzerine yine PM üyelerinin salt çoğunluğuyla MYK üyelerinin görevden alınabilinmesini öngörrmekteydi.

Özetle ilgili BAM kararına karşın Merkez Yönetim Kurulu üyelerinin göreve başlayabilmeleri halen yürürlükte olan Tüzük hükümleri uyarınca PM onayına tabidir.

3. 23 Mayıs Tarihli TBMM CHP Grup Başkanlığı Seçimi

Kamuoyunda yine oldukça tartışmalı olan bir başka husus ise BAM’ın verdiği mutlak butlan kararı sonrasında CHP Grup Başkanlığı görevini kimin yürüteceği ve bu göreve ilişkin yapılan seçimin nasıl olacağıdır.

Bu noktada çok kısaca siyasi parti gruplarının anayasal statüsüne değinmek gerekmektedir: Siyasi parti gruplarında yer alan milletvekillerinin belirli bir ölçüde parti disiplinine bağlı kalmak zorunda kalsalar da bu durum karşılaştırmalı hukukta “serbest milletvekili ilkesi (freies Mandat)”^[5] olarak ifade edilen ve 1982 Anayasası’nın “milletin temsili” başlıklı 80. maddesindeki milletvekillerinin tüm milletin temsilcisi olduğu şeklinde yer alan hüküm gereğince parti genel merkezlerine karşı özerkliklerini güvence altına almaktadır.^[6] Diğer bir ifadeyle temsili vekalet ilkesi ve uygulanması, siyasi parti gruplarında yer alan milletvekillerinin belirlenmesinde genel merkezlerin belirli bir riziko üstlenmelerini ve parti disiplinin parti grubunda yoğunlaşmasından kaçınılmasını gerektirir.^[7]

Siyasi parti gruplarına ilişkin düzenlemeler gerek TBMM İçtüzüğü gerekse de SPK’da yer almaktadır. TBMM İçtüzüğü’nün 18. maddesinde, en az 20 milletvekili bulunan siyasi partilerin TBMM’de grup kurma hakları olduğu belirtilmektedir. Parlamentodaki siyasi parti gruplarının başkanına ilişkin ise 2820 sayılı Kanun’un 26. maddesi, partinin genel başkanının milletvekili değilse grup başkanının grup üyeleri arasından seçileceğini öngörmektedir. Genel başkanların daha çok partilerin genel merkezinde bulunduğu göz alındığında, parlamento grubunun sevk ve idaresinde en önemli görev grup başkanına düşmektedir.^[8]

2820 sayılı SPK’nın ilgili hükümleri dışında halen yürürlükte olan 2024 tarihli CHP Tüzüğü ve CHP TBMM Grup İçyönetmeliğinin 6. maddesi uyarınca CHP Genel Başkanı aynı zamanda TBMM Grup Başkanı’dır. Ancak genel başkanının TBMM üyesi olmaması durumunda TBMM Grubu, üyeleri arasından, Başkanını üye tamsayısının salt çoğunluğu ile bir yıl için seçer. Bu durumda, ilgili İçyönetmelik uyarınca TBMM Grup Başkanı Genel Başkana bağlı olarak çalışsa da, Grup Başkanının bu noktada Genel Başkan’a bağlı olmasının içeriği ve bu hükme uyulmaması durumunda TBMM Grup Başkanı açısından yaptırımın ne olacağı belirsizdir. Bu durumda akla gelebilecek yegane hüküm yine Tüzüğün 63. maddesinde yer alan “Partili TBMM üyelerinin grup disiplinine, iç yönetmeliğe, bağlayıcı grup kararlarına aykırı ya da göreviyle bağdaşmayan eylemlerinden doğan parti suçları Grup Yönetim Kurulunun istemi üzerine Grup Disiplin Kurulunca karara bağlanır“ hükmüdür.

4. BAM Hukuk Dairesi’nin Tedbir Kararı CHP’nin Seçime Katılma Yeterliliğinin Kaybına Yol Açar Mı?

BAM Hukuk Dairesinin “mutlak butlan” kararı sonrasında tartışmalı olan hususlardan birisi de 2820 sayılı SPK’nın 36. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca “parti tüzüğünde belirtilen süreler içinde birinci ve ikinci fıkrada belirlenen teşkilatlanma yeter sayısı esas alınarak ilçe, il ve büyük kongrelerini üst üste iki defa yapmamış olan siyasi partilerin seçime katılma yeterliliğini kaybedeceği” yönündeki hükmün CHP açısından uygulama alanı bulup bulamayacağıdır.

2820 sayılı Kanun’un 36. maddesinin ilk fıkrasında “siyasi partilerin seçimlere katılabilmesi için illerin en az yarısında oy verme gününden en az altı ay evvel teşkilat kurmuş ve büyük kongrelerini yapmış olması” şartı aranmaktadır. Yasa koyucu “ülke çapında örgütlenme” ve akabinde “büyük kongrenin yapılması” kuralı ile siyasi partilerin seçime girme yeterliliği açısından gerekli olan “ciddilik” kriterinin yerine getirilmesini aramaktadır.^[9] Hiç kuşkusuz SPK’nın 36. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen hüküm kendi iradesi ile kongrelerini yapmamış olan siyasi partiler açısından geçerlidir.

Bu noktada bir hukuk mahkemesi kararı sonucunda kendi iradesi hilafına yapmış olduğu büyük kongreleri iptal edilen bir siyasi partinin, 2820 sayılı SPK’nın 36. maddesi uyarınca seçime katılma yeterliliği olmadığına yönelik bir tespit, siyasi parti özgürlüğü ve seçilme hakkına ölçüsüz bir müdahale oluşturacaktır. Bu durumda en büyük görev, 298 sayılı Kanun’un 14. maddesi uyarınca siyasi partilerin parlamento seçimlerine katılma yeterliliğine sahip olup olmadıklarının tespitini yapmakla görevli olan YSK’ya düşmektedir.

5. BAM Hukuk Dairesi’nin Tedbir Kararı Büyük Kongrenin Olağanüstü Toplanmasını Engeller mi?

Ankara BAM 36. Hukuk Dairesi tarafından verilmiş olan tedbir kararının, 2820 sayılı SPK’nın 14. maddesinin 6. fıkrasında öngörülen büyük kongrenin olağanüstü toplanabilmesi yollarını kapatıp kapatmadığı, söz konusu karar sonrasında yaşanan tartışmaların en önemli noktasını oluşturmaktadır.

Bu anayasal sorunun çözümünde dört basamaklı bir temel hak ve özgürlük denetiminden hareket edilebilir: a) İlgili temel hak ve özgürlüğün konusu (koruma alanı), b) Temel hak ve özgürlüğe müdahale, c) Sınırlama d) Sınırlamanın sınırı.

a. Siyasi Parti Özgürlüğünün Koruma Alanının Belirlenmesi

Her temel hak ve özgürlük, belirli alan ve koşulları korur. Buradaki temel hak uyuşmazlığının ilgili olduğu özgürlük, siyasi parti özgürlüğüdür. Bu sebeple siyasi parti özgürlüğünün koruma alanının belirlenmesi gerekmektedir.

Siyasi parti özgürlüğü anayasal güvenceleri içeren bir haktır. Önceden izin alınmaksızın serbestçe siyasi parti kurma özgürlüğü, parti özgürlüğünün anayasal çekirdeğini oluştursa da^[10] sadece bununla sınırlı değildir. Vatandaşlar ve partiler, siyasi parti özgürlüğü üzerinden devlete karşı şu gibi güvencelere dayanabilirler: faaliyet özgürlüğü, finansman özgürlüğü, üye kabul özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü, tüzük ve program oluşturma özgürlüğü vd.

Parti organlarını serbestçe seçebilmek siyasi partilerin örgütlenme özgürlüğünün bir ifadesidir. Parti içi düzenlemelerin demokrasi ilkelerine uygun olma gereği, bu özgürlük alanının belirlenmesinde önemli bir rol oynar. Demokratik iç yapının güvence altına alınması için parti üyelerinin etkin katılımın gerçekleşeceği büyük kongrenin toplanması da bir zorunluluktur. Partiler sadece organlarıyla faaliyette bulunabileceğinden, bu organlar için de demokrasi ilkesi bir geçerli olmalıdır. Bu noktada karşımıza siyasi partiler hukukunda bütün bir parti örgütü üzerinde haiz olduğu yönetim ve denetim işlevleriyle en önemli organ olarak büyük kongre çıkmaktadır.^[11]

Büyük kongre sahip olduğu parti içi kural koyma, parti tüzük ve programını belirleme gibi temel kararları alma yetkileriyle yaratıcı bir organdır. Büyük kongre bu asli yetkilerinden yoksun bırakılamaz. Bu nedenle büyük kongrenin toplanması demokratik meşruluk açısından büyük önem taşır. Bu sayede parti içi demokrasinin gerektirdiği “uzlaşma ve ortak akıl” en geniş temsil kabiliyetine haiz olan organ olan büyük kongre aracılığıyla sağlanmış olacaktır.^[12]

SPK gereği büyük kongre üyelerinin en az beşte biri yazılı istemde bulunarak büyük kongrenin olağanüstü toplanmasını sağlayabilir. Bu yetki, parti üyelerinin katılma haklarını sağlamak ve korumak amacıyla öngörülmüş bir grup hakkıdır. Nitekim Anayasa Mahkemesi’ne göre de beşte bir oranına ulaşan delegenin herhangi bir kabule bağlı olmayan toplu karar biçimindeki irade beyanıyla oluşan olağanüstü kongre çağrısı hukuki sonuç doğurucu olup (yenilik doğuran hak), bu sonuç parti yönetimini bağlayıcı niteliktedir.^[13]

CHP Tüzüğü’nün 48. maddesinin 5. fıkrasına göre salt çoğunluğu temsil eden büyük kongre delegelerinin gündeme seçim maddesi ekleme yetkisi bulunmaktadır. Fıkranın sonunda yer alan “konulabilir” ifadesi uygulamada bir tereddüt oluşturmamalıdır. Her ne kadar CHP Tüzüğü seçimli olağanüstü kongrenin toplanması konusunda genel başkana SPK’nın tanıdığından daha geniş bir yetki alanı tanımış olsa da salt çoğunluğu temsil eden büyük kongre delegelerinin imzasıyla seçimli olağanüstü kongrenin toplanması, siyasi parti özgürlüğünü güvence altına alan Anayasa ve SPK hükümlerine uygun yorumun bir gereğidir. Yargıtay içtihadı da tümüyle bu yöndedir; “‘çağrılabilir’ ifadesi, beşte bir delegenin olağanüstü kongre talebinin genel başkan ve merkez yönetim kurulunun takdirine bırakıldığı anlamına gelmez. Buradaki ifade, genel başkan ve merkez yönetim kurulunun lüzum görmesi halinde olağanüstü kongre toplantısıyla sınırlıdır. Tüzükte yer alan bu ifadeden, beşte bir delegenin büyük kongre talebinin de genel başkanın takdirine bağlı tutulduğu anlamının çıkarılması, yeter sayıdaki delegeye tanınan olağanüstü kongre talebinde bulunma hakkını işlevsiz hale getirir ve bu talebi partinin “kabulüne” bağlı kılar. Bu itibarla, beşte bir oranına ulaşan delegenin, toplu karar biçimindeki irade beyanıyla oluşan olağanüstü kongre çağrısı siyasi partiyi yasal olarak bağlar. Dahası, oluşan olağanüstü kongre istemi, yenilik doğurucu olduğundan, bu sonuç doğduktan sonraki vazgeçmeler veya beyanı geri almalar dahi hukuken geçerli kabul edilemez.”^[14]

b. Siyasi Parti Özgürlüğüne Yapılan Müdahale

Müdahale, devletin temel hak ve özgürlüklerin koruma alanına zorla girmesi anlamına gelir. BAM tarafından CHP genel başkanı ile Parti Meclisi ve Yüksek Disiplin Kurulu üyeleri hakkında verilmiş olan tedbir kararıyla siyasi parti özgürlüğüne bir müdahalede bulunulduğu açıktır. Ancak müdahalenin varlığı, her zaman meşruluğu anlamına gelmez. Temel hak ihlali, müdahalenin temel hakkın sınırları içine girmemesi ya da sınırlamanın sınırlarını aşması halinde söz konusu olur.

Klasik bir müdahale; amaca yönelik, doğrudan etkili, zorunlu ve gerçekleştirilebilir bir hukuki işlemi gerektirir. Bu da müdahalenin son çare olması (ultima ratio) ilkesinin^[15] de gereği olup; henüz çözümlenmemiş bir ceza yargılamasındaki iddialara dayanılarak verilen “ihtiyati tedbir” kararıyla siyasi partinin yönetim organlarının görevlerinden uzaklaştırılması, bu ilkeye aykırılık teşkil etmektedir.

c. Siyasi Parti Özgürlüğünün Sınırları

Devlet önleminin temel hak ve özgürlüğün koruma alanına müdahale ettiğinin saptanmasıyla ihlalin gerçekleştiği söylenemez. Çoğunlukla temel hak ve özgürlükler belirli anayasal sınırlara tabidir ve temel hak ve özgürlük sahibi meşru müdahalelere katlanmak zorundadır. Sınırlara uyulması, müdahalenin hukuka uygunluğunu sağlar.

Temel hak ve özgürlüklerin sınırları, Anayasa’da düzenlenmiştir. Sınırlama için yasal dayanak, anayasal temel olmaksızın yeterli değildir. Çoğunlukla parti özgürlüğünün sınırları; siyasi partilerin işlevlerinden ve örgütlenmelerinin demokratik olma gereğinden (Anayasa md. 68/2, 69/1), partilerin fırsat eşitliğinden (Anayasa md. 10, 68/son), hesap verme yükümlülüğünden (Anayasa md. 69/3) ve anayasaya içkin diğer sınırlardan kaynaklanır.

Somut sorun bakımından sınırlamanın meşru amacından söz edilebilir olsa da usulüne uyularak yapılmış olan bir kanuna dayanması ve bu kanunun da açık ve belirli olması gerekir. Kanun açık ve belirli değilse, kanunun amacıyla ulaşılacak olandan daha çok sınırlamaya kapı açar. Bu bağlamda yasa, sınırlamanın koşullarını, sınırlama yetkisini tamamen idare ve yargıcın takdirine bırakmayacak şekilde açık ve net olarak belirlemelidir.

Bu gereklilik özellikle temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması bakımından çok önemlidir. Anayasa Mahkemesi’ne göre de; “Türk hukukunun bazı alanlarında, hâkimin yarattığı hukuk, hukukun bir kaynağı olarak kabul edilmekle birlikte insan hak ve hürriyetlerinin sınırlandırılması gibi tamamen biçimsel kanunilik ilkesi temelinde örgütlenen bir alanda hiçbir zaman “kanun” niteliğinde kural özelliği kazanamaz. Öte yandan temel bir hak ve özgürlüğe yapılan müdahalenin süreklilik kazanarak ulaşılabilir ve öngörülebilir hale gelmesi, müdahalenin dayanağı olan kamu gücü işlemini bir “kanun” haline getirmez. Aksi bir düşüncenin kabulü, ulaşılabilir ve öngörülebilir bir kamu gücü işleminden veya eyleminden kaynaklanan hak ihlallerinin “kanuni” dayanaklarının olduğunun kabul edilmesi anlamına gelecektir.”^[16]

Anayasa Mahkemesi, “Halkın Kurtuluş Partisi III” kararında, süresi içinde il ve ilçe kongrelerini yapmayan bir siyasi partinin ilgili teşkilatlarının kendiliğinden sona erdiğinin tespitine karar verilmesi nedeniyle siyasi örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiği iddiası ile yapılmış olan bireysel başvuru sonucunda, sulh hukuk mahkemelerinin yapmış olduğu tespitin “kanunun hükümlerini aşan, öngörülemez ve genişletici” bir yorum olduğu gerekçesiyle siyasi örgütlenme özgürlüğünü ihlal ettiğine hükmetmiştir.^[17]

Aynı doğrultuda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de “Cumhuriyet Halk Partisi” hakkında 2008 ve 2009 yılında yapılan mali denetim sonucunda parti aleyhine AYM tarafından hükmedilen yaptırımların, örgütlenme özgürlüğünü ihlal ettiğini tespit ettiği kararında, siyasi partiler hakkında uygulanacak yaptırımlarda “öngörülebilirlik” standardının daha da yüksek tutulması gerektiğini vurgulamıştır.^[18]

Somut olayda BAM 36. Hukuk Dairesi’nce verilen tedbir kararıyla CHP’nin siyasi örgütlenme özgürlüğüne yapılmış olan müdahalenin yasal dayanağı 6100 sayılı Hukuk Muhakemesi Kanunu’nun (HMK) 389. maddesidir. Ancak maddenin uygulanmasında Mahkeme’nin ihtiyati tedbirin türü ve sınırlarını tam ve doğru olarak belirlemesi önemlidir. İhtiyati tedbir kararı, özellikle ihtiyati tedbir kararını uygulayacak memuru tereddütte sevk etmeyecek açıklıkta verilmelidir. Nitekim HMK md. 391/2 uyarınca ihtiyati tedbir kararında; “Tereddüde yer vermeyecek şekilde, neyin üzerinde ve ne tür bir tedbire karar verildiği” yazılmalıdır.

BAM kararında yalnızca “genel başkan, Merkez Yönetim Kurulu üyelerinin, Parti Meclisi Üyelerinin ve Yüksek Disiplin Kurulu Üyelerinin tedbiren görevden uzaklaştırılmalarına ve 4-5 Kasım 2023 tarihli kurultay öncesi görevde bulunan genel başkan ile Parti Meclisi ve Yüksek Disiplin Kurulu üyelerinin karar kesinleşinceye kadar tedbiren görev üstlenmelerine” karar verilmiştir. Söz konusu tedbir kararı, büyük kurultayın toplanmasına ilişkin bir hüküm içermemektedir. CHP Kurultayının toplanmasına engel olabilecek aksi yönde herhangi bir uygulama siyasi parti özgürlüğüne yasal dayanağı olmayan bir müdahale teşkil edecektir. İlgili hak ve özgürlüğün doğasına da uygun olmayan böyle bir müdahale de açıkça anayasaya aykırı olacaktır.

Üstelik BAM davanın esasını çözümleyecek veya böyle bir sonuç doğuracak biçimde ihtiyati tedbir kararı da veremez.^[19] Yargıtay, davanın esasını çözümler tarzda karar verilemeyeceğini değişik tarihlerdeki kararlarında belirtmiştir. “Uyuşmazlığın esasını çözümleyecek şekilde ve davacının dava sonunda elde etmesi gereğinin peşinen hükme bağlayacak nitelikte tedbir kararı verilemeyeceği düşünülerek bu konudaki davacı isteğinin reddi icap ettiği halde mahkemece bu esaslara aykırı şekilde tedbir kararı verilmesi usule aykırıdır.”^[20] Davacıların talebini karşılayan içeriğiyle söz konusu tedbir kararı usul hukukunun yerleşik ilkelerine aykırıdır Bu açıdan da BAM görev alanına girmeyen bu konudaki yargılama yetkisini görev alanına girmeyen bir konuda kullanan BAM’ın verdiği tedbir kararı sınırlama odaklı değil, temel hak ve özgürlük lehine yorumlanmalıdır.

Oysa hukukun diğer dallarında olduğu gibi siyasi parti hukukunda da yorum, Anayasa normları (temel hak ve özgürlükler) dikkate alınarak yapılmalıdır. Yasa koyucunun ilke olarak koyduğu amacı koruduğu sürece ilgili normun Anayasa’ya uygun yorumlanması gerekir. Bu bağlamda yargılama usulüne ilişkin yasa hükümleri, mahkeme tarafından siyasi parti özgürlüğüne aykırı yorumlanmamalıdır. Yargıcın temel haklar alanında hareket ettiğinin farkına varamaması; diğer bir söyleyişle yargıç kararını, medeni hukuk normlarının uygulanmasında temel hakların anlamını hiç dikkate almayarak ya da yanlış dikkate alarak vermişse, bir temel hak ihlaline yol açar. Bireysel başvuru kurumunun uygulanması da derece mahkemelerinde yapılan yargılamalarda anayasal ihlali engelleyecek ya da ortadan kaldıracak tüm meşru muhakeme araçlarının kullanımının sağlanması gereğini daha güncel hale getirmiştir.

Somut olayda bireysel başvuru yolunu kullanabilmek için kabul edilebilirlik koşulu olan tüm kanun yollarının tüketildiğini göstermek üzere bu tedbir kararına itiraz edilerek tedbirin kaldırılması talebinde bulunmak gerekmektedir. AYM'nin de bu bireysel başvuru bağlamında siyasi parti özgürlüğüne yönelik ciddi tehlikenin önlenmesi için geçici tedbir kararı vermesi uygun olacaktır.^[21]

d. Sınırlamanın Sınırı

Müdahalenin özgürlükler hukuku alanında sınırlarını belirleyen ölçülülük ilkesi, kullanılan aracın, bununla izlenen amaç ve bu yolla temel haklara verilen zarar bakımından elverişlilik, zorunluluk ve orantılılık ilkelerine uygunluğunu gerektirir. Sınırlamada kullanılan araç, amacın gerçekleşmesine hizmet ediyorsa elverişlidir. Zorunluluk ilkesi gereği öngörülen amaca daha yumuşak araçla ulaşılabilecekse, sınırlama anayasaya aykırıdır. Son olarak orantılılık ilkesi gereği, tedbirin konusu düzenleme amacıyla adil ve dengeli bir ilişki içinde bulunmalıdır.

Ölçülülük ilkesi somut uyuşmazlıkta uygulandığında daha ilk aşamada şu söylenmelidir; BAM’ın tedbir kararı geçerli olduğu sürece olağanüstü büyük kongrenin yapılamayacağı sonucuna varmak, HMK’nın özgün amacını aşan bir ölçüsüz bir müdahale olacaktır. Burada ayrıca sistematik yorum yönteminin gereği olaraksiyasi parti özgürlüğünü güvence altına alan anayasal norm geniş, istisnaları ise dar yorumlanmalıdır. Genel kurala istisna getiren hükümler ancak dar yoruma göre anlamlandırılabilir. Zira istisna olan tedbir kararı, kural olan parti özgürlüğünün kapsamını daraltttığından, istisnanın geniş yorumu genel kuralın değiştirilmesi anlamına gelecektir. Anayasal normun özelliği gereği sınırlandırma ya ds istisna neyeilişkin ise sadece ona mahsustur. Olağanüstü kongreye ilişkin olmayan tedbir kararına dayanılarak parti örgütlenme özgürlüğüne sınırlama getirilemez.

Ölçülülük ilkesi uyarınca tartımda, müdahalenin ağırlığı ile onu haklı kılan nedenlerin ağırlığının oransız durmamasını gerektirir. Temel hakka müdahaleyle zedelenen çıkar ile müdahalenin hizmet ettiği genel çıkar arasında uygun bir denge kurmalıdır. Siyasi partinin kanuna uygun faaliyetlerde bulunması yönündeki meşru amaca oranla büyük kongrenin toplanmasını engellemeye yönelik parti özgürlüğüne yapılan müdahale arasında hakkaniyete uygun bir denge de bulunmamaktadır. CHP üyesi vatandaşların olağanüstü kurultaydaki seçme ve seçilme haklarını özü itibariyle ihlal edecek böylesine ağır bir yaptırım, “güdülen meşru amaçla orantısız” olacaktır.

Siyasi partilere seçimlerde başrolü oynama, devlet yardımıyla birlikte kapatma kararının AYM tarafından alınması gibi başlıca anayasal ayrıcalıklar tanınmıştır. Anayasa, parti faaliyetlerinde kapatma kararı verilinceye kadar var olan tehlikeyi, parti özgürlüğü uğruna göze almaktadır. Parti ayrıcalığı olarak bilinen bu ilke siyasi partilere mevcut örgütlenme ve üye yapısıyla, AYM kapatma kararı verinceye dek çalışma izni vermektedir. “Parti ayrıcalığı” günümüzde sadece kapatma davasının anayasa mahkemesi tarafından yürütülmesi ve yürütme erkinin bir siyasi partiyi “illegalleştirme” yönünde hiçbir karar alamaması yönündeki klasik tanımıyla ele alınmamakta; daha geniş yorumuyla bu ilke, siyasi parti faaliyetlerinin devlet tarafından engellenmesine karşı da bir koruma sağlamaktadır.^[22] Buradan hareketle, parti ayrıcalığı, parti üye ve destekçilerinin genel olarak izin verilmiş araçlarla gerçekleştirdikleri parti faaliyetlerini de kapsar. Somut olayda üyelerin hukuki olmayan araçlara başvurduğu ileri sürülse bile parti ayrıcalığı parti örgütünü öncelikle korur. Bu açıdan da bakıldığında parti faaliyet özgürlüğünün koruma alanı içinde önemli bir yer tutan parti büyük kongresinin toplanmasının önlenmesi dolaylı olarak siyasi partinin anayasal ayrıcalığını da ortadan kaldıracaktır.

6. Sonuç

Devlet iktidarının meşruluğu, bireyin özgürlüğüne dayalı bir ortak yaşamın dış düzenini sağlamak zorunluluğundan kaynaklanmaktadır. Bu zorunluluk, bağımsız bir yargı organının hukuki işlemlerin adalete uygun bir şekilde sonuçlandırılmasıyla yerine getirilir. Yargı bağımsızlığı ise ancak kamuoyundan güç ve destek aldığı oranda pekişir. Bunun için de mahkeme kararlarını kişisel veya siyasi eğilimler değil hukuka uygun yasalar biçimlendirmelidir.

Hukukun diğer dallarında olduğu gibi siyasi parti hukukunda da yorum, anayasa normları dikkate alınarak yapılmalıdır. Yasanın sözüyle örtüştüğü ve yasa koyucunun ilke olarak koyduğu amacı koruduğu sürece ilgili normun Anayasaya uygun yorumlanması gerekir. Bu bağlamda birden çok anlamlı bir yorumun elde edilebildiği hukuk kavram ve kurumları Anayasa çerçevesinde kalınarak yorumlanmalıdır. Bireysel başvuru kurumunun uygulanması da uzman mahkemelerde yapılan yargılamalarda anayasal ihlali engelleyecek ya da ortadan kaldıracak tüm meşru muhakeme araçlarının kullanımının sağlanması gereğini daha güncel hale getirmiştir. Bu bağlamda kanunların yorumu ve uygulamasında temel hak ve özgürlüklerin etkin kılınması bir zorunluluk haline gelmiştir.

Mutlak butlan ve bu bağlamda verilen tedbir kararı örgütlenme özgürlüğünü ihlal etmektedir. Bir de bu tedbir kararının kapsamı dışına çıkılarak, CHP Kurultayının olağanüstü toplanmasının önlenmesi yoluna gidilecek olması bu temel hak ihlalini daha da ağırlaştıracaktır. Siyasi partilerin yönetim kadroları yalnızca kendi üyeleri ve yetkili organları aracılığıyla belirlenmelidir. Kurultayın olağanüstü toplanması, parti yönetiminin örgütlenme özgürlüğünü neredeyse ortadan kaldıracak biçimde dışarıdan şekillendirilmiş olmasının da önünne geçecektir. örgütlenme özgürlüğünün özünü ortadan kaldırmıştır. Aksi bir durum çoğulcu demokrasi ve çok partili siyasal sistem açısından da endişe vericidir.^[23]

Ankara BAM 36. Hukuk Dairesi’nin tedbir kararı, yeni bir kurultay yapılmasına engel değildir. Nitekim benzer bir durum daha önce de yaşanmıştır. CHP 39. Olağan İstanbul İl Kongresi'nin durdurulması talebi, YSK tarafından reddetmişti. YSK’ye göre usulüne uygun olarak başlamış olan kongre süreçleri durdurulamaz. Kendileri için bir hüküm içermeyen bu tedbir kararının kesinleşme sürecinde, mevcut delegeler demokratik seçim haklarından yoksun bırakılamazlar. Aksi bir yorum yukarıda açıklanan nedenlerle siyasi parti özgürlüğüyle de bağdaşmayacaktır.

Dipnotlar

A. Giriş ve Ön Açıklama

1. Ne Oldu ve Usûl Hukuku Sorunu Nedir?

Kısaca, Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip ikinci siyasî parti grubu (AY m.150) olan Cumhuriyet Halk Partisi'nin 4-5 Kasım 2023 tarihli 38. Olağan Seçimli Kurultayının iptali amacıyla açılan birleştirilmiş davalar konusunda, ilk derece mahkemesi olarak Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan davalar farklı gerekçelerle reddedilmiş veya konusuz kalma kararı verilmiştir. İlk derece mahkemesinin bu kararına karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi’nin ilgili BAM Hukuk Dairesi, bu kararı kaldırarak, davanın kabulüne, Kurultay’ın (Genel Kurulun) “mutlak butlan (kesin hükümsüzlük)” nedeniyle malul olduğunun “tespiti” ile yapıldığı tarihten itibaren “iptaline”, bu Kurultay’da alınan tüm kararların “iptaline”, Kurultay’dan “önceki duruma dönülmesine”, Kurultay’dan önceki genel başkan ve parti organlarının görevlerine “aynen devam etmelerine”, yine 08.10.2023 tarihinde gerçekleştirilen CHP İstanbul İl Kongresinin ve bu kongrede alınan tüm kararların “mutlak butlan (kesin hükümsüzlük)”nün “tespiti” ile yapıldığı tarihten itibaren “iptaline”, İl Kongresinden “önceki duruma dönülmesine”, kongre tarihinden önceki il başkanı ve parti il organlarının görevlerine “aynen devam etmelerine” davanın esası bakımından karar vermiştir.

Esas hakkında bu karar yanında tedbir kararı olarak da, davacıların “ihtiyati tedbir taleplerinin kabulü” ile mutlak butlanla sakatlanmış 4-5 Kasım 2023 tarihli Kurultay ile göreve gelen genel başkanın, Merkez Yönetim Kurulu üyelerinin, Parti Meclisi Üyelerinin ve Yüksek Disiplin Kurulu Üyelerinin “tedbiren görevden uzaklaştırılmalarına” ve Kurultay öncesi görevde bulunan genel başkan ile Parti Meclisi ve Yüksek Disiplin Kurulu üyelerinin karar kesinleşinceye kadar “tedbiren görev üstlenmelerine/göreve iadelerine”; ayrıca ihtiyatî tedbir kararının gereği için Yüksek Seçim Kuruluna, Ankara İl Seçim Kuruluna, Çankaya İlçe Seçim Kuruluna ve Ankara Valiliğine gönderilmesine de karar verilmiştir.

Bu karar hem siyaseten hem de hukuken tartışmalı ve verildiği andan itibaren de tartışılan, görüş bildirilen, ancak ağırlıklı olarak da eleştirilen, deyim yerindeyse “atipik” bir karardır. Atipik olmasının temel sebebi, her zaman karşılaşılan ve karşılaşılmış bir karar niteliğinde olmamasıdır. İlk önce bu karar ve konusu, deyim yerindeyse pek emsali olmayan bir karadır. Keza kararın esas bakımından da usûl bakımından da alışılmış ölçülerin dışında olduğu, bir yargılamada ilk sorun olan mahkemenin görevinden başlayarak, son sorun olarak hükme kadar her yönüyle değişik bir hükümdür. Fakat bu atipiklik hukuken değerlendirilemeyeceği anlamına da gelmemektedir.

Aslında bizim bu çalışmada üzerinde duracağımız konular bakımından, bilhassa usûl hukuku bakımından sorunun belli, usûl hukuku bakımından da çözümün belli olduğu bir durum ortadadır. Ana sorun, hukukî kavram ve kurumlar, kanunî düzenlemeler ve usûl hukukunun temel ilke ve kuralları ile mi, yoksa bunun dışındaki yorum ve saiklerle mi çözüm aranacağı sorunudur. Biz sorunu, ne kadar güç olursa olsun hukuk içinde ve usûl hukuku kapsamında ele alıp değerlendirmeye çalışacağız. Bunun güçlüğü ve izahın zorluğunun farkında olarak bu çalışma kaleme alınmıştır.

Konunun siyasî değerlendirmesi bir yana, hukukî bakımdan anayasa hukuku, siyasî partiler hukuku, seçim hukuku, kişiler hukuku (ve tüzel kişiler), yargı teşkilâtı, yargı kolları arasındaki ilişki, medenî usûl hukuku, hatta diğer disiplinler bakımından değerlendirilmesi gereken farklı yönleri vardır. Biz burada diğer hukuk alanlarını tamamen gözardı etmeden, ancak asıl uzmanlığımız olan usûl hukuku ve özellikle de konunun en sorunlu yerlerinden biri olan geçici hukukî koruma, tedbir hukuku ile bunlarla bağlantılı konuları ele alıp incelemeye çalışacağız^[1].

Bu yazıda akademik gerekleri ihmal etmeden, ancak meseleyi mümkün olduğunca aşırı teknik ayrıntıya boğmadan, usûl ve geçici hukukî koruma açısından inceleyeceğiz. Konuyla ilgili fazlaca yerli ve yabancı birçok literatüre ve yargı kararına da atıf yapılabilir. Çalışmayı bu atıf yoğunluğuyla karmaşık hale getirmemek için zorunluluk dışında bu yöntemden kaçınacağız. Bu çalışmada konunun özellikle anayasa hukuku, seçim hukuku, hatta maddî hukuk bakımından değerlendirmesi de yapılmayacak, ilgili olduğu ölçüde bağlantılı şekilde değinilecektir. Bu konular hakkında bu çalışma bakımından gereksiz ayrıntıya girmeyeceğiz. Burada kararın bu açılardan doğruluğu ve yanlışlığı ayrı bir konudur; o konularda da zaten ayrıca değerlendirmeler yapılmaktadır.

Konu nasıl açıklanırsa açıklansın, temelinde siyasî bir tarafgirlik de olduğundan, hoşuna giden de, eleştiren de olacaktır. Ama en azından hukuk nerede durmaktadır, siyaset nerede durmaktadır, onu mümkün olduğunca belirginleştirerek, okuyanların en azından temel bilgiyi sağlıklı almalarını amaçlamaktayız. Kimin için yararlıdır sorusundan çok, doğrusu nedir sorusunun cevabını vermek önemlidir. Maalesef bu tür tartışmalarda hukuktan uzaklaşılıp nabza göre şerbet, işe göre fetva hoşa gitmekte, onun dışındakilere rağbet edilmemektedir. Fakat diğer birçok yazımızda da belirttiğimiz üzere, “Si a jure discedas, vagus eris et erunt omnia omnibüs incerta” (hukuktan uzaklaşırsan yolunu şaşırırsın ve herkes için her şey belirsiz hale gelir) kadim ilkesi, yüz yıllardır, bin yıllardır hükmünü sürdürmektedir, sürdürecektir. Bugüne göre değil, ezelden ebede, kadimden geleceğe geçerli olana bakmak, uymak, uygulamak gerekir.

2. Neden Yazıyoruz? Ne Faydası Var?

Bu yazıyı kararın ilk ortaya çıktığı anda da yayınlayabilirdik. Ama bilinçli olarak yapmadık. Bunun iki temel sebebi vardı:

Önce içimizden gelmedi. Zira, kararı okuyunca, bir değil neredeyse kararı ilgilendiren her usûlî konuda açık yanlışlık, bildiğimiz ve öğrettiğimiz usûl hukukunun sınırlarını zorlayan bir durum vardı. O da yanlış, bu da yanlış demek yerine, karar usûlden tam yanlış demek en kestirme çözümdü. Diğer yandan Gözler’in daha önce İstanbul seçimleri konusunda “YSK’nın Kararı Hakkında Neden Yazmadım?” açıklamasında kaleme aldığı gerekçe ve ifade ettiği ruh hali, aynen burada usûl konusunda bizim için geçerliydi^[2]. Gözler’in orada ifade ettiği birçok şey yanında, özellikle şu husus konunun tam karşılığıdır:

“Hukukî meselelerin hukuken değil, siyaseten kararlaştırıldığı bir yerde sorunları hukuken tartışmak ne büyük bir saflıktır! Ben hukukun saf teorisinin bir mensubuyum; ama “saf” değilim.

Hukuk kuralı bir ‘ruh’, bir ‘ide’ veya havada asılı duran bir ‘manevî değer’ değildir. Hukuk kuralı ‘olan’ bir şeydir. Hukuk kuralı muhataplarının davranışlarını etkileyen bir şeydir. Muhataplarının davranışlarını etkileyemeyen ve dolayısıyla etkililikten mahrum bir kural, ‘hukuk kuralı’ olamaz.”

O muhataplardan başta gelenler ise hukukçular, yargı organları, mahkemeler, hâkimlerdir. Önce onların, hukukun başta kadim ve evrensel kavram, kurum ve ilkeleri olmak üzere, bunlara uygun şekilde mevzu hukuku da dikkate alarak uygulamaları beklenir ve gerekir, hatta zorunludur. Hukuk devletinin olduğu yerde, onu zedeleyen ve yok sayan bazı sorular sorulamaz, bazı cevaplar verilemez. Bu sorular sorulup bazı cevaplar aranıyorsa o zaman ciddî bir hukuk ve hukuk devleti sorunu vardır. O zaman da hukuken ne denildiği ve hukukun ne dediği önemsizleşir.

Yazmaya karar verdiğimizde ise, o an yazmamızın sebebi, siyasetin hengamesi içinde, bilgiye değil, tarafgirlikle sezgiye ve duyguya dayalı yorumlar, suçlamalar havada uçuşurken doğru bilginin arada kaybolup gitmesi endişesidir. Keza, o anda ne yazılırsa yazılsın, olayın sıcaklığı içinde dikkate alınmamakta, gözardı edilmektedir, yanlış değerlendirilebilmektedir. Ki o endişemiz halen geçerlidir.

Tüm bunlarla birlikte, hâlâ hukuka inanıyorsak, dönüp dolaşıp hukuk ve meşruiyet içinde bir çözüm üreteceksek, sağlıklı, doğru ve referansı bilgiye ihtiyacımız olduğu da açıktır. Bu bilgi bugün sonuç vermeyebilir; ama bir gün doğruya ihtiyaç duyulacaktır. Öğretim üyelerinin, bu konuda bilgi ve birikimi olanların görevi bu bilgiyi üretmek, seslendirmek ve paylaşmaktır. Öğretim üyesi olarak bizim görevimiz doğru olanı göstermek, yanlışı ortaya koymak; bunun az çok yararı olacaksa da bunu sağlamaya çalışmaktır. Her konuya müdahil olmak, her sorunu çözmek şüphesiz mümkün değil, bu insan kapasitesini de aşmaktadır. Bununla birlikte, olayın üzerinden zaman geçtiğinde, bu kadar tartışmalı, önemli, belki bu haliyle tekrarı da söz konusu olmayacak, aynı zamanda usûl hukuku bakımından da tarihi öneme sahip bir konuda “usûl hukukçuları da bir şey dememiş” eleştirisini en azından kendi açımızdan bertaraf etmeye, usûl hukuku bakımından da bir sorumluluğu yerine getirmeye çalışıyoruz. Bir kişi ya da grubun belirli bir sorumluluğu yerine getirdiğinde, diğerleri üzerinden de o sorumluluğun kalkması gibi, biz de o lazıme ve kifayeyi yerine getirme gayretindeyiz.

Yanlışı kimin yaptığı ve söylediğinin, doğrunun nasıl seslendirildiğinin önemi yoktur. Yanlışlar, olanı hukuk haline getirmez; doğrunun sesinin azalması, kısılması, doğruyu söyleyenlerin sindirilmesi, doğruyu ortadan kaldırmaz. Hukukun ilkeleri, kuralları ve vazgeçilmez yöntemleri bellidir. “Iuris prudentia est divinarum atque humanarum rerum notitia, iusti atque iniusti scientia” (Hukuk ilahî ve beşerî şeylerin bilgisi, haklı ve haksız olanın ilmidir); “Hora fugit, stat ius” (zaman geçer hukuk kalır). Unutmamak gerekir ki, “Non ex regula ius sumatur, sed ex iure quod est regula fiat” (Hukuk bir kuraldan doğmaz, ama kuralın hukuktan doğması gerekir). Keza “Adalet salt güç değil, uyum içinde olan güçtür. Adalet daha güçlü olanın hakkı değil, bütünün uyumudur.” (Plato). Derdimiz hukuku belirsizlikten kurtarmaya, adaletin tecellisinde uyumu sağlamaya olumlu katkıdır.

B. Karar ve Kararla İlgili Tespitler

Söz konusu tartışmalı Bölge Adliye Mahkemesi kararı, gerekçe bölümü sınırlı ancak nisbeten uzun sayılacak bir karardır. O karara ulaşılabildiği için biz burada tümüne yer vermeyeceğiz. Ancak, hüküm kısmındaki konumuz bakımından asıl önemli olan bölümler aşağıya alınmıştır.

“2)- Asıl ve birleşen Ankara 41. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/176 Esas sayılı dosyasında davacı Hatip Karaaslan'ın, birleşen Ankara 17. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/72 Esas sayılı dosyasında davacı Levent Çelik'in, birleşen Ankara 7. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/140 Esas sayılı dosyasında davacı Kamile Bahar Önal'ın, birleşen Ankara 40. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/99 Esas sayılı dosyasında davacı Yılmaz Özkanat'ın istinaf başvurularının KABULÜ ile HMK'nın 353/1/b-3. maddesi uyarınca Ankara 42. Asliye Hukuk Mahkemesinin 24/10/2025 tarih ve 2025/66 Esas, 2025/428 Karar sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,

A)- Asıl ve birleşen Ankara 41. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/176 Esas sayılı dosyada davacı Hatip Karaaslan tarafından açılan, birleşen Ankara 17. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/72 Esas, birleşen Ankara 7. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/140 Esas ve birleşen Ankara 40. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/99 Esas sayılı dosyalarında DAVANIN KABULÜ ile,

-CHP'nin 4-5 Kasım 2023 tarihli 38. Olağan Seçimli Kurultayının mutlak butlan (kesin hükümsüzlük) nedeniyle malul olduğunun TESPİTİ ile yapıldığı tarihten itibaren İPTALİNE,

CHP'nin 4-5 Kasım 2023 tarihli 38. Olağan Seçimli Kurultayının mutlak butlan (kesin hükümsüzlük) nedeni ile iptaline karar verildiğinden bu tarihten sonra yapılan tüm Olağan ve Olağanüstü Kurultayların ve bu kurultaylarda alınan tüm kararların İPTALİNE,

-4-5 Kasım 2023 tarihli 38. Olağan Seçimli Kurultaydan ÖNCEKİ DURUMA DÖNÜLMESİNE, kurultay tarihinden önceki genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu ve parti organlarının görevlerine AYNEN DEVAM ETMELERİNE,

-08/10/2023 tarihinde gerçekleştirilen CHP İstanbul İl Kongresinin ve bu kongrede alınan tüm kararların mutlak butlan (kesin hükümsüzlük) nedeniyle malul olduğunun TESPİTİ ile yapıldığı tarihten itibaren İPTALİNE,

-08/10/2023 tarihli CHP İstanbul İl Kongresinden ÖNCEKİ DURUMA DÖNÜLMESİNE, kongre tarihinden önceki il başkanı ve parti il organlarının görevlerine AYNEN DEVAM ETMELERİNE,

B)- Asıl ve birleşen Ankara 41. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/176 Esas sayılı dosyasında davacı Hatip Karaaslan, birleşen Ankara 17. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/72 Esas sayılı dosyasında davacı Levent Çelik, birleşen Ankara 7. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/140 Esas sayılı dosyasında davacı Kamile Bahar Önal, birleşen Ankara 40. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/99 Esas sayılı dosyasında davacı Yılmaz Özkanat'ın ihtiyati tedbir taleplerinin KABULÜ ile mutlak butlanla sakatlanmış 4-5 Kasım 2023 tarihli kurultay ile göreve gelen genel başkan Özgür Özel'in, Merkez Yönetim Kurulu üyelerinin, Parti Meclisi Üyelerinin ve Yüksek Disiplin Kurulu Üyelerinin tedbiren görevden uzaklaştırılmalarına ve 4-5 Kasım 2023 tarihli kurultay öncesi görevde bulunan genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu ile Parti Meclisi ve Yüksek Disiplin Kurulu üyelerinin karar kesinleşinceye kadar TEDBİREN GÖREV ÜSTLENMELERİNE/GÖREVE İADELERİNE,

-İhtiyati tedbir kararının, gereği için Yüksek Seçim Kuruluna, Ankara İl Seçim Kuruluna, Çankaya 4. İlçe Seçim Kuruluna ve Ankara Valiliğine gönderilmesine,” [Ankara BAM 36. HD, 21.05.2026, 2026/32, 2026/658]

Bu kararda üzerinde duracağımız konular yönünden tespit edeceğimiz ana noktalar şunlardır:

• Karara göre davanın konusu, genel anlamda dernek (genel kurul kararlarının iptali istemli) dava olarak nitelendirilmiş, bu çerçevede kararın girişinde de “Taraflar arasındaki genel kurul kararlarının iptali davası” şeklinde ifadeye yer verilmiştir. Bu kapsamda daha özel olarak Cumhuriyet Halk Partisi'nin 4-5 Kasım 2023 tarihli 38. Olağan Seçimli Kurultayının iptali amacıyla açılan davalar söz konusudur.

• Birleştirilmiş davalar ilk derece mahkemesi olarak Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan davalardır. İlk derece Mahkemesinde açılan davalar, farklı gerekçelerle reddedilmiş veya konusuz kalma kararı verilmiştir.

• İlk derece Mahkemesinin bu kararına karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi’nin ilgili BAM Hukuk Dairesi, bu kararı kaldırarak, davanın kabulüne karar vermiştir.

• Bu çerçevede, tüzel kişiliği doğrudan ilgilendiren ve etkileyen, kişiler hukukuyla ilgili, bir partinin en yüksek iradesini ortaya koyan seçimli kurultayın (genel anlamda genel kurulun) iradesinin sakat olduğu sebebiyle hükümsüz sayılması söz konusudur. Bu çerçevede işin esası bakımından aşağıdaki kararlar alınmıştır:
  ✔ Parti Kurultay’ının (Genel Kurulun) “mutlak butlan (kesin hükümsüzlük)” nedeniyle malul olduğunun “tespiti” ile yapıldığı tarihten itibaren “iptaline”,
  ✔ Bu Kurultay’da alınan tüm kararların “iptaline”, Kurultay’dan “önceki duruma dönülmesine”,
  ✔ Kurultay’dan önceki genel başkan ve parti organlarının görevlerine “aynen devam etmelerine”,
  ✔ Ayrıca 08.10.2023 tarihinde gerçekleştirilen CHP İstanbul İl Kongresinin ve bu Kongrede alınan tüm kararların “mutlak butlan (kesin hükümsüzlük)” nedeniyle malul olduğunun “tespiti” ile yapıldığı tarihten itibaren “iptaline”,
  ✔ İl Kongresinden “önceki duruma dönülmesine”, kongre tarihinden önceki il başkanı ve parti il organlarının görevlerine “aynen devam etmelerine”.

• Esas hakkında bu karar yanında ayrıca tedbir kararı olarak da,
  ✔ Davacıların “ihtiyati tedbir taleplerinin kabulü” ile mutlak butlanla sakatlanmış 4-5 Kasım 2023 tarihli Kurultay ile göreve gelen genel başkanın, Merkez Yönetim Kurulu üyelerinin, Parti Meclisi Üyelerinin ve Yüksek Disiplin Kurulu Üyelerinin “tedbiren görevden uzaklaştırılmalarına” ve
  ✔ Kurultay öncesi görevde bulunan genel başkan ile Parti Meclisi ve Yüksek Disiplin Kurulu üyelerinin karar kesinleşinceye kadar “tedbiren görev üstlenmelerine/göreve iadelerine”;
  ✔ Ayrıca ihtiyati tedbir kararının gereği için Yüksek Seçim Kuruluna, Ankara İl Seçim Kuruluna, Çankaya İlçe Seçim Kuruluna ve Ankara Valiliğine gönderilmesine de karar verilmiştir.

Bu kararla ilgili maddî hukuk bakımından süre, içerik, uygulanacak hükümler, yorum kuralları vs. farklı sorunlar mevcuttur. Biz bunlara girmeyeceğiz. Ancak kararın birçoğu tartışmaya dahi açık olmayan usûlî yanlışlıkları içerdiği görülmektedir. Aşağıda bunları tartışmaya başlamadan önce kısaca bu sorunlara değinmekte yarar vardır.

⮚ Bu kararda usûlî bakımdan ilk tartışmalı husus, uygulamada tümü görev başlığı altında toplansa ve ifade edilse de, bu konu gerçekten adlî yargının alanına mı girmektedir? Şayet adlî yargının alanına girmiyorsa verilen kararın nasıl nitelendirilmesi gerekmektedir?
⮚ Bu kadar önemli, derin, yaygın etkileri olan, çok da emsali bulunmayan bir karar, ispat hukuku, yargılamada uyulması gereken bazı kurallar ve gerekçeli karar hakkı bakımından gerçekten yerinde midir? Yerinde değilse bu ne anlam ifade etmektedir?
⮚ Verilen karar geçici hukukî koruma hukuku, özel olarak da tedbir hukuku bakımından usûl, esas, denetim ve içerik ile uygulanması bakımından usûl hukuku kurallarına uygun mudur? Değilse sonucu ne olacaktır?

C. Kararda Görev (Yargı Yolu, Kolu) Sorunu ve Sonucu: Karar Yok veya Etkisiz Hüküm Sayılır Mı?

1. Kararla İlgili Görev (Yargı Yolu/Kolu) Tartışması

Bu kararla ilgili adlî yargının görevli olmadığı, asıl görevin siyasî partiler ve seçim hukuku bakımından, seçim yargısı ve YSK’da olduğu ileri sürülmektedir. Nitekim davalı taraf da bu konuya özel önem vermiş ve gerekçelerini ortaya koymuştur. Öncelikle belirtmek gerekir ki, bu konuda hangi sonuca varılırsa varılsın, konu ve uyuşmazlık bakımından tartışma, önemli ve temel bir tartışmadır, gözardı edilemez. Fakat, bu kadar önemli bir tartışmanın gerekli ayrıntıyla ve tam yapılmadığı, davalının bu konudaki savunmalarını bertaraf edecek, davanın adlî yargıda görülmesini sağlayacak dayanakların tam tartışılmadığı görülmektedir.

Her ne kadar -muhtemelen UYAP kayıtları sebebiyle- davanın konusu, genel olarak dernek (genel kurul kararlarının iptali istemli) dava olarak nitelendirilmiş ise de, içerikte bunun sıradan bir dernek genel kurulu iptali olmadığı açıktır; bu sebeple tereddütsüz şekilde TMK ve dernekler hukuku mevzuatının uygulanacağı söylenemez. Özel olarak dava bir partinin en yüksek irade organının seçimine ve orada alınan kararların iptaline ilişkindir. Keza siyasî partilerle ilgili başta Anayasa olmak üzere Siyasî Partiler Kanunu’nda da ayrı düzenlemeler olduğu izahtan varestedir. Bunları yok sayarak, konunun hangi yargı alanına girdiğini tartışmamak, gerekçede buna tatminkâr şekilde yer vermemek, böyle ciddî bir sorunu görmezlikten gelerek sadece bazı kanun hükümlerini arka arkaya sıralamak sorunu çözmek demek değildir.

HMK m. 297/1-c, açıkça tarafların tüm iddia ve savunmalarıyla bunların delilleri, delillerin tartışılmasını ve çıkarılan sonucun gerekçesinin ne olduğunun belirtilmesini aramaktadır. Keza, adil yargılanma hakkının en önemli unsurlarından biri olan hukukî dinlenilme hakkını düzenleyen HMK m. 27/2, bu hakkın unsurlarını düzenlerken, “Mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini” emredici şekilde aramaktadır. Bu, tüm kararlar için önemlidir, ancak bütün toplumu ve TBMM’de grubunu bulunan en büyük ikinci partiyi ilgilendiren, siyasete doğrudan etki eden bu kararda böyle temel bir hususun ikna edici şekilde ve hatta hiç tartışılmaması, açıkça bu hükümlere aykırıdır. Biz burada, seçim yargısı veya adlî yargı tercihinden önce, bunun tartışılmaması ve gerekçelendirilmemesinin açık hukukî hata olduğunu vurgulamak istiyoruz.

Burada uyuşmazlığın hangi yargı alanına girdiğini uzun uzun tartışmayacağız. Çünkü, bu konuda uzmanları tarafından yeterli tartışma yapıldığı kanaatindeyiz. Bu konuda anayasa, siyasî partiler, seçim hukuku üzerinde çalışanların oldukça önemli gerekçeler ortaya koyduğu görülmektedir. Kararda, bu sorunun yüzeysel ve sadece bazı hükümlerin arka arkaya sıralanarak geçildiği, ciddî bir değerlendirme yapılmadığı dikkat çekmektedir. Ancak karar bakımından daha da ilginç olan, konu adlî yargı içinde kabul edilirken, diğer yandan da “İhtiyati tedbir kararının, gereği için Yüksek Seçim Kuruluna, Ankara İl Seçim Kuruluna, Çankaya 4. İlçe Seçim Kuruluna … gönderilmesine” denilmesidir. Bunun anlamı, konu doğrudan seçim hukukuna ilişkin bir konudur; tedbirin kararının gereğini de aslında seçimle ilgili anayasal kurumlar yerine getirmek durumundadır. Başta YSK olmak üzere seçim kurulları bu konuda gerekli hukukî tavrı ortaya koymadıkça bizatihi karardaki ifade ile “kararın gereği” yerine getirilemez. Yani hem kararın alınması hem de kararın uygulanması bakımından “kim ve hangi organ” sorusu karşımızda durmaktadır.

2. Görev (Yargı Yolu/Kolu) Konusunda Yanlış Nitelendirme Yapılmasının Sonucu

Parti kurultayı ile ilgili davanın adlî yargının değil de, aslında seçim yargısının alanına girdiği kabul edilirse (ki öyle olduğu ağırlıklıdır), o zaman adlî yargının verdiği bu karar nasıl nitelendirilmelidir? Şayet böyle bir durum varsa açık bir şekilde yargı kolu ve yargı alanı, hatta belki duruma göre yargı yetkisi sapmasından da söz edilebilir. O zaman da bunun sonuçları ele alınmalıdır.

Mahkemeler arasında, bir uyuşmazlıkta hangi yetkili merciin ve hangi görevli yargı merciinin bakacağı sorununa, dava şartlarını düzenleyen HMK m. 114/1, dört ayrı bentte, dört farklı ayrımla cevap vermektedir:

• Türk mahkemelerinin yargı hakkı
• Yargı yolunun caiz olması
• Görev
• Yetki (kesin ve kesin olmayan yetki ayrımına göre)

Bunlardan ilk üçü tereddütsüz dava şartıdır, ancak sonuçları farklılık gösterir. Dördüncüsü, yetki konusu ise yetkinin kesin olup olmamasına göre ya görev gibi dava şartı veya ilk itiraz olarak dikkate alınır. Teknik anlamda görev (yani iki hukuk mahkemesi arasındaki ilişki) konusunu HMK açıkça sonuçlarıyla birlikte düzenlemiştir.

Burada asıl ucu açık, soru Türk mahkemelerinin yargı yetkisi ile yargı yolunun caiz olup olmaması konusunda ortaya çıkmaktadır. Türk mahkemelerinin yargı yetkisi yoksa, özellikle aleyhine hüküm verilen davalı, Türk yargı yetkisine dahil değilse bu kimse aleyhine verilen hükmün etki ve sonuç doğurmayacağı, icra edilemeyeceği kabul edilmektedir. Mevcut karar bakımından yargı yetkisi sorunu yoktur. Zira, konu Türk yargı alanında olup hangi yargı kolunun burada sorunu çözeceği konusuyla ilgilidir.

Geriye yargı yolunun caiz olması, yargı yolu/kolu/alanı ayrımı kalmaktadır. Burada üzerinde durduğumuz konu; siyasi partilerin genel kurul kararlarına ilişkin olarak açılan iptal davalarının seçim yargısı ile adlî yargıdan hangisinin alanına girdiği ve bu sorunun nasıl çözüleceğidir. Örneğin, adlî yargı ile idarî yargı arasında böyle bir sorun çıkacak olsa bunun Uyuşmazlık Mahkemesi’nde çözüleceği açıkça düzenlenmiştir [2247 sayılı UMK m. 1 ve diğer ilgili hükümleri]. Fakat seçim yargısı ile diğer yargı kolları arasında bu sorun çıkarsa nasıl çözüleceği, açıkça bir kanunla düzenlenmemiştir. Çünkü, buna ihtiyaç duyulmamıştır. Seçim yargısı, kendine özgü bir yargı alanıdır. Hatta bu alan Anayasa’da yargı kısmında değil, yasama kısmında düzenlenmiştir (AY m. 79). Başta Yüksek Seçim Kurulu ve diğer seçim kurulları yargı kısmında düzenlenmese, kendi özgü bir yapısı olsa da AY m. 79/1 hükmü kapsamında “Seçimler, yargı organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılır”. Bu sebeple bu kurulların yargısal niteliği mevcuttur. Keza Yüksek Seçim Kurulu kararları kesin olup başkaca merciye başvurulamaz. Bu anayasal hüküm sebebiyle zaten seçim hukuku bakımından seçim kurulları ve Yüksek Seçim Kurulunun özel önceliği ve kararlarının kesinliği söz konusu olduğundan, bu hükümden hareketle bu konuda bir sorun çıkarsa seçim yargısının alanına girer demek gerekir. Anayasa böyle açık ihlâlin olmayacağı kanaatiyle seçim yargısı ile diğer yargı alanları arasında bir uyumsuzluk çıkarsa bu hususu ayrıca düzenlememiştir. YSK, Anayasanın yargı bölümünde değil yasama bölümünde yer almaktadır. Bu durum yargının, adeta yasama alanına girip yetki ve yargı yolu ihlâli dışında, kuvvetler ayrımı ihlâli anlamına da gelmektedir. Yani mevcut hukuk düzeninin olmaz diyerek düzenlemediği bir hukukî durum ve sorun ortada durmaktadır. Mevcut hukuk düzeninin kabul etmediği bir konuda yargı organları kendilerini görevli ve yetkili sayamaz.

Ancak sorumuz yine bakidir. Bu açıklamalara rağmen bir başka yargı organı, somut olarak tartıştığımız uyuşmazlıkta, önce asliye hukuk sonra BAM hukuk dairesi, aslında alanına girmemesine rağmen seçimle ilgili bir konuda uyuşmazlığa bakarsa ne olacaktır?

Bu konu tartışmalıdır. Bir görüş, böyle bir durumda kararın yok sayılması, yok sayılmasa dahi en azından etkisiz (uygulanamayan) hüküm olduğu yönündedir. Diğer görüş ise, farklı bir yargı kolunda olsa dahi, alanı dışında kalan bir mahkemenin karar vermesinin yok ve etkisiz sayılamayacağı; zira nihayetinde yargı yetkisi olan bir mercinin karar vermiş olduğudur^[3]. Ancak bu konuda hep verilen örnekler, adlî yargı ile idarî yargı, hatta adlî yargı içinde hukuk yargısı ile ceza yargısı arasındaki ilişki esaslıdır. Örneğin, bir idare mahkemesi veya ceza mahkemesi boşanma kararı verebilir mi tartışması yapılmaktadır. Fakat bizim somut olayımızda, çok atipik bir durum olan Anayasa’nın yargı başlığı altında dahi düzenlenmeyip yasama içinde ayrıca düzenlediği, kendine özgü bir niteliği olan Yüksek Seçim Kurulu ile ilgilidir.

Burada, bir yargı organının bilinçli olarak mevcut hukuku uygulamayıp hukuk devletine aykırı olacak usûllerle karar vermesi durumu söz konusu olacaksa, bu kararın da yok sayılması söz konusudur^[4]. Mevcut hukuk düzeni, aksini düşünmediği (seçim yargısına mutlak üstünlük tanıdığı için) ve bu iki yargı kolu arasındaki uyumsuzluk durumunu dahi düzenleme ihtiyacı hissetmediği için, Anayasa’ya göre aslında seçim yargısının alanına giren bir konuda (bilinçli olarak) başka bir organ karar vermişse yok sayılacak mıdır? Çünkü, yürürlükteki hukuka açıkça aykırı ve bilinçli bir sapma vardır. Konu tersinden örneklendirilirse daha iyi anlaşılacaktır. Şayet Yüksek Seçim Kurulu’nda bir boşanma veya ceza davası açılsa ve bu konuda karar verilse, kararları da kesin olduğundan, biz buna mevcut hukuka uygun karar diyerek kabul edebilir miyiz? Yine adlî yargıda kesinleşmiş bir husus, seçim yargısında yok sayılırsa, örneğin, hukuk mahkemelerince ehliyeti kısıtlanmış bir kişi, seçim yargısında tam ehliyetli olarak kabul edilirse bu kabul edilecek midir? Şüphesiz hayır. Kaldı ki, somut olayda BAM da verdiği kararla fiilen aksine bir durum oluştursa da, o tarihte seçim yargısının verdiği kararları ortadan kaldırmıştır denilemez. Çünkü, o konuda bir kararı, hüküm fıkrası yoktur. Aslında buradaki yapılması gereken olsa olsa, BAM kendi yargı alanına girdiğini düşünse dahi, bu durumu tespit edip bırakmalı ve gereğini seçim yargısının alanına transfer etmelidir. Ancak BAM öyle yapmamış, tespit yanında bir de ayrıca iptal kararı vermiştir.

Açıklanan sebeplerle BAM kararı hüküm sakatlıkları bakımından da değerlendirilmek durumundadır. Zira, adlî yargının seçim yargısının alanında sonuç doğuracak, o alanda icraî etki oluşturacak, hatta siyasî sonuç doğuracak bir karar vermesi mümkün değildir. Kısaca yukarıda ilgili başlıkta yer verdiğimiz Latince öz deyişle “Yargı yetkisini aşan hâkimin hükmünün etkisi yoktur”.

Karar sadece uyuşmazlık konusu olan Kurultayla ilgili iptal içermemekte, aynı zamanda “bu tarihten sonra yapılan tüm olağan ve olağanüstü kurultayların ve bu kurultaylarda alınan tüm kararların iptali”ni de içermektedir. Hatta, daha sonra başka kurultaylar yapılmış ve seçim yargısı tarafından bir usûlsüzlük bulunmasa dahi, iptal edilen Kurultay öncesi duruma dönülmesini, önceki organların görevlerine devamını da kapsamaktadır. Yani karar, tüzel kişiliğin en yüksek karar ve irade merciinin, sadece mevcut değil, müstakbel, hatta neredeyse muhtemel iradesinin de geçersiz olduğunu içermekte, tüzel kişilik iradesini onun mensuplarının iradesinin dışına çıkararak ipotek altına almaktadır.

Şayet kararları hükümsüz sayılan Kurultay’dan sonra tüzel kişilik en yüksek iradesiyle usûlüne uygun olarak karar almamış olsaydı, o zaman araya başkaca irade girmediği için doğal olarak iptal edilen Kurultay zamanına dönülebilirdi. Ancak, arada başka Kurultaylar toplanmış, tüzel kişiliğin yeni bir iradesi oluşmuştur. Bu irade de, o iradenin oluşmasını denetleyecek ve kararları da kesin olan mercilerin denetiminden geçip kesinleşmiştir. Adlî yargıda verilen bu karar, hem tüzel kişiliğin en üst iradesini hem de onu denetleyen seçim yargısının karar ve iradesini görmezlikten gelmektedir. Bunun hukuk devleti ve hukukî güvenlikle açıklanması mümkün değildir. Bu anlayış benimsenecek olursa, geçmişten geleceğe hiçbir seçimin kesinleştiği söylenemez, görev yapan yasama ve yürütmenin meşruluğu her zaman tartışmaya açık hale gelir. Yargının bu şekilde müdahalesi kabul edilemez. Bunun kabul edilmemesinin sebebi, belirttiğimiz teknik hukuk yanında, Anayasa ve kuvvetler aykırılığıdır.

Daha basit bir örneklendirmeyle, çoklu irade ile oluşan bu tür genel kurullardaki karar yerine, iki kişinin gerçekleştirdiği bir sözleşmeden sonra, taraflar aynı konuda yeni sözleşmeler yapsalar, hatta bu sözleşmeler de yargısal denetimden geçip hukuka uygunluğu tespit edip kesinleşmiş olsa, dönüp ilk sözleşmenin batıl olduğunu tespit ederek daha sonra yargı denetiminden de geçip kesinleşmiş sözleşmelerin geçersiz olduğunu söylemek ne kadar hukukla izah edilebilirse, burada da aynı durum geçerlidir. Aradaki tek fark birinde iki taraf, diğerinde çoklu iradenin oluşmasıdır. Nihayetinde ikisi de hukukî işlemdir. Sonuç olarak, kanaatimizce verilen karar, bu anlamda da en hafif açıdan icra edilemez, sonucu olmayan “etkisiz hüküm” niteliğinde bir hükümdür. Şu anda uygulanıyor olması hukukî olduğunu göstermez, sadece yargı eliyle fiilî durum meydana getirilmiştir.

3. Görev Konusundaki Sorunla Bağlantılı Ortaya Çıkacak İhtimaller

Görüldüğü üzere, sorun sadece siyasî bir sorun olmayıp teknik usûlî bir sorundur. Yaptığımız açıklamalar kapsamında bazı tespitleri yapmayı zorunlu görüyoruz:

(a) Öncelikle çok tartışmalı ve usûlî bakımdan da çok sorunlu bir konuda, Mahkemenin gerekçesinde hiçbir tartışmaya yer vermemiş olması, yukarıda açıklanan hüküm ve gerekçe bakımından oldukça sıkıntılı, hak ihlâli potansiyeli olan, hukukî dinlenilme ve adil yargılanma sorunu doğuracak bir zemindedir.

(b) Şu da açıkça görülmektedir ki, sonuca bağlanan süreçlerin tümü, seçim yargısının gözetim ve denetimi altında gerçekleşmiş, onaylanmış ve kesinleşmiştir. Bu şekilde seçim süreçlerinin kendi hukuku ve usûlü içinde gerçekleştiği bir konuda, adlî yargının, başka bir yargı kolundaki faaliyeti anlamsız ve sonuçsuz kılacak şekilde karar vermesi, yargılama alanları ilişkisine, hukukî güvenliğe ve belirliliğe açıkça aykırıdır^[5]. Kaldı ki YSK da, gereği için kendisine iletilen karara karşı, özetle seçim yargısı, adlî yargının icra yeri değildir demektedir.

(c) Mutlak butlana gerekçe yapılan hususlar seçim yargısı veya ceza yargısından geçmeden, medenî yargının salt kendisinin karar verebileceği hususlar değildir. Seçim yargısının süreçleri kesinleşmiştir; ceza yargısı bakımından da henüz ortada kesinleşmiş ve kesinleşse dahi sonucu etkileyecek nitelik taşıyan kararlar yoktur. Bu sebeple verilen karar, ya zaten seçim yargısında kesinleşen veya ceza yargısında henüz ispat edilmemiş, ihtimale binaen tesis edilmiş bir hükümdür. Bu sebeple temelde seçim yargısının, belirli şekilde de ceza yargısının alanlarına giren konuda ve onların yargı alanında karar verilmiş, müdahale edilmiştir^[6].

(d) Şayet burada aslında seçim yargısının alanına giren bir konuya adlî yargı alanının medenî yargısı bölümünün baktığı ve karar verdiği sonucuna varılırsa (ki ona yukarıda değinilmiştir), kanaatimizce burada yok hüküm, en hafifiyle icra edilemez etkisiz bir hüküm söz konusu olup teknik anlamda “hüküm sakatlığı” ile malûldür. Yukarıda başlıkta verilen iki Latince söz dahi bu tür kararların hükümsüz olduğunun kadimden beri kabul edildiğini göstermektedir.

Karar bu haliyle “yok hüküm” kapsamına girebilecektir. Çünkü, Anayasa’da mutlak anlamda ve kesin şekilde seçim yargısına tanınan bir alanda adlî yargı kendine alan açmaya çalışmaktadır. Yok hüküm sayılmasa dahi, bu hükmün icrası ancak seçim yargısının BAM kararındaki ifade ile “gereğini yapması” ile mümkündür. Bu yapılmadıkça sonuç ve etki doğurmaz. Dolayısıyla bu hüküm aynı zamanda “etkisiz bir hüküm”dür. Nitekim YSK açıklamasında "… hukuk mahkemelerinin kararlarının icrası hakkında, Kurulumuza, Anayasa ve yasalarla verilmiş herhangi bir görev ve yetki bulunmadığından yazının işlem yapılmaksızın mahalline iadesine … oy birliğiyle karar verilmiştir"^[7] denilerek, ben hukuk mahkemesinin kararını uygulamak durumunda değilim ifade edilmektedir. Yani icrası boşlukta bir durum vardır. Şu anda ortada mahkeme kararının icrası bakımından hukukî değil, fiilî bir durum söz konusudur. Çünkü, bizatihi Mahkeme kararına göre tedbirin gereğini uygulayacak olan YSK, ben bunu yapmıyorum, yapamam demektedir.

(e) Kararı veren Mahkemenin, gereğini yapmasını istediği seçim yargısı, ben bu kararı yerine getiremem dediğine göre, önceki seçimler hakkında yapılan işlem ve kararlar seçim hukuku yönünden ayaktadır. Ancak diğer yandan da adlî yargının atadığı organlar vardır; fakat bu organlar seçim yargısınca açıkça kabul edilmiştir denilemez. Bu belirsizlikle hukuk ilerleyemez. Çünkü, “Ubi ius incertum, ibi ius nullum” (hukuk belirsizse hukuk yok demektir).

(f) YSK’nın bu konuda net bir tavır takınıp açık bir görüş ortaya koymaması, sorunu daha da artırmakta ve aynı zamana geleceğe taşımaktadır. YSK, kamuoyuna yansıyan şekilde, kendisine gelen başvuruları iade etmekte, ama hukuken de açık bir tavır almamaktadır. Dolayısıyla YSK’nın adlî yargının bu kararı karşısında, kendi kesinleşmiş kararlarına sahip çıkıp çıkmadığı net değildir. Kendisinin seçimle ilgili kararlarını ve sonuçlarını ortadan kaldırmadığına göre, halen de hukuken önceki işlem ve kararlarını ayakta tuttuğu sonucuna varılabilir. Ancak bu belirsizlik sakıncalıdır. Böyle bir durumda iki ihtimal ortaya çıkacaktır:

• Birinci ihtimal, farklı mecralarda seslendirildiği üzere, doğru veya yanlış CHP’nin 2023 Kurultayı iptal edildiğine göre, ondan önceki 2020 Kurultayına dönülmüş demektir. Böyle bir durumda, o tarihten bugüne kadar seçim hukuku gereğince hukuken Kurultaysız kalmak demek, seçime girmeye de engel bir durum oluşturabilir, böyle bir risk vardır^[8]. Şayet YSK bu kanaatte ise, o zaman yapması gereken, buna göre işlem tesis ederek CHP’nin en azından bu eksikliğini tamamlamasına imkân vermesidir. Bunu yapmayıp süresi geçtikten sonra bu kanaatini açıklarsa, bir yargı organının önceden belirli bir durum için, sessiz kalarak çelişkili davranması, hak sahiplerine adeta tuzak hazırlaması sonucunu doğurur^[9]. Bu ise bağımsız ve tarafsız bir yargı organının, özellikle de seçim gibi mutlak tarafsızlık gerektiren bir organın davranışı olamaz. Böyle davranılırsa çelişkili ve hak sahiplerini bilinçli olarak yanılgıya sürükleyen bir davranış ortaya çıkar. Zaman zaman Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında da dikkat çekildiği üzere, yargı organlarının ihmalî ve yanlış davranışlarından dolayı hak sahiplerinin haklarından mahrum bırakılması mümkün değildir^[10].

• İkinci ihtimal ise, YSK’nın kendi işlem ve kararlarının geçerli olduğu, adlî yargının bu konuda yargı alanına girmeyen bir konuda karar verdiği kanaatinde olmasıdır. Şayet YSK böyle bir kanaati taşıyorsa, o zaman yapılması gereken, adlî yargının bu kararının sadece ilgilileri için sorumluluk doğuracağı, ancak seçim hukuku kapsamında Parti ve Parti organları bakımından bir sonuç doğurmayacağını açıklamasıdır. Yani verilen karar seçim hukuku ve seçim yargısı yönünden etkisiz bir karardır denilmelidir. Nitekim, Anayasa Mahkemesi, Can Atalay kararında^[11],

“Sonuç olarak Anayasa Mahkemesinin 25/10/2023 tarihinde verdiği 2023/53898 başvuru numaralı karar sonrasında Hatay Milletvekili Şerafettin Can ATALAY hakkında kesin hükmün varlığından söz edilmesi hukuken mümkün olmadığından TBMM Genel Kurulunun 30/1/2024 tarihli 54. Birleşiminde Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 3/1/2024 tarihli ve E.2023/12611 sayılı yazısının Başkanlıkça okunmak suretiyle Genel Kurula bildirilmesi işlemi ile oluşan fiilî durum hakkında Anayasa Mahkemesince karar verilmesi mümkün değildir.”

şeklinde, adlî yargıda (ceza alanında) verilen bu tür bir kararın etki doğurmayacağı, Anayasal alanı ihlâl edemeyeceği, hukukî değil, ancak fiilî bir durum yaratabileceğini vurgulamaktadır. Benzer bir durum şu anda YSK ile adlî yargı (medenî yargı) arasında vardır. Adlî yargının, seçim yargısının alanına girdiği kabul ediliyorsa, verdiği karar etkisiz ve seçim hukuku bakımından sonuç doğurmayan bir karardır. YSK "Hukuk mahkemelerinin kararlarının icrası konusunda Kurulumuza, Anayasa ve yasalarla verilmiş herhangi bir görev ve yetki bulunmadığından yazının işlem yapılmaksızın mahalline iadesine oy birliğiyle karar verilmiştir" şeklinde bir açıklama yapmışsa da, bunun sonucu ve anlamı şu anda tam açık değildir. O sebeple de durum hukukî değil, fiilî bir durum olarak ortada durmaktadır.

• Nihayetinde, YSK hangi görüşte olursa olsun bunu ortada bırakmamalı, şu anda açıklamalı ve belirtmelidir. Şayet YSK, adlî yargıdaki bu kararın en azından şu anda bir etki doğurduğunu düşünüyorsa, kararını açıklamalıdır ki, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde en fazla üyeye sahip ikinci parti için bir seçim söz konusu olduğundan, ona giremeyecek bir duruma düşmesin. Aksinin kabulü, YSK’nın önce ses çıkarmayıp sonra Partiyi bilinçli olarak seçime sokmama davranışına sebep olacaktır. YSK, adlî yargıda verilen bu kararın seçim yargısı ve seçim hukuku anlamında bir etki ve sonucu olmadığı kanaatindeyse, onun da gereğini yaparak bu kaotik duruma son vermelidir. Çünkü, şu anda bir uyuşmazlık çıkmıştır, bu uyuşmazlık seçim yargısının önceki kararlarının geçerliliğini tartışılır hale getirmiştir.

Ç. İspat Hukuku Bakımından Değerlendirme

1. Genel Çerçeve ve Kavramlar

Konunun ispat hukuku ve bununla bağlantılı olarak gerekçe bakımından da değerlendirilmesi gerekli ve zorunludur. İspat şeklinde ifade ettiğimiz kavram, taraflar arasındaki uyuşmazlıkta, o uyuşmazlığın dışındaki tarafsız ve bağımsız olan/olması gereken üçüncü kişi niteliğindeki karar verici hâkimde, kararı vermesi için yeterli kanaat uyandırma faaliyetidir. İspat, uyuşmazlık konusu vakıaların sübut bulması, sabit olması, tespit edilmesi faaliyeti olup yargılamada altlama için önemli olan somut vakıaların gerçekliğinin bulunmasını ifade eder. Burada yapacağımız tüm açıklamaların, adlî yargının görevli olduğu kabul edilirse ihtimali üzerinden dikkate alınması gerekmektedir; değilse zaten yukarıda söylenenler geçerlidir.

Medenî yargılamada ispat çerçevesinde ispatın konusu nedir, kim, neyi, ne kadar ve ne ile ispat etmelidir sorularının cevabı tam ve doğru şekilde verilmelidir. Aksi halde sakat, eksik, yanlış bir ispat faaliyeti yürütülmüş olur ki, o da gerçeğin yanlış tespiti demektir. Yanlış gerçeklik üzerine, doğru bir hukukî nitelendirme ve hüküm tesis edilemez. Bu, hem mantıkî hem de çok temel bir hukukî durumdur. Çünkü, hukuk gerçeğin dışına çıkarsa adaletten uzaklaşıp zulüm halini alır «Da mini factum, dabo tibi jus» (Bana gerçekleri ver [ispatla], sana hakkı vereyim). Yine mantıktaki büyük önerme, küçük önerme, sonuç akıl yürütmesinin karşılığı, hukukta, hukuk kuralı (büyük önerme), somut olay (gerçeklik/küçük önerme) ve hüküm (sonuç). Mantıkta önermelerden biri yanlışsa sonuç da her zaman yanlış olduğu gibi, hukuk ve gerçeklik ilişkisinde de sapma olursa, hükmün yanlış olacağı aşikârdır.

Burada ispatın konusu nedir, bir davada ne ispat edilmelidir sorusunun cevabı kısaca, kural olarak davanın dayanağı olan vakıalar ispatın konusunu oluşturur demek gerekir^[12].

Peki bu vakıaları kim ispat etmelidir? Yani vakıalar yeteri kadar ispat edilemez ise (ki bu yeterlidir ifadesinden ne anlaşılması gerektiği aşağıda ayrıca açıklanacaktır) davacının davasının reddi gerekir. Medenî yargıda ceza yargısından farklı olarak, şüpheden sanık yararlanır benzeri, şüpheden davacı veya davalı yararlanır kuralı olmadığından, bir vakıa ispat edilemezse, bunun rizikosuna ispat yükü altında bulunan katlanır; duruma göre davacı ise davası reddedilir, davalı ise aleyhine dava kabul edilir. Kural olarak, vakıanın sonucundan lehine hak çıkartan ispat yükü altındadır (HMK m. 190). Somut uyuşmazlık olan davada (eğer adlî yargının görevli olduğu kabul edilirse), bunun tespiti kolaydır. Davacılar ileri sürülen hususlardan, vakıalardan lehlerine hukukî sonuç çıkardıkları ve yararlanacakları için ispat yükü altındadırlar. Usûl hukukunun aradığı ispat ölçüsü içinde ispat yüklerini yerine getiremezlerse talepleri reddedilmelidir.

Bu noktada karşımıza, ispat yükü altında bulunan hangi durumda ne kadar ispat etmeli, hâkimde ne derecede bir kanaat uyandırılmalı ve hâkim hangi ölçüde ispat gerçekleşirse karar vermeli sorusu çıkmaktadır. Bunun cevabı ispat ölçüsü ile ilgilidir^[13]. Yargılama hukukunda, kural olarak bir davada temel ispat ölçüsü “tam ispattır”. Yani hâkim, üzerine ispat yükü düşen tarafın, ileri sürülen vakıalar hakkında, deyim yerindeyse yüzde yüz o vakıayı ispat etmesini aramak durumundadır; aksi halde ileri sürülen vakıayı ve buna bağlı olarak davayı reddetmesi gerekir. Bu bir tercih veya takdir değil, doğrudan usûlî bir gerekliliktir. Ancak bazı durumlarda, ya kanunda açıkça belirtilerek veya durumun gereği olarak ispat ölçüsü düşürülmüş, “yaklaşık ispat” yeterli sayılmıştır. Özellikle tam ispatın beklenmesinin mümkün olmadığı ya da acele durumlarda ispat ölçüsü düşürülmektedir. Bunların başında da ihtiyatî tedbir, ihtiyatî haciz gibi geçici hukukî korumalar gelmektedir.

Bu genel açıklama kapsamında somut durumda Kurultay davasında ispat ölçüsü ne olmalıdır sorusunu, davanın esası ile tedbir konusunu ayrı ayrı ele alarak cevaplandırmak gerekir.

Söz konusu dava ispat ölçüsünün özel olarak düşürüldüğü bir dava değildir. Bu sebeple ileri sürülen iddiaların öncelikle ispata elverişli bir şekilde somutlaştırılması (HMK m. 194), daha sonra da bu somutlaştırılan hususların tam ve eksiksiz şekilde (hükmü ve gerekçeyi okuyanlar bakımından) evet bu böyle olmuştur açıklığı ile delillerle ispat edilmiş olması gerekir. Dava, kesin delille (senetle) ispatı zorunlu hususlardan olmadığından (HMK m. 200 vd.), her türlü delille ispat edilebilir. Ancak her türlü delille ispat demek, keyfî ve sübjektif iddialar, deliller ve bunların da genel geçer gerekçelerle ispat edileceği anlamına gelmez. Bu durumda, iddiaların, vakıaların içinde belge ile ispatı gerekenler belge ve senetle, tanıkla ispatı gerekenler objektif şekilde değerlendirilmiş tanık beyanlarıyla, diğer delillerle ispatı gerekenler o delillerle tam kanaat getirecek şekilde ispatlanmalıdır. Bu yapılırken de özellikle diğer tarafın ispat yükünü taşımasa dahi ortaya koyduğu deliller de dikkate alınarak karar verilmelidir.

İspat bakımından, bir silsile izlenecek olursa, (i) basit iddia, (ii) somut ve gerekçeli iddia, (iii) yaklaşık ispat, (iv) tam ispat şeklinde bir çizgi izlenebilir^[14]. “Ben alacaklıyım” demek basit, soyut bir iddiadır. Hukuk bu iddialarla hiçbir şekilde ilgilenmez ve onun üzerine hüküm inşa edilmez. “Ben şu tarihte, şu konuda yaptığımız sözleşmeye göre, şu sebeplerle şu kadar alacaklıyım” demek, somut, gerekçeli iddiadır. Hukuk bununla ilgilenir, ama bunun üzerine de hüküm inşa edemez. Çünkü, bu somut iddiaların somut delillerle yeteri derecede ispat edilmesi, gerçekliğinin ortaya konulması gerekli ve zorunludur. Bu somut iddia konusunda “tam ispat” aranıyorsa, kanunun aradığı ve gerekli gördüğü, hatta zorunlu kıldığı ispat araçları (deliller) ile hâkimde deyim yerindeyse, matematiksel bir benzetme ile ibrenin yüzde yüze vuracağı bir ispat gerçekleşmesi gerekir. Şayet ispat ölçüsü düşürülmüşse, bu da düşse düşse yaklaşık ispat seviyesine indirilebilir (çünkü, onun altı aslında ispatsızlıktır), o da yine benzetilecek olursa, ibrenin yüzde ellinin üzerine çıkmasıdır. Yani bir şeyin gerçekleşmiş olma ihtimalinin, gerçekleşmeme ihtimaline göre daha yüksek ihtimal olmasıdır.

Bir iddia ne kadar somut, gerekçeli, edebi, süslü olursa olsun, gerekli ispat araçlarıyla bu iki ispat seviyesinden birine ulaşmamışsa ispat edilmiş sayılmaz. İsterse sayfalarca gerekçe yazılsın, birçok şey alt alta konulsun, bunların gerçekliği ortaya konulamamışsa ispat yoktur; sadece zan, şüphe veya ispat edilmemiş iddialar vardır. Örneğin, bir kimse hakkında şu gün işe gelmedi, şu gün de gelmedi, hatta şu, şu günler de işe gelmedi, şu günler geç geldi, şu gün geldi ama şu saatte erken çıktı denilip somutlaştırılsa, ikna edici anlatılsa da, o kimsenin o belirtilen zamanlarda gelip gelmediği, kanunun aradığı ölçüde delillerle belgelenememiş veya ispat edilememişse, sadece dışardan bakıldığında çok gerçekçi bir görüntü yaratılsa da, hukuk nazarında bu ikna edici görünen açıklamalar hiçtir. İspatın da kural olarak tam ispat, ama duruma göre geçici hukukî koruma gibi durumlarda yaklaşık ispat seviyesinde olması aranır.

2. Kararın İspat Ölçüsü Kurallarına Uygun Olmaması

Somut olayda, Kurultay kararında ise bu belirtilen hususların gözardı edildiği, hatta yerleşik Yargıtay kararlarının dahi dikkate alınmadığı açıkça görülmektedir. Öncelikle tekrar belirtmek gerekir ki, ispat yükü, davayı açan ve Kurultay kararlarının iptalini isteyen taraftadır. Çünkü, buradan ortaya çıkan hukukî durumdan lehlerine sonuç elde edecek olan davacı taraftır.

Söz konusu davada, ispat yükü aynı zamanda somutlaştırma, hatta önemli ölçüde delil ikame yükü altında olan davacılardır. Davacıların iddialarını ortaya koydukları, bir kısmı soyut iddialar şeklinde kalsa da, belirli bir kısmı konusunda da somutlaştırma yükünü yerine getirdikleri karardan anlaşılmaktadır. Ancak davanın esası bakımından ispat yükünün yerine getirildiği söylenemez. Çünkü, ispat yükü altındaki davacıların davada aranan tam ispatı yerine getiremedikleri görülmektedir. Bu arada, davalı taraf aslında ispat yükü altında olmamasına ve ispat yükünü de üzerine almış sayılmamasına (HMK m. 191) rağmen, ispat bakımından daha güçlü bir noktadadır. Çünkü, hükümsüzlük kararı verilen Kurultaylar konusunda kesinleşmiş bir denetim mekanizması ve resmî, kesin belgeler mevcuttur. Kararları Anayasa’ya göre kesin olan seçim yargısının denetimi altında yapılan, kararlar alınan ve oluşan organlara karşı bir dava açılmaktadır. Dolayısıyla, davalının karşı ispat faaliyeti olarak ortaya koyduğu bu resmî ve kesin olan durumun, davacılar tarafından yine kesin ve tam bir şekilde bertaraf edilebilmesi gerekir.

Davalının bu kesin ve güçlü ispat durumuna karşı, onu çürütecek ve tam ispatı sağlayacak faaliyet ve delillerin olduğu söylenemez. Kararın, bu konuda asıl değerlendirmenin yapıldığı “Delillerin Değerlendirilmesi ve Gerekçe” başlığı altındaki açıklamalarında, önce adlî yargının neden görevli olduğu çok ayrıntısına girmeden açıklanmış, sonra da davanın esasıyla ilgili birleşen davalar hakkında gerekçe ortaya konulmuştur. Bu gerekçelerde esasa ilişkin asıl değerlendirmeler, Mahkeme kararının 14. sayfası ilâ 17 sayfasında yapılmaktadır.

Bu değerlendirmelerin önemli kısmı, mevcut davayla ilgili ve ilişkili olan hukuk ve ceza mahkemelerindeki başka davaların durumu ve safahati ile ilgilidir. Hatta somut gerekçe olarak açıklama yapılan 3 sayfadaki paragraflarda, arka arkaya bu safahat sıralanarak paragraflar “…talik edildiği anlaşılmaktadır” [Karar 14. sayfa sonu], “…müsnet suçu isledikleri iddiasıyla kamu davası açıldığı anlaşılmaktadır” [Karar, 15. sayfa ortası], “…talik edildiği anlaşılmaktadır” [Karar 15. sayfa sondan önceki paragraf], “…iddiasıyla kamu davası açıldığı anlaşılmaktadır” [Karar 16. sayfa başı] şeklinde tamamlanmıştır.

Kararda, bu derdest (ama kesinleşme bir yana, henüz karar dahi verilmemiş) davalar hakkındaki açıklamalardan sonra, özellikle siyasî partilerin demokratik esaslara göre çalışması gerektiğine ilişkin Anayasa ve kanun hükümlerine yer verilmiş, buradan TMK ve TBK’nın yorumla ilgili iki maddesi ile bağ kurulmuş, bunların ardından “Yukarıda açıklanan yasal düzenlemeler muvacehesinde…” [Karar 16. sayfa] denilerek “… dosyaya celp edilen Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/176 Esas, 2025/441 Karar sayılı dosyası, Ankara 26. Asliye Ceza Mahkemesinin 2025/582 Esas sayılı dosyası, İstanbul 45. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/254 Esas sayılı dosyası, İstanbul 72. Asliye Ceza Mahkemesinin 2025/439 Esas sayılı dosyası kapsamında toplanan deliller, ifade tutanakları ve resmi kurumlardan temin edilen bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde” şeklinde, delilleri tam tartışmadan, hangi dosyada neyin ispat edildiği ve neden tam ispat kapsamında kanaat oluştuğu belirtilmeden hükümsüzlük sonucuna varılmıştır.

Dikkat edilirse dayanak yapılan hukuk ve ceza mahkemesi dosyaları “Esas” numaralı olup karar numarası dahi yoktur. “Anlaşılmaktadır” diye bitirilen paragrafların, kararda yer verilen son kısımlarına bakıldığında da, bu davaların kesinleşme bir yana, henüz ciddî bir sonuç doğurmadığı da rahatlıkla görülmektedir. Anlaşılmaktadır denilen iki davada, duruşmalar talik edilmiş, yani ortada henüz ciddî bir sonuç yoktur; diğer iki ceza davasında ise henüz yargılaması devam eden, karardaki ifadeleri ile “iddiasıyla kamu davası açılmış”tır. Kısaca kesinleşme bir yana, henüz kararı dahi verilmemiş, bir kısmı usûlî aşamaları geçmemiş yargılamalardan hareketle, mutlak butlan gibi ağır ve aynı zamanda tüm Ülkeyi ilgilendiren bir karar verilmiş bulunmaktadır. Yine unutmamak gerekir ki, davalı taraf lehine kararları tartışma dışında olan kesinleşmiş seçim yargısının kararları mevcuttur. Henüz daha devam eden ve karar verilmemiş, sadece bir iddia aşamasında olup sonuçlanmamış davalar, kesinleşmiş seçim yargısının önüne geçirilmiştir. Burada seçim yargısının görevli olup olmamasını değil, onun kesin nitelikli önceki kararlarına karşı, halen devam eden davaların delil değerini belirtmeye çalışıyoruz.

Ayrıca hukukta “anlaşılmaktadır” ifadesi bir ispat ölçüsü değildir. Bu davaların açıldığının ve hangi aşamada olduğunun “anlaşılmış” olması, onlarla bir şeylerin ispat edildiği anlamına gelmez. Bu anlaşılmış durumun, neyi nasıl ispat ettiği ve Mahkemenin bunlardan nasıl bir sonuç çıkardığının ortaya konulması gerekir. Bu yaklaşım, tam ispatın dışında yaklaşık ispat ölçüsünü dahi sağlamaz. Çünkü, şayet bu şekilde dava açılması yeterli sayılacaksa, herkesin herkes hakkında asıl talebini haklı kılmak için önce belirli davaları açıp (ki özel hukukta buna hiçbir engel yoktur), sonra da kendi açtığı davaya dayanarak ispat ettim demesinin yolu açılmış olur. Örneğin, (B)’den alacaklı olduğunu iddia eden (A)’nın, (B)’ye karşı hiçbir dayanağı olmadan, daha önce dört-beş dava açmış olması, sonradan açtığı alacak davasında, “önceden dört-beş dava açtığına göre haklıdır” denilmesini sağlar mı? Bunun hukukî bir yol olmadığı ve hukukî sonucu olmayacağı açıktır. Ortalama bir davada dahi esas alınmayacak bir ispat (!) yönteminin bu kadar önemli bir davada esas alınması ise ayrıca sorunludur.

Esasen bunun, yani başka bir yargılamanın hukukî sonucunu derdest bir davada kullanmanın hukukî bir yolu vardır. Ama Mahkemenin o yolu kullanmak istemediği anlaşılmaktadır. Şayet mevcut davaların sonucunun, görülmekte olan bir davayı etkileyeceği, özellikle de doğrudan etkileyeceği düşünülüyorsa, yapılması gereken şey “bekletici sorun” yapmaktır (HMK m. 165). Zira, hukuk mahkemesinde görülen bir yargılamada hüküm verilmesi, kısmen ya da tamamen başka bir mahkeme ya da idarî makamdaki tespite bağlı ise, o zaman mahkeme, diğer mahkemenin veya idarî makamın kararını bekletici sorun yapabilir veya duruma göre ilgili tarafa dava açması veya başvuru yapması için süre verebilir. Hatta Yargıtay, başta Hukuk Genel Kurulu olmak üzere istikrarlı şekilde, ceza mahkemesi kararı hukuk mahkemesini etkileyecek ise adeta zorunlu bekletici sorun yapılması gerektiği şeklinde kararlar vermektedir^[15]. Fakat somut olayda Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Dairesi, Yargıtay’ın bu yerleşik ve müstakar kararlarını da gözardı ederek, ceza yargılamasının sonucunu bekletici sorun yapmadan, henüz ortada olan vakıalar sabit olmuş gibi devam eden yargılamaları esas alıp kesin delil kabul etmiştir. Bunun usûl doktrinindeki görüşlerle de, Yargıtay’ın bu yerleşik uygulamasıyla da izahı bulunmamaktadır. Kararda kullanılan terminolojinin usûl doktrini ve Yargıtay’ın yerleşik kararlarıyla tamamen zıt olduğu açıkça “anlaşılmaktadır”. Bu tür bir yargılama, alışılmış usûllerin, doktrin ve Yargıtay kararlarının dışında olduğundan sürpriz karar yasağını ihlâl de söz konusudur^[16].

Eğer Mahkeme bu davaları hükmüne esas almak istiyor, ancak bekletici mesele de yapmıyorsa (ki ceza davaları bakımından bu oldukça zordur), o zaman da o davalar içinde tartışılan hususları tek tek ayıklayıp inceleyip ara sorun olarak araştırıp doğruluğunu kendisi tespit etmelidir. Bu da yapılmamıştır. Şu soru durumu gayet net ortaya koymaktadır:

✔ Mahkemenin, hükmüne esas aldığı davalardaki iddialar kesin bir hal almış mıdır? Hayır!

✔ Mahkeme, bu iddiaların ispatı için söz konusu davaları bekletici sorun yapıp onların tespitini beklemiş midir? Hayır!

✔ Bunları yapmayan Mahkeme, kendisi bu iddiaların doğru olduğunu araştırıp tespit etmiş midir? Hayır!

Mahkeme uyguladığı bu ispat yöntemiyle üç hayırdan, iptal kararına sebep olacak bir “evet” çıkararak hukuk ve mantık ilkelerini zorlamaktadır. Mahkeme ispata esas aldığı henüz iddia aşamasındaki vakıalarla ilgili ne bekletici sorun ne ön ara sorun yapmış. Ancak buna rağmen iddiaları, kesin kabul edip hüküm vermiştir.

Bu haliyle karar tam ispatı sağlamadığı gibi, yaklaşık ispat seviyesinde dahi ispata dayanmamaktadır. Çünkü, diğer deliller bir yana, davalı taraf lehine kesinleşmiş ve başka bir merciye başvurulamayan seçim yargısı kararları mevcutken, ispat yükünü taşıyan davacı bakımından henüz usûlî aşamaları geçmeyen hukuk davaları ile yine henüz birer iddiadan ibaret olan açılmış ceza davaları mevcuttur. Davaların henüz karara esas alınıp alınmayacağı sorunu bir yana, en fazla yapılması gereken şey bekletici sorun yapmaktır, o da yapılmamıştır. Bunun yanında, bu davalar hükme esas alınacak olsa dahi, her birinin ayrıca içeriğinin değerlendirilerek bu davada neden kanaat uyandırmaya yarar olduğu da ayrıca belirtilmelidir. Madem söz konusu davaların kendisi bekletici sorun yapılmamıştır, o zaman içeriğindeki hususların ön sorun yapılarak mahkeme tarafından incelenip değerlendirilmesi gerekirdi. Fakat bunlar yapılmamış, sadece davaların dosya numaraları verilerek ne olduğu ve hangi aşamada bulunduğu hakkında açıklamanın ötesinde bir ispat değerlendirmesine de gidilmemiştir. Yaklaşık ispat konusu ayrıca aşağıda tedbirle ilgili kısımda da değerlendirilecektir.

Sonuç olarak, verilen kararın ne davanın esası bakımından tam ispatı ne de yaklaşık ispatı sağladığı söylenebilir.

D. Kararın Gerekçesi Bakımından Değerlendirme

Hüküm ve onun gerekçesi bir yargılamanın, usûl kurallarına ve gereklerine uygun, yargılama süreçleri tam işletilerek yerine getirilip getirilmediği, taraflara eşit davranılıp davranılmadığı, adil yargılama yapılıp yapılmadığı, hukukî dinlenilme hakkına ve sürpriz karar yasağına uygun bir karar verilip verilmediğini gösteren en önemli yargılama aşaması ve belgedir. Gerekçeli karar hakkı, hem Anayasa’da (AY m. 141) hem de HMK’da (HMK m. 297) açıkça düzenlenmiş ve adil yargılanmanın ayrılmaz parçası olan hukukî dinlenilme hakkının temel unsuru olarak kabul edilmiştir (HMK m. 27/2-c). HMK m. 27 hükmü, soyut, sübjektif, değil, “…kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini” aramaktadır. Ancak somut uyuşmazlıkta böyle mi olmuştur, aşağıda açıklanacaktır.

Türk milleti adına verilen, o sorumluluk ve görev anlayışıyla, doğru hukukî bilgi ve anlayışla objektif bir vicdanın yansıması olması gereken (AY. m. 138/1) hüküm, HMK m. 297/1-c’ye göre “Tarafların iddia ve savunmalarının özetini, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları, çekişmeli vakıalar hakkında toplanan delillerin tartışılması ve değerlendirilmesini, sabit görülen vakıalarla bunlardan çıkarılan sonuç ve hukuki sebepleri” kapsamalıdır. Somut olayda böyle gerçekleşmiş midir diye sorulduğunda şeklen bir kısmı gerçekleşmiş, ancak bir kısmının şeklen gerçekleşmediği, içerik olarak ise bu maddenin kapsamında belirtilere uyulmadığı görülmektedir. Şunu da belirtmek gerekir ki, istinaf mahkemesi ve temyiz mahkemesinde gerekçe daha önem taşımaktadır. Çünkü, hem denetim duruma göre hem de yeniden hüküm (karar) verilmektedir. Keza daha uzman ve kıdemli hâkimlerden oluşan heyetler söz konusudur. O sebeple beklenti ve yapılması gereken daha üst seviyededir^[17].

Öncelikle bu hükmün en önemli unsuru olan toplanan delillerin tartışılması ve değerlendirilmesi kararda mevcut olmadığı gibi, sabit görülen vakıaların tam olarak hangileri olduğu da belirsizdir. Her davada bu çok önemlidir, ancak Ülke gündemini, hatta belki geleceğini, Partinin durumunu, ortaya çıkacak sonuca göre yasama ve yürütmeyi etkileyecek bir kararda (hem de üst mahkeme olan istinaftaki kararda) bunlarda daha özenli, ayrıntılı ve dikkatli bir yol izlemek gerekli ve zorunludur. Kararın doğrudan kamusal ve yaygın, derin etkisi söz konusudur.

Bir hükmün şeklen var olması onu gerçek bir hüküm haline getirmez, bunun için hükmün yukarıda belirtilen tam bir içeriğe sahip olması gerekir. Şeklen verilmiş, ancak gerçek bir içerik taşımayan, görünürde unsurları olsa da, kanunun aradığı değerlendirmeler bulunmayan hüküm, en azından yetersiz ve kanunun aradığı içeriğe sahip olmayan, adalet duygusunu zedeleyen bir hükümdür. Hükmün gerekçesinde şeklî, alışılagelmiş kalıplar ve ifadeler üzerinden verilmiş, mevcut hukuk ve usûl kurallarına aykırı, hükmün gerçekten neden verildiği, taraf iddia ve savunmalarından birinin ötekine neden üstün tutulduğu, ispat faaliyetinin tam olarak nasıl gerçekleştiği, hâkimin/mahkemenin objektif olarak hangi maddî ve hukukî gerekçelere dayandığı anlaşılamıyorsa, anlaşılsa da, bilinen ve o güne kadar uygulanan hukuk içinde yorum ve anlamlandırmada şaşkınlık yaratacak içerikte ya da yetersizlikte ise, sübjektif değerlendirmelere dayanıyorsa, hükmün tatminkâr ve adil olmaması, yani hükmün yetersizliği (hatta sürpriz etkisi) karşımıza çıkar^[18]. Çünkü, böyle bir hükümde kanunun aradığı unsurlar içerik olarak bulunmadığı gibi, somut olayda altlama faaliyetini dahi sağlıklı yapmak mümkün değildir.

Şeklen bir hüküm mevcut olup da gerekçenin yetersiz, delil değerlendirmesinin eksik ve yanlış, hukukun söz yığını içinde kaybolduğu, tatminkâr ve ikna edici olmayan bu tür gerekçeler “görünürde gerekçe”, “kılıf gerekçe”, “sıfır gerekçe”, “soyut gerekçe”, “şeklî gerekçe”, “sözde gerekçe”, “matbu gerekçe” şeklinde ifade edilebilmektedir^[19]. Bu tür durumlarda gerekçe kağıt üstünde vardır, ama içerik olarak ve hukukî kabul edilebilirlik anlamında aslında gerekçe olmayıp bir lazımeyi yerine getirmektir.

Yukarıda açıklandığı üzere, karardaki yargı kolu/yolu ayrımı ve veriliş şekli bakımından yok veya etkisiz hüküm tartışması alanına da girecek bir sorunu vardır. Aslında bir hükmün geçersizliği (sakatlığı) hukuk devletinde, gerçek olma bir yana, tartışılması, hatta akla dahi gelmemesi gereken, kazara ortaya çıktığında da bir an önce düzeltilmesi, yanlışta ısrar edilmemesi, telafi edilmesi gereken durumlardır. Bu tür durumlarda üst yargı mercileri önlerine gelen karara vaziyet ederek, hükme, hukuka, hukuk devletine saygıyı ayakta tutmak için en kısa sürede gerekli doğru kararı vermelidirler. Çünkü, hüküm bir devletin hükümranlık hakkının, bağımsızlığının ve hukuk devleti oluşunun en önemli göstergelerinden biridir. Tarihe düşülen nottur. Roma’dan Osmanlıya kadar, hatta daha eski dönemlerden bir devlet ve toplumu anlamanın başlıca yollarından biri mahkeme kararlarıdır. Her hâkim karar yazarken, aynı zamanda aslında tarih de yazar.

Somut olayda, alışılmış ve yerleşmiş Yargıtay kararlarında vurgulanan hususların dışında denetime elverişli olmayan, soyut, ispat gereklerini yerine getirmeyen usûl kurallarına aykırı bir karar olduğu açıkça görülmektedir. Örneğin, yukarıda da vurgulandığı üzere, usûl hukukumuzda “anlaşılmaktadır” şeklinde bir ispat ölçüsü yoktur, karar ise usûl kurallarına aykırı olarak, henüz sabit olmamış (bekletici sorun, ön sorunda yapılmamış) ancak her nasılsa doğruluğu anlaşılmış bu ölçüye dayanmaktadır. Anlaşılmaktadır denilen temelde iki hukuk iki de ceza davasında, kesinlik bir yana henüz hüküm ve ciddî işlemler dahi yapılmamıştır. Hukuk davalarında usûlî süreçler dahi tamamlanmamış, bizzat karardaki ifadesi ile duruşmalar talik edilmiştir. Daha somut örnek vermek gerekirse, dayanak yapılan, usûlî işlemlerinin dahi tamamlanmadığı hukuk davalarının birinde, sağlık sorunları sebebiyle mazeret sunulması ve buna ilişkin işlemler on satırdan fazla bir açıklama ile anlatılmış bulunmaktadır. Bunun mevcut davaya en küçük etkisi ve katkısı yoktur. Bununla birlikte daha ciddî ve önemli tartışılması gereken hususlarda ayrıntı bir yana, hiçbir somut açıklama yapılmamıştır.

Henüz kesinleşmemiş, hatta daha usûlî süreçlerde olan davalardan hareketle “…dosyaya celp edilen Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/176 Esas, 2025/441 Karar sayılı dosyası, Ankara 26. Asliye Ceza Mahkemesinin 2025/582 Esas sayılı dosyası, İstanbul 45. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2025/254 Esas sayılı dosyası, İstanbul 72. Asliye Ceza Mahkemesinin 2025/439 Esas sayılı dosyası kapsamında toplanan deliller, ifade tutanakları ve resmi kurumlardan temin edilen bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde…” denilerek mutlak butlan kararı verilmiştir. Dikkat edilirse biri hariç, diğerleri hep “esas numarası” şeklindedir, yani karar verilmemiştir. Bu davaların içeriğinde ne vardır denildiğinde ise yukarıda da belirtildiği üzere bir kısmı henüz iddia olan, bir kısmında usûlî süreçlerin tamamlanmadığı, bir kısmında uzun uzun davada mazeret süreçlerinin anlatıldığı dosyalardır. Bu içerikteki aynı dosyalar birçok kez hükümde tekrar edilmiştir. İçeriğinde ispat unsurlarını taşımayan bu dosyalar, kaç kez tekrar edilirse edilsin, yukarıda da belirttiğimiz üzere, henüz teknik anlamda ispat edilmeyen şeylerden hareketle “anlaşılmaktadır” şeklinde ispat yöntemi hukukumuzda, tam ispat bir yana yaklaşık ispatı dahi karşılamamaktadır. Ve yukarıda belirttiğimiz üzere, yine göz önünde tutulması gereken şey, bir tarafta seçim yargısının kesinleştirdiği, Anayasaya göre artık tartışılamayan ve sürelerin de çoktan geçtiği kesin vakıa ve hukukî durumlar, diğer tarafta bu muğlak, soyut değerlendirmeler yer almaktadır. Yani Mahkemenin gerekçeleri, kesinliği aşmak bir yana, o kesinlik karşısında onu aşacak belirlilikte dahi değildir.

Hukukta altlama şöyle yapılır: Önce maddî vakıalar (yani gerçek/Veritas) tam ve doğru tespit edilir, bunlardan emin olunur. Daha sonra bu maddî vakıalarla bağlantılı hukuk kuralı bulunur. Nihayet bunlar arasındaki ilişki (ispat, delil, bir taraf delilinin diğerine sütün tutulmasının sebepleri, gerçeğin somut olarak nasıl tespit edildiği, bunlarla bağlantılı hukukî sebepler ve hukukî değerlendirme şeklinde) kurularak hüküm verilir, gerekçe oluşturulur. “İddia edilmiştir”, “denilmiştir”, “belirtilmiştir”, “anlaşılmaktadır” gibi ifadelerle hüküm kurulamaz. Bu tür gerekçeler yukarıda da ifade edildiği üzere, görünürde, soyut, formül, matbu, şeklî gerekçe olarak ifade edilmektedir; hatta özünde gerekçesizlik şeklindedir. Doktrinde, hatta yargı kararlarında, bu ifadeler yeni de değildir; bu tür gerekçeler için bu ifadeler öteden beri kullanılagelmektedir.

Bunların yanında, madem ki Mahkeme kendisini görevli görmüş, meseleyi de özel hukukun kapsamında çözüme ulaştırmaya niyetlenmiştir, o zaman da o kapsamdaki yerleşik karar ve uygulamaları esas almalıdır. Yargıtay’ın özel hukukta bu tür durumlarda genel yaklaşımı, “etki kuralı” gereğince, oy kullanmayan, engellenen ya da usûlsüzlük olan durumlarda, bunun genel kurul sonucuna etkisinin ne olacağının da araştırılması gerekmektedir. Yargıtay’ın derneklerde, birliklerde, şirketlerde, sendikalarda buna ilişkin farklı kararları vardır. Bunun için bir içtihat arama programına girip bakmak yeterlidir. Mahkemenin kendisini görevli sayarken özel hukuk yaklaşımını sergileyip içeriği uygularken bu yerleşik görüşleri uygulamaması da bir çelişkidir. Bu sebeple şayet Parti Kurultayındaki oylamalarda bir sorun olduğu düşünülüyorsa en azından etki kuralının da tartışılıp değerlendirilmesi gerekmektedir. Kaldı ki, kapalı bir şekilde yapılan oylamada ortaya çıkan etkiyi de tespit gerçek anlamda neredeyse imkânsızdır. Kararda özel hukukta çok bilindik bu durum dahi tartışılmamıştır.

Bu kadar önemli bir davada gerekçenin bu şekilde olması hukuk devleti, hukukî dinlenilme hakkı, sürpriz karar yasağı ve adil yargılanma hakkı bakımından oldukça düşündürücüdür.

E. Geçici Hukukî Koruma/Tedbir Sorunu Bakımından Değerlendirme

Yukarıda ortaya çıkan davanın esas bakımından temel usûl sorunları ve açık yanlışlıkları yanında, en temel ve açık yanlışlık geçici hukukî koruma olarak verilen ihtiyatî tedbir kararındadır. Tedbir kararının farklı yönlerden değerlendirilmesi gerekmektedir. Aşağıda tedbirle ilgili sorunlar ve bunun doğurduğu sonuçlar ayrı ayrı ele alınacaktır.

1. İhtiyatî Tedbir Kararına Karşı Kanun Yolu Açıktır, Yargıtay’a Başvurulabilir

Burada verilen BAM kararındaki tedbire ilişkin olarak kanun yoluna (Yargıtay’a istinafen) başvurulabilir mi? Bu soruya lafı uzatmadan, kestirmeden “teeddütsüz evet” demek gerekir. Usûl, kanun yolu ve tedbir hukukunu pek bilmeyenler veya bu konuda tam bir değerlendirme yapmayanlar ilk başta, temyiz edilemeyen kararları düzenleyen HMK m. 362/1-f hükmünde yer alan “Geçici hukuki korumalar hakkında verilen kararlar” ifadesinden hareketle, bölge adliye mahkemesinden gelen geçici hukukî koruma kararlarına karşı Yargıtay’a başvuru imkânının olmayacağını söyleyeceklerdir, söylemektedirler. Ancak durum öyle değildir.

Bu hüküm yanında, HMK m. 391/3’de ihtiyatî tedbir kararının reddine karşı “kanun yoluna” başvurulabileceği düzenlendiği gibi, m. 394/5’de de tedbir kararına karşı itirazdan sonra da, “kanun yoluna” başvurulabileceği açıkça düzenlenmiştir. Burada öncelikle istinaf denilmemiş, kanun yolu denilmiştir, buna dikkat etmek gerekir. Kanun yolu istinaf ve temyizdir. Ancak velev ki, burada istinaf yoluna başvurulur denilseydi de sonuç değişmezdi.

Bu konu ikili bir ayrıma tâbi tutularak incelenmelidir. Şayet ilk derece mahkemesince bir tedbir kararı verilmiş ve bu istinaf incelemesinden geçmişse, artık bu karara karşı kanun yolu, yani temyiz kapalıdır. Çünkü, kanun koyucu tedbir gibi acil ve kısa sürede karar verilmesi gereken hususları tamamen denetimsiz bırakmak istememiş, ancak sürgit en sonuna kadar da devam etmesini sakıncalı bulmuştur. Fakat bölge adliye mahkemesi, ilk derecenin kararını denetlemek ve incelemek için değil, ilk defa kendisi tedbir kararı veriyorsa, bu durumda ilk defa verilen bu karara karşı kanun yolu açıktır. Zira, bu alt derecenin kararını denetim üzerine verilen tedbir kararı olmayıp ilk defa verilen bir tedbir kararıdır. Yargıtay, sadece denetim mahkemesi iken, bölge adliye mahkemeleri ise, hem denetim hem hüküm mahkemeleridir. O sebeple Yargıtay kural olarak temyiz incelemesi yapar ve onama bozma kararı verir, kural olarak kendisi ayrıca hüküm vermez. Bölge adliye mahkemeleri ise, ilk derece kararını denetler, eğer kararı esastan yerinde bulmazsa, kaldırır ve yeniden hüküm de verebilir. İşte bu kapsamda aynı zamanda ilk defa tedbir kararı verme yetkisi de vardır. Zaten BAM’da kararında kendisinin bu konuda yetkili olduğunu belirterek bu kararı vermiştir. Ama tedbiri denetim üzerine değil, ilk defa tedbir kararı vermiştir.

Bölge adliye mahkemesi ilk defa tedbir kararı veriyorsa, burada artık adeta ilk derece sıfatıyla karar veriyor demektir. Kanun koyucu önceki kanun olan 1086 sayılı HUMK’dan farklı olarak 6100 sayılı HMK’da geçici hukukî koruma kararlarının mutlaka denetimden geçmesini arzu etmiş ve kanun yolunu açmıştır. O sebeple, istinafın da ilk defa verdiği ihtiyatî tedbir ve ihtiyatî haciz kararlarına karşı kanun yolu olarak Yargıtay’a başvuru imkânı vardır. Burada Yargıtay yapacağı incelemede teknik anlamda temyiz değil, istinaf incelemesi yapacaktır. Nitekim bunu başta biz ve doktrinde konuyla ilgili çalışma yapanlar geçmişten bugüne açıkça ifade etmiştir^[20].

Sonuç olarak, Ankara Bölge Adliye Mahkemesinin vermiş olduğu tedbir kararına karşı istinafen Yargıtay’a başvuru konusunda bir tereddüt yoktur. Aksi halde hak arama özgürlüğü zedelenmiş olacaktır. Bir derecede tedbir kararına karşı tanınan kanun yolu imkânı, diğer derecede aynı karar verildiğinde tanınmaz ise bunun eşitlik ve hak arama özgürlüğü ile açıklanması mümkün değildir.

Bu karara karşı bölge adliye mahkemesi üzerinden Yargıtay’a kanun yoluna (istinafen) başvurulmalıdır. Şayet bölge adliye mahkemesi, yukarıda yapılan tüm açıklamalara rağmen, bu istinaf talebini reddederse, o zaman da, redde karşı kanun yolu süreci işletilmelidir (HMK m. 346/2, ayrıca m. 366 atıf hükmü). Bölge adliye mahkemesi bu durumda mutlaka dosyayı ve dilekçeyi Yargıtay’a göndermek zorundadır.

2. İhtiyatî Tedbir İçin Şartlar Oluşmamıştır, Yaklaşık İspat Gerçekleşmemiştir

İhtiyatî tedbirin temel şartlar HMK m. 389’da şu şekilde belirtilmiştir: “Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir”. Tedbirle ilgili iki önemli şart söz konusudur: Birincisi, tedbire esas bir hakkın olması; ikincisi, bir tedbir sebebinin bulunması. Ayrıca bu ikisinin de en az yaklaşık ispat seviyesinde ispat edilmesi.

Buradaki hak nedir sorusu sorulmalıdır. Örneğin, taşınmazla ilgili bir tedbirde, taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkı, miras hakkı, sınırlı aynî hak vs. söz konusu olmalıdır. Yani adlî yargı içinde karar verilebilecek ve tasarruf edilebilecek bir haktan söz edilebilmelidir. Somut olayda bir partinin kurultayında yapılan seçim ve kararlarla ilgili bir tartışma ve uyuşmazlık vardır. Ancak burada, her şeyden önce özel hukuktan kaynaklanan hak değil, seçim hukukundan kaynaklanan, adeta kollektif bir hak söz konusudur. Yine uyuşmazlık konusu yapılan hususlar seçim hukuku kapsamında denetlenmiş ve kesinleşmiştir. O sebeple tedbire esas hak nedir diye sorulduğunda, cevabı muallaktadır. Bu hakkın özel hukukun alanına giren bir hak olmadığı kabul edilirse, zaten tedbirin temeli yoktur.

İkinci olarak, tedbir sebebinin bulunması ki, o da mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin (i) önemli ölçüde zorlaşacağından ya da (ii) tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya (iii) gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesidir. Gerçekten böyle bir durum var mıdır? Kurultayın üzerinden üç yıl gibi uzun bir süre geçmiş, parti tüm organları ile faaliyetini sürdürmüş, gerek parlamentoda gerekse başka mecralarda organlarıyla var olmuş, görevlerini anayasal çerçevede yapmış, seçimlere girmiş, bu seçimlerde çok yüksek bir oy almış, bugüne kadar gelmiştir. Bir parti için bu kararın verilebilmesi, yani önemli ölçüde zorluk, imkânsızlık, büyük ve ciddî bir sakınca gibi haller nasıl oluşmuştur ve oluşacaktır?

Hem iptal edilen Kurultay’da alınan kararlar hem de daha sonra girilen seçimler seçim yargısının gözetim ve denetiminde gerçekleşmiş olup bu sakıncalar görülmemişken, adlî yargıda hem de ilk derece de tamamlanıp istinaf aşamasındayken ortaya çıkan sakıncanın somut olarak belirtilmesi gerekir. Ancak kararda bunlardan söz edilmemiştir.

Kararda tedbirle ilgili olarak açıklanan bir paragraflık gerekçe şudur: Mutlak butlanla sakatlanan bir Kurultay vardır, kamu düzeninin korunması gerekmektedir, ayrıca HMK m. 357’ye göre de bölge adliye mahkemelerinin tedbir kararı vermelerine engel bir durum yoktur; kararın niteliği de dikkate alındığında tedbir kararı verilmesi gerekmiştir (Bkz. Karar s. 17). Tedbir kararı vermesindeki istisnaî yetkiye ilişkin HMK m. 357 hükmünü kararına yazan Mahkeme, HMK m. 391/2-b’de yer alan “Tedbirin, açık ve somut olarak hangi sebebe ve delillere dayandığı”nın tedbir kararında belirtilmesi hususunu gözardı etmiştir. Karardan hiçbir somut gerekçe ve tedbire özgü açıklık yoktur.

Somut gerekçe olarak asıl kararın verilmesini gerektiren sebepler ileri sürülebilir. Ancak orada da, yukarıda ayrıntılı ve tek tek açıklandığı üzere, henüz daha kesin karar bir yana, nihaî kararı dahi verilmemiş, hiçbir ispat faaliyetinin tamamlanmadığı, bir kısmında duruşmaların ertelendiği, diğerlerinde iddia aşamasında bulunan (karar numarası dahi almamış) yargılamalar oluşturmaktadır. Yine Yargıtay’ın yerleşik kararlarına göre, bu tür durumlarda olsa olsa en fazla bekletici sorun yapılacak yargılamalar söz konusudur. Mahkeme bu yargılamaların mevcut davaya etkisi olduğunu düşünüyorsa, ancak bekletici mesele yapılması yönünde karar tesis etmesi gerekirken, aceleyle hem asıl hükmü hem de tedbir kararını vermiştir.

Yukarıda ispat faaliyeti açıklanırken yaklaşık ispatın ne demek olduğu belirtilmiştir. Mevcut kararın, tam ispatı sağlamadığı aşikârdır, ancak yaklaşık ispat seviyesinde bir ispat faaliyeti de yoktur. Karar, halen devam eden, duruşma taliklerinin olduğu, henüz iddia aşamasındaki davalardaki iddia ve isnatların doğru olma ihtimali üzerinden tesis edilmiştir. Hukuk faraziyelerle değil, ispatla ilgilenir. Davada karar verilecekse tam ispat, tedbirde karar verilecekse yaklaşık ispat söz konusu olmalıdır. Ancak, kararda “…kararın niteliği ve doğuracağı sonuçlar göz önüne alınarak asıl ve birleşen dosyalarda davacıların ihtiyati tedbir taleplerinin kabulüne karar vermek gerekmiştir” şeklinde hiçbir somut, açık ispat faaliyeti içermeyen, soyut ve genel bir gerekçeyle bu kadar önemli ve ciddî tedbir kararı verilmiştir.

Sonuç olarak, verilen tedbir şartlarını taşımayan aynı zamanda ispat bakımından da sorunlu bir karardır.

3. Sonucu Baştan Sağlayıcı, Esası Çözen ve Tedbir Hukukuna Aykırı Karar Verilmiştir

Hukuk yargılamasında genel bir kabul ve ilke olarak “sonucu baştan sağlayan tedbir kararı verilemez” düşüncesi hâkimdir. Bu görüş hem doktrinde hem de Yargıtay sık sık dile getirilmektedir^[21]. Esasen bu ilkenin ve görüşün çıkış noktası ve temel kabulü doğrudur. Ancak zaman zaman yanlış uygulanmakta, aslında sonucu baştan sağlamayan birçok durumda da, yargı organları bunu gerekçe yaparak aslında tedbir kararı verilmesi gereken talepleri reddetmektedirler. Biz bu gerekçenin yerli yersiz ve somut olayın özellikleri dikkate alınmadan sık sık kullanılmasını doğru bulmuyoruz. Bunun olmadık sonuçları da doğabilmektedir.

Somut olayda ise sonucu baştan sağlayıcı karar nedir denilirse tam da onun bir örneği ile karşı karşıyayız. Verilen tedbir kararı, hukuken asıl hükmü öne çeken, fiilen ise asıl hükümden daha fazlasını önden sağlayıcı niteliktedir. Karar bu sebeple birçok yönden temel hukuk hataları içermektedir. Tedbir kararı şu şekildedir:

“… ihtiyati tedbir taleplerinin KABULÜ ile mutlak butlanla sakatlanmış 4-5 Kasım 2023 tarihli kurultay ile göreve gelen genel başkan Özgür Özel'in, Merkez Yönetim Kurulu üyelerinin, Parti Meclisi Üyelerinin ve Yüksek Disiplin Kurulu Üyelerinin tedbiren görevden uzaklaştırılmalarına ve 4-5 Kasım 2023 tarihli kurultay öncesi görevde bulunan genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu ile Parti Meclisi ve Yüksek Disiplin Kurulu üyelerinin karar kesinleşinceye kadar TEDBİREN GÖREV ÜSTLENMELERİNE/GÖREVE İADELERİNE,

Öncelikle bilindiği üzere, kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili aynî haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m. 350/2). Çünkü, bu konularda hüküm kesinleşmeden icra gerçekleştiğinde, karar üst yargı organlarınca kaldırıldığında veya bozulduğunda telafisi olmayan, geriye dönülemez, kaos oluşturacak sonuçlar ortaya çıkabilir. Örneğin, bir boşanma davasında karar verildiğinde, ama henüz kesinleşmeden nüfusa işlenirse, eşler boşanmış sayıldıklarından yeniden evlenebilirler; fakat karar bozulursa çifte evlilik durumu ortaya çıkar. Keza bir taşınmazın tapu kaydının iptal ve davacı adına tescil kararı hemen icra edilirse, davacıya mülkiyet geçer o da başkalarına satarsa, karar bozulsa da, davalı iyiniyetli üçüncü kişilerden malı geri alamaz. Bu sebeple kanun koyucu bu alanlarda kesinleşmeden icraya izin vermemiştir.

Somut olaydaki tedbir kararı ile bu hükmün arkasına dolanılmaktadır. Bunun hukukîliği tartışmaya açıktır. Asıl hüküm kendi başına icra edilemezken, ondan daha zayıf tedbir kararıyla icra engeli aşılmakta, tedbir, asıl hükmün dahi önüne geçirilmektedir. Bu konunun daha iyi anlaşılabilmesi için şu sorunun cevabını vermek yeterlidir: Örneğin, aile mahkemesi, bir boşanma kararı verdiğinde, karar kesinleşinceye kadar da bu boşanmanın tedbiren nüfusa kaydedilmesine izin verse ne olur? Şüphesiz böyle şey olur mu denilecektir. Somut olayda tam da bunun benzeri bir durum karşımızda durmaktadır. Denilebilir ki, boşanma davasında da tedbir kararları verilebilmektedir. Evet verilebilmektedir, ancak asıl inşaî hüküm ve onun doğrudan sonuçları için değil, nafaka, velâyet gibi geri döndürülebilir durumlar için tedbir kararı verilebilmektedir, boşanma kararının kendisi tedbirin konusu olmaz, olamaz. Oysa somut olaydaki karara bakıldığında yukarıda asıl hükümde göreve döndürülmesine karar verilen eski genel başkan ve parti organlarında görev alanlar, tedbiren ve hemen asıl hükümden önce göreve iade edilmektedir. Hatta kararda tedbiren görevi üstlenmeleri ifadesi yeterli görülmemiş, ayrıca “göreve iadelerine” şeklinde boşluk dahi bırakılmak istenmemiştir.

Bu şekildeki tedbir kararı, asıl hükmü de aşkındır. Tedbirin amacı, yukarıda da belirtildiği üzere ortaya çıkacak sakınca ve tehlikeyi, gecikmeden kaynaklanan sorunları ortadan kaldırmaktır. Oysa burada tedbir kararı karşısında tam bir belirsizlik durumu ortaya çıkmakta, tedbir verilmese oluşmayacak tehlike, sakınca, soru ve sorunlar doğacaktır. Bunlardan birkaçını sıralayacak olursak:

• Yukarıda da belirtildiği üzere, bu kararla birlikte 2023 Kurultayı öncesine, yani 2020 Kurultayına dönüldüğüne göre, şu anda CHP’de o tarihten beri kurultaysızlık ve organsızlık durumu mu söz konusudur? Eğer öyleyse Partinin seçime girmesinde sorun oluşacak mı?

• Bu sakıncaları gidermek için tedbiren atanan yönetim gerekli tedbirleri alacak mı, almazsa sorumluluğu ne olacaktır?

• Yönetim gerekli tedbirleri almazsa, partinin aslî iradesi olan üyeler ve delegeler harekete geçerek duruma vaziyet edebilir mi? Çünkü, onlara yönelik doğrudan bir karar mevcut değildir, olması da mümkün değildir.

• Bu tedbir kararıyla birlikte, 2023 ve sonraki Kurultaylarda seçilmiş ve halen tedbiren dışarda tutulan yönetimin ve organların durumu nedir? Kendileri hakkında kesinleşmiş bir karar olmadığına göre, tamamen görevleri sona ermiş sayılır mı, yoksa askıda mıdır? Eğer öyleyse seçim hukukuna göre, tedbiren atanan yönetimle, seçimle gelen önceki yönetimin hukukî durumları nedir? Bu konuda karar yetkisi kimdedir?

• Verilen bu kararın Partinin parlamentodaki üyelerine, yerel yönetimlerine vs. etkisi ne olacaktır?

Bu soru, sorun ve tartışmalar daha da artırılabilir. Kanunun, bizatihi sakınca ve sorunları ortadan kaldırmak için kabul ettiği geçici hukukî korumaların ve tedbirin, bizatihi kendisinin bu kadar sorun doğurmasının şüphesiz izahı yoktur. Bu dahi tedbirin aslında yanlışlığını ortaya koymaya yeterlidir. Hukuk ve karar sorun çözer, yeni ve daha büyük sorunlara sebep olmaz. Burada olması gereken şey, bu açık ve büyük sorunlara engel olmak bakımından Yargıtay’ın tedbir kararını acilen gözden geçirmesidir.

Tedbir kararının, sonucu baştan sağlayıcı ve tedbir hukukuna aykırı diğer bir yönü ise, tedbire karar verilirken, mümkün olduğunca taraflardan bağımsız şekilde, tedbir konusu şeyi onların tasarrufu dışında tutmak ve korumaktır. Nitekim HMK m. 391/1’de “Mahkeme, tedbire konu olan mal veya hakkın muhafaza altına alınması veya bir yediemine tevdii ya da bir şeyin yapılması veya yapılmaması gibi, sakıncayı ortadan kaldıracak veya zararı engelleyecek her türlü tedbire karar verebilir.” derken dikkat edilirse, mümkün olduğunca tedbir konusu şeyi korumayı, üçüncü kişi yediemine tevdi edilmesini, zararın engellenmesini, mevcut durumun korunmasını vs. esas almıştır. Somut olayda ise bunun tam zıddı yapılmış, ihtilaf halindeki taraflardan birisi tedbiren göreve getirilmiştir. Şayet bir takdir kullanılacaksa ve tedbir kararı verilecekse ve illa taraflardan birinin duruma nezareti isteniyorsa, o zaman da olsa olsa mevcut yönetimin belirli sınırlamalarla göreve devamı mümkün kılınabilirdi. Çünkü, mevcut durumda seçim hukukuna ve seçim yargısına göre, yetki sahibi olan mevcut yönetimdir. Eğer bu tercih edilmeyecekse de, onun da birçok sakıncası olsa da en azından kararın kesinleşmesine kadar her iki taraftan da bağımsız ve tarafsız, üzerinde tereddüt olmayan bir yönetimin tedbiren atanması tercih edilmeliydi. Bunların hiçbirisi yapılmamış, en sorunlu yöntem benimsenmiş; uyuşmazlığın taraflarından biri seçim hukuku da gözetilmeyerek görevlendirilmiştir.

Diğer yandan bu tedbirin uygulanması da sorunludur. Tedbirin uygulanabilmesi için öncelikle icra kabiliyetinin olması ve ilgili organlarca bunun gereğinin yerine getirilmesi gerekmektedir. Örneğin, tapu iptal ve tescil, bunun yanında müdahalenin men’i kararı ile ecrimisil kararı verildiğinde (ve kesinleştiğinde), tapu iptal ve tescil için bunu yerine getirme mercii tapu sicilidir. Tahliye ve ecrimisilin tahsilinde ise icra dairesinden talepte bulunulabilir. İcra memurunun gidip taşınmaz başında taşınmazı yeni malike teslim etmesi, tapu sicil memuru tescil etmedikçe mülkiyetin kayden geçirilmesi sonucunu doğurmaz. Ya da boşanma davasında nüfusa işlenmedikçe, boşanma hükmü hukuk aleminde tam varlık kazanmaz, icra memuru ancak nafaka, çocuk teslimi, tazminat bakımından görevlidir. Somut olayda verilen tedbir kararında da, seçim yargısının alanına giren bir işlem yapılması gerekmektedir ki, bunun farkında olan Mahkeme, “gereği için Yüksek Seçim Kuruluna, Ankara İl Seçim Kuruluna, Çankaya 4. İlçe Seçim Kuruluna ve Ankara Valiliğine gönderilmesine” şeklinde karar vermiştir. Fakat buna karşı Yüksek Seçim Kurulu ise, "Hukuk mahkemelerinin kararlarının icrası konusunda Kurulumuza, Anayasa ve yasalarla verilmiş herhangi bir görev ve yetki bulunmadığından yazının işlem yapılmaksızın mahalline iadesine oy birliğiyle karar verilmiştir" şeklinde bir açıklama yapmıştır. O zaman deyim yerindeyse yukarıda verilen tapu iptal ve tescil yönünden kararın adeta tapu sicilince icra edilmemesine benzer bir durum ortada durmaktadır. Böyle bir durumda icra memurunun taşınmazın başında, taşınmazı malik olduğuna karar verilene teslimi, tescil işleminin yapıldığı anlamına gelmez, icra memuru bu anlamda diğer yetkili mercilerin yetkilerini kullanamaz. İcra memuru YSK’nın yerine geçerek işlem yaparak fiilî durum meydana getiremez.

4. Tedbir Kendi Kapsamı Dışında Uygulanamaz ve Sonuç Doğuramaz

Tedbir kararı, geçici bir durumdur. Şu anda Mahkemece, yukarıda açıklanan sorunlu yapısına rağmen, atanan organlar kalıcı ve sürekli olarak değil, tedbiren atanmıştır. Son Kurultayda seçilen yönetimin ve organların görevlerinin sona ermesine karar verilmişse de, henüz kesinleşmiş bir hüküm olmadığından mutlak anlamda bir sona erme değildir, sadece tedbiren uzaklaştırmadır. Nitekim kararda “… genel başkan Özgür Özel’in, Merkez Yönetim Kurulu üyelerinin, Parti Meclisi Üyelerinin ve Yüksek Disiplin Kurulu Üyelerinin tedbiren görevden uzaklaştırılmalarına ve 4-5 Kasım 2023 tarihli kurultay öncesi görevde bulunan genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu ile Parti Meclisi ve Yüksek Disiplin Kurulu üyelerinin karar kesinleşinceye kadar TEDBİREN GÖREVİ ÜSTLENMELERİNE/GÖREVE İADELERINE…” denilmektedir.

Yanlış da olsa bu karadan çıkartılması gereken sonuçlar ve kullanılacak diğer imkânlar şu şekilde belirtilebilir^[22]:

(a) 2023 Kurultayı ile göreve gelen genel başkan ve organlar bakımından henüz karar kesinleşmediğinden mutlak anlamda ve kalıcı olarak görevden alma söz konusu değildir. O sebeple kesinleşmedikçe, sadece görevleri askıdadır. Çünkü, görevden uzaklaştırma “tedbiren” verilmiştir, davanın sonucuna göre tekrar dönebileceklerdir. Keza dava sonuçlanmasa dahi, tedbirin kaldırılması halinde de yine görevlerine dönmeleri söz konusudur. Dolayısıyla, Mahkemece atanan yönetim, tedbiren uzaklaştırılan yönetimin tümüyle görevi sona ermiş gibi davranıp tasarrufta bulunamaz. Böyle bir davranışa karşı gerekli yollara başvurulabilir. Bu sebeple, tedbiren uzaklaştırılan organların önceki aldığı kararlar da yok sayılamaz, ortadan kaldırılamaz, zorunluluklar dışında bu yönde işlem de yapılamaz. Bunların tümü hem tedbirin mahiyetine hem de yukarıda verilen yanlış da olsa tedbir kararının içeriğine aykırıdır.

(b) Kurultaydan önceki (2023 öncesi) genel başkan ve parti organları “tedbiren” atanmışlardır. Şu anda kalıcı değildirler. Karara göre ancak “… 4-5 Kasım 2023 tarihli kurultay öncesi görevde bulunan …” organların görevlendirilmesi mümkün olup bunların yerine atama vs. yapılması mümkün değildir. Karar, 2023 Kurultay öncesini esas alarak belirleme yapmış; yeni bir atama ve organ oluşumuna izin vermemiştir. Bu sebeple bir yenileme işlemi değil, geriye dönüş ve dondurma işlemi söz konusudur. Bunun aksine olacak şekilde, yeni organ oluşturulması, yeni isimlerle kurullar oluşturulması mümkün değildir. 2023 öncesi kurallardaki bulunan kişilerle çalışılmak ve işlerin yürütülmesi söz konusudur. Aksi hem tedbirin mahiyetine ve kanuna hem de yukarıda zikredilen kararda belirtilen hususa açıkça aykırı olur.

(c) Tedbiren atanan yönetim, ancak tedbir mahiyetinde, daha çok mutad ve zorunlu işleri yapabilir. Bunun dışında kalıcı, sürekli ve Partinin iradesini ileriye yönelik etkileyecek işlemler yapamazlar, aksi takdirde zaten sorunlu tedbirin icrası da sorunlu hale gelir. Bu sebeple, görevden tedbiren uzaklaştırılan yönetimin kararlarını yok sayan, tümüyle etkisizleştiren ya da siyasî rekabet içinde yapılacak işlemler tedbire ve karar aykırı olacaktır.

(d) Bu kapsamda mevcut yürüyen hukukî süreçler bakımından da tedbiren atanan yönetimin tasarrufta bulunması, bu hukukî süreçlerden esaslı şekilde feragat, kabul ve benzeri şekilde işlemler tesis etmesi mümkün değildir. Hatta tedbiren görevden alınan organlar ile tedbiren görevlendirilen organlar arasında açık menfaat çatışması olduğundan, bu hukukî süreçler ve işlemler için ayrıca iş kayyımı niteliğinde bağımsız kişilerin görevlendirilmesi gerekmektedir. Yargıtay bu tür durumlarda sürecin yürütülmesi için kayyım atanmasını farklı kararlarında açıkça vurgulamakta ve bunu kamu düzeninden saymaktadır^[23]. Burada da açık menfaat çatışması bulunduğundan, kamu düzeninden kabul edilen bu konuda tedbiren atanan organların hukukî süreçler bakımından tasarrufu geçerli olmayacaktır. Bu yönde yapılmış bir tasarruf varsa da, sonuç doğurmayacaktır.

(e) Tedbiren görevlendirilen organların iş, işlem ve kararlarına karşı, onları atayan ve icra eden makamlara her zaman gerekli yollara başvurulabilir. Çünkü, yukarıda açıklandığı üzere Mahkeme tarafından tedbiren atandıkları için bu tedbirin gereğini yapıp yapmadıkları her zaman başvuru konusu olabilir; aksinin kabulü, tedbiri tedbir olmaktan çıkarır ki, bu tedbirin mahiyetine aykırı olduğu gibi, Mahkemenin kararı tedbiren vermiş olduğunu da gözardı edip tedbiri kalıcı karara eş değer kılmak demektir. Zaten sorunlu olan tedbir, bu sefer asıl kararın dahi önüne geçmiş olur.

(f) Gerek tedbire itiraz gerekse kanun yolları bakımından, bu kararın sonuçları ve icrası bakımından menfaati zedelenen herkes gerekli yollara başvurabilir. Menfaati zedelen herkes kavramına Partinin tedbiren görevden alınan organlarının üyeleri, delegeleri, hatta üyeleri de dahildir. HMK m. 394/3 tedbire karşı koymak bakımından çok açıktır. Tedbirin icrasında da “ilgili” kavramına giren herkes, bu icra işlemi ve tedbirle ilgili uygulamalara karşı gerekli yollara başvurabilir. Bu basit bir usûl ve icra bilgisidir. Bu çerçevede, gerektiğinde Mahkemeden tedbirin değiştirilmesi ve kaldırılması da istenebilir. Madem ki, tedbir HMK hükümlerine göre verilmiştir, o zaman HMK’ya göre teminat karşılığı, hatta durum ve şartların değiştiği ileri sürülerek tedbirin kaldırılması veya değiştirilmesi talep edilebilir. Özellikle tedbiren atanan yönetimin, kalıcı işlemler yapması, üyeleri olumsuz etkileyecek ayrımcılık gibi yollara başvurması, olumsuz etki doğuracak açıklama ve beyanlarda bulunup tarafsızlığını bozması, siyasî rakipleri aleyhine çalışması gibi durumlarda bu her zaman talep edilebilir.

(g) Yönetim yetkisi aynı zamanda harcama yapmak, malî tasarrufta bulunmak anlamına da gelmektedir. Dolayısıyla şu anda bu çerçevede ve hatta yönetimle ilgili zararların ortaya çıkması ihtimali mevcuttur. HMK m. 392 gereğince “İhtiyati tedbir talep eden, haksız çıktığı takdirde karşı tarafın ve üçüncü kişilerin bu yüzden uğrayacakları muhtemel zararlara karşılık teminat göstermek zorundadır. Talep, resmî belgeye, başkaca kesin bir delile dayanıyor yahut durum ve koşullar gerektiriyorsa, mahkeme gerekçesini açıkça belirtmek şartıyla teminat alınmamasına da karar verebilir”. Karar, oldukça önemli sonuçları olan ve yukarıda açıklandığı üzere tedbirin şartlarını da sağlamayan, hukuka uygunluğu tartışmalı bir karardır. Sadece birkaç kişiyi değil, önemli bir kitleyi doğrudan etkileme ve aleyhe durumlarda zarar verme potansiyeli vardır. Madem ki karar HMK hükümlerine göre verilmiştir, bu kararın teminat karşılığı verilmemiş olması ciddî bir sorundur. Dikkat edilirse, hükümde asıl olan teminat gösterme zorunluluğudur. Aleyhine karar verilenler lehine seçim yargısının kesin kararları varken verilmiştir. Böyle bir durumda oldukça yüksek bir teminat ödenmesi de sağlanmalıdır.

(h) Tedbiren yönetim üstlenenler, ancak tedbir sınırları içinde iş ve işlemleri yapabilir. Bu çerçevede tüzel kişiliğin menfaatini koruyacak her türlü tedbiri almaları gerekli ve zorunludur. Söz konusu bir siyasî parti olsa da, yönetimi tedbiren devralanların partinin dış işleyişinde siyasî rekabetin gereklerini yerine getirse de, partinin iç işleyişinde objektif, bağımsız ve tarafsız kalmaları gerekmektedir. Şu anda görevde tedbiren bulunan yönetim ve organlar adeta Mahkeme adına hareket etmektedirler. O sebeple karşı tarafla, görevden tedbiren uzaklaştırılanlarla, hatta diğer kişilerle ilgili kalıcı iş ve işlemleri kural olarak yapamazlar. O zaman tedbiren değil, kalıcı işlemler yapılmış olur; hüküm kesinleşmeden bu mümkün değildir.

(i) Tüzel kişiliğe tedbiren yönetim atanmış olması, tüzel kişiliğin aslî iradesini ortadan kaldırmaz. O sebeple, kanun, diğer mevzuat ve tüzel kişiliğin iç düzenlemeleri kapsamında gerekli süreçlerin işletilmesine, genel iradesinin devamına engel yoktur. Tedbir kararında hangi organların görevden uzaklaştırıldığı hangi organların tedbiren göreve atandığı açıkça belirtilmiştir. Bu sebeple Partinin genel iradesini temsil eden üye ve delegelerle, onların iradesi hakkında bir engelleme yapılamaz. Bu hem karardaki düzenlemeye hem de tedbirin niteliği ve tedbir hükümlerine aykırı olur. Partinin aslî üst iradesi tüzel kişiliğin geleceği hakkında aslî söz sahibidir, bunun ortadan kaldırılması demek, Anayasaya aykırı şekilde ve oradaki süreçler işletilmeden Partinin fiilen etkisizleştirilmesi ve kapatılması demektir. Bu kapsamda, gerekli görülüyorsa, yeni bir Kurultayın toplanması gibi işlemler de gerekli şartlar sağlanarak yapılabilir. Özellikle Partinin seçime girmesi, haklarından mahrum kalması riski varsa, bunu tedbiren atanan yönetimin de yapması, Partinin menfaatini korumak adına gerekli olduğu gibi, şayet yönetim yapmıyorsa tüzel kişilik genel iradesinin gerekli süreçleri işleterek bu yolu açması mümkündür. Tedbir kararının buna engel olduğu söylenemez.

Sonuç

Yukarıda yapılan açıklamalardan sonra şu temel sonuçları burada belirtmekte yarar vardır:

1. Karar hem esası hem de verilen tedbir kararı bakımından tartışmaya çok açık ve sorunlu bir karardır.

2. Kararda görev olarak ifade edilse de, aslında ciddî bir yargı yolu/kolu sorunu mevcuttur. Kararın ortaya çıktığı andan bugüne kadar farklı hukuk alanlarından uzmanlar kararın bu yönden açık şekilde hatalı olduğunu vurgulamaktadır. Seçim yargısının alanına girilerek ve kesinleşmiş seçim süreçleri yok sayılarak karar verildiği şeklinde çok net eleştiriler mevcuttur.

3. Bu konudaki aslî tartışmaları anayasa, kamu ve seçim hukuku alanında çalışanlara bırakmakla birlikte, kararın veriliş şekli, gerekçesi ve sonuçları da dikkate alındığında, özellikle gerekçenin bu konuda tatminkâr olmaması karşısında, konunun seçim yargısının alanına girdiğini söylemek gerekir. Verilen bu karar, atipik, hukukumuzda aslında karşılığı olmayan, hukuk düzenimizde yer bulması ve izahı zor bir karardır. Bunu baştan bilerek ve kabul ederek tüm yorumları yapmak gereklidir. Bizim bu çalışmada usûl hukuku sorunlarına girmiş ve incelemiş olmamız, kararın yargı yolu/kolu bakımından doğru olduğundan ve doğru bulduğumuzdan değil, şeklen de olsa adlî yargının medenî yargı bölümünde bir kararın bulunmasındandır.

4. Parti Kurultay’ında bazı sorunların olması, hatta bunların suç oluşturması başka bir şeydir, bunun için Kurultay’ın ve kararların geriye dönük olarak iptali başka bir şeydir. Sorumlular hakkında gereği yapılabilir, ilgili hukukî süreçler işletilebilir. Ancak seçim yargısı denetiminden geçmiş, kesinleşmiş bir sürecin mutlak butlanla hükümsüz sayılıp iptali başka bir şeydir.

5. Yargıtay’ın bu tarz durumlarda (sendikalar, dernekler, birlikler, şirketler vs.) çok sık ve farklı tüzel kişilikler için kabul ettiği etki kuralı gereğince, olanın sonuca etkisi ve sonucu değiştirme durumu araştırılmadan karar verilmesi de hatalıdır; en hafif haliyle eksik ve yetersiz incelemedir.

6. Uyuşmazlığın seçim yargısının alanına girmesine rağmen adlî yargıda (medenî yargı içinde) karar verilmesi söz konusuysa, YSK’nın boşanma kararı veya taşınmaz ya da alacak davası hakkında karar vermesinden, sulh hukuk mahkemesinin, ağırlaştırılmış müebbet hapis kararı vermesinden hiçbir farkı yoktur. Açık yargı yolu/kolu ihlâli olduğunda ise, bunun Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından dahi giderilemeyecek bir temel anayasal sorun olduğu ortaya çıkmaktadır. Çünkü, YSK denetiminden geçmiş işlemlerin kesinliği karşısında bu tür yargı kolu/alanı sorunu çıkmayacağı ön kabulü ve Anayasa düzenlemesi söz konusudur. Anayasa böyle açık ihlâlin olmayacağı kanaatiyle bu hususu düzenlememiştir. YSK, Anayasanın yargı bölümünde değil yasama bölümünde düzenlenmiştir. Bu durum yargının, adeta yasama alanına girip yetki, yargı yolu ihlâli dışında kuvvetler ayrımı ihlâli anlamına da gelmektedir. Bu tür durumlarda gerek yabancı doktrinde gerekse konuyla ilgili Türk doktrininde, verilen hükmün duruma göre yok, en azından etkisiz (yani icar edilemez, uygulanamaz) hüküm sayılabileceği kabul edilebilmektedir, bu potansiyeli vardır. Nitekim Mahkemenin kararını, “gereği için” başta YSK olmak üzere seçim organlarına göndermesi yönünde karar vermesine karşı, YSK’nın ise, bizim adlî yargı organlarının kararlarını icra etmemiz söz konusu değil, şeklinde açıklaması da buna işaret etmektedir.

7. Bu sorunun eninde sonunda YSK’nın önüne geleceği kuvvetle muhtemeldir. Özellikle bir erken seçim kararı söz konusu olursa, bu karar durumu doğrudan etkileyecektir. O sebeple, asıl icra makamı olarak YSK’nın ya bu kararın seçim yargısı ve seçim hukuku bakımından bir etkisi olmayacağını ya da Mahkeme kararına göre hareket edileceğini açıklaması önemli ve gereklidir. Birincisi, kararın seçim yargısı bakımından etkisiz bir karar olduğu anlamına gelecektir. İkincisinde ise, birçok sorunla karşılaşılacaktır. Örneğin, Partinin kurultaysız kalmanın sonuçlarıyla karşılaşması ve seçime girememesi ihtimali ortaya çıkabilir. O sebeple YSK bu kanaatteyse bu görüşünü açıklayarak, en azından bu sorunun giderilmesinin yolunu açmalıdır. Aksi halde şu anda sessiz kalıp daha sonra partinin seçime girmesine engel olursa, bu bilinçli şekilde bir soruna ve mağduriyete sebep olmak anlamına gelmektedir. Böyle durumlarda Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında da dikkat çekildiği üzere, yargı organlarının ihmalî ve yanlış davranışlarından dolayı hak sahiplerinin haklarından mahrum bırakılması sonucu doğacaktır.

8. Verilen BAM kararına bakıldığında 20 sayfadan oluşan, ancak asıl gerekçe kısmının 14 ilâ 16. sayfalarda yer aldığı bir karardır. Burada da gerekçe yapılan hususların hemen hemen hepsi, henüz karar aşamasına gelmemiş, esas numarası ile yürütülen hukuk ve ceza davaları olduğu görülmektedir. Kararın gerekçesinde, bu yargılamaların safahatları anlatılmış, hatta bir dosyadaki mazeret meselesi üzerinde aslında sonuca etkili değilken (normla bir mahkeme kararında dahi pek rastlanmayacak şekilde) uzun uzun durulmuştur. Fakat dosyaların bir kısmında henüz usûlî işlemler dahi tamamlanmamıştır. Ceza dosyalarında ise henüz karar verilmemiş ve iddialardan ibaret bir durum söz konusudur. Mahkemenin temel gerekçesi olarak, bu yargılamaların safahati anlatıldıktan, hatta bazılarında duruşma talikleri olduğu belirtildikten sonra ilgili paragrafların sonunda, sanki bir ispat gerçekleşmiş gibi “anlaşılmaktadır” denilmiştir. Usûl hukukumuzda, kaç dosya olursa olsun, hüküm verilmemiş, hatta kesinleşmemiş dosyalar hükme esas alınmaz, ispatı gerçekleştirmiş olmaz, hele ki “anlaşılmaktadır” şeklinde bir ispat yöntemi de yoktur.

9. Yerleşik Yargıtay uygulamasında neredeyse istisnasız şekilde, özellikle bir ceza davasının sonucunun hukuk davasını etkileyeceği düşünülüyorsa, o zaman bu dosyaların “bekletici sorun” yapılması gerektiği sürekli ve ısrarlı olarak vurgulanmaktadır. Mahkeme bu dosyaların sonucunun mevcut Kurultay davasını doğrudan etkilediğini düşünüyorsa, en fazla bekletici sorun kararı vermesi gerekirdi, hatta Yargıtay’a göre bu zorunludur. En basit ticarî dosyalarda, asliye hukuk davalarında dahi uygulanan bu temel yöntem, bu kadar önemli davada uygulanmamış, gözardı edilmiştir.

10. Ayrıca, gerekçede bu dosyalar dışında somut, açık, kesin bir delil bulunmamakta, genel geçer matbu ifadelerle gerekçe ifade edilmektedir. Kararın gerekçesine bakıldığında, ne usûl hukukumuzda normal bir davada esas alınan “tam ispat” ne de sınırlı durumlarda ve geçici hukukî korumalarda dikkate alınan “yaklaşık ispat” şartı karşılanmıştır. Sadece ayrıntılandırılmış, ispat niteliği olmayan bazı iddialar ve henüz kesinleşmemiş, hatta karara bağlanmamış bazı ihtimaller üzerinden hüküm ve tedbir verilmiştir.

11. Karar bu kapsamda gerekçe yönünden de oldukça zayıftır. Anayasa ve özellikle Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda belirtilen gerekçenin temel unsurları mevcut değildir. Çünkü, somut, açık, davacıların delillerin davalı tarafın delillerine neden üstün tutulduğu belirtilmemiş, ifade edilen dosyaların somut olarak Kurultay sonucunu nasıl etkilediği açıklanmamıştır. Özellikle adil yargılanmayla bağlantılı “hukukî dinlenilme hakkı” kapsamında kararın somut ve açık olarak gerekçelendirilmesi gerekmektedir. Bazı davaları arka arkaya sıralamak usûl hukuku anlamında bir gerekçe oluşturmamaktadır. Doktrinde ve yargı kararlarında, bu şekilde denetime elverişli olmayan gerekçelere “soyut gerekçe”, “görünürde gerekçe”, “formül veya matbu gerekçe”, “sözde gerekçe”, “şeklî gerekçe” denilmektedir. Oysa bu kadar önemli bir davanın gerekçesi, oldukça kapsamlı ve altlama faaliyetini tam karşılaması gerekir.

12. Özellikle verilen tedbir kararı geçici hukukî koruma hukuku bakımından birçok sorunu içinde barındırmaktadır. Her şeyden önce belirtmek gerekir ki, bu tedbir kararına karşı kanun yolunun açık olduğu konusunda bir tereddüt yoktur. Şayet, ilk derece mahkemesi bir tedbir kararı vermiş, bölge adliye mahkemesi bunu istinafen incelemişse, bu istinaf kararına karşı Yargıtay yolu, temyiz yolu kapalıdır. Ancak, ilk defa bölge adliye mahkemesinde ve istinaf aşamasında bir tedbir kararı verilmişse, henüz bu karar bir kanun yolu denetiminden geçmediğinden ilk derece kararı gibidir, buna karşı Yargıtay’a başvurulabilir ve buradaki inceleme istinafen yapılan bir incelemedir. Şayet bölge adliye mahkemesi tedbire karşı başvurulacak bu yolu kapatmak isterse HMK m. 346 ve 366 çerçevesinde bu kararına karşı Yargıtay’a başvurulabilir. Yargıtay’ın da bunun üzerine acele bir incelemeyle karar vermesi gerekir. Kanun yolunun kapatılması, açıkça hak aram özgürlüğü ihlâlidir. Bölge adliyesi tedbir kararı verirken, bu kanunda açıkça yazmasa da, yasak değil denilerek tedbir yetkisini kabul edip, ancak denetime gelince kanun yolu ifadesini sadece istinaf olarak daraltıp denetimi mümkün kılmamak başlı başına çelişki olur.

13. Tedbir bakımından HMK m. 389’un şartlar oluşmamıştır. Ayrıca yukarıda açıklandığı üzere yaklaşık ispat şartı da sağlanamamıştır. Kaldı ki, Mahkeme de sadece istinaf incelemesinde de tedbir kararı verilebileceğinin gerekçesini yazmış, onun dışında tedbire ilişkin ciddî bir gerekçe yazmamış, yaklaşık ispatı sağlayıcı açıklama yapmamıştır. Mahkeme mutlak butlan kararı varsa, kamu düzeni gereği tedbir kararı da verilmelidir faraziyesinden hareket etmiştir.

14. Tedbir kararı sonucu baştan sağlayıcı, hem de oluşacak kesin karardan daha fazlasıyla öne çeken bir karardır. Bu açıdan tamamen yanlış ve tedbir hukukuna aykırıdır. Yargıtay, hatta bölge adliye mahkemeleri daha hafif durumlarda dahi sonuca etkili karar olmayacağı gerekçesiyle bu tür talepleri reddederken, burada sonucu da aşan bir karar verilmesi, tüm bu yerleşik görüş ve kararlara aykırıdır.

15. Tedbir kararının nasıl uygulanacağı ve etkisi sorunu da vardır. Normalde bir tedbirin amacı bir sorunu geçici olarak çözmekken, çalışmanın içerisinde bu tedbirin ortaya çıkartacağı en az altı yedi bağımsız sorun ortaya konulmuştur. Sorun çözmesi gereken tedbirin, kendisinin büyük bir sorun olması hukuken çözümsüz bir sorundur.

16. Kişilik haklarına (keza aile hukukuna, taşınmaz malların aynına) ilişkin kararlar kesinleşmeden icra edilemezler, tedbiren dahi mümkün olmaz. Örneğin, tapu iptal ve tescil davasında, tedbiren tasarrufu engelleyici kararlar verilebilir, ancak tescil anlamına gelecek mülkiyeti değiştirici kararlar tedbiren verilemez. Yine bir boşanma davasında nafaka ve velayete ilişkin tedbir kararı verilebilir, ancak boşanma kararının geçici de olsa nüfusa kaydı kararı verilemez. Oysa Kurultay kararında, bazı geçici tedbirler alınmakla yetinilmemiş, adeta hüküm kesinleşmiş gibi, asıl hükümdeki hususlar tedbire aktarılmıştır.

17. Şayet bir tedbir kararı verilecekse o zaman da tedbirin, objektif koruyucu niteliği olmalıdır. Bu sebeple uyuşmazlığın tarafları ve menfaati zıd olanlar arasından birilerini tedbiren görevlendirmek olmamalı, Partide bağımsız ve tarafsız kişilerden bir atama yapılmalıdır. Bu da yapılmamıştır.

18. Tedbir kararı verilirken HMK hükümlerine göre kural olarak teminat alınması zorunludur. Özellikle bu tedbirin yaygın etkisi, malî kaynakların da kullanılması söz konusu olduğundan, ortaya çıkacak zararları karşılamak için teminat alınması zorunludur. Bu da yapılmamış bu kadar önemli etkisi olan karar teminatsız verilmiştir.

19. Tedbir kararı ile birlikte 2023 Kurultayında seçilen organların görevi tamamen sona ermemiş, tedbiren atananlar da tam ve mutlak olarak görevlendirilmemiştir. Ortada olsa olsa tüm sorunlarına rağmen tedbiren görevlendirilmiş bir yönetim söz konusudur. Bunun sonucu olarak, bu karar yine de geçerli sayılacaksa 2023 Kurultayı ile gelen organların durumu şu anda askıdadır, ancak asıl kararın kesinleşmesi ile kesin halini alabilir. Tedbiren atananlar ise ancak tedbirle sınırlı bir konumdadırlar; onların da kalıcı bir etki doğuracak konumları şu anda yoktur.

20. Tedbiren atanan yönetim adeta Mahkeme adına işlem yaptığından, tedbiren yaptıkları iş ve işlemlere karşı gerekli hukukî yollara başvurulabilir, hem atayan hem görevlendiren merciye karşı gerekli süreçler işletilebilir.

21. Tedbiren görevlendirme ve atama HMK hükümlerine göre olduğu için, tedbirin her zaman kaldırılması, değiştirilmesi talep edilebilir. Özellikle tedbiren atanan yönetimin, kalıcı işlemler yapması, ayrımcılık anlamında süreçler işletmesi, siyasî rakiplerini tasfiye yönünde hareket etmesi, tüzel kişiliğin menfaatlerini ihlâl etmesi halinde durum ve şartların değişmesi sebebiyle tedbirin kaldırılması, değiştirilmesi her zaman talep edilebilecektir.

22. Tedbiren tüzel kişilik için yönetim atanmış olması, tüzel kişiliğin aslî iradesini ve o iradeyi temsil edenlerin durumunu ortadan kaldıramaz ve onun yerine geçemez. Mahkeme kararında da bu yönde bir belirleme yoktur. O sebeple, ilgili mevzuat ve tüzel kişiliğin iç düzenlemeleri kapsamında, süreçlerin işletilmesine, genel iradesinin devamına, karar almasına engel yoktur. Mahkeme kararı da bunu kapsamamaktadır. Kaldı ki bu şekilde bir yöntem ve işlem fiilen tüzel kişiliğin aslî iradesini ortadan kaldırmaktır, bu da örtülü kapatma anlamına gelir. Bu sebeple gerekli görülüyorsa, yeni bir Kurultayın toplanması gibi işlemler de gerekli şartlar sağlanarak yapılabilir; hatta seçime girememe gibi bir risk varsa bu aynı zamanda bir zorunluluk da oluşturabilir. Geçici yönetimler, tüzel kişilik genel ve temel iradesinin yerine geçemez; kalıcı etki oluşturacak işlemlere sebebiyet veremez. Bu durum tedbirin niteliğine aykırıdır.

Dipnotlar

Tarihsel Arka Plan

Türkiye Cumhuriyeti’nin seçim ve siyasi partiler tarihi oldukça çalkantılı süreçlerle şekillenmiştir. 1924 Anayasası döneminde gerek CHP gerekse Demokrat Parti yönetiminde seçim güvenliği ve siyasi partilerin serbestçe faaliyet gösterebilmeleri bakımından sayısız müdahale gerçekleşmiştir. Örneğin 1925’te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası Bakanlar Kurulu kararıyla kapatılmış, 1930’da Serbest Cumhuriyet Fırkası kendini feshetmek zorunda kalmıştır. Çok partili hayata geçilebilmesi için 1940’ları beklemek gerekmiştir. Tek parti dönemi olmasına rağmen, 1938 tarihli Cemiyetler Kanunu’na tabi olarak 1945’te Milli Kalkınma Partisinin kurulmasına izin verilmiş, ardından 6 ay sonra kurulan Demokrat Parti yine aynı Kanuna tabi olarak izinle dernek statüsünde kurulmuştur. 1946’da izin sistemi kaldırılmış ve hemen seçime gidilmişse de bu seçimler, kanunundaki güvence eksiklikleri nedeniyle seçim yolsuzluklarıyla anılmış ve CHP iktidarı devam etmiştir.^[1]

Şaibeli seçimler sonrasında, yine CHP iktidarında 1950’de reform yapılmış ve yeni Milletvekilleri Seçim Kanunu’nunda çeşitli güvenceler, özellikle de yargı denetimi güvencesinin de sağlanmasıyla Demokrat Parti iktidara gelebilmiştir. Ancak partilere ve seçimlere doğrudan veya dolaylı müdahaleler Demokrat Parti döneminde de devam etmiştir. 1953’te “CHP’nin Haksız İktisaplarının İadesi Hakkında Kanun” isimli bir Kanun çıkarılarak CHP’nin malvarlıklarına el koyulmuş, hemen seçim öncesinde 1954’te de Millet Partisi Ankara 4. Sulh Ceza Mahkemesi kararıyla feshedilmiştir. Seçim Kanunu’nda yapılan değişikliklerle muhalefetin iş birliği yapması ve seçim dönemleri dışında toplantı gösteri özgürlüklerinin kullanılması da engellenmiştir. Yine DP iktidarında, 1960 yılında TBMM’de kurulan, “CHP’nin yıkıcı, gayrı meşru ve kanun dışı faaliyetlerini” araştırmakla görevli kılınan ve DP’li 15 üyeden oluşan Tahkikat Encümeni adeta bir ihtilal organı gibi olağanüstü yetkilere sahip olmuştur.^[2]

Bu tarihsel tecrübe, serbest seçime dayalı çoğulcu demokrasinin ilk adımları için iki önemli şey söylemiştir: Birincisi, siyasi partilerin kuruluşu, faaliyetlerinin serbestliği ve özerkliği keyfiliğe bırakılamayacak şekilde öngörülebilir anayasal ve yasal güvencelerle korunmalıdır. İkincisi, serbest seçimlerin yapılabilmesi için yine anayasal ve yasal güvenceler detaylı bir biçimde tanımlanmalı ve yargısal gözetim altında seçimler yapılmalıdır. Nitekim 1961 Anayasası bu çerçevede, siyasi partileri dernekler statüsünden çıkarıp ayrı bir anayasal statüde güvenceleriyle birlikte tanımlamıştır. Siyasi partilere herhangi bir idari ya da adli merci eliyle müdahale edilemesin diye gerek faaliyetleri gerekse mali açıdan denetimi Anayasa Mahkemesine (AYM) bırakılmıştır. Sadece genel ya da mahalli seçimler bakımından değil, ülkedeki kamusal nitelikli pek çok seçim, yargı güvencesi altında olsun diye özel bir yargı kolu, seçim yargısı oluşturulmuş, bunun en tepesinde de anayasal bir kurum olarak Yüksek Seçim Kurulu kurulmuştur.

AYM, bu tarihsel arka planı yansıtır bir biçimde Venedik Komisyonun Siyasi Parti Düzenlemeleri Üzerine İlkelerine atıfla şöyle diyor: “Komisyon, partinin iç işleyişine ilişkin kurallarla ilgili olarak; bunların en sağlıklı şekilde parti tüzüğü ya da partinin ayrıntılı biçimde kabul ettiği ilkeler yoluyla düzenlenebileceğini, partinin iç işleyişine ilişkin hususların genel olarak devlet müdahalesine kapalı olması gerektiğini belirtmiştir. Komisyona göre bazı devletler, siyasi partilerin demokratik bir toplumda sahip olduğu önem doğrultusunda parti içi demokrasiyi sağlamak amacıyla belli konularda bazı yükümlülükler öngörmekteyse de, buna ilişkin düzenlemelerin esası ve uygulanabilirliği özenle değerlendirilmeli, ayrıca söz konusu düzenlemeler siyasi partilerin kendi iç işleyişlerine ilişkin faaliyetlerine gereksiz bir müdahaleyi engellemek amacıyla sınırlı olmalıdır. Komisyon, kamu otoritelerinin siyasi partiler üzerinde aşırı kontrol ve denetim fonksiyonu üstlenmekten kaçınması gerektiğini vurgularken üyelik, parti kongre ve toplantılarının sayısı ve sıklığı ya da yerel teşkilâtın faaliyetleri gibi konularda yapılacak düzenlemeleri, geniş denetim yetkisine örnek olarak göstermiştir. Siyasi partilerle ilgili düzenlemeleri uygulayacak olan otoriteler yönünden ise Komisyon; yetkili otoritelerin hem yasal düzeyde hem de uygulamada tarafsızlıklarının garanti altına alınmış olması, düzenlemelerde verilen yetkinin sınırları ve kapsamının açıkça belirlenmesi ve yetkili organların, kuralları tarafsız ve keyfi olmayan bir biçimde uygulamasının sağlanması gerektiğini ifade etmiştir. Bu bağlamda Komisyon, siyasi partiler üzerindeki bürokratik kontrolün azaltılması ve şeffaflık ile kurumsal güvenin sağlanması amacıyla siyasi partiler üzerindeki denetim yetkisinin yürütme organından ayrı, bağımsız bir otoriteye verilmesi gerektiğini de belirtmiştir”.^[3]

Kanunilik Ölçütü Gereği, Siyasi Partiler Kanunundaki Diğer Kanunlara Yapılan Göndermeler Kıyas Yoluyla Genişletilemez

Hak ve özgürlüklere müdahale gerek İHAS (md 8.9.10.11) gerekse AY (md 13) gereği kanunla öngörülmüş olmak zorundadır. Hak ve özgürlüklerin güvencesi olan kanunilik ölçütü gereği ve siyasi partilerin demokratik hayatın vazgeçilmez unsurları olmasından hareketle, AYM, Siyasi Partiler Kanunu’nda (SPK) yer alan ve Dernekler Kanunu ile Medeni Kanun’a atıf yapan hükümlerin son derece dar bir biçimde yorumlanması ve uygulanması gerektiğini belirtmekte, SPK’da açıkça verilmiş bir yetki/görev ya da başı sonu belirli bir tanımlama bulunmadıkça, yollama yapılan diğer Kanunların hükümlerinin kıyas yoluyla siyasi partilere uygulanamayacağının altını çizmektedir. Zira haklara müdahale ve sınırlama getiren hukuk kurallarının şekli anlamda yasayla öngörülmüş olmasının yanı sıra belirlilik ilkesine de uygun olması gerekmektedir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılıdır. Gerek gerçek gerekse tüzel kişiler, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların devlete hangi müdahale yetkilerini sağladığını, kanundan öğrenebilme olanağına sahip olmalıdır.

Bu nedenle AYM örneğin, Siyasi Partiler Kanunu’nun 118. md’sindeki^[4] ve 29. md’sindeki^[5] atıflara dayanarak, süresinde il kongresini yapmayan başvurucu partinin il teşkilâtı yönetim kurulu başkanı olan birinci başvurucu hakkında İl Dernekler Müdürlüğünün, Dernekler Kanunu’nun 32. md’sindeki idari para cezasını uygulamasını ve bu cezanın sulh ceza hakimliği tarafından iptal edilmemesini değerlendirmiştir. 2015 yılında sonuçlanan bu davada AYM, siyasi partiye yönelik bu müdahalenin hukuk devletinde olması gereken belirlilikte kanunla tayin edilmediği sonucuna ulaşmış ve “kanunilik ölçütüne” aykırı bularak Anayasanın 68. md’sinde yer alan siyasi parti örgütlenme özgürlüğü bakımından ihlal kararı vermiştir.

AYM’ye göre: “5253 sayılı Kanun’un (yürürlükteki Dernekler Kanunu) 32. maddesinin birinci fıkrasının, genel kurulu toplantıya çağırmayan veya toplantıyı mevzuata uygun yapmayan yöneticiler hakkında cezai müeyyide öngören (b) bendinin, siyasi partilerin her kademedeki kongrelerini toplantıya çağırmayan veya kongreleri mevzuata uygun yapmayan siyasi parti sorumluları hakkında da uygulanması mümkündür.”^[6] Ancak AYM bu tür atıfların dar yorumlanması gerektiğinin altını çizmektedir; Mahkemeye göre, SPK’da “ceza müeyyideleri” bakımından derneklerle ilgili hükümlere atıf yapılmış olsa da “ceza müeyyidelerinin uygulanma usulü ve bu kapsamda müeyyideleri uygulayacak merci” bakımından herhangi bir atıf yapılmamıştır, dolayısıyla bu tür atıflar yetki/görev ve usul bakımından başka mercilere yetki ve görev veriyormuş gibi genişletilemez.

Nitekim AYM şöyle diyor: “2820 sayılı Kanun’un 101. maddesinde, Kanun’da sayılan hâllerde bir siyasi partinin kapatılmasına veya devlet yardımından yoksun bırakılmasına; 2820 sayılı Kanun’un 104. maddesinde ise bu Kanun’un 101. maddesi dışında kalan emredici hükümleriyle diğer kanunların siyasi partilerle ilgili emredici hükümlerine aykırılık halinde bir siyasi parti hakkında ihtarda bulunulmasına karar verme yetkisi Anayasa Mahkemesine tanınmıştır. Dolayısıyla kanun koyucunun 2820 sayılı Kanun’un 118. maddesiyle, 5253 sayılı Kanun’un 32. maddesinde düzenlenen “ceza müeyyideleri” dışında, aynı Kanun’un 33. maddesinde düzenlenen “ceza müeyyidelerini uygulayacak merci” bakımından da dernekler hakkındaki hükümlere atıf yaptığı düşünülemez”^[7].

AYM aynı konuda 2016 yılında verdiği başka bir kararında yine bu gerekçeleri sıraladıktan sonra, “siyasi partiler hakkındaki düzenlemelerde kamu otoritelerine verilen yetkilerin sınırlarının ve kapsamının açıkça belirlenmesi, böylelikle siyasi partiler ve sorumlularının muhtemel keyfî uygulamalarla karşılaşmalarının önüne geçilmesi gerekmektedir”.^[8] Diğer bir deyişle, açıkça ve detaylı bir biçimde SPK’da düzenlenmemiş bir yetki ya da görev, kıyas yoluyla siyasi partiler için de uygulanamaz.

2023 yılında Halkın Kurtuluş Partisi (3) başvurusunda AYM benzer gerekçelerle, bu sefer de süresi içinde il ve ilçe kongrelerini yapmayan bir siyasi partinin ilgili teşkilatlarının kendiliğinden sona erdiğinin tespitine yönelik, Siyasi Partiler Kanunu’nun 121. maddesinin^[9] yaptığı atıftan hareket ederek Dernekler Kanunu’nun 36. ve Türk Medeni Kanunu’nun 87. maddelerini^[10] uygulamak suretiyle sulh hukuk mahkemelerinin verdiği kararları da Anayasanın 68. md’sinin ihlali olarak görmüştür. AYM’ye göre söz konusu sulh hukuk mahkemelerinin kararları kanunilik şartını taşımamaktadır, diğer bir deyişle kullanılan yetkinin kanuni karşılığı yoktur.

Bu kararda AYM’nin şu tespitleri çok dikkat çekicidir: “Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının yazısı üzerine kaymakamlıklar ve valiliklerin başvurucu Partinin il ve ilçe teşkilatlarının kendiliğinden sona erdiğinin tespitini sulh hukuk mahkemelerinden talep ettiği, sulh hukuk mahkemelerinin de bu talepleri karara bağladığı görülmüştür. Dolayısıyla kamu makamlarının gerek 2820 sayılı Kanun'un 3. maddesi kapsamında siyasi parti tüzel kişiliklerinin teşkilatlarla bir bütün olduğunu gerek 4721 sayılı Kanun'un 87. maddesinde "her ilgili" ifadesinin kaymakamlık ve valilikleri kapsamadığını dikkate almaksızın verdiği kararların anılan hükümlerin amacını aşan, genişletici ve öngörülemez bir yorum olduğu sonucuna ulaşılmıştır.”^[11]

İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM) de siyasi partilerin demokratik toplumlarda oynadıkları önemli rolü dikkate alarak, giderlerinin denetlenmesi gibi örgüt kurma ve faaliyet özgürlüklerine müdahale etkisi taşıyabilecek yasal düzenlemelerin, nasıl yorumlanacağı ve uygulanacağına ilişkin makul açıklık ve kesinlikte olması gerektiğinin altını çizmektedir. Örneğin Cumhuriyet Halk Partisi v. Türkiye kararında, mali denetime yönelik yasal düzenlemeler olmasına rağmen söz konusu düzenlemelerin yeterli açıklıktan uzak olması ve AYM tarafından yorumunda ve uygulamasında yeterli tutarlılık ve kesinlik olmaması yine kanunilik ilkesi bakımından İHAS md 11 ihlali yaratmıştır.^[12]

Bölge Adliye Mahkemesinin CHP Hakkında Verdiği Mutlak Butlan Kararı Anayasal Bir Yetki Kullanımı mı? Kanuni mi?

Yazının başlığında sorduğumuz soruya geri dönecek olursak; bir siyasi partinin karar ve yönetim organları Bölge Adliye Mahkemesi tarafından kesin hükümsüz (mutlak butlan) kabul edilebilir mi?

21 Mayıs 2026 günü Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi, CHP’nin 4/5 Kasım 2023 tarihli Olağan Seçimli Kurultayı ve 8 Ekim 2023 tarihli İstanbul İl Kongresi hakkında Borçlar Kanunu’nun 27/1 maddesine dayanarak kesin hükümsüzlük (mutlak butlan) tespiti yapmış ve buna ek olarak ihtiyati tedbir kararı vererek, bu kurultayda ve il kongresinde seçilmiş yönetimleri görevden almış ve yerlerine 2023 öncesindeki organları getirmiştir.^[13]

Bu kararın dayanaklarını anlamak oldukça zordur, zira mahkeme kararı son derece belirsiz ifadeler içermektedir ve kurduğu hukuki argümantasyonu belirli bir mantık silsilesi içinde açıklamaktan uzaktır.

Atıf yaptığı bazı maddelere bakacak olursak, bunları şu şekilde sıralayabiliriz: Siyasi Partiler Kanununun 29. maddesinde yer alan "22 Kasım 1972 tarihli 1630 sayılı Dernekler Kanununun bu kanununa aykırı olmayan hükümleri, siyasi partilerin her kademedeki kongreleri için de uygulanır" hükmü, aynı kanunun 121. maddesinde yer alan "Türk Kanunu Medenisi ile Dernekler Kanununun ve dernekler hakkında uygulanan diğer kanunların bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri siyasi partiler hakkında da uygulanır" hükmü ile Türk Medeni Kanunu’nun "Kararın İptali" başlıklı 83. maddesinde^[14] yer alan ve kimlerin hangi sürelerde dernek genel kurul kararına iptal davası açabileceğini düzenleyen hükmüdür. Bu hükümlere dayanarak kendini yetkili ve görevli gören Bölge Mahkemesi, Borçlar Kanunu md 27/1’i uygulayarak mutlak butlan kararı vermiş ve ardından Bölge Adliye Mahkemesi tarafından yapılamayacak işleri sayan Hukuk Muhakemeleri Kanunu 357. md’yi kendisine ihtiyati tedbir kararı verme yetkisi tanıyan bir hüküm gibi yorumlayarak, Kurultayda seçilmiş yönetimi düşürmüş ve yerine eski yönetimi getirmiştir.

Diğer bir deyişle, Siyasi Partiler Kanunu’nun 29. ve 121. md’lerinde yapılan Dernekler Kanunu ve Türk Medeni Kanunu atıflarından yola çıkan mahkeme Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) md 357’ye kadar varabilmiştir. Ancak kararda SPK’nın ilgili maddelerinde yer alan “bu kanuna aykırı olmayan hükümleri” ibareleri hiçbir biçimde değerlendirilmemiştir. Oysa Siyasi Partiler Kanunu’nda siyasi partilerin kongrelerinin ve seçimlerinin nasıl yapılacağı, kim tarafından, nasıl denetleneceği yetkili ve görevli makam ve başvuru süreleri dahil detaylı bir biçimde belirtilerek düzenlenmiştir.^[15] Siyasi partilerin çeşitli kademelerdeki kongrelerinde yapılan seçimler dernek genel kurul kararları değildir, SPK’nın 21. md’si açıkça her kademedeki kongre seçimlerinin seçim yargısı gözetiminde yapılacağını ve seçim sonuçlarını etkileyecek ölçüde bir usulsüzlük veya kanuna aykırı uygulama nedeniyle seçimlerin iptali yönündeki taleplerin de seçim yargısı tarafından karara bağlanacağını belirtmektedir. Dolayısıyla açık hükümler varken, bu hükümler hiç dile getirilmeden seçim yargısının baypas edilmesi ve Dernekler Kanunu ve Medeni Kanun’un kıyasen uygulanması yukarıda belirtilen Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadında belirtildiği gibi öngörülemez bir belirsizlik yaratmaktadır ve kanunilik ölçütü gerçekleşmediği için açıkça Anayasanın 68. ve 13. md’lerine aykırıdır.

Mutlak Butlan Kararı Adil Yargılanma Hakkına ve Hukuk Devletine Uygun mu?

AYM şöyle demektedir: “Yasayla kurulmuş mahkeme, kuruluş, yetki, yargılama yöntemleri gibi konuların “yargılamadan önce” yasayla düzenleme anlamına gelir. Yasayla düzenleme ise “belirliliği” ve “öngörülebilirliği” içerir”.^[16] Bölge Adliye Mahkemesinin Siyasi Partiler Kanunundaki yetki, görev ve usul kurallarını dikkate almayarak kıyas yoluyla kendini yetkili ve görevli görmesi, sadece siyasi parti özgürlüğüne müdahalenin yasal olmaması bakımından değil, yasayla kurulmuş mahkemede yargılanma hakkı bakımından da sorunludur^[17] (AY md 36, 37 ve 142).

Bölge Adliye Mahkemesinin kararının diğer vahim yönü, butlan sonucuna ulaşırken dayandığı irade fesadı değerlendirmesinde, irade fesadı olduğu tespitini kaç kişi için yaptığını delilleriyle birlikte açıkça ortaya koyup tartışmamasıdır. Oysa SPK md 21/11 şunun da altını çiziyor: “Hakim, seçim sonuçlarını etkileyecek ölçüde bir usulsüzlük veya kanuna aykırı uygulama nedeniyle seçimlerin iptaline” karar verebilir. Mahkeme sadece kendini seçim yargısının yerine koymakla kalmamış, kararda hangi turda hangi delillerle kimlerin böyle usulsüzlükler yaptığını ya da delege iradelerini sakatladığını belirlemeyerek ve kesin hükme varılmamış ceza davalarındaki iddianamelere dayanarak, tarafların bu deliller ve iddialar hakkındaki savunmalarını almayarak karara varmıştır. Diğer bir deyişle adil yargılanma hakkının en önemli unsurlarından gerekçeli karar, silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama hak ve ilkeleri ihlal edilmiştir.^[18]

Kaldı ki, kararı veren yargıçların irade fesadından ne anladığı da gerekçeden anlaşılamamaktadır. Halbuki Türkiye’de oy almak için hediye vermek, yardım yapmak, iş vaadinde bulunmak gibi eylemler ne yazık ki son derece yaygın uygulamalardır.^[19] Bunların etik olup olmadığı ya da liyakate uygun olup olmadığı elbette sorgulanabilir ve sorgulanmalıdır, ancak her etik ihlali bir hukuki yaptırıma tabi olmadığı gibi, bireysel olarak ceza gerektiren her eylem (SPK md 112) otomatik olarak kolektif bir kararın iptaline neden olmayabilir. Siyasi partililer tarafından yapılan her türlü hediye, iş vaadi vs. irade fesadı olarak değerlendirilecek olursa Türkiye’de yapılmış bütün seçimlerin geriye dönük olarak iptal ettirilmesi riski ortaya çıkar.

Sonuç olarak bütün bu yönleriyle bakıldığında, söz konusu Bölge Adliye Mahkemesi kararının yarattığı sonuçlar, kanunilik ölçütü çerçevesinde AY md 68’e aykırı olduğu gibi, adil yargılanma hakkı (AY md 36, 37 ve 142/1; İHAS md 6) ve hukuk devleti (AY md 2) çerçevesinde yasayla kurulmuş mahkeme açısından da çok ciddi sorunlar taşımaktadır. Adil yargılamanın dayandığı ilkelere aykırılık yaratacak bir biçimde deliller özenle değerlendirilmemiş, çelişmeli yargılama yapılmamış, ilgili ve yeterli bir gerekçe sunulmamıştır (AY md 36, 141/3; İHAS md 6).

Bölge Adliye Mahkemesi Siyasi Parti Yönetimini Tedbiren (Üstelik Süresiz ve Koşulsuz Bir Biçimde) Değiştirilebilir mi?

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, süresiz bir biçimde verdiği ihtiyati tedbirle parti karar ve yönetim organlarını değiştirerek, SPK 21’e ve dolayısıyla Anayasa md 68 ve 13’e aykırılığı daha da derinleştirmiştir. SPK md 21/11 demokratik seçimleri önceleyerek ve hedefleyerek şöyle diyor: “Hakim, …seçimlerin iptaline karar verdiği takdirde bir aydan az ve iki aydan fazla bir süre içinde olmamak üzere seçimlerin yenileneceği tarihi tespit ederek ilgili siyasi partiye bildirir…” İhtiyati tedbir kararı, bu kanun hükmüne açıkça aykırı bir biçimde süresi belirsiz ve nihai amacının sınırları çizilmeksizin partiyi yönetme yetkisini tedbiren atadığı kişilere vermiştir.

Bir siyasi partinin bu şekilde aylarca hatta yıllarca sürebilecek belirsiz bir süre, seçilmemiş kişilerce yönetilmesi o partinin fiilen tüzel kişiliğini ortadan kaldıracak nitelikte adeta dağıtacak şekilde bir müdahale oluşturmaktadır. AYM, siyasi partilerin, genel merkez ile il ve ilçe teşkilatlarını da kapsayan ve tek bir tüzel kişiliğe sahip kuruluş olduğunun altını defaatle çizmiş ve siyasi partilerin dağılma durumunun tespiti taleplerinin karara bağlanmasının başka herhangi bir mahkemenin değil kendi görev ve yetkisinde olduğunu belirtmiştir.^[20] SPK md 36’ya göre, siyasi partinin kongrelerini seçimden 6 ay önce yapmış olmaları seçime katılabilmelerinin ön koşuludur; üst üste iki kez il ve büyük kongrelerini yapmamaları seçime katılma yeterliliğini ortadan kaldırmaktadır. Ayrıca kongrelerin gecikmesi SPK’nın başka emredici hükümleriyle de çatışma yaratacaktır, örneğin md 14/6 “Büyük kongre parti tüzüğünün göstereceği süreler içerisinde toplanır. Bu süre iki yıldan az üç yıldan fazla olamaz...” demektedir.

Bu emredici hükümlere aykırılıklar, AYM’nin md 104 gereğince parti hakkında ihtar kararı vermesine neden olabileceği gibi sürecin daha da ilerisine partinin dağılmasına kadar götürülmesine kapı aralamaktadır. AYM, Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından açılan davalar sonucunda, son geçerli kurultay tarihinden sonra üst üste iki kez süresi içinde büyük kongresini yapmayan veya süresinde zorunlu merkez organlarını oluşturmayan partiler hakkında “hukuki varlıklarının sona erdiği ve mallarının Hazineye geçtiği” tespitini yapan kararlar vermektedir.^[21] Bölge Adliye Mahkemesi kararı sadece 2023 kurultayını iptal etmekle kalmamış, sonraki kurultayları da iptal etmiştir. Bu karar kesinleşecek olursa, en son yapılan geçerli kurultay 25/26 Temmuz 2020 tarihindeki 37. Kurultay olacaktır, nitekim aynı kararla o kurultayda seçilenler parti yönetimine tedbiren atanmışlardır. Bu durumda, yeni atanmış yönetim tarafından 26 Temmuz 2026’ya kadar kurultay yapılmaz ve bu karar Yargıtay’da kesinleşecek olur ise CHP iki kez üst üste kurultay yapmamış duruma düşürülebilecek ve AYM tarafından hakkında hukuki varlığının sonlandırılması kararı verilme tehdidi altına sokulacaktır.

Tedbir kararı hiçbir süresi veya amacı olmayan bir yetki olarak yorumlanıp, kabul edilecek olursa, bunun sonuçları, muhalefeti yani çoğulcu demokrasiyi yargı eliyle ortadan kaldırmak ve anayasal düzeni sonlandırmak anlamına gelir. O halde Anayasal demokratik hukuk devleti olduğu iddiasını taşıyan bir düzende, tedbiren atanmış yönetimin Yargıtay kararını beklemek ve bu süre içinde Kurultayı yapmamak gibi bir seçeneği olamaz, tersine derhal Kurultay yapması öncelikli görevidir.

Sonuç

Yukarıda belirtilen nedenlerle Bölge Adliye Mahkemesinin kararı açıkça Anayasaya aykırıdır; kanuni dayanağı bulunmadığı gibi adil yargılama ilkelerinden de yoksundur.

Yargıtay’ın acilen süre, koşul ve amaç sınırlaması belirtilmeksizin hükmedilmiş olan söz konusu ihtiyati tedbir kararını kaldırması ve hemen ardından görevsizlik nedeniyle Bölge Adliye Mahkemesi kararını bozması elzemdir.

Ayrıca, Yüksek Seçim Kurulunun da bir an önce kendi yetki ve görev alanına sahip çıkması zorunludur; seçim yargısının görev ve yetkilerinin bu şekilde gasp edilmesinin bir demokratik hukuk devletinde kabul edilmesi mümkün değildir.

Son olarak, tedbiren atanmış yeni parti yönetiminin demokratik hukuk devletinin gereği olarak derhal yeni bir Kurultay yapması anayasal bir gerekliliktir.

Dipnotlar

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 233. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’yayüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Coşku Gönen, Avrupa Birliği Adalet Divanı ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında Unutulma Hakkı

Çalışmada, unutulma hakkının kapsamı ve korunmak istenen menfaatlerden yola çıkılarak hakkın kapsamı ve hukuki niteliği incelenmiş; unutulma hakkının diğer hak ve özgürlüklerle çatışması halinde adil bir dengenin sağlanmasına yönelik prensipler üzerinde durulmuş; bu bağlamda Avrupa Birliği Adalet Divanı ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ele alınmıştır.

Said Ebrar Yıldız, Haksız Rekabet Hallerinden İş Şartlarına Uymama

Eserin birinci bölümünde mukayeseli hukukta iş şartlarına uymama temelinde haksız rekabete değinilmiş, ikinci bölümünde Türk hukukunda iş şartlarına uymama hakkında bilgi verilmiş, üçüncü ve son bölümünde ise Uber ve benzeri yolcu taşımacılığı platformları temelinde dijital mecralarda iş şartlarına uymama üzerinde durulmuştur.

Mevlüt Uzunöner, Vergi Hukukunda İthalata Konu Eşyanın Gümrük Kıymeti

Kitapta, gümrük vergilerinin genel esasları ve gümrük hukukunun temel müesseseleri ile eşyanın gümrük kıymeti arasındaki bağlantıya değinilmiş; eşyanın gümrük kıymetinin tespitinde kullanılan yöntemler, ilgili uluslararası anlaşmaların teorik altyapısı da gözetilerek irdelenmiş; idari sürece ve yargı sürecine yönelik açıklama ve değerlendirmelerde bulunularak mevcut ve muhtemel sorunlara çözümler sunulmuştur.

Abdullah Yasin Erdem, Yargıç Davranışı-Türk Anayasa Mahkemesi Norm Denetimi Kararlarında Ayrışık Oylar: Ampirik Bir Analiz

Çalışmada, Anayasa Mahkemesi üyelerinin, vermiş olduğu norm denetimi kararlarında sergilediği davranışlar, ayrışık oylar (karşıoy ve farklı gerekçeli oylar) üzerinden incelenmiş; yargıçların karar verirken yalnızca hukuki normlardan değil, aynı zamanda çeşitli yapısal ve bağlamsal etkenlerden de etkilenebileceği varsayımından hareketle, karar süreçlerine ilişkin ampirik bir analiz sunularak bu kararların arka planı aktarılmıştır.

Zeki Delikaya, Sahibinin İzniyle Kullananlar Tarafından Markanın Üçüncü Kişilere Karşı Korunması

Eserde, markanın başvuru eserlerinde jenerik ad olarak kullanılmasına karşı düzeltme talebi, ticari vekil veya temsilci adına tescil edilen markanın kullanımının yasaklanması ve devri talebi, tecavüz davaları ile tecavüzün bulunmadığı menfi tespit davası ve dava süreçlerini destekleyici nitelikteki en etkili koruma yollarından olan markanın geçici hukuki himaye tedbirleri ile korunması gibi konulara yer verilmiştir.

Zehra Karaarslan, Tarihi Yarımada’nın İmar Rejimi

Kitapta, 2012 tarihli Koruma Amaçlı Nazım ve Uygulama İmar Planları esas alınarak bölgenin kendine özgü imar rejimi, koruma ile kullanma politikaları arasındaki dinamik etkileşim ele alınmış; söz konusu ilişkinin tarihsel kökenleri ve hukuki çerçevesi çeşitli perspektiflerden irdelenmiştir.

Ayşenaz Öztürk, Uluslararası Tahkimde Vasıflandırma

Çalışmada, kanunlar ihtilafı hukukunda vasıflandırma konusunda kabul edilen teorilerin uluslararası tahkimde uygulama alanı bulup bulamayacağı, tahkim yargılamasında vasıflandırmanın tabi olacağı hukuk ve önem arz ettiği meselelerin neler olduğu, hakem heyetinin yapacağı vasıflandırmanın, uluslararası tahkimin doğasından kaynaklanan farklı sonuçları olup olamayacağı konuları tartışılmıştır.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Danıştay VDDK., E. 2024/105 K. 2026/20 T. 28.01.2026

Davacı tarafından, Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 11. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendi uyarınca, Türkiye’de ikamet etmeyen yolcuların satın alarak Türkiye dışına götürdükleri malların tesliminden doğan 2014 yılının Ocak ila Aralık dönemlerine ilişkin katma değer vergilerinin haksız olarak mahsuben iade alındığı yolundaki tespitleri içeren vergi inceleme raporu uyarınca aynı dönemler için tarh edilen katma değer vergileri ve bu vergilerin bir katı tutarında kesilen vergi ziyaı cezalarının kaldırılması istemiyle dava açılmıştır.

(...) Vergi Mahkemesi, usulüne aykırı olarak yapılan tebligat nedeniyle davacının vergi ve cezalardan Tebligat Kanunu’nun 32. maddesi uyarınca, davanın açıldığı tarihte muttali olduğunun kabulünün gerektiği ve bu tarih itibarıyla zamanaşımına uğradığı sonucuna varılan vergi ve cezalarda hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle vergi ve cezaları kaldırmıştır.

Davalının istinaf istemini inceleyen (...) Bölge İdare Mahkemesi, kararın usul ve hukuka uygun olduğu gerekçesiyle istemi reddetmiştir.

Davalının temyiz istemini inceleyen ilgili Danıştay Dairesi, davacı şirketi vekâleten temsile yetkili olduğu anlaşılan kişiye yapılan tebligat hukuka uygun olduğundan dava konusu cezalı tarhiyatın zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle verilen mahkeme kararına yöneltilen istinaf isteminin reddi yolundaki kararda hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle (...) Vergi Dava Dairesi kararını bozmuştur.

(...) Vergi Dava Dairesi, ilk kararında yer alan hukuksal nedenler ve gerekçeyle kararında ısrar etmiştir.

Bunun üzerine Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu; Vergi Usul Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde yaptığı hukuki değerlendirme sonucunda, ısrar kararının, cezalı tarhiyatın 2014 yılında iade alınan katma değer vergilerinden kaynaklanan kısmına yönelik hüküm fıkrasına davalı tarafından yöneltilen temyiz isteminin reddine oyçokluğu ile, davalının temyiz isteminin kısmen kabulüne ve ısrar kararının cezalı tarhiyatın 2015 ve 2016 yıllarında iade alınan katma değer vergilerinden kaynaklanan kısmına yönelik hüküm fıkrasının bozulmasına ise oybirliği ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2026/49, K. 2026/48 sayılı ve 26.02.2026 tarihli kararıuyarınca, miktar veya değeri 40.000 Türk Lirası’nı (bu tutar dahil) geçmeyen davalara ilişkin kararlar hakkında temyiz yoluna başvurulamayacağına ilişkin bent hükmü, istinaf başvurusunun kısmen veya tümden kabulü yönünden iptal edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Ceza Muhakemesi Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2023/128, K. 2026/36 sayılı ve 12.02.2026 tarihli kararıuyarınca, “bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma” başlıklı 134. madde hükümleri iptal edildi. Değişiklik, 25.02.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Tapu Kanunu

İlgili kurumlar tarafından yetkilendirilen değerleme kuruluşlarınca, konut finansmanı ve sermaye piyasası mevzuatı gereğince düzenlenen değerleme raporuna ilişkin ek madde hükmü ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İmar Kanunu

Müelliflik, fenni mesuliyet, şantiye şefliği, yapı müteahhitliği ve kayıtlar, kamunun selameti için alınması gereken tedbirler, idari müeyyideler ve yönetmeliğe ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kadastro Kanunu

Hatalar ve düzeltme işlemlerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Çevre Kanunu

Kanunda yer alan tanımlarda ve idari nitelikteki ceza hükümlerinde değişikliğe gidildi. Çevre danışmanlık firmalarına ilişkin ek madde hükümleri getirildi. Geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kat Mülkiyeti Kanunu

Genel yönetim işlerinin görülmesi, işletme projesinin yapılması, yönetim planı ve yönetim planının değiştirilmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yapı Denetimi Hakkında Kanun

Kanunda yer alan tanımlar, idari müeyyideler ve teminata ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. 31.12.2026 tarihinde yürürlüğe girmek üzere, zemin ve temel etüt kuruluşları ve hizmetine ilişkin ek madde hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kamulaştırma Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/190, K. 2026/38 sayılı ve 12.02.2026 tarihli kararıuyarınca, kamulaştırma bedelinin mahkemece tespiti ve taşınmaz malın idare adına tesciline ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklik, 21.02.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kooperatifler Kanunu

İnşaatı tamamlayarak etaplar halinde yeniden inşaata başlayan yapı kooperatifleri, yaptıkları ve yapmayı planladıkları tüm inşaatlar tamamlanmadan iş yeri ve konutları ortaklarına tahsis etmiş olsalar dahi tahsis edilen gayrimenkullerin tapusunu devredemeyecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Toplu Konut Kanunu

Uygulanmayacak kanunlar ve sözleşme uygulamalarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Yeni yerleşim alanı olarak belirlenen sosyal konut alanı içerisinde bulunan yerler hakkındaki Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kararlarına ilişkin ek madde hükmü düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun

Mahalli idarelerde özelleştirme uygulamalarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun

Kamu kurum ve kuruluşlarının yükümlülüklerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılması ve kamu kurum ve kuruluşları ile bağlı, ilgili ve ilişkili kurum, kuruluş ve bunların müessese, bağlı ortaklık ve iştiraklerinin münhasıran yatırım ihtiyaçlarına ilişkin ek madde hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu

Sözleşme uygulamalarına yönelik itiraz başvuruları ve anlaşmazlıkların çözümüne ilişkin ek madde hükümlerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Karayolu Taşıma Yönetmeliği

Yönetmelikte geçen tanımlar, yetki belgesi türleri, yetki belgesi almanın veya yenilemenin özel şartları, devir olarak kabul edilmeyecek haller ile bölünme, birleşme ve tür değişikliği, taşıtların yaşı, cinsi ve diğer şartlar, taşıt belgelerine kayıtlı taşıtların kullanılması ve istisnai haller, şoför ve kuryelerde aranacak nitelik ve şartlar, yolcu taşıma bileti, yetki belgesi sahiplerinin ortak yükümlülükleri, kurye işletmecilerinin yükümlülükleri, ücret tarifeleri, taşıma hatları, ücret ve zaman tarifelerinin düzenlenme esasları, idari para cezası miktarları ve tekerrür haline ilişkin hükümler ile yaptırım, şube, belgeler ve bazı zorunluluk sürelerine ilişkin geçiş hükümlerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sağlık Raporları Yönetmeliği

Sağlık raporlarının ne şekilde hangi sağlık hizmeti sunucularında düzenleneceği, formatları, itiraz süreçleri ile personelin görev, yetki ve sorumlulukları kapsamlı olarak belirlendi.

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği

Yönetmelikte geçen tanımlar, işyeri bildirgesi, ihale konulu işlerde araştırma ve re’sen yapılacak işlemler, özel nitelikteki inşaatlarda araştırma ve re’sen yapılacak işlemlere ilişkin hükümler ile araştırma ve re’sen yapılacak işlemlerde ortak hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sivil Havacılık Güvenliği Yönetmeliği

Sivil havacılık alanında kamu düzeni ve güvenliğini bozan, yerde veya havada meydana gelebilecek her türlü yasadışı eylemlere karşı şahısların, yolcuların, mürettebatın, yer personelinin, havaalanı bina ve tesislerinin, hava araçlarının korunmasına ilişkin ilgili kurum, kuruluş ve kişilerin havacılık güvenliği ile ilgili görev, yetki ve sorumlulukları ile uygulama esasları belirlendi.

Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik

Yönetmeliğin yürürlük tarihi 01.01.2027 olarak değiştirildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği

Yönetmeliğin kapsamı, yönetmelikte geçen tanımlar ve ilkelerde değişikliğe gidildi. Düşük karbonlu bina belgesi, bina yaşam döngüsü analizi belgesi ve bina yaşam döngüsü analizi belgesine ilişkin geçiş süreci hakkında hükümler getirildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Hafif Çelik Binaların Tasarım, Hesap ve Yapım Esasları Hakkında Yönetmelik

Çelik, sac, şerit veya plakadan soğuk şekillendirilmiş yapı elemanlarının ve yapı sistemlerinin, kullanım amaçlarına uygun olarak, yeterli güvenlikle tasarımına ve yapımına ilişkin yöntem, kural ve koşullara ilişkin usul ve esaslar düzenlendi. Yönetmelik, 01.01.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Havaalanı Sertifikasyon ve İşletim Yönetmeliği

Yönetmeliğin dayanağı, havaalanı sertifikasyon gerekliliği ve geçerliliğine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Mal Memurlarının Kayyımlığı Hakkında Yönetmelik

Yönetmelikte geçen tanımlar, malvarlığının yönetimi, yönetim hesabındaki tutarların değerlendirilmesi, yönetim hesabının giderleri, yönetim hesabının idaresi ve ödenecek ücretlere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği

İnsan sağlığının ve tüketici haklarının yüksek düzeyde korunmasını sağlayacak şekilde, yeni gıdaların piyasaya arz edilmesine ilişkin usul ve esaslar tespit edildi.

Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği

Bir gıdanın Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği kapsamına girip girmediğinin belirlenmesine yönelik danışma işlemi sırasında uygulanacak olan prosedüre ilişkin usul ve esaslar, yeni gıdalara izin verilmesine yönelik başvurular ve ilgili idari ve bilimsel gereklilikler belirlendi.

Milli Emlak Genel Tebliği (Sıra No: 345)

Satışı mümkün olmayan taşınmazlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Zorunlu Karşılıklar Hakkında Tebliğ

Kredili mevduat hesabı limit büyümesine dayalı geçici uygulamaya ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 232. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Esma Nur Topçu (Ed.), Hukuk-ı Düvel: Devletler Hukuku Alanında Yazılan İlk Türkçe Eser

Türkçe olarak kaleme alınan ilk uluslararası hukuk eseri kabul edilen ve Kemal Paşazade Said ile Cebrail Gregor imzası taşıyan eserde, Mekteb-i Fünun-ı Mülkiye’de verilen devletler hukuku ders notları kapsamında devletler hukukunun tarifi, tarihi, kısımları ve kaynakları hakkında bilgi verilmiş; barış zamanı devletler hukuku ile savaş zamanı devletler hukuku incelenmiştir.

Ayşe Nur Yazıcılar, Yapay Zekâ, Demokrasi ve İnsan Hakları

Kitapta, yapay zekânın demokrasi üzerindeki muhtemel etkileri irdelenmiş; tarihsel süreç içinde ortaya çıkan kuvvetler ayrılığı, insan hakları, hukukun üstünlüğü gibi demokrasiyi korumayı vaat eden anayasa hukuku araçlarının yapay zekânın tehditlerine karşı yeterli koruma sağlayıp sağlamadığı tartışılmış; insan hakları bağlamında güncel yapay zekâ düzenlemeleri üzerinde durulmuştur.

Simge Gündüz, Konut ve Çatılı İşyeri Kira Sözleşmelerinin Kiracı Tarafından Sona Erdirilmesi

Çalışmada, genel olarak konut ve çatılı işyeri kira sözleşmeleri ele alınmış, konut ve çatılı işyeri kira sözleşmelerinin kiracı tarafından hangi hallerde sona erdirilebileceği açıklanmış ve konut ve çatılı işyeri kira sözleşmelerinin kiracı tarafından sona erdirilmesi durumunda ortaya çıkan sonuçlara değinilmiştir.

Hüseyin Yağızhan Kol, Tasarruf Finansman Sözleşmesinden Doğan Uyuşmazlıkların Tahkim ve Diğer Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri ile Çözümü (Tüketici Hukuku Bağlamında)

Kitapta, Türkiye’de tasarruf finansman sözleşmesinin yaygınlaşmasıyla ortaya çıkan tüketici uyuşmazlıklarının çözümünde mevcut hukuki yolların yeterliliği tartışılmış; Almanya, İsviçre, Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği’ndeki uygulamalar ışığında Türkiye için somut ve özgün çözüm önerileri sunulmuştur.

Nesli Beril Özen Çolak, Zeynep Özge Oğuz (Ed.), Prof. Dr. Şükran Şıpka’ya Meslekte 40. Yıl Armağanı

Eserde, İsviçre Boşanma Hukukunda Kusur İlkesinden Vazgeçilmesinin Velayet Hukuku Üzerindeki Etkileri, Akıllı Sözleşmelerde Geçersizlik Halleri, Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulması Hakkı, Komşuluk Hukukundan Kaynaklanan Elatmanın Önlenmesi Davası gibi makaleler ile Prof. Dr. Şükran Şıpka’ya ithafen anı yazılarına yer verilmiştir.

F. Şeyda Kahraman, Uluslararası Hukukta Kadın Hakları

Çalışmada, kadın haklarının uluslararası hukuktaki gelişimi, dönüşümü ve günümüzdeki durumu ele alınarak gelişim sürecinin devam ettiği, uluslararası hukuk kurumlarının her ne kadar kadın haklarının ilerletilmesinde katkıları olsa da kendi içerisindeki çelişkili hükümler veya uygulamalar nedeniyle istenilen düzeyde bir sonuca ulaşılamadığı ortaya konulmuş ve kurumların eksiklikleri üzerinden çözüm önerileri getirilmiştir.

Umut Akyüz, Sorumluluk Kavramının Hukuk Felsefesi Bağlamında Değerlendirilmesi (İrade Hürriyeti Bağlamında Cezai Sorumluluğun Esası)

Kitabın birinci bölümünde özgürlük ve özellikle irade özgürlüğü ekseninde determinizm-indeterminizm tartışmalarına temas edilmiş; ikinci bölümünde cezai sorumluluğun tarihsel boyutu, cezalandırmanın anlamı ve amacı, cezai sorumluluğun şartları ve sorumluluğunu bertaraf eden hususlara değinilmiş; üçüncü ve son bölümünde ise Kant ile Hart’ın hukuk, özgürlük ve sorumluluğa ilişkin yaklaşımları analiz edilmiştir.

Setenay Baytemir Tarhan, Klasik Dönem Roma Hukukunda Paylı Mülkiyet

Eserin birinci bölümünde paylı mülkiyet (communio) kavramı ve paylı mülkiyetin Roma hukukundaki gelişimi anlatılmış, ikinci bölümünde Roma hukukunda paylı mülkiyetin ortaya çıktığı haller hakkında bilgi verilmiş, üçüncü bölümünde paylı mülkiyette paydaşlar arası ilişkiler, paydaşların yetkileri ve yükümlülükleri üzerinde durulmuş, dördüncü ve son bölümünde ise actio communi dividundo kavramına değinilmiştir.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na ait kararlar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay HGK., E. 2025/23 K. 2026/116 T. 25.02.2026

Davacı vekili; serbest hekimlik yapan müvekkiline Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu kapsamında yaşlılık aylığı bağlandığını, aile hekimi olarak çalışma imkânı doğması üzerine sosyal güvenlik destek primine tâbi aile hekimi olarak çalışmaya başladığını, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun yazısı ile emeklilerin kamu sektöründe Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4/1-a maddesi kapsamında çalışmaları halinde Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 30. maddesi gereği aylıklarının kesilmesi gerektiği belirtilerek müvekkilinin çalışmaya başladığı tarihten itibaren aylıklarının durdurularak yersiz ödeme tahakkuk ettirildiğini, ancak yapılan değişiklikle Sağlık Bakanlığı tabip ve uzman tabip kadrolarına atananların aylığı kesilecek çalışanlar arasından çıkarıldığını, Aile Hekimliği Kanunu’nun 3. maddesine göre de Sağlık Bakanlığı tarafından görevlendirilenlerin yaşlılık aylıklarının kesilmemesi gerektiği yönünde yapılan itirazın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından hukuka aykırı olarak reddedildiğini ileri sürerek söz konusu işlemin iptaline, aylıkların kesildiği tarihten itibaren tekrar bağlanarak faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Kurum vekili; yaşlılık aylığı bağlanan davacının Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4/1-a maddesine tâbi çalıştığının tespit edilmesi üzerine aylığının kesilerek yersiz almış olduğu aylıkların borç kaydedildiğini, Kurum işlemlerinin 2011/58 sayılı Genelge ve ilgili mevzuata uygun olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

İlk derece mahkemesi; Aile Hekimliği Kanunu’nun 3. maddesindeki Sağlık Bakanlığı tabip ve uzman tabip kadrolarına atananları emekli aylığı kesilecek kişilerden hariç tutan düzenleme uyarınca diğer kurumlarda, yaşlılık aylığı almakta iken sigortalı olarak çalışması ya da Kanun’da belirtildiği üzere yaşlılık aylığı alabilmesi için çalıştığı işten ayrılma ve yazılı istekte bulunma gibi bir şart bulunmadığı, öte yandan davacının çalışmalarının sosyal güvenlik destek primine tâbi olduğundan davalı Kurumun herhangi bir kaybının da olmadığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

İstinaf başvurusu sonucunda (...) Bölge Adliye Mahkemesi; aile hekimliği müessesesinin genel bütçeden yardım alan bir uygulama olduğu, Bakanlığın yaptığı sözleşmeyle aile hekimlerinden hizmet aldığı, hekimlerin sözleşme gereği sağlık hizmeti sunduğu ve bunun karşılığı belli bir ödenek alarak yardımcı personel ücretleri, bina kirası ve sağlık merkezinin işletilmesi ile ilgili yakıt, temizlik, güvenlik ve diğer giderleri karşıladığı, bu nedenle aile hekimlerinin kendi adına bağımsız çalışan statüsünde ve çalıştırdığı personelin ise işvereni olduğu, nitekim Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin de aile hekiminin işveren olduğuna ilişkin kararlarının bulunduğu, açıktan atanmanın Bakanlığın kadrolarına atanma olduğu, bu şekilde tekrar atanma halinde aylığın kesilebileceği, aile hekimliğinin ise Bakanlık kadrosu olmadığı, hizmet tespiti davalarında kabul edildiği gibi aile hekimlerinin kendi ad ve hesabına bağımsız çalışan statüsünde olduğu, bu nedenle yaşlılık aylığının da devam etmesi gerektiğinden davanın kabulüne ilişkin verilen ilk derece mahkeme kararı isabetli ise de davanın maktu harç yatırılmak suretiyle açıldığı ve Kurum işleminin iptaline ilişkin olduğu, bu itibarla maktu vekâlet ücreti takdiri yerine davacı taraf lehine nispi vekâlet ücretine hükmedilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğu gerekçesiyle ilk derece mahkemesi kararının kaldırılıp düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar vermiştir.

Temyiz başvurusu sonucunda ilgili Yargıtay Dairesi; aile hekimlerinin, özellikle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 30. maddesinin 4. fıkrasında sayılan istisnalardan olmadığı için emekli (yaşlılık) aylığı alıyorken anılan Kanun’un 30. maddesi kapsamında çalışamayacakları ve buna göre davalının aylığının kesilerek çalışma dönemindeki aylıkların yersiz ödeme olarak değerlendirilmesi gerektiği, öte yandan yersiz ödemeye konu alacak hesaplanırken kasıtlı veya kusurlu davranışı bulunmayan davacı yönünden Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 96/b maddesinin uygulanması gerektiği gerekçesiyle kararı oyçokluğu ile bozmuştur.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi; temelde Sağlık Bakanlığı kadrosunda yer almayan ve kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar statüsündeki aile hekimlerinin yaşlılık aylığı alırken hizmet sunmaları nedeniyle tâbi olacakları statü konusunda Yargıtay kararları arasında mevcut çelişkinin de giderilmesi gerektiği gerekçesiyle direnme kararı vermiştir.

Direnme kararının da temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; yaptığı kapsamlı hukuki değerlendirme sonucunda, herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanların, bu aylıkları kesilmeksizin kamu kurumlarında herhangi bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamayacağına ve görev yapamayacağına ilişkin düzenleme karşısında yaşlılık aylığı aldığı dönemde aile hekimi hizmet sözleşmesi imzalayarak aile hekimi olarak yeniden çalışmaya başlayan ve aile hekimliği kamu hizmetini yerine getiren davacının, aylığı kesilmeksizin aile hekimi olarak çalışmasının mümkün olmadığı, bu nedenle aylığının kesilmesine ilişkin işlem yerinde ise de bu durumun davacının kasıtlı veya kusurlu davranışlarından kaynaklanmaması nedeniyle yersiz aylık ödemeleri konusunda işlem yapılarak karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle direnme kararının Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerden dolayı bozulmasına oyçokluğu ile hükmetmiştir.

Yargıtay CGK., E. 2025/514 K. 2026/134 T. 04.03.2026

(...) Asliye Ceza Mahkemesi; sanığın, Cumhurbaşkanına hakaret suçundan Türk Ceza Kanunu’nun 299/1-2, 43/1, 62, 51. maddeleri uyarınca 1 yıl 2 ay 17 gün hapis cezası ile cezalandırılmasına, ertelemeye ve hak yoksunluğuna hükmetmiştir.

Hükmün sanık müdafii tarafından istinaf edilmesi üzerine (...) Bölge Adliye Mahkemesi, istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermiştir.

Bu kararın da sanık müdafii tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Dairesi; (...) Bölge Adliye Mahkemesi tarafından yöntemine uygun ihtarlı tebligat yapılmasına karşın temyiz dilekçesinin temyiz nedenlerini içermediği gerekçesiyle temyiz isteminin Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 298/1. maddesi uyarınca reddine karar vermiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı; temyiz dilekçesinde beraat kararı verilmesi gerektiğine yönelik suçun unsurlarının oluşmadığı şeklindeki bir temyiz sebebinin, yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmadığı iddiası olarak kabulünde zorunluluk bulunmadığı, bu yönüyle sanık müdafiin temyiz dilekçesindeki açıklamasının, sanığa yüklenen eylemin kanunda suç olarak tanımlanmadığı şeklindeki iddiasının varlığı bakımından yeterli bir temyiz nedeni olarak değerlendirilmesi gerektiği ve temyiz dilekçesinde hukuki sebebe dayanan geçerli bir temyiz nedeninin bulunduğu görüşüyle itiraz yoluna başvurmuştur.

İncelemeyi yapan Yargıtay Dairesi tarafından itiraz nedenleri yerinde görülmemiştir.

Bunun üzerine Yargıtay Ceza Genel Kurulu; sanık müdafii tarafından sunulan ve “Yapılacak inceleme ile müvekkil üzerine atılı suçun unsurlarının oluşmadığı anlaşılacaktır.” ifadelerine yer verilen dilekçenin, kanunun aradığı anlamda bir temyiz nedeni içermediği ve temyiz incelemesi için yeterli olmadığı, bu nedenle sanık müdafiin temyiz isteminin sebep yokluğundan reddine ilişkin Özel Daire kararının isabetli olduğu gerekçesiyle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın itirazının reddine oyçokluğu ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Özel Öğretim Kurumları Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/187, K. 2026/53 sayılı ve 26.02.2026 tarihli kararı uyarınca, kurum açma izninin iptali, kurumun kapatılması, devri ve nakline ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklikler, 14.02.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2024/146, K. 2026/50 sayılı ve 26.02.2026 tarihli kararı uyarınca, ürün ihtisas borsalarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklikler, 14.02.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Konkordato Talebine Eklenecek Belgeler Hakkında Yönetmelik

Yönetmelikte geçen tanımlar, talebe eklenecek belgeler ve bildirime ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği

Belge düzenleme koşulları, iş deneyim tutarının tespiti ve iş deneyim tutarının güncellenmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Gemi Acenteleri Yönetmeliği

Gemi acenteleri ile acente personelinin ulusal mevzuata ve uluslararası denizcilik kurallarına uygun olarak faaliyet göstermelerinin sağlanması, yeterlik şartlarının ve hizmet esaslarının belirlenerek izin belgelerinin düzenlenmesi, sicil kayıtlarının tutulması, denetlenmesi ve acente personeline gerekli eğitimlerin verilmesine ilişkin usul ve esaslar yeniden belirlendi. Yönetmeliğin birçok hükmü 14.08.2026 tarihinde yürürlüğe girecek. Aynı tarihte, 05.03.2012 tarihli ve 28224 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gemi Acenteleri Yönetmeliği yürürlükten kalkacak.

Kamu Özel İş Birliği Projeleri ile Lisanslı İşler Kapsamında Gerçekleştirilen Yapım İşlerine İlişkin İş Deneyim Belgeleri Hakkında Tebliğ

İş deneyim belgelerinin değerlendirilmesi ve belge tutarının güncellenmesine ilişkin esaslarda değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türk Gıda Kodeksi Aromatize Şarap, Aromatize Şarap Bazlı İçki ve Aromatize Şarap Kokteyli Tebliği

Tebliğde geçen tanımlarda ve aromatize şarap ürünlerinin özelliklerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 231. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

BATİDER, Cilt 41, Sayı 4, 2025

Derginin bu sayısında, Eser Sahibinin Haklarının Metin ve Veri Madenciliği Bakımından İncelenmesi, Fikri Hakların Pastiş Amaçlı Kullanımlar İçin Sınırlandırılması, Rayiç Kira Bedelinin Belirlenmesine İlişkin Mahkeme Hükmünün Geçmişe Etkisinin Sözleşme Adaleti Çerçevesinde Yeniden Düşünülmesi, Deniz Ticaretinin Büyüyen Endişesi: Karanlık Filolar, Pazarlamacının Garanti Sorumluluğunun Kapsamı ve Miktar Sınırına İlişkin Şartın TTK m. 1530/1 Kapsamında Değerlendirilmesi başlıklı makalelere ve ilgili Yargıtay kararlarına yer verilmiştir.

Burak Sertkaya, Tekne ve Yük Sigortalarında Sigortacının Kanuni Halefiyeti

Kitapta, sigortacının kanuni halefiyeti kavramı, şartları ve sonuçları incelenmiş; Türk Ticaret Kanunu (TTK) açısından tekne ve yük sigortaları ele alınmış; tekne ve yük sigortalarına ilişkin sigorta sözleşmelerinin taraflar açısından yarattığı borç ve görevler, TTK’nın muhtelif hükümleri arasına yerleştirilmiş özel kurallar da dikkate alınarak irdelenmiştir.

Nihan Gülzari, 4857 Sayılı İş Kanunu Kapsamında İşverenin Haklı Nedenle Fesih Hakkı

Çalışmada, İş Kanunu kapsamında işverenin haklı nedenle fesih hakkı, yasal dayanakları, kullanım koşulları, sınırlandırılabilirliği ve hukuki sonuçları incelenmiş; sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlar, zorlayıcı sebepler ve gözaltı veya tutukluluk halleri başlıkları altında haklı neden kavramı ele alınmış; ayrıca fesih bildirimi, süresi, ispat yükü ve şekil şartları gibi usule ilişkin hususlar da değerlendirilmiştir.

Alp Alanya, Siber Risk Sigortasında Riziko

Eserde, klasik riziko anlayışının sınırlarını zorlayan siber olayların gerçekleşme biçimi, ortaya çıkardığı zarar türleri ve öngörülemezliği nedeniyle sigorta sözleşmelerine nasıl yansıdığı analiz edilmiş; siber olayların riziko niteliği taşıyıp taşımadığı, rizikonun gerçekleşme anının belirlenmesi, teminat kapsamı, sigortacının teminat dışı bıraktığı rizikolar, siber olaylar gibi kavramlar çerçevesinde kapsamlı hukuki değerlendirmelere yer verilmiştir.

Gökçe Nur Demir, Ticari İfadelerin İfade Özgürlüğü Kapsamında Korunması: ABD Yüksek Mahkemesi Örneği

Ticari ifadelerin ifade özgürlüğü kapsamındaki yerinin ne olduğu tartışmasına odaklanılan kitapta, ticari ifadenin nasıl tanımlanacağı, ifade özgürlüğü kapsamında korunup korunmayacağı ve eğer korunacaksa bu korumanın hangi düzeyde olacağı sorularına yanıt aranmış; bu çerçevede Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi kararları ve kararlar etrafında şekillenen akademik kaynaklardan yararlanılmıştır.

Sema Özcan, 4483 Sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun Çerçevesinde Soruşturma Usulü

Eserde, Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun çerçevesinde memur ve diğer kamu görevlilerinin soruşturulması usulüne değinilmiş; konu ile bağlantılı olan ceza soruşturması ve kovuşturması sebebiyle görevden uzaklaştırma kavramı da güncel gelişmeler ışığında irdelenmiş; bu alanlardaki mevcut ve muhtemel hukuki sorunlar, öğreti ve uygulama boyutuyla mercek altına alınmıştır.

Kutlu Öncü Uçum, Türk Deniz İş Hukuku ve 2006 Denizcilik Çalışma Sözleşmesi Kapsamında Çalışma ve Dinlenme Süreleri

Çalışmada, çalışma süresinden sayılmayan haller özetlenerek deniz iş hukukunda çalışma ve dinlenme sürelerine ilişkin ulusal ve uluslararası mevzuat belirlenmiş, ilgili mevzuat çerçevesinde gemi çalışanlarının çalışma ve dinlenme sürelerinin yer ve kişi bakımından kapsamı anlatılmış, Türk Deniz İş Hukuku ve 2006 Denizcilik Çalışma Sözleşmesi’nde yer alan çalışma ve dinlenme sürelerine, fazla çalışmanın sınırlarına ve gemi çalışanlarının fazla çalışma ücreti hakkına ilişkin hükümler tespit ve analiz edilmiştir.

Gözdenur Güllü İmamoğlu, Ürün Kirası

Kitapta, ürün kirasının tanımı, hukuki niteliği ve unsurlarına yer verilmiş, ürün kirası kavramı benzer kurumlarla karşılaştırılmış, ürün getiren şey kavramı çerçevesinde dijital varlıklar değerlendirilmiş, ürün kirası sözleşmesinin hükümleri üzerinde durulmuş, ürün kirasının sona ermesi ve sona ermenin sonuçları hakkında da bilgi verilmiştir.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay CGK., E. 2025/140 K. 2025/369 T. 01.10.2025

(...) Ağır Ceza Mahkemesi; uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan sanıkların, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 188/3-5, 52/2-4, 53. maddeleri uyarınca 15 yıl hapis ve 30.000 TL adli para cezası ile cezalandırılmalarına, ayrıca sanık (...) hakkında TCK’nın 188/3-5, 62, 52/2-4, 53, 54. maddeleri gereğince 12 ay hapis ve 25.000 TL adli para cezasıyla cezalandırılmasına karar vermiştir.

Hükümlerin temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Dairesi; TCK’nın 188/5. maddesinin uygulanması için müşterek faillerin “aynı yönde” hareket etmeleri gerektiği, somut olayda sanıklar aynı yönde hareket ediyorlar ise de, sanık (...)’un tanık (...)’e uyarıcı madde satması eyleminde diğer sanıklarla birlikte aynı yönde hareket ettiğine ilişkin yeterli delil bulunmadığı, bu nedenle uyuşturucu madde ticareti yapma suçunun üç veya daha fazla kişi ile birlikte işlendiğinin kabul edilemeyeceği gözetilmeden sanıklar hakkında hükmolunan temel cezaların TCK’nın 188/5. maddesi uyarınca artırılmasının hukuka uygun olmadığı gerekçesiyle kararı bozmuştur.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı; hakkında uyuşturucu madde kullanma suçundan işlem yapılan ve uyuşturucu maddeyi bütün aşamalarda para karşılığı aldığını beyan eden tanıktan ele geçen uyuşturucu maddeyi, sanık (...)’dan alan sanık (...)’nın sanık (...)’a verdiği, bilahare sanıkların aynı mahiyette uyuşturucu maddelerle yakalandıkları, sanıkların uyuşturucu madde ticareti amacıyla birlikte hareket ettiklerinin açıkça anlaşıldığı, TCK’nın 188. maddesinin metninden, aynı seçimlik hareketi yerine getiren üç veya daha fazla kişiye verilecek cezanın yarı oranında arttırılacağı, aynı suçu işlemek amacıyla bir araya gelen ancak uyuşturucu madde ticareti suçunun işlenebilmesi için farklı seçimlik hareketleri yapan sanıklar hakkında ise cezanın yarı oranında arttırılamayacağı sonucunu çıkarmanın mümkün olmadığı, aksi takdirde doğası gereği, uyuşturucu maddeyi satmak, sevk etmek, nakletmek ve depolamak amacıyla bir araya gelen üç veya daha fazla kişinin, farklı seçimlik hareketleri yapmak üzere bir araya gelmek suretiyle işledikleri uyuşturucu madde ticareti suçu ile mücadelenin yara alacağı görüşüyle itiraz yoluna başvurmuştur.

İnceleme yapan Yargıtay Dairesi tarafından itiraz nedenleri yerinde görülmemiştir.

Bunun üzerine Yargıtay Ceza Genel Kurulu; uyuşturucu madde ticareti yapma suçları sabit olan sanıkların iradelerinin aynı amaç doğrultusunda birleşmediği ve aynı yönde hareket etmedikleri, dolayısıyla TCK’nın 188. maddesinin 5. fıkrasında yer alan “üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenme” koşulunun somut olayda oluşmadığı gerekçesiyle Özel Daire bozma kararının isabetli olduğuna ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının reddine oyçokluğu ile karar vermiştir.

Mevzuat

Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/257, K. 2026/44 sayılı ve 12.02.2026 tarihli kararı uyarınca, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi’ne alınacak öğrencilere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklik, 04.02.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Polis Yüksek Öğretim Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/194, K. 2026/15 sayılı ve 15.01.2026 tarihli kararı uyarınca, polis meslek yüksek okullarına alınacak öğrencilerde aranacak şartların, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceğine ilişkin hüküm iptal edildi. Değişiklik, 04.02.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği

Reklam Yasağı İhlallerini Takip Merkezi’ne ilişkin hükümler düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Noterlik Kanunu Yönetmeliği

Araç sicil ve tescil sistemi veri tabanında yer alan bilgilerin paylaşımına ilişkin ek madde hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Havalimanları/Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği

Yönetmelikte geçen tanımlar, havalimanı/havaalanı işletmecisi sorumluluğundaki ön izin, çalışma ruhsatı ve anlaşmalara yönelik işlemler, yer hizmetleri kuruluşları ve hava taşıyıcılarının yetki ve sorumlulukları, istisna, ön izin, yer hizmetleri kuruluşları ve hava taşıyıcılarının uymak zorunda olduğu esaslar ve yer hizmetleri karşılığı alınacak ücretlere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Huzurevleri ile Huzurevi Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri Yönetmeliği

Söz konusu merkezlerden hizmet alacak 70 yaş ve üzerindeki bireyler ile 60 yaş ve üzeri olup yaşlılığa bağlı hastalıklar nedeniyle kısmi veya tam bağımlı engelli sağlık kurulu raporuna sahip, rehabilitasyon ve bakıma ihtiyacı bulunan yaşlıların yararlanacağı barınma, bakım ve rehabilitasyon hizmetleri; bu hizmetlerin türü, niteliği ve işleyişi; söz konusu merkezlerin açılışına ilişkin usul ve esaslar ile bu merkezlerde görev yapan personelin görev, yetki ve sorumlulukları yeniden belirlendi. 21..02.2001 tarihli ve 24325 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Huzurevleri ile Huzurevi Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı.

Nükleer Tesislerde Siber Güvenliğe İlişkin Yönetmelik

Nükleer tesislere yönelik düzenleyici kontrole tabi faaliyetlerin yürütülmesi sırasında siber güvenliğin sağlanmasına ilişkin usul ve esaslar belirlendi.

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu Kablolu Yayın Yönetmeliği

Değerlendirme, lisans ve yayın iletim yetki belgesi verilmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu Uydu Yayın Yönetmeliği

Değerlendirme, lisans ve yayın iletim yetki belgesi verilmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Radyo, Televizyon ve İsteğe Bağlı Yayınların İnternet Ortamından Sunumu Hakkında Yönetmelik

İnternet ortamından yayın lisans ücreti ve mali yükümlülüklere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Bitki Karantinası Yönetmeliği

Bitki, bitkisel ürün ve diğer maddelerin, ülkemize giriş ve çıkışında bitki sağlığı açısından tabi olacağı hususlara ilişkin usul ve esaslar yeniden düzenlendi. 03.12.2011 tarihli ve 28131 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bitki Karantinası Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı.

Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 593)

Kayıtlı ekonominin desteklenmesi, elektronik belge uygulamalarının yaygınlaştırılması, iş süreçlerinin kolaylaştırılması, düzenlenmesi zorunlu olan elektronik belgelerin tahsilat bilgilerini içerecek şekilde bütünleşik olarak düzenlenmesi ile vergiye uyum düzeyinin artırılması amacıyla yeni nesil ödeme kaydedici cihazlardan elektronik belgelerin düzenlenebilmesine ilişkin usul ve esaslar belirlendi.

Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar

Sözleşmeli kadın personelin ücretli doğum izni ve koruyucu aile olan sözleşmeli personelin iznine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Doğum izni süresi dolmuş sözleşmeli personele ilişkin geçiş hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Ticaret Bakanlığı’nın 2025/13 Sayılı Genelgesi

Türkiye Cumhuriyeti gümrük bölgesine gelen ve Türkiye Cumhuriyeti gümrük bölgesinden giden hava taşıtlarıyla ilgili olarak tescil edilen beyanın düzeltilmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Bağımsız Denetime Tabi Şirketlerin Belirlenmesine Dair Cumhurbaşkanı Kararına İlişkin Usul ve Esaslar

Ölçütler ve denetim kapsamından çıkmaya ilişkin hükümler ile geçici madde hükümlerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Lisanssız Elektrik Üretim Tesisleri ve İlişkili Olduğu Tüketim Tesislerinin Mahsuplaşma İşlemlerine İlişkin Usul ve Esaslar

Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nin 26. maddesi kapsamında üretim ve/veya tüketim tesislerine ilişkin piyasa işletmecisi tarafından yürütülecek mahsuplaşma işlemlerine ilişkin hususlar tespit edildi. Farklı Dağıtım Ya Da Görevli Tedarik Şirketi Bölgesinde Yer Alan Üretim ve Tüketim Tesislerinin Mahsuplaşma İşlemlerine İlişkin Usul ve Esaslar ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’nun 04.08.2022 Tarihli ve 11098 Sayılı Kararı yürürlükten kaldırıldı.

Teknoloji Hamlesi Programı Uygulama Usul ve Esasları Tebliği

Tebliğde geçen tanımlar, komite, ön değerlendirme komisyonları, proje komisyonları, proje paydaşı, ar-ge yüklenicisi, proje grubu, başvuru, ön değerlendirme, proje değerlendirmesi, izleme ve tamamlamaya ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yeşil Dönüşüm Programı Uygulama Usul ve Esasları Tebliği

Tebliğde geçen tanımlar, yeşil dönüşüm yol haritası raporu, proje hedefi, program yönetimi, başvuru, değerlendirici listesi, değerlendirme, proje kapsamı, destek unsurları, izleme, revizyon, tamamlama ve ödemelere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Birleşme ve Devralmalarda İlgili Teşebbüs, Ciro ve Yan Sınırlamalar Hakkında Kılavuz

Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ hükümleri kapsamında, ilgili teşebbüs ve işlem tarafı kavramları, ortak kontrolün devralınması, ciro, devre konu varlık ya da faaliyetin belirlenmesi, grup içi ve yurt dışı satışlar ve aynı kişiler ya da taraflar arasında gerçekleştirilen işlemlere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Birleşme ve Devralma Sayılan Haller ve Kontrol Kavramı Hakkında Kılavuz

Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ hükümleri kapsamında, cironun hesaplanmasında birden fazla işlemin tek bir işlem olarak kabul edilmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yatay Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz

Birleşme taraflarından birinin potansiyel rakip olmasına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Ana teşebbüsler arasında ortak girişim dolayısıyla ortaya çıkan iş birliği etkilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümler düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yatay Olmayan Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz

Girdi kısıtlaması güdüsü ve pazarı kapama imkânına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Ana teşebbüsler arasında ortak girişim dolayısıyla ortaya çıkan iş birliği etkilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümler düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 230. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Kerem Cem Sanlı, Dilan Alma, Deniz Tanlı (Ed.), Uygulamalı Rekabet Hukuku Seminerleri 2024

Kitapta, Rekabet Kurulu’nun, idari ve adli yargının ve Avrupa Birliği Komisyonu’nun güncel kararlarına ilişkin tartışmalara, rekabeti sınırlayıcı anlaşmalara, hâkim durumun kötüye kullanılmasına ilişkin güncel gelişmelere, fiyatlama araçlarının kullanımının ortaya çıkardığı rekabet hukuku meselelerine, sektör bazlı rekabet hukuku analizlerine ve rekabet hukukundaki temel tartışmalara yer verilmiştir.

Ercüment Çömez, Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Değer Artış Payı Alacağı

Eserde, edinilmiş mallara katılma rejiminde değer artış payı alacağı kavramı, kavramın hukuki niteliği ve uygulama alanı hakkında bilgi verilmiş; “katkı payı alacağı” ile “değer artış payı alacağı” karşılaştırılmış; değer artış payı alacağını talep edebilmenin koşulları, öğretideki görüşler ve Yargıtay kararları ışığında açıklanmıştır.

Ayşe Betül Avcı, Forum Non Conveniens Doktrini ve Doktrinin Türk Milletlerarası Usul Hukukuna Etkisi

Çalışmada, bir yabancı devlet mahkemesinin kendi milletlerarası usul hukuku kurallarına göre yetki tesis etmiş olmasına rağmen, dava konusu uyuşmazlık ile daha yakın irtibatlı ve daha sıkı ilişkili başka bir yabancı devlet mahkemesinin mevcut olması ve bu daha yakın irtibatlı yabancı devlet mahkemesinin kendisine göre daha elverişli mahkeme olması durumunda milletlerarası yetkisinden feragat ederek söz konusu davaya bakmaktan imtina etmesini ifade eden forum non conveniens doktrini irdelenmiştir.

Melih Çiçekci, Hukuk Teorisi Bağlamında Hukukun Zorlayıcılığı

Kitapta, zorlama kavramının sınırları incelenmiş; neyin zorlayıcı sayılabileceği sorusuna cevap aranmaya çalışılmış; zorlayıcılığın neden hukuk teorisi açısından cazibesini yitirdiği tartışılmış; ulaşılan kavramsal çıkarımlar ışığında zorlama kavramı için hukuk teorisi bağlamında yeni bir bakış açısı önerilmiştir.

Mehtap İpek İşleten, İnşaat Sözleşmelerinde Aşırı İfa Güçlüğü

Çalışmada, Covid-19 pandemisi, Ukrayna-Rusya savaşı, ülkeler arası yaptırımlar ve ülkemizde yaşanan büyük depremler sonrasında karşılaşılan inşaat sözleşmelerinde aşırı ifa güçlüğü konusu incelenmiş; aşırı ifa güçlüğüne uygulanacak hükmün belirlenmesinde önem taşıması sebebiyle inşaat sözleşmelerinde bedel türlerine ve aşırı ifa güçlüğü kurumunun benzer kurumlardan farklarına değinilmiş; ifa güçlüğü halinde uygulanacak hükümler ve bu hükümlerin sonuçları, ilgili mahkeme kararlarına da yer verilmek suretiyle ele alınmıştır.

Ali Cem Bilgili, Fikir ve Sanat Eserleri Hukukunda Adın Belirtilmesi Hakkı

Eserde, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 15. maddesinde düzenlenen ve manevi haklardan biri sayılan adın belirtilmesi hakkına yer verilmiş; düzenlemenin tarihçesi, diğer haklarla ilişkisi, Kanun’da yer alan eser türleri açısından ortaya çıkışı, kullanımı, sınırlandırılması ve hakkın ihlali halinde başvurulabilecek hukuki yollar üzerinde durulmuştur.

Feyza Eylül Ulusoy, Bağışlamanın Geri Alınması

Kitapta, bağışlamanın tanımı, unsurları, konusu, türleri ve ehliyet gibi konulara yer verilmiş; bağışlamanın geri alma dışındaki sona erme hallerine değinilmiş, geri alma hakkının hukuki niteliğini anlaşılır kılma gayesi ile dönme hakkı gibi haklardan farkları ortaya konulmuş; yerine getirilmiş bağışlamaların ve bağışlama sözü verme sözleşmelerinin geri alma sebepleri incelenmiş ve bağışlamayı geri alma hakkının kullanılmasının sonuçları irdelenmiştir.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Mevzuat

İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun

Kanunda geçen tanımlarda değişikliğe gidildi. Türkiye’den günlük erişimi bir milyondan fazla olan yurt içi veya yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcılar, oyun platformları, hizmet sunumunda esas alınacak yaş kriteri, yükümlülükler ve yaptırımlara ilişkin ek madde hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İş Kanunu

Analık halinde çalışma ve süt izni ile mazeret iznine ilişkin süreler yeniden belirlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu

Hastalık ve analık hali ile geçici iş göremezlik ödeneğine ilişkin hükümler kapsamındaki sürelerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Devlet Memurları Kanunu

Mazeret iznine ilişkin süreler yeniden belirlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu

Subayların ve astsubayların sıhhi izin sürelerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu

Subay, sözleşmeli subay, astsubay, sözleşmeli astsubay ve uzman erbaşların sıhhi izin sürelerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2024/229, K. 2026/35 sayılı ve 12.02.2026 tarihli kararı uyarınca, doğrudan satış sistemine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklikler, 30.01.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sosyal Hizmetler Kanunu

Kanunda geçen tanımlarda ve koruyucu aileye ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Sosyal ve ekonomik destek, tasfiye işlemleri ve tedbirlere ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok ek ve geçici madde hükmü düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun

Aylığa hak kazanmak üzere düzenlenen belgelerin gerçeğe uymadığı tespit edildiği takdirde, ödenen aylıklar ödeme tarihinden tahsil tarihine kadar kanuni faizi ile hesaplanacak tutarıyla birlikte geri alınacak.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Çocuk Koruma Kanunu

Çalıştırma yasağına ilişkin ek madde hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Darülaceze Nizamnamesi

İlgili mevzuat uyarınca, darülaceze yurt dışında da hizmet verebilecek, ihtiyaç sahiplerine yardım amacıyla gıda bankacılığı faaliyetinde bulunabilecek ve aşevi hizmeti verebilecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Gelir Vergisi Kanunu

İndirilecek giderler ve diğer indirimlere ilişkin hükümler, Darülaceze bakımından yeniden düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Katma Değer Vergisi Kanunu

İstisnalara ilişkin hükümler, Darülaceze bakımından yeniden düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kurumlar Vergisi Kanunu

İndirimlere ilişkin hükümler, Darülaceze bakımından yeniden düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik

Yönetmeliğin kapsamı, yetki belgesi, yetki belgesinin tadili, yenilenmesi ve iptaline ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Ödeme sistemine ilişkin geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik

Yönetmeliğin kapsamı, yetki belgesi, yetki belgesi verilmesinde aranan şartlar, yetki belgesinin tadili, yenilenmesi ve iptaline ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmelik

Yönetmeliğin kapsamı, yetki belgesi, yetki belgesinin tadili, yenilenmesi ve iptaline ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Mülki İdare Amirleri Atama, Değerlendirme ve Yerdeğiştirme Yönetmeliği

Coğrafi bölge ve grup hizmetlerinden sayılacak hizmet sürelerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği

Önlisans ve lisans alma yükümlülüğü, yaptırımlar ve lisans iptali, tedarik lisansı sahibinin hak ve yükümlülükleri, toplayıcı lisansı sahibinin hak ve yükümlülükleri ve lisans bedellerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Tedarik veya toplayıcı lisansı sahibi şirketlerin ünvan ayrıştırması ve lisans alma bedeli ile lisans tadil bedelinin artırımlı uygulanmasının iptaline ilişkin geçiş hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Subay ve Astsubay Atama Yönetmeliği

Atama yetkileri, savaş ve olağanüstü hallerde atama, atama isteği, zamanı, bildirimi ve ilişik kesme, garnizon hizmet süresine ve genel atama dönemine bağlı kalınmaksızın atama yapılabilecek haller, ilk atama, yeni göreve katılma, silahlı kuvvetler dışı atamalar, eşi, çocuğu, annesi, babası veya kardeşi şehit olan personel ile kendisi veya eşi gazi olan personelin atamaları, astsubay iken muvazzaf subaylığa veya uzman erbaş iken astsubaylığa geçirilenlerin atamaları, yedek subay ve yedek astsubay atamaları, özel kuvvetler komutanlığına atamalar, garnizon hizmet süreleri ve atama yerlerine ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok hükümde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Bankalarca Kamuya Açıklanacak Finansal Tablolar ile Bunlara İlişkin Açıklama ve Dipnotlar Hakkında Tebliğ

Tebliğde yer alan tanımlar, genel hükümler, özkaynaklar, kur riski, finansal varlık ve borçların gerçeğe uygun değeri ile gösterilmesi, aktif kalemlere ilişkin açıklanması gereken hususlar, pasif kalemlere ilişkin açıklama ve dipnotlar, gelir tablosuna ilişkin açıklama ve dipnotlar, bankanın dahil olduğu risk grubuna ilişkin hükümler ile tebliğ eklerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ

Tebliğin 4. maddesinin 1. fıkrasında %2 olarak belirlenmiş olan döviz dönüşüm desteği oranının, %3 olarak uygulanmasına ilişkin tarih yeniden tespit edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 229. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Ali Osman Özdilek, GDPR Işığında Kişisel Verilerin Korunmasında Akreditasyon ve Sertifikasyon Sistemi

Eserde, Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü’nün (GDPR) 42. ve 43. maddelerinin hukuki niteliği, veri sorumlusu ve veri işleyenler açısından doğurduğu sonuçlar, akreditasyon otoritelerinin ve sertifika sağlayıcılarının yetki ve sorumlulukları, ulusal ve uluslararası örnek uygulamalar incelenmiş; kişisel verilerin korunması hakkının anayasal bir temel hak ve özgürlük olarak statüsü ile sertifikasyon almış veri sorumlularının yine anayasal düzeyde korunan hukuki güvenlik ilkesi arasındaki olası çatışma halleri tartışılmıştır.

Nazlı Acar İspir, Vergi İncelemesine İbraz Edilmeyen Defter ve Belgelerin Yargılama Aşamasında İbrazı

Kitapta, ibraz ediminin, yargı organlarına yapılmasının getirdiği sorunlar ele alınarak vergi yargılaması ilkeleri ve vergi yükümlüsünün hakları çerçevesinde çözümün sağlanması amaçlanmış; muhafaza ve ibraz ödevinin yasal dayanakları ve kapsamı, mücbir sebep hali ile ilişkisi, vergi yargılaması ilkeleri ve vergi yükümlüsü hakları bağlamında yeri, öğretideki görüşler, konuya ilişkin içtihat ve İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi kararları irdelenmiştir.

Vuslat Özyurt, İşçinin İfade Özgürlüğü

Çalışmada, bir temel hak olarak ifade özgürlüğü, genel çerçevesi ile ortaya konulmuş; işçinin ifade özgürlüğünün kapsamı genel hatları ile ele alınarak ulusal hukuklardaki düzenlemeler yanında özellikli bazı ifade özgürlüğü araçları mercek altına alınmış; iş ilişkisinin kurulmasında aday işçinin, iş sözleşmesinin devamında ve sona ermesinde ise işçinin ifade özgürlüğü değerlendirilmiş ve bilgi uçurma hakkına (whistleblowing) değinilmiştir.

Zehra Ezgi Uluç, Milletlerarası Tahkimde Hakem Tayini Usulü

Kitabın birinci bölümünde hakemlerin doğrudan taraflarca seçilmesi hakkında bilgi verilmiş, ikinci bölümünde hakemlerin üçüncü kişiler ya da kurumlar tarafından seçilmesi üzerinde durulmuş, üçüncü bölümünde hakemlerin devlet mahkemeleri tarafından seçilmesi anlatılmış, dördüncü ve son bölümünde ise aksak (truncated) hakem heyeti ve yeniden hakem atanması konuları üzerinde durulmuştur.

Aslıhan Taşer, Vergi Hukuku Kapsamında Mülkiyet Hakkı

Eserin birinci bölümünde farklı teoriler ışığında mülkiyet hakkı ve vergilendirme hakkına ilişkin açıklamada bulunulmuş, ikinci bölümünde vergilendirmenin mülkiyet hakkına etkisi bakımından ulusal ve uluslararası yaklaşımlara değinilmiş, üçüncü ve son bölümünde ise vergilendirmenin mülkiyet hakkına etkisi bakımından pozitif hukuk uygulamaları tartışılmıştır.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay CGK., E. 2020/181 K. 2020/231 T. 28.05.2020

(...) Ağır Ceza Mahkemesi tarafından, zimmet ve görevi kötüye kullanma suçlarından sanıkların beraatlerine hükmedilmiştir.

Hükümlerin temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Dairesi; raporlarda (...) adlı kooperatifte ruhsat işlemleri için üyelerden toplanan 28.000 TL paradan 3.231,12 TL’sinin, kooperatif yönetimince temsil giderleri olarak harcandığı belirtilmesine karşılık böyle bir hususun savunmalarda yer almadığı, kooperatiften ödeme yapıldığı belirtilen mühendis ile işçilerin tanık sıfatıyla duruşmaya çağrılıp kendilerine ödeme yapılıp yapılmadığı, yapılmış ise ödemeye ilişkin bir belgenin bulunup bulunmadığı, miktarı ve tarihi hususlarında beyanlarına başvurulmasından ve sanıklardan temsil giderleri ile ilgili belge olup olmadığının sorulmasından, ayrıca gerektiğinde dosyanın yeni bir bilirkişi kuruluna tevdii ile sanıkların zimmetinde kooperatif parası bulunup bulunmadığı, varsa kimin ne miktarda sorumlu olduğu hususları dikkate alınmadığı gerekçesiyle hükmü bozmuştur.

Yerel mahkeme, bozmaya direnerek önceki hükümler gibi sanıkların zimmet ve görevi kötüye kullanma suçlarından beraatlerine karar vermiştir.

Direnme kararına konu hükümlerin de temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın bozma istekli tebliğnamesiyle dosya, kararına direnilen Daireye gönderilmiş; aynı madde uyarınca inceleme yapan Özel Daire tarafından direnme kararı yerinde görülmemiştir.

Bunun üzerine Yargıtay Ceza Genel Kurulu; uyuşmazlığın, sanıklar hakkında eksik araştırma ile hüküm kurulup kurulmadığının belirlenmesine ilişkin ise de Yargıtay İç Yönetmeliği’nin 27. maddesi uyarınca öncelikle, aleyhe olan bozma kararına karşı sanık (...)’un beyanı alınmadan direnme kararı verilip verilemeyeceği hususunda toplandığını tespit etmiş; yerel mahkeme tarafından, bozmadan sonra yapılan yargılamada sanık (...)’un yokluğunda yargılamaya devam edilerek aleyhe olan bozmaya karşı diyecekleri sorulmadan duruşma sonlandırılarak hükümlerin tesis ve tefhim edildiği gerekçesiyle diğer yönleri incelenmeksizin beraat hükümlerinin bozulmasına karar vermiştir.

Mevzuat

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği

Kanunun 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları kapsamında, yemek bedeline ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Afet Araştırmaları Merkezi Yönetmeliği

İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Afet Araştırmaları Merkezi’nin çalışma usul ve esasları düzenlendi.

Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği

Sürücü adayları ve sürücüler için sağlık raporu yeniden tanımlandı. Ortopedik engel oranı %40 ve üzeri olan ve sürücü belgesi alamayanların taşıt alımlarında istisnaya ilişkin hükümler ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Danışmanlık Tedbiri Kararlarının Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ

Korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocukların gelişimsel ihtiyaçları ve tespit edilen çocuk koruma riskleri doğrultusunda bütüncül olarak desteklenmesi ile çocuğun bakımından sorumlu kişilere ebeveynlik becerilerinin güçlendirilmesine yönelik sağlanan danışmanlık tedbirlerinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yeniden düzenlendi. 25.10.2008 tarihli ve 27035 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Danışmanlık Tedbiri Kararlarının Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ yürürlükten kaldırıldı.

Tıbbi Cihazların Elektronik Kullanım Talimatlarına İlişkin Tebliğ

Tebliğin kapsamı, tebliğde geçen tanımlar, genel esaslar, elektronik kullanım talimatlarının sağlanması, elektronik kullanım talimatlarına ilişkin bilgilendirme, internet sitesi gereklilikleri, onaylanmış kuruluşun yükümlülükleri, kullanım talimatlarının tutarlılığı ve Avrupa Birliği mevzuatına uyuma ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Veteriner Biyolojik Ürün ve Hayvan Tanımlama Araçlarının Bedelleri ile Uygulama Ücretlerinin Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2026/2)

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından belirlenen veteriner biyolojik ürünler ile hayvanların tanımlanmasında kullanılan tanımlama araçlarının uygulanması sonucu hayvan sahipleri tarafından ödenmesi gereken ürün bedelleri ile uygulama ücretlerinin tahsiline ve uygulayıcılara ödemelerin yapılmasına ilişkin usul ve esaslar yeniden düzenlendi. Veteriner Biyolojik Ürün ve Hayvan Tanımlama Araçlarının Bedelleri ile Uygulama Ücretlerinin Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2024/11) yürürlükten kaldırıldı.

2026 Yılı Kurban Hizmetlerinin Uygulanmasına Dair Tebliğ

Kurban Bayramı süresi içinde kurban kesmek ve kestirmek isteyen kişilerin kurbanlarını dini hükümlere, sağlık şartlarına ve çevre temizliğine uygun olarak hayvana en az acı verecek şekilde kesmelerine veya vekâletle kestirmelerine yardımcı olunması, kurban satış ve kesim yerlerinin belirlenmesi, kesim yapacak kişilerin eğitilmesi, alınacak tedbirler ve bu konulara ilişkin diğer hususlar belirlendi. 2025 Yılı Kurban Hizmetlerinin Uygulanmasına Dair Tebliğ yürürlükten kaldırıldı.

Hâkimler ve Savcılar Kurulu Birinci Dairesi’nin 888 Sayılı Kararı

İmar Kanunu’ndan kaynaklanan iş ve işlemler ile taşınmaz mallara ilişkin işlemler nedeniyle açılacak davalara bakacak mahkemeler nezdinde ihtisas mahkemeleri belirlendi.

Hâkimler ve Savcılar Kurulu Birinci Dairesi’nin 889 Sayılı Kararı

İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 20/C maddesi kapsamındaki iş ve işlemler nedeniyle açılacak davalara bakacak mahkemeler nezdinde ihtisas mahkemeleri belirlendi.

Hâkimler ve Savcılar Kurulu Birinci Dairesi’nin 890 Sayılı Kararı

Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun (III) sayılı cetvelinde sayılan bazı düzenleyici ve denetleyici kurumların regülasyon ve denetim yetkilerinden kaynaklanan kurul kararı şeklindeki iş ve işlemlerinden kaynaklanan davalara bakacak mahkemeler nezdinde ihtisas mahkemeleri belirlendi.

İhracat ve Döviz Kazandırıcı Hizmetler Reeskont Kredisi Uygulama Talimatı

İlgili mevzuat uyarınca elektrik piyasası dağıtım lisansı bulunan firmalara kullandırılacak reeskont kredisine ilişkin sürede değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Biyobenzer Tıbbi Ürünler Hakkında Kılavuz

Kılavuzun amacı ve kapsamı, kılavuzda yer alan tanımlar, biyobenzer yaklaşımın uygulanması, referans tıbbi ürünün seçimi, biyobenzerliği kanıtlama ilkeleri, benzer biyolojik tıbbi ürünün üretim süreci, biyobenzer karşılaştırılabilirlik çalışması, klinik çalışmalar ve etkililik çalışmalarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 228. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Serkan Kaya, Nesibe Kurt Konca, Seyhan Selçuk, Harun Muratoğulları (Ed.), Medeni Yargıda Dijitalleşmenin Etkileri

“Yargıda Dijitalleşmenin Medeni Yargılamaya Egemen Olan İlkelere Etkisi” başlıklı araştırma projesinin çıktısı olan kitapta, hukuk teknolojileri ile klasik muhakeme hukuku arasında gözetilmesi gereken dengeye ilişkin analizler sunulmuş; dijitalleşmenin yalnızca teknik bir güncelleme değil, hukukun normatif yapısına yön veren değerlere ilişkin yeniden düşünmeyi gerektiren bir dönüşüm olduğu vurgulanmıştır.

Atahan Yalçınkaya, Türk Rekabet Hukukunda Uzlaşma Prosedürü

Eserin birinci bölümünde uzlaşma kavramı ve diğer alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerine değinilmiş, ikinci bölümünde uzlaşma hükümlerinin kabulünden önceki usul ekonomisi uygulamaları hakkında bilgi verilmiş, üçüncü bölümünde ABD ve AB rekabet hukukunda uzlaşma üzerinde durulmuş, dördüncü ve son bölümünde ise Türk rekabet hukukunda uzlaşmaya yer verilmiştir.

Ahmet Yerlikaya, Vergi Hukukunda Pişmanlık Kurumları

Çalışmada, bir hukuki müessese olarak pişmanlık kurumu kavramsal olarak ve temel özellikleri itibariyle tanıtılmış; bu kuruma ilişkin Vergi Usul Kanunu’nda düzenlenen hükümler ve ilk defa vergi ceza hukuku alanında hukuki çerçevede isimlendirilen etkin pişmanlık hükümleri, vergi ceza hukukunun kadim müessesesi olan ve halen Vergi Usul Kanunu’nun 371. maddesinde varlığını sürdüren pişmanlık ve ıslah hükümleri ile karşılaştırılarak incelenmiştir.

Aslı Fanus Kalmaz, Şirketler Hukuku Uyuşmazlıklarına Özgü Kurumsal Tahkim Kuralları

Eserde, tahkimin şirketler hukuku uyuşmazlıklarının çözümüne yönelik potansiyel faydaları ve beraberinde getirdiği özgün endişeler ele alınmış; Türk hukukunun şirketler hukuku uyuşmazlıklarının tahkim yoluyla çözümüne yönelik yaklaşımı üç aşamalı bir test yöntemi uygulanarak analiz edilmiş; Almanya ve İsviçre’de şirketler hukuku uyuşmazlıklarının tahkim yoluyla çözümüne özgü kurumsal tahkim kurallarının kaleme alınmasına yol açan süreç ile ilgili bilgi verilmiştir.

Muratcan Gökdemir, Uluslararası Yatırım Hukukunda Ev Sahibi Devletin Tam Koruma ve Güvenlik Yükümlülüğü

Kitapta, tam koruma ve güvenlik yükümlülüğünün hukuk öğretisindeki esasları incelenip tahkim yargılamalarındaki değerlendirmeler ve sonuçlar tetkik edilmiş; kavram üzerindeki kuramsal belirsizliğin ortadan kaldırılarak doğru tanımlanması, kavramın kapsamının çizilmesi ve hukuki niteliği saptanarak ev sahibi devlet sorumluluğuna gidilebilecek hukuki zeminin tarif edilmesi amaçlanmıştır.

Abdullah Ada, Hukuk Felsefesinde İlerleme

Çalışmada, felsefenin kimliğine ilişkin analitik gelenekte çoğunlukla göz ardı edilmiş bir anlayış olan ilerleme kavramı irdelenmiş; bu kavram çerçevesinde hukuk felsefesinin pratik bir alan olarak anlaşılması gerektiği savunulmuş; hukuk ve onun temel özellikleri üzerine yapılan derinlemesine analizler ışığında, hukuk felsefesinin teorik ve pratik boyutlarına ilişkin yeni bir perspektif sunulmaya çalışılmıştır.

Mutlu Kağıtcıoğlu, Teorik ve Normatif Açıdan Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları

Kitapta, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, hukuk içi ve hukuk dışı dinamiklerin var olduğu, demokrasi ve özgürlük tartışmalarının yapıldığı çok boyutlu bir içerikle ele alınmış; anılan kuruluşlar teorik ve normatif yönden incelenmiş; Türk hukuk düzeninde kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının kendine özgü yapısıyla ilgili farklı hukuki sorunlar tespit edilerek bu alanlarda yapılacak düzenlemelere katkı sağlamak hedeflenmiştir.

Engin Poyraz, Milletlerarası Hukuk ve Uzay Hukuku Çerçevesinde Uydu Karşıtı Silah Denemelerine İlişkin Hukuki Çerçeve

Eserin birinci bölümünde uzayın hukuki mahiyeti ve milletlerarası hukuk kapsamında uydu karşıtı silahların yeri hakkında bilgi verilmiş, ikinci bölümünde dış uzayın askeri amaçla kullanılması ve uydu karşıtı silahlara ilişkin kavramsal ve hukuki çerçeve çizilmiş, üçüncü ve son bölümünde ise uydu karşıtı silahların kullanımı, mevcut milletlerarası hukuk ışığında analiz edilmiştir.

Geçen hafta Blog’a yüklenen makalelere aşağıda yer verilmiştir:

Ahmet Türkmen, Yusuf Enes Başözen, TFF Tahkim Kurulu Üyelerinin TFF Yönetim Kurulu Tarafından Atanmasını Öngören Kanun Hükmünün Anayasa Mahkemesi Tarafından İptali-AİHM Yokuşlu Kararı ve Çözüm Önerileri

Sercan Sağmanlıgil, İş Yerinde Yapay Zekâ Kullanımı: “Ben Bunları ChatGPT’de Hallediyorum” Demenin Hukuki Riski Var Mı?

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay CGK., E. 2024/160 K. 2026/67 T. 04.02.2026

(...) Asliye Ceza Mahkemesi tarafından, sanığın, göçmen kaçakçılığı suçundan Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 79/1-b, 62/1, 53, 52/2-4, 54. maddeleri uyarınca 3 yıl 4 ay hapis ve 10.000 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.

Hükmün, sanık müdafii tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Dairesi hükmü onamıştır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı; karar tarihinde başka suçtan (...) Cezaevi’nde tutuklu olarak bulunan ve duruşmalardan vareste tutulmak talebi de bulunmayan sanığın duruşmaya getirtilmeyerek ya da SEGBİS vasıtasıyla beyanı alınmayarak yokluğunda karar verilip Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 196. maddesine aykırı davranılmak suretiyle savunma hakkının kısıtlandığı görüşüyle itiraz yoluna başvurmuştur.

CMK’nın 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Yargıtay Dairesi tarafından itiraz nedenleri yerinde görülmemiştir.

Bunun üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Ceza Genel Kurulu; uyuşmazlığın, yargılama aşamasında başka bir suçtan tutuklu olarak ceza infaz kurumunda bulunan ve duruşmadan bağışık tutulma hususunda beyanı bulunmayan sanığın, hükmün açıklandığı oturuma katılımı sağlanmadan karar verilmesinin savunma hakkının kısıtlanması niteliğinde olup olmadığının belirlenmesine ilişkin olduğunu tespit etmiş; yaptığı hukuki değerlendirme sonucunda, başka bir suçtan tutuklu olarak bulunan ve ilk derece mahkemesi tarafından yapılan sorgusu sırasında duruşmadan bağışık tutulma isteğinde bulunmayan sanığın, hükmün açıklandığı son oturumda hazır bulundurulmayıp yokluğunda yargılama yapılarak mahkûmiyetine karar verilmesinin savunma hakkının sınırlandırılması niteliğinde olduğuna ve dolayısıyla Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının kabulüne oyçokluğu ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Gelir Vergisi Kanunu

Şans ve bahis oyunlarına ait ilan ve reklam giderlerinin hiçbirinin gider olarak indirilmesi kabul edilmeyecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kurumlar Vergisi Kanunu

Kurum kazancının tespitinde, şans ve bahis oyunlarına ait ilan ve reklam giderlerinin hiçbiri bakımından indirim yapılması kabul edilmeyecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Katma Değer Vergisi Kanunu

Sosyal amaç taşıyan istisnalar ile Kamulaştırma Kanunu kapsamında taşınmazların kamulaştırmayı yapan devlet ve kamu tüzel kişilerine devri kapsamındaki istisnalara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Özel Tüketim Vergisi Kanunu

Engelli sağlık kurulu raporunda ortopedik engelliliği %40 ve üzeri olup bu engel durumu nedeniyle sürücü belgesi alamayan malûl ve engellilere yönelik istisna hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu

Kanunun 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançlarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İşsizlik Sigortası Kanunu

Cumhurbaşkanı, işsizlik sigortası primi için alınan devlet payını, yarısına kadar artırmaya veya yarısına kadar indirmeye yetkili olacak.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Askeralma Kanunu

Bedelli askerlik için yapılacak ödemelerin hesaplanması ve gelir olarak kaydedilmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Gelir İdaresi Başkanlığı ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun

Defterdarın görev ve sorumluluklarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Olağanüstü Hal Kapsamında Yerleşme ve Yapılaşmaya İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Kabul Edilmesine Dair Kanun

06.02.2023 tarihinde meydana gelen depremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilen yerlerde yürütülen projeler kapsamındaki borçlandırma bedellerine ilişkin geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Doğal Gaz Piyasası Kanunu

BOTAŞ’ın, Ticaret Bakanlığı’na bağlı tahsil dairelerine ödemesi gereken her türlü vergi, fon ve paylara ilişkin geçiş hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Ecza Ticarethaneleri ve Ecza Ticarethanelerinde Bulundurulan Ürünler Hakkında Yönetmelik

Denetimin şekline ilişkin hükümler ile yönetmelik eklerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Elektrikli Skuterlerin Üretimindeki Yerlilik Esasları Hakkında Tebliğ

Elektrikli Skuter Yönetmeliği kapsamında yer alan e-skuterlerin üretimindeki yerlilik esaslarının belirlenmesine ve bunların TSE tarafından belgelendirilmesine ilişkin usul ve esasların düzenlendiği tebliğ yürürlüğe girdi.

Hâkim ve Savcıların Derece Yükselmesi Esaslarına İlişkin Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu İlke Kararı

A, B ve C defterlerinde yükselmeye ilişkin hükümler ile ortak hükümlerde değişikliğe gidildi. Geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İnsan Kaynaklı Doku ve Hücreler ile Bunlardan Elde Edilen Ürünlerin İthalat Başvuruları Hakkında Kılavuz

Kılavuzun amaç, kapsam ve dayanağı, kılavuzda geçen tanımlar, başvuruya ilişkin genel hükümler, fatura şerhi ve ithalat geri bildirimine ilişkin hükümler ile kılavuz ekinde değişikliğe gidildi. Geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Giriş

Yakın tarihlerde biri Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, diğeri Anayasa Mahkemesi tarafından verilen kararlar Türk futbol yapılanmasının temellerini sarsacak niteliktedir. AYM, 17 Haziran 2025 tarihinde verdiği ve geçtiğimiz günlerde, 2 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazetede yayınlanan kararıyla Türkiye Futbol Federasyonu Tahkim Kurulunun Yönetim Kurulu tarafından atanmasına ilişkin hükmü iptal etmiştir. İlk bakışta yalnızca Tahkim Kurulunun atama yöntemiyle ilgili olduğu izlenimi uyandıran bu karar, gerekçeleri incelendiğinde yalnızca kurul üyelerinin atanma usulü değil, aynı zamanda TFF Genel Kurulu ve Yönetim Kurulu oluşumdaki sakatlıklara dikkat çekmesi hasebiyle Türk futbol sisteminde çok daha köklü yapısal değişikliklere ihtiyaç olduğuna işaret etmektedir.

AİHM de 6 Ocak 2026 tarihinde verdiği Yokuşlu v. Türkiye kararında TFF Tahkim Kurulunun bağımsız ve tarafsız bir yargı merci olmadığı gerekçesiyle Türkiye aleyhine AİHS m.6/1 hükmünde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Daha önce de Ali Rıza ve diğerleri kararıyla TFF Tahkim Kurulunun bağımsız ve tarafsız olmadığına ve bu sebeple adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar veren AİHM, geçmişte verdiği bu ve benzer ihlal kararlarından sonra bunları bertaraf etmek amacıyla 2022 yılında 7405 sayılı Kanunla değiştirilen 5894 sayılı Kanun m. 6’da düzenlenen Tahkim Kurulunun yapısı ve işleyişi hakkında yapılan değişikliklerin etkisini bağımsızlık ve tarafsızlık bağlamında ilk kez bu kararla test etmiş ve özet olarak bu yasal değişikliklerin bazılarını olumlu bulmakla birlikte yeterli görmeyerek Türkiye aleyhine yine ihlal kararı vermiştir.

Her iki karar birlikte değerlendirildiğinde Türk futbol örgütlenmesinde temelden, köklü yapısal değişikliklerin yapılması zorunluluğunun hasıl olduğu sonucuna varılmaktadır. Kararların gerekçeleri incelediğinde TFF Tahkim Kurulunun atama yöntemiyle ilgili yapılacak düzenlemelerin yeterli olmayıp aynı zamanda bu Kurulun oluşumuna dayanak oluşturan TFF Genel Kurulu ve Yönetim Kurulu gibi organların da futbolun kulüpler ve yöneticileri dışında kalan diğer paydaşlarını bu Kurulların oluşumunda aktif rol almalarını sağlayıcı ve onların karar alma süreçlerine katılımını ve temsil oranlarını artıran düzenlemelerin yapılması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Başka bir deyişle bu kararlar hukuk kurullarını belirleme modeli yanında, aynı zamanda Türk futbol yapılanmasının temel organlarının adil yargılanma hakkını sağlayıcı; neredeyse -sil baştan- yeni bir yapı modelinin inşasını gerekli ve zorunlu kılmaktadır

I. AYM İptal Kararının^[1] Özeti ve İptal Gerekçeleri

Anayasa Mahkemesinin 17 Haziran 2025 tarihli kararı, 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunu m. 6’da ve Tahkim Kurulu üyelerinin Yönetim Kurulu tarafından seçilmesini öngören düzenlemelerin denetimine ilişkindir. Mahkeme; soyut norm denetimi yoluyla önüne gelen olayda 7405 sayılı Kanunun 53. maddesi ile değiştirilen 5894 sayılı Kanunun 6. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…Yönetim Kurulu tarafından…” ile ikinci cümlesinde bulunan “…Yönetim Kurulu kararı…” ibalerinin uygunluğunu incelemiştir.

Mahkeme, 5894 sayılı Kanun m. 5/3’te yer alan düzenlemeye atıfta bulunarak tahkim kurulunun TFF futbol faaliyetlerinin yönetimi ve disipline ilişkin talimatları ile ilk derece hukuk kurullarının futbol faaliyetlerinin yönetimi ve disiplinine ilişkin kararları bakımından denetim ve itiraz merci olarak görev yapacağını ifade etmiştir. Ayrıca m. 6 kapsamında TFF Tahkim Kurulunun en üst hukuk kurulu olduğunu ve yetkili organlar ile kurulların kararlarına karşı yapılan başvuruları nihai olarak karara bağlama yetkisinin olduğunu belirtmiştir.

AYM önüne gelen uyuşmazlık, Kanunda düzenlenen TFF Tahkim Kurulunun başkan ve üyelerinin seçilme usulü, göreve başlama biçimi, görev süresi, bağımsızlık ve tarafsızlık yükümlülükleri ile üyelerin hak, yükümlülük, sorumluluk ve çalışma usullerinin bir bölümünün TFF Statüsü ve Talimatlara bırakılması suretiyle kurulan yapının, zorunlu tahkim merci niteliğindeki bu kurul bakımından Anayasanın bağımsız ve tarafsız yargı güvenceleriyle bağdaşır olup olmadığı sorununa ilişkindir. Mahkeme değerlendirmelerini, özellikle Kurulun TFF bünyesindeki nihai karar merci olması, kararlarının kesin hüküm niteliği taşıması ve sporun yönetimi ile disiplinine ilişkin uyuşmazlıkların bu Kurul tarafından kesin olarak karara bağlanması ekseninde yürütmüştür.

Mahkeme, ilk olarak iptal talebinin dayanağını ortaya koymuştur. Dava dilekçesinde, dava konusu hususların Kurulun bağımsızlığını ve tarafsızlığını güvence altına almak bakımından yeterli olmadığını; üyelerin Yönetim Kurulu tarafından seçildiğini, üyelere yapılacak ödemelerin yine Yönetim Kurulu tarafından belirlendiğini, üyelerin tarafsızlığından şüphe edilmesi hâlinde izlenecek usulün açıkça düzenlenmediğini ve mevcut kuralların bu sakıncaları gidermediğini ileri sürmüştür. Mahkeme de kararını, bu itirazların hangilerinin anayasal denetim bakımından yerinde olduğuna ve hangilerinin iptali gerektirmediği temelinde kurgulamıştır.

AYM kararına, öncelikle genel anayasal çerçevesini çizerek başlamıştır. Mahkeme, Anayasa’nın yargı yetkisinin bağımsız mahkemelerce kullanılacağı ilkesini (m. 9), güvence altına alınan adil yargılanma hakkını (m. 36) ve hâkimlerin bağımsızlığı (m. 138) hususlarını değerlendirmiştir. Bu bağlamda TFF Tahkim Kurulunun, hukuki uyuşmazlıkları bağımsız kişiler eliyle kesin olarak çözen bir merci olması nedeniyle bağımsız ve tarafsız mahkemeye ilişkin anayasal güvencelerden bağışık düşünülemeyeceği belirtilmiştir. Mahkeme ayrıca, AİHM kararlarına da atıf yaparak zorunlu tahkim niteliği taşıyan bu yapının AİHS m. 6 kapsamında gerekli güvenceleri sağlaması gerektiğini ifade etmiştir.

Mahkeme, bağımsızlığın belirlenmesinde üyelerin atanma şeklinin, görev sürelerinin, hakimlik teminatının önemli bir görünümü olduğuna dikkat çekmiştir. Aynı zamanda AİHM’nin vermiş olduğu içtihatları da değerlendirerek, Kurul üyelerinin tamamının TFF Yönetim Kurulu tarafından atanmasını, tek başına bağımsızlık ve tarafsızlığı ortadan kaldıran yeterli bir neden saymamıştır. Kararda açıkça, AİHM’nin de salt bu nedenle ihlal sonucuna ulaşmadığını; sorunu üyelerin görev süreleri, görevleri sırasında sahip oldukları güvenceler, tarafsızlıklarının nasıl korunacağı ve yapısal bağımsızlık gibi başka unsurlarla birlikte değerlendirdiğini vurgulanmıştır. Bu unsurların da tek taraflı atama ile birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ve eksikliklerin üyelerin bağımsızlığına gölge düşürdüğünü ifade etmiştir.

Benzer şekilde Mahkeme, üyelerin mali haklarının TFF tarafından karşılanmasını ya da bu hususta Yönetim Kurulunun yetkili olmasını da tek başına sorunlu bulmamıştır. Kararda; ücret, huzur hakkı, tazminat, yolculuk ve ikamet giderleri ile yolluklara ilişkin belirleme yetkisinin TFF’nin yürütme organı olan Yönetim Kurulunda bulunmasının, kendi başına Kurulun bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksun olduğu sonucunu doğurmayacağı belirtilmiştir. Dolayısıyla AYM, mali hakların kaynağı veya ödeme merciini tek başına iptal sebebi olarak değerlendirmemiştir.

Mahkeme, ayrıca bazı güvencelerin kanunda öngörülmüş olmasını da olumlu olarak değerlendirmiştir. Kurul üyelerinin en az on yıllık mesleki tecrübeye sahip hukukçular arasından seçilecek olması, üyelerin niteliği bakımından belli bir asgari uzmanlık standardı getirdiği için başlı başına sorun sayılmamıştır. Bunun yanında, üyelerin görevlerini tam tarafsızlık ve bağımsızlık içinde yerine getireceklerinin, hiçbir organ, makam, merci veya kişinin Kurula emir ve talimat veremeyeceğinin kanunda açıkça belirtilmiş olması da AYM’nin gözünde önem taşıyan bir güvence olarak yer almıştır.

Buna karşılık Mahkeme, tarafsızlığın korunmasına ilişkin usul güvenceleri bakımından eksiklikler tespit etmiştir. AYM’ye göre, Kurul üyelerinin tarafsızlığından şüphe edilmesi hâlinde nasıl bir itiraz veya çekinme mekanizmasının işletileceği kanun düzeyinde açıkça gösterilmemiştir. Kararda, TFF Tahkim Kurulu Talimatında da üyelerin tarafsızlığından şüphe edilmesi hâlinde izlenecek usule ilişkin bir hüküm bulunmadığı AİHM’nin kararına da atıfta bulunarak belirtilmiştir. Uyuşmazlık Çözüm Kurulunun ilk derece hukuk kurulları olması ve buradaki üyelerin tarafsızlığına ve bağımsızlığına ilişkin mevcut bazı hükümlerin var olduğu ancak Tahkim Kurulunun TFF’nin en üst hukuk kurulu olması nedeniyle ilk derece kurullar için getirilen hükümlerin en üst kurul olan Tahkim Kurulu için uygulanamayacağını ifade edilmiştir.

Aynı şekilde 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununda hakemin/hâkimin reddine ilişkin hükümler bulunsa da 5894 sayılı Kanun Tahkim Kurulu bakımından açıkça yalnızca futbol faaliyetlerinin yönetimi ve disiplinine ilişkin kararlarına karşı iptal davası açılabileceği ifade edilmişken hakemin reddi ve reddin usulüne ilişkin açık bir yollama içermemiştir. Mahkeme, bu nedenle söz konusu meselenin kanunla açık ve tereddütsüz biçimde düzenlenmemiş olması sebebi ile uygulamanın bu şekilde gelişmediğini belirtmiştir.

AYM’nin sorunlu bulduğu bir diğer husus, Kurul üyelerinin hukuki sorumluluk rejiminin kapsam ve sınırlarının kanunda gösterilmemiş olmasıdır. Mahkemenin bu konuda herhangi bir kanuni çerçevenin bulunmadığı yönündeki görüşü, kararın olumsuz tespitlerinden biri olmuştur. Ancak kararın esas ağırlık merkezini, Yönetim Kurulu ve Genel Kurul yapısına yöneltmiştir.

AYM, 5894 sayılı Kanunda yer alan TFF merkez teşkilatlarını oluşturacak organlar arasında Yönetim Kurulunun da sayıldığını belirtmiştir. Kanunda Yönetim Kuruluna açıkça bazı görev ve yetkilerin verildiği ve bunların içinde Tahkim Kurulu üyelerini de seçmenin bulunduğu ifade edilmiştir. Ancak Mahkeme, 5894 sayılı Kanunda TFF Yönetim Kurulunun oluşumu, yapısı ve işleyişine dair bir düzenleme bulunmadığını; bu konunun TFF Statüsüne bırakıldığını tespit etmiştir. Aynı şekilde Kanunda Yönetim Kurulunu, TFF Genel Kurulunu oluşturacak asgari organlar saymıştır. Lakin, delegelerin kimlerden meydana geleceği ve Genel Kurul yapısının nasıl şekilleneceği de kanunda gösterilmemiştir. Üstelik TFF hakkında, spor federasyonlarının genel kurul ve yönetim kurullarına ilişkin genel kanun hükümlerinin uygulanamaması sebebiyle, bu boşluğu dolduracak başka bir kanuni çerçeve de bulunmamaktadır. Mahkeme, bu nedenle Genel Kurul ile Yönetim Kurulunun yapısının TFF statüsünde gösterilmesine rağmen, bu yapının hem 7405 hem de 5894 sayılı Kanun ile düzenlenmediğini göz önüne alarak temel unsurların kanunla güvence altına alınmadığı sonucuna ulaşmıştır.

Zorunlu tahkim merci olan Kurulun üyeleri, uyuşmazlıkların tarafları arasında yalnızca TFF Yönetim Kurulu tarafından seçilmektedir. Oysa Kurulun önüne kulüpler, futbolcular, teknik direktörler, hakemler ve kimi hâllerde bizzat TFF ile bu kişiler arasındaki uyuşmazlıklar gelebilmektedir. Mahkeme, Yönetim Kurulu dışındaki bu tarafların Kurulun belirlenmesinde hiçbir etkisinin bulunmamasını sorun olarak belirtmiştir.

Mahkeme; Yönetim Kurulunun, TFF Statüsü kapsamında Genel Kurul tarafından seçildiğini ancak Kanunda Tahkim Kurulunun yapısında temsil adaleti ve dengeyi sağlayacak kanuni güvencelerin bulunmadığını vurgulamıştır. Başka bir ifadeyle AYM, Genel Kurul ve Yönetim Kurulunun seçimine yönelik Kanunda herhangi bir hükmün düzenlenmemiş olmasının, yalnızca Yönetim Kurulu tarafından atanan, Tahkim Kurulunun tarafsızlık ve bağımsızlığına yönelik temsilde adaleti bile sağlayamadığını ifade etmiştir.

AYM, TFF Genel Kurulunun oluşumu ve yapısına ilişkin kanuni düzeyde yeterli bir düzenleme bulunmamasının; paydaşlar arasında adil dengeyi sağlayacak güvencelerin öngörülmemesinin; Kurul üyelerinin tarafsızlığından şüphe edilmesi hâlinde işletilecek bir ret usulünün düzenlenmemesinin ve üyelerin hukuki sorumluluğuna ilişkin güvencelerin kanunda açık biçimde gösterilmemesinin bağımsızlık ve tarafsızlık ile bağdaşmadığı kanaatine varmıştır.

Sonuç olarak AYM, TFF Genel Kurulunun oluşumu ve yapısına ilişkin paydaşlar arasında adil dengeyi sağlayacak kanuni güvencelerin öngörülmemesini, Kurul üyelerinin tarafsızlığından şüphe edilmesi hâlinde işletilecek bir ret usulünün düzenlenmemesini ve üyelerin hukuki sorumluluğuna ilişkin güvencelerin kanunda açıkça gösterilmemesini birlikte değerlendirerek, bu eksiklikler giderilmeksizin Tahkim Kurulu üyelerinin TFF Yönetim Kurulu tarafından seçilmesinin bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkıyla bağdaşmadığı sonucuna ulaşmıştır. Bu nedenle dava konusu kuralları Anayasa m. 9, 36. ve 138 hükümlerine aykırı bularak iptal etmiş ve iptal hükmünün Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir.

II. Türk Futbol Mevzuatında Tahkim Kurulu Üyelerinin Belirlenmesinin Tarihsel Süreci

Türk futbol tarihinde Tahkim Kurulu üyelerinin belirlenmesinde önceleri seçim usulü benimsenirken sonraki tarihlerde atama usulüne geçildiği görülmektedir. 1988 tarihli 3461 sayılı Türkiye Futbol Federasyonunun Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun (m. 13)^[2] ile 1992 tarihli aynı isimli 3813 sayılı Kanuna göre (m. 13)^[3] Tahkim Kurulu üyeleri TFF Genel Kurulu tarafından seçilmekteydi. Ayrıca tahkim kurulu üyelerinin görev süresinin Yönetim Kurulunun görev süresiyle sınırlı olduğuna dair bir düzenleme mevcut değildi. Bu süreçte yasa tarafından belirlenen Genel Kurul da en azından bugünkü Genel Kurul yapısına nazaran kulüp yöneticileri dışında futbolun diğer paydaşlarına -hakem, antrenör ve spor yazarları gibi- daha fazla katılım sağlayan bir yapıya sahipti.

2007 tarihinde 5719 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle birlikte (m. 10)^[4] seçim usulü terk edilerek atama usulüne geçildi. Bu düzenlemeye göre Tahkim Kurulu üyeleri Federasyon Başkanının teklifi ve Yönetim Kurulunun kararı ile atanmaya başlandı. Ayrıca Tahkim Kurulunun görev süresi de Federasyon Başkanının görev süresiyle sınırlandırıldı. Kurulun görevinde bağımsız olduğu ve üyeler istifa etmedikçe veya istifa etmiş sayılmadıkça yerlerine yeni üye görevlendirilemeyeceği, herhangi bir nedenle boşalan asıl üyeliğe, yedek üyelerin sırasıyla görevlendirilmiş sayılacağı ve seçilen yedek üyelerin kalan süre kadar görev yapacağı da ilk kez bu kanunla düzenlenmiş oldu. Genel Kurul yapısında yapılan köklü değişikliklerle profesyonel futbol kulüpleri delegelerinin toplam delege sayısına oranı bu kanunla hayli artırılmış, buna karşılık futbolcular, antrenörler ve hakemler gibi futbolun diğer paydaşlarının temsil oranı düşürülmüştür. Bu dönemde yapılan değişikliklerle gerek tahkim kurulunun belirlenmesi usulünde gerekse de genel kurulda futbolun paydaşlarının temsilinde katılımcı ve demokratik bir anlayıştan geriye doğru gidildiği ifade edilebilir.

2009 tarihli 5894 sayılı Kanunda ise^[5] Tahkim Kurulunun oluşumu başta olmak üzere görev, yetki, hak ve sorumlulukları ile üyelerinin sahip olması gereken niteliklerin TFF Statüsünce belirleneceği ve bunun işleyişi ve usul kurallarının TFF tarafından çıkarılacak talimatta yer alacağı düzenlenmiştir (m. 6). Böylece tahkim kurulunun oluşumu ilk kez kanun gücünde bir norm yerine, TFF Genel Kurulunca çıkartılan Statü ve TFF Yönetim Kurulunca çıkartılan talimat adı verilen alt düzenleyici normlara bırakılmış oldu. Dönemin TFF Statüsü m. 61’e göre Tahkim Kurulu, Federasyon Başkanının teklifi ve Yönetim Kurulunun kararıyla atanıyordu. Kurulun bağımsız olduğu ve üyeler istifa etmedikçe veya çekilmiş sayılmadıkça yerlerine yeni üye görevlendirilemeyeceği de teminat altına alınmıştı. Lakin Tahkim Kurulunun görev süresi Yönetim Kurulunun görev süresiyle sınırlandırılmıştı.

2020 ve sonrası az sonra aşağıda değineceğimiz^[6] AİHM’nin TFF Tahkim Kurulunun bağımsız ve tarafsız olmadığı gerekçesiyle Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AİHS m. 6’da güvence altına alınan adil yargılanma hakkının ihlali sebebiyle verdiği kararlar üzerine; 28.7.2021 tarihli Türkiye Futbol Federasyonu Olağan Genel Kurulunda tahkim kurulunun belirlenmesine yönelik olarak TFF Statüsünde değişiklikler yapıldı^[7]. Tahkim Kurulunun TFF Yönetim Kurulu tarafından atanması usulünü ortadan kaldıran bu düzenlemeye göre; Tahkim Kurulu yanında Uyuşmazlık Çözüm Kurulu ve Profesyonel Futbol Disiplin Kurulu üyeleri, futbolun paydaşları tarafından belirlenecek Hukuk Kurulları Aday Komisyonu adı verilen bir komisyon tarafından belirlenen adaylar arasından Genel Kurul tarafından seçilecekti. Ancak TFF Statüsünde düzenlenen bu seçim usulü 7405 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte hiçbir zaman uygulanamadı.

2022 tarihli 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu m. 53 ile değiştirilen 5894 sayılı Kanun m. 6’daki yeni düzenlemeyle^[8] Tahkim Kurulu üyelerini belirleme yetkisi TFF Yönetim Kuruluna bırakıldı. Başka bir deyişle, seçimden tekrar atama usulüne dönülmüş oldu. Bu olumsuz gelişmeye rağmen kanunda AİHM’nin Türkiye Cumhuriyeti aleyhine verdiği kararlardaki gerekçeler doğrultusunda olumlu sayılabilecek değişiklikler de yapıldı. Üyelerin görevlerini bağımsızlık ve tarafsızlık içinde yerine getireceklerine dair yazılı beyan sunup yemin etmesi, görev sürelerinin yönetim kurulundan bağımsız olması, hiçbir organ, makam, merci veya kişinin Tahkim Kurulunun görevine ilişkin emir ve talimat veremeyeceği, tavsiye veya telkinde bulunamayacağı ilk kez bu kanunla düzenlenmiş oldu. Ancak belirtmek gerekir ki; kanunun çıkmasından sonra TFF Başkanı iki, Yönetim Kurulu ise üç kez değişmiş ve seçilen her iki Federasyon Başkanı da görevi devam eden hukuk kurulu üyelerini istifaya çağırmış ve tahkim kurulu dahil tüm hukuk kurulları bu çağrılar üzerine istifa etmiştir^[9]. Başka bir deyişle kanunla getirilen bu güvence yalnızca kâğıt üzerinde kalmış, eski uygulama devam etmiş ve seçilen TFF Yönetim Kurulları kendi atamalarını yapmıştır.

III. AİHM’nin Adil Yargılanma Hakkının İhlali Sebebiyle Türkiye Cumhuriyeti Aleyhine Verdiği Kararlarda Tahkim Kuruluna İlişkin Mevzuata Yönelik Tespitler

AİHM, TFF Tahkim Kurulunun bağımsızlığı ve tarafsızlığı hususunda yakın zamanlarda bir dizi karara imza atmıştır. Mahkeme, bunlar arasında özellikle öne çıkan iki kararında (Ali Rıza ve diğerleri ile Yokuşlu v. Türkiye kararları) ayrıntılı değerlendirmelerde bulunmuştur.

A. Ali Rıza ve Diğerleri Kararı^[10]

1. Genel Olarak

AİHM bu kararında ilk olarak AİHS m. 6 çerçevesinde bir yargı yerinin “bağımsız” olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin tesis edilmesi için üyelerin atanma yöntemi ve görev süreleri, dış baskılara karşı güvencelerin sağlanıp sağlanmaması ve söz konusu yapının bağımsız bir duruş sergileyip sergilememesi göz önünde bulundurulacağına işaret etmiştir. Daha sonra tarafsızlık ve bağımsızlık kavramlarından ne anlaşılması gerektiğini açıklayan Mahkeme, bunların müşterek bir biçimde değerlendirilmesi gerektiğini ifade ederek adaletin tecelli etmesi yeterli olmayıp aynı zamanda tecelli ettiğinin görülmesi ve bilinmesi gerektiğine işaret etmiştir (“justice must not only be done, it must also be seen to be done”).

Somut olayda başvuranlar, atanmaları ile birlikte görev süreleri ve ücretlerinin ödenmesi ile ilgili usuller dikkate alındığında, Tahkim Kurulu üyelerinin Yönetim Kurulundan bağımsız olmadıklarını ve Yönetim Kurulunun talimatları doğrultusunda karar verdiklerini iddia etmişledir. Mahkeme özellikle aşağıda sıralayacağımız konular hakkında ayrıntılı ve gerekçeli değerlendirmeler yapmıştır.

2. Mahkemenin Tespitleri

a. TFF Genel Kurul Yapısı

Mahkeme ilk olarak o dönemin TFF Statüsüne göre (m. 61), Tahkim Kurulu üyelerinin TFF Başkanının teklifi üzerine Yönetim Kurulunca atandığını tespit etmiştir. Mahkemeye göre, Tahkim Kurulu üyelerinin Yönetim Kurulunca atanıyor olması, Kurulun objektif tarafsızlığına gölge düşürmek için yeterli değildir. Bu bağlamda Mahkeme, üyelerin atandıktan sonra hiçbir baskıya maruz kalmamaları, hiçbir talimat almamaları ve görevlerini tamamen bağımsız bir şekilde icra etmeleri kaydıyla, bir mahkemenin [yargı yerinin] üyelerinin atanma usulünün tek başına bu yargılama organının bağımsızlığına ve tarafsızlığına halel getirmediğini hatırlatmaktadır.

Mevcut düzenlemeler kapsamında Genel Kurulun ve Yönetim Kurulunun oluşumunu gözden geçiren Mahkeme; emekli futbolcuların ve hakemlerin, Genel Kurul üyesi olabilmelerinin mümkün olduğunu gözlemlemekle birlikte Kanunla belirlenen kriterlerin oldukça sıkı olması nedeniyle, futbol kulüplerinin temsilcilerine kıyasla emekli futbolcuların ve hakemlerin sayısının oldukça düşük kaldığını tespit etmiştir. Mahkeme, TFF Statüsünde yapılan 29 Haziran 2011 tarihli değişiklik sonrasında, mülga TFF Kanununun koyduğu kriterlerin yeniden düzenlendiğini, fakat Genel Kurulda yer alabilecek emekli futbolcu ve hakem sayılarının bu sefer de beşer kişiyle sınırlandırıldığını kaydederek futbol kulüplerinin temsilcilerinin Genel Kurulun çoğunluğunu oluşturduğuna işaret etmiştir.

b. TFF Yönetim Kurulu Yapısı

Mahkeme, Genel Kurul hakkında aynı düşüncelerin Yönetim Kurulu için de geçerli olduğu kanaatindedir. Yönetim Kurulu üyelerinin bugüne kadar çoğunlukla futbol kulübü üyeleri veya yöneticilerinden oluştuğunu tespit eden Mahkeme, kulüplerin çıkarları dışında futbolun çıkarlarını temsil ettiği düşünülebilecek paydaşların Yönetim Kurulunda her dönemde azınlık olarak kaldığını tespit etmiştir.

c. Tahkim Kurulu Üyelerin Nitelikleri, Mesleki Ahlak ve Davranış Kuralları, Hukuki Sorumluluk, Yemin

Tahkim Kurulunun oluşumu bakımından Kurulun tamamen hukuk eğitimi almış ve mesleki tecrübeye sahip olma şartını sağlayan ancak hâkimlik mesleğinden olmayan uzmanlardan (lay assessor) ibaret olduğunu kaydeden Mahkeme, Tahkim Kurulunda görev yapan kişilerin çoğunlukla spor hukukunda uzmanlaşan akademisyenler veya hukukçular olduğunu, Kurulun münhasıran hâkimlik mesleğinden olmayan üyelerden oluşuyor olmasının bir sorun teşkil etmediğini ifade etmiştir. Bu yönüyle mevcut mevzuata göre üyelerin hakimlik mesleğinden olmaması bağımsızlık ve tarafsızlık hususuna halel getirmemektedir.

Buna karşılık Tahkim Kurulu üyelerinin görevlerinin ifasıyla ilgili olarak haklarında bir dava açılmasından muaf olmamalarını ve herhangi bir mesleki ahlak ve davranış kuralıyla bağlı olmamalarını ve üyelerin göreve başlamadan önce herhangi bir yemin etmeleri veya benzeri resmi bir beyanda bulunmaları gerekmemesini bir sorun olarak belirlemiştir.

d. Görev Süresi ve Teminatı

Tahkim Kurulu üyelerinin istifa etmedikçe veya üyelikten çekilmedikçe görev süreleri tamamlanmadan üyelikten çıkarılamayacaklarını ve yerlerine yeni üye görevlendirilemeyeceğini olumlu olarak değerlendiren Mahkeme, buna karşılık üyelerin görev süresinin Yönetim Kurulunun göreviyle sınırlı olmasını, Tahkim Kurulu üyelerinin mevkilerinde kalma hakkının bir yürütme organı olan Yönetim Kurulu ile aynı eksene getirdiğini ve bu durumun AİHS m. 6/1 uyarınca gerekli kılınan bağımsızlık ve tarafsızlık güvenceleriyle ilgili kuşku uyandırdığına işaret etmektedir.

e. Tahkim Kurulu Üyelerinin Finansmanı ve Lojistiği

Mahkeme, ilgili TFF kuralları uyarınca Tahkim Kurulu üyelerine TFF tarafından belli bir ücret ödenmesinin yanı sıra seyahat masraflarının karşılandığını ve mesken tazminatı ödendiğini, kendilerine ödenen meblağların da Yönetim Kurulunca belirlendiğini tespit etmekle birlikte, Mutu ve Pechstein v. İsviçre kararına atıf yaparak CAS’ın yalnızca mali düzenlemeleri nedeniyle bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksun olduğunun söylenemeyeceğini tespitini bu davada da yinelemiştir.

Mahkemeye göre; Tahkim Kurulu üyelerinin katıldıkları her müzakere başına bir ücret elde etmeleri ve masraflarının TFF’nin yürütme organı konumundaki Yönetim Kurulu tarafından karşılanması durumu, özünde Tahkim Kurulunun bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksun olduğu sonucuna varılması için yeterli değildir.

f. Bağımsız Karar Alma ve Tahkim Kurulu Üyelerinin Reddi

Mahkeme, ilgili TFF kuralları uyarınca Tahkim Kurulu üyelerinin bağımsızca karar verme yükümlülüğü altında olduklarını, Yönetim Kurulunda yer alan bireylerin Tahkim Kurulu üyesi olamayacaklarının hüküm altına alındığını, ek olarak, hukuk ve ceza yargılamalarına dair ilgili kurallara atıf yapılan hükümlere göre, tarafların bir Tahkim Kurulu üyesinin reddini talep etmesinin mümkün olduğunu olumlu noktalar olarak değerlendirmektedir.

Buna karşılık Mahkeme, mevcut mevzuat içinde bir üyenin kendi bağımsızlığı ve tarafsızlığını etkileyebilecek koşulları açıklamasının gerekli kılınmadığını, taraflarca bir Tahkim Kurulu üyesinin bağımsız veya tarafsız olmadığı iddiası ileri sürüldüğünde izlenecek belirli bir prosedür bulunmadığını, böyle bir iddia hakkında karar vermeye yetkili organın hangisi olduğunun söz konusu kurallarda belirtilmemesini de olumsuz olarak değerlendirmektedir.

g. Sonuç

Sonuç olarak Mahkeme, Yönetim Kurulu ve Tahkim Kurulu arasında çok sayıda güçlü kurumsal ve yapısal bağların mevcut olduğunu, bu durumun dolaylı olarak iki organ arasında hiyerarşik bir ilişkinin var olduğu anlamına gelmemekle birlikte, Tahkim Kurulunun işleyişi üzerinde Yönetim Kurulunun ciddi bir nüfuza sahip olduğuna işaret etmiştir. Genel Kurul ve Yönetim Kurulunun oluşumuna ilişkin tespitlerini göz önünde bulunduran Mahkeme, bu kurullarda oyuncuların kulüplerle aynı düzeyde temsil edilmemeleri sebebiyle, kulüplerle oyuncuları arasındaki sözleşme kaynaklı uyuşmazlıklara ilişkin Tahkim Kurulu nezdinde gerçekleştirilen incelemelerde terazinin kulüpler lehine daha ağır bastığının düşünülebileceği kanaatinde olduğunu belirterek somut olay tarihinde, başvuranın dosyasına karar veren tüm Tahkim Kurulu üyelerinin, çoğunluğunu eski futbol kulübü üyeleri veya yöneticilerinin oluşturduğu bir Yönetim Kurulunca atanmalarını sorunlu olarak değerlendirmiştir.

Mahkeme her ne kadar gerçekte kulüplerin birbirlerine karşı yarış içerisinde olması ve her birinin farklı kademede ve güçte olması nedeniyle çıkarları her zaman birbirleriyle aynı doğrultuda olmasa bile, bir kulüp ile oyuncu arasındaki sözleşme kaynaklı bir uyuşmazlığın akıbetinin benzer koşullardaki başka uyuşmazlıklar üzerinde etkileri olabileceğini; oyuncu lehine çıkacak bir kararın diğer oyuncuların kendi kulüpleriyle içine düştükleri uyuşmazlıklarda dayanak olarak gösterecekleri bir emsal teşkil edebileceğini vurgulamıştır.

Tahkim Kurulunun teşkilatı ve işleyişine dair Yönetim Kuruluna verilmiş olan geniş yetkiler sonucu Tahkim Kurulunun yapısal eksikliklerine vurgu yapan Mahkeme, kurul üyelerini dış baskılardan koruyacak yeterli güvencelerin yokluğunda, başvuranların Tahkim Kurulu üyelerinin kendi dosyalarına gerekli düzeyde bağımsız ve tarafsız bir şekilde yaklaşabileceklerinden kuşku duymak için meşru nedenlere sahip olduklarını değerlendirerek AİHS m. 6/1 uyarınca başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

3. Ali Rıza ve Diğerleri Davasına Atıf Yapılan Diğer İhlal Kararları

AİHM’nin emsal teşkil eden bu kararında belirlediği ilkeler ve vardığı sonuçlar sonrasında, Tahkim Kurulunun bağımsızlığı ve tarafsızlığı bağlamında Sedat Doğan^[11], İbrahim Tokmak^[12] ve Naki ve Amed Sportif Faaliyetler Kulübü Derneği^[13] davalarında da yinelenmiştir.

Mahkeme, Ali Rıza ve diğerleri davasına gönderme yaptığı bu kararlarında da dış baskılara karşı Kurul üyelerini özellikle Yönetim Kuruluna karşı koruyan uygun güvencelerin bulunmadığını, Tahkim Kurulunun düzeniyle ve işleyişiyle ilgili olarak, TFF Yönetim Kuruluna tanınan geniş yetkilerden kaynaklanan Tahkim Kurulunun yapısal eksikliklerini dikkate alarak, bu üyelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığından şüphe etmek için meşru nedenlerin bulunduğunu ifade ederek AİHS m. 6/1 hükmünde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

B. Yokuşlu Kararı^[14]

1. Genel Olarak

Tahkim Kuruluna yönelik 2022 yasal düzenlemelerinden sonra tahkim kurulunun bağımsızlığı ve tarafsızlığına yönelik hak ihlali iddiaları devam etmiştir. Özellikle Fenerbahçe kulübü ve yöneticilerinin birçok başvurusu halen AİHM’de karar verilmeyi beklemektedir^[15]. AİHM bu başvuruların bazılarında 7405 sayılı Kanunla Tahkim Kuruluna ilişkin yasal düzenlemelere paralel yapılan TFF Statüsü değişikliklerinin kurulun bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusunda yeterli güvenceler sağlayıp sağlamadığını sorgulamıştır^[16].

2022 yılında 7405 sayılı yasayla yapılan değişikliklerin AİHM nezdinde Tahkim Kurulunun bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusunda nasıl bir etki yaratacağı ve bu değişikliklerin kurulun bağımsızlığı ve tarafsızlığının güvence altına alıp almadığı merakla beklenirken AİHM 6 Ocak 2026 tarihinde verdiği Yokuşlukararıyla bu yasal değişikliklere ilişkin olarak tıpkı Ali Rıza ve diğerleri kararında olduğu gibi oldukça ayrıntılı değerlendirmelerde bulunmuştur.

2. AİHM Değerlendirmeleri

Mahkeme, AİHS 6. maddesinin tahkim mahkemelerinin kurulmasına engel teşkil etmediğini belirtmekle birlikte, tahkim kanunla zorunlu kılınmış olduğunda ve tarafların uyuşmazlıklarını tahkime götürmekten başka seçenekleri bulunmadığında, ilgili tahkim mercinin Sözleşmenin 6. maddesinin 1. fıkrası ile güvence altına alınan korumaları sağlaması gerektiğine işaret ederek ve Ali Rıza ve diğerleri davasında vardığı sonuçları dikkate alarak, Tahkim Kurulunun, özellikle Yönetim Kurulu ve dış baskılara karşı yeterince bağımsız ve tarafsız bir statüye sahip olup olmadığını incelemiştir.

AİHM kararında 2022 yılında yapılan yasa değişiklikleri ile bu doğrultuda yapılan TFF Statüsü değişikliklerini de irdeleyerek altı başlık halinde değerlendirmelerine yer vermiştir.

a. TFF Kurullarında Temsil Dengesizliği

Ali Rıza ve diğerleri kararında TFF kurulları yapısını eleştiren mahkeme ilk olarak Genel Kurul ve Yönetim Kurulunun yapısında herhangi bir değişiklik olmadığını tespit etmiştir. Gerçekten de 2022 yasa değişikliği TFF Genel Kurul ve Yönetim Kurulu yapısına ilişkin bir düzenleme içermediği gibi, bunların oluşumunun düzenlendiği TFF Statüsünde de bu kurullara yönelik bir mevzuat değişikliği yapılmamıştır.

TFF Yönetim Kurulunu seçen Genel Kurulun çoğunluğunu halen futbol kulüplerinin temsilcilerinin oluşturduğunu tespit eden mahkeme, Tahkim Kurulu üyelerini Yönetim Kurulu üyelerinin atamaya devam ettiğini belirtmekle birlikte, bu hususun tek başına Kurulun tarafsızlığı konusunda şüphe uyandırmak için yeterli bir gerekçe olmadığını, bu bağlamda yürütme organı tarafından bir mahkemenin üyelerinin atanmasının, yürütme veya yasama organı tarafından hakimlerin seçilmesi veya atanması gibi, tek başına Sözleşme ile bağdaşmaz bir durum teşkil etmediğini yinelemiştir. Sözleşme, atama usulünün haksız siyasi etkilerden arındırılmış olmasını ve seçildikten veya atandıktan sonra mahkeme üyelerinin yargı görevlerini yerine getirirken bağımsız ve herhangi bir baskıdan uzak kalmasını yeterli görmektedir.

Mahkeme, özellikle sporla ilgili uyuşmazlıklar ve zorunlu tahkim süreçleri bağlamında, bağımsızlık ve haksız etkiden uzak olma şartlarının, tahkim kurullarının faaliyet gösterdiği özel kurumsal çerçeve dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğine işaret ederek, atama sürecinin haksız siyasi etkiyle lekelendiği bir durum bulunmadığını ve ayrıca, başvuranın, Tahkim Kurulu üyelerinin bireysel davasına karar verirken Yönetim Kurulundan talimat aldığını veya herhangi bir baskıya maruz kaldığını iddia etmediğini de belirtmektedir. Akabinde Mahkeme, Tahkim Kurulu üyelerinin görevlerini gerekli bağımsızlık seviyesi içerisinde yerine getirmelerinin sağlanması için yeterli güvencelerin ortaya konup konmadığını inceleyeceğini ifade etmiştir.

b. Görev Süresi

5894 sayılı Kanunun 2022 yasayla değişik 6. maddesinin 3. fıkrası, Tahkim Kurulu üyelerinin Yönetim Kurulunun görev süresinden bağımsız olarak dört yıllık bir süre için atanmasını öngörmektedir.

Tahkim Kurulu üyelerinin görev süresini Yönetim Kurulunun görev süresiyle sınırlayan ve böylece görev sürelerini TFF’nin yürütme organının görev süresiyle uyumlu hale getiren önceki mevzuatı, bir mahkemenin bağımsız ve tarafsız olması şartını sorgulamaya yol açan bir düzenleme olarak değerlendirdiğini yineleyen Mahkeme, mevcut mevzuatın, Tahkim Kurulunun görev süresini Yönetim Kurulunun görev süresinden ayırarak bu eksikliği gidermiş gibi görünse de bunun uygulamada yeterli bir güvence sunmadığını, bu bağlamda ilgili yasal değişikliğin Tahkim Kurulunun mevcut üyelerinin dört yıllık görev sürelerini tamamlamalarını öngörmesine rağmen yeni seçilen TFF Başkanlarının Kurul üyelerinin istifasına yönelik olarak yapılan kamuoyuna açık çağrının ardından, Tahkim Kurulu üyeleri de dâhil olmak üzere tüm TFF kurullarının istifalarını sunduklarını, ardından, Yönetim Kurulunun başvuranın uyuşmazlığını karara bağlayan Tahkim Kuruluna yeni üyeler atadığını, mevzuatın Yönetim Kurulunun görev süresinden bağımsız olarak görev sürelerini tamamlamaları gerektiğini öngörmesine rağmen, TFF Yönetim Kurulunun seçildikten sonra kurul üyelerini kendi seçtikleri kişilerle değiştirmeye çalıştıkları, ısrarcı ve rahatsız edici bir eğilimi ortaya koyduğunu ve bu uygulamanın Tahkim Kurulunun bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusunda meşru şüpheler doğurduğunu, AİHS’nin teorik ve hayali değil, “pratik ve etkili” hakları güvence altına almayı amaçladığını, sonuç olarak, Mahkemenin, Tahkim Kurulu üyelerinin görev sürelerini Yönetim Kurulunun görev süresinden ayıran yasal değişikliği memnuniyetle karşılamakla birlikte, bu tedbirin Tahkim Kurulunun Yönetim Kurulundan yapısal olarak bağımsız olmasını sağlamada uygulamada etkili olmadığını ifade etmiştir.

c. Tahkim Kurulu Üyelerinin Nitelikleri

Ali Rıza ve diğerleri davasında Tahkim Kurulunun münhasıran hâkimlik mesleğinden olmayan uzmanlardan oluşmasının sorun teşkil etmediğini değerlendirmiş olan Mahkeme, bu değerlendirmenin mevcut davada da geçerliliğini koruduğunu; ayrıca, mevzuat değişikliklerinin üyelerden beklenen mesleki ve etik standartları güçlendirdiğini belirtmektedir. Mahkeme özellikle, üyelerden artık önceki mevzuatta öngörülen beş yıl yerine en az on yıllık mesleki deneyim arandığını, ayrıca, yeni kuralların, en az bir üyenin hâkim ve savcılık deneyimine sahip olması, bir başka üyenin akademiden olması gerektiğini, ayrıca hukuk veya spor hukuku alanında yüksek lisans derecesine sahip adaylara öncelik verileceğini öngördüğünü ifade etmiştir^[17].

Ayrıca Mahkeme daha önce TFF kurullarından birinde sekiz yıldan fazla süreyle görev yapmış olan kişiler ile futbol kulüplerinin üyesi olan, kulüplerde hissesi bulunan veya yönetim ya da denetim kurullarında çalışan kişiler ya da halihazırda TFF’nin yürütme organlarında görev yapan kişilerin Tahkim Kurulu üyesi olamayacağına ilişkin düzenlemenin (TFF Statüsü m. 61 ve Tahkim Kurulu Talimatı m. 3), Tahkim Kurulunun oluşumunu düzenleyen kurumsal güvencelerde bir iyileşme teşkil ettiği kanaatinde olduğunu belirtmektedir.

d. Tahkim Kurulu Üyelerinin Hukuki Sorumluluğu

Ali Rıza ve diğerleri kararında, yalnızca hâkimlik mesleğinden olmayan uzmanlardan oluşan Tahkim Kurulunun üyelerinin, görevlerinin ifasıyla ilgili olarak haklarında bir dava açılmasından bağışık olmadıklarını tespit eden mahkeme, TFF Statüsünde yapılan ve Tahkim Kurulu üyeleri dahil tüm Hukuk Kurulu üyelerinin görevleri kapsamında verilen kararlardan dolayı ağır kusurlu halleri haricinde sorumlu tutulamayacağına yönelik değişikliğin (m. 54/5, 28.07.2021 tarihli Genel Kurul kararı ile eklenmiştir) kurul üyelerine bir ön koruma düzeyi sağladığını, söz konusu sistemin Devlet tarafından öngörülen zorunlu tahkim sistemi olduğu dikkate alınarak, gerekli ve uygun olduğu ölçüde, görevlerini yerine getirirken yaptıkları işlemler bakımından Tahkim Kurulu üyelerine tanınan bu korumanın, hâkimlere tanınan koruma ile karşılaştırılmasını yararlı görmektedir.

Bu bağlamda Mahkeme, iç hukukta hâkimlerin hukuki sorumluluğunu düzenleyen benzer hükümlerin, ağır kusur hallerinde dahi doğrudan hâkime karşı değil, yalnızca Devlete karşı dava açılabileceğini açıkça belirttiğini kaydederek, bu hükümlerin sorumluluk için münhasır ve özel gerekçeler belirlemekte ve Devletin sorumlu hâkime karşı rücu hakkını kullanabileceği bir süre sınırı öngördüğünü; buna karşılık, mevcut haliyle Tahkim Kurulu üyelerinin sorumluluğunu düzenleyen hükmün, karşılaştırılabilir derecede kısa ve açık bir zaman sınırlaması içermeksizin ve sorumluluğun doğmasına yol açabilecek haller açık biçimde tanımlanmaksızın, kurul üyelerini kişisel olarak hukuki işlemlerle karşı karşıya kalma riskine açık bırakarak yalnızca sınırlı bir koruma sağlamadığını, bu durumun, kurul üyelerinin uzun süreli hukuki tehditlere maruz kalma riskini doğurduğunu ve böylece bağımsızlık ve tarafsızlığın güvence altına alınması için gerekli güvenceleri zayıflattığını ifade etmektedir. Özetle Mahkeme; Tahkim Kurulu üyelerinin sorumlulukları bağlamında söz konusu düzenlemenin olumlu olduğunu belirtmekle birlikte kimi yönlerden yeterli koruma sağlayamadığına işaret etmektedir.

g. Yemin ve Mesleki Davranış Kuralları

Ali Rıza ve diğerleri kararında Tahkim Kurulu üyelerinin herhangi bir mesleki davranış kuralına bağlı olmamaları ve görevlerine başlamadan önce yemin etmemeleri ya da resmi bir beyanda bulunmamaları hususunu sorunlu bulmuş olan Mahkeme, 2022 yasal değişikliklerinden sonra üyelerin göreve başlamadan önce menfaat çatışmasına yol açabilecek her türlü ilişki veya menfaati açıklamaları ve görev süreleri boyunca bu tür çatışmalardan kaçınacaklarına ve görevlerini bağımsızlık ve tarafsızlık ilkelerine uygun şekilde yerine getireceklerine dair resmi bir beyanda bulunmaları zorunlu hale getirildiğini ifade ederek (5894 sayılı Kanun m. 6/2), yeni yasal düzenlemenin bu bağlamda Ali Rıza ve diğerleri kararında dile getirilen endişeleri yeterli ölçüde giderdiğini ve bu nedenle tatmin edici göründüğünü belirtmiştir.

f. Tahkim Kurulu Üyelerinin Reddi Taleplerine İlişkin Usul ve Karar Mekanizması

Mahkeme, değiştirilen mevzuatın (TFF Statüsü m. 61 ve TFF Tahkim Kurulu Talimatı), Tahkim Kurulu üyelerinin, menfaat çatışması doğurabilecek bir davada görev yapmaktan kaçınmalarını zorunlu kıldığını ve bu durumun önceki mevzuata kıyasla önemli bir iyileştirme teşkil ettiğini, bununla birlikte, Tahkim Kurulu üyelerinden birinin bağımsızlığına veya tarafsızlığına ilişkin itirazın uyuşmazlığın taraflarından biri tarafından ileri sürülmesi halinde izlenecek açık bir usul öngörmediğini, ayrıca yargılama sırasında taraflarca Kurulun bir veya birden fazla üyesine yönelik bir itiraz ileri sürülmesi durumunda, bu konuda hangi organın yetkili olduğunun açık olmadığını, ret taleplerinin karara bağlanmasına ilişkin açık bir usulün ve yetkili organın veya kurul yapısının bulunmaması, yeni mevzuatta önemli bir boşluk teşkil ettiğini ifade ederek söz konusu hükmü, Tahkim Kurulunun yapısal bağımsızlığı ve tarafsızlığı bakımından yeterli bir güvence olarak değerlendirmemiştir.

g. Sonuç

Mahkeme, Tahkim Kurulunu ve üyelerini düzenleyen kurumsal çerçevenin güçlendirilmesi yönünde, özellikle üyelerin görev süresi, Tahkim Kurulunun oluşumu, üyelik için aranan şartlar, üyelerin açıklama yükümlülükleri ve yazılı beyan verme ve yemin zorunluluğu bakımından getirilen düzenlemeleri olumlu bulmakla birlikte, Kurul üyelerinin hukuki sorumluluğunu ve taraflarca üyelerin reddinin talep edilmesi halinde uygulanacak usulü düzenleyen hükümlerin, Ali Rıza ve diğerleri kararında belirlenen AİHS standartlarını bütünüyle karşılamadığı kanaatinde olduğunu belirtmiştir.

Mahkeme ayrıca, TFF düzeyinde kabul edilen mevzuat reformlarına rağmen, uygulamanın, üyeler için öngörülen dört yıllık görev süresi teminatına -de facto- uyulmadığını, Tahkim Kurulunun TFF’nin yürütme düzeyinde her yeni seçim yapıldığında yeniden oluşturulduğunu, bu durumun Tahkim Kurulunun bağımsız ve tarafsız olmadığı yönündeki endişeleri haklı kıldığını ve bu endişenin, Tahkim Kurulu önündeki uyuşmazlığın doğrudan Yönetim Kurulunun kendi kararına karşı bir itirazı konu aldığı davalarda özellikle belirgin hale geldiğini belirterek, AİHS 6. maddesinin 1. fıkrası uyarınca başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

IV. Karşılaştırmalı Hukukta Futbol Federasyonu Genel Kurul, Yönetim Kurulu ve Tahkim Kurullarının Oluşumu

Karşılaştırmalı hukukta futbol federasyonlarının genel kurul, yürütme kurulu ve tahkim kurulları arasındaki işlevsel ilişkinin kural olarak kurumların ana metinlerinde açık bir biçimde hüküm altına alındığı görülmektedir. Bilhassa genel kurul ve yönetim kurullarının oluşumu ile uyuşmazlık çözüm mercilerinin seçimi yahut atanması usulleri arasında doğrudan ve organik bir bağ tesis edildiği görülmektedir. Genel kurul ve yürütme kurullarının tahkim kurulları üzerindeki bu etkisinin; bağımsızlık, tarafsızlık, hâkimin reddi gibi güçlü hukuki mekanizmalarla dengelenmeye çalışıldığı görülmektedir.

Tespit edebildiğimiz kadarıyla Türkiye dışında futbol tahkim kurullarının bağımsız ve tarafsız olmadığı gerekçesiyle AİHM’ye intikal etmiş bir başvuru veya ihlal kararı bulunmamaktadır. Meşhur Mutu ve Pechstein v. İsviçre kararında da AİHM, başvuranların, İsviçre’de mukim CAS (Spor Tahkim Mahkemesi)’ın bağımsız ve tarafsız bir tahkim kurumu olmadığı ve dolayısıyla adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını bu husus özelinde reddetmiştir^[18].

Aşağıda inceleyeceğimiz Alman Futbol Federasyonu (DFB) ve İngiltere Futbol Federasyonu (The FA) modelleri, AYM ve AİHM’nin, TFF kurulları bakımından işaret ettiği sorunlar özelinde bunların hangi araçlarla giderilebileceğini göstermesi bakımından örnek teşkil edebilir.

A. Almanya

1. DFB Federal Genel Kurulu (DFB-Bundestag)

Federal Genel Kurul (Bundestag), Alman futbolunun en yüksek karar alma ve yasama organıdır. DFB Tüzüğü (DFB Satzung) uyarınca Federal Genel Kurul; eyalet federasyonlarının delegeleri, bölgesel federasyonların delegeleri, Alman Kulüpler Birliği, Alman Futbol Ligi (DFL Deutsche Fußball Liga) delegeleri, Başkanlık Kurulu (Präsidium) üyeleri, Yönetim Kurulu (Vorstand) üyeleri ve onursal üyeler ile hukuk organlarının, denetim kurulunun, etik komisyonunun ve ilgili komitelerin üyelerinden meydana gelmektedir (DFB-Satzung § 21).

İlgili Tüzük maddesinde temsil mekanizması ve oy yapısı da özel olarak düzenlenmiştir; eyalet federasyonları, bölgesel federasyonlar, DFL ve oy hakkını haiz Yönetim Kurulu üyeleri için spesifik oy ağırlıkları öngörülmüştür. Bilhassa DFL’ye, toplam 255 oydan^[19], 74 oy hakkı tahsis edilmesi ve eyalet federasyonlarının oy oranlarının bölgesel federasyonlar içindeki dağılıma endekslenmesi, Federal Genel Kurulun salt sembolik bir toplanma merci olmadığını; aksine, son derece ayrıntılı, çoğulcu ve dengeli tasarlanmış bir temsil organı olduğunu ortaya koymaktadır.

Federal Genel Kurulun haiz olduğu yetki kapsamı, TFF'nin idari yapısı açısından önemli bir karşılaştırma zemini sunmaktadır. DFB Tüzüğüne göre Federal Genel Kurul; Yönetim Kurulunun seçimi veya onaylanması, hukuk kurulları başkanlarının seçimi, etik komisyonu ile denetim kurulunun meydana getirilmesi, tüzük ve talimatların kabulü ile tadili, mali planın onaylanması ve kurumsal yapıya ilişkin stratejik kararların alınması gibi asli yetkilerle donatılmıştır (DFB-Satzung § 24). Bu itibarla Alman Futbol örgütlenme modelinde Genel Kurul, yalnızca üst düzey yöneticileri belirleyen bir yapı düzeyinde kalmamaktadır. Aynı zamanda yürütme ve hukuk kurullarının meşruiyetini tesis eden merkezî kurumsal irade organı olarak işlev görmektedir.

2. DFB Yönetim Kurulu (DFB-Vorstand) ve Başkanlık Kurulu (Präsidium)

Alman Futbol Federasyonu (DFB) sisteminde yürütme erki, tek katmanlı bir yapı arz etmemektedir. Bu sistemin ilk katmanında Yönetim Kurulu (Vorstand) yer almaktadır. DFB Tüzüğü uyarınca bu Kurul; Başkanlık Kurulu (Präsidium) üyelerinden, eyalet ve bölgesel federasyon başkanlarından ve Alman Kulüpler Birliğinin (DFL Deutsche Fußball Liga) on iki temsilcisinden meydana gelmektedir (DFB-Satzung § 31/2). Eyalet ve bölgesel federasyon başkanları görevleri gereği doğal üye sıfatıyla Yönetim Kuruluna iştirak etmekle birlikte, bu üyeliklerin kesinleşmesi Federal Genel Kurulun onayına kılınmaktadır. Keza DFL temsilcileri de DFL'nin teklifi üzerine yine Federal Genel Kurul tarafından onaylanmaktadır.

Kurul içerisindeki karar alma süreçlerinde oy dağılımı mutlak eşitlik esasına dayanmamaktadır. Başkanlık Kurulu üyeleri, farklı ölçeklerdeki eyalet ve bölgesel federasyonlar ile DFL temsilcileri için spesifik ve ağırlıklı oy sayıları öngörülmektedir (DFB-Satzung § 32/6). Bu model sayesinde Alman modelinde yürütme organı ne yalnızca kulüplerin hegemonyasına ne de salt federasyon merkezinin tekeline bırakılmıştır. Bilakis profesyonel futbol, bölgesel idareler ve amatör taban aynı kurul çatısı altında kurumsallaştırılarak dengeli ve çoğulcu bir temsil esası benimsenmiştir.

Yürütme mekanizmasının ikinci katmanını ise Başkanlık Kurulu (Präsidium) oluşturmaktadır. TFF mevcut yapılanmasında bu organın birebir karşılığı bulunmamakla birlikte; işlevsel açıdan başkan ve başkan yardımcılarından müteşekkil icra kurulu yahut üst yürütme yapısına en yakın merci konumundadır. DFB Tüzüğüne göre Başkanlık Kurulu; başkan, sayman, DFL ile bölgesel/eyalet federasyonlarından gelen ve eşit statüye sahip başkan yardımcıları, sekiz ilave başkan yardımcısı, kadın ve kız futbolu ile eşitlik ve çeşitlilikten sorumlu başkan yardımcıları, genel sekreter ve onursal başkanlardan meydana gelmektedir (DFB-Satzung § 33).

İki katmanlı mimari, Alman Spor Hukuku modelinde yürütme faaliyetinin tek bir “yönetim kurulu” çatısı altına hapsedilmediğini; aksine geniş tabanlı ve temsiliyet eksenli bir Yönetim Kurulu (Vorstand) ile daha dar kapsamlı, spesifik görev tanımlarına sahip bir Başkanlık Kurulu (Präsidium) arasında kurumsal bir iş bölümüne tabi tutulduğunu açıkça ortaya koymaktadır. TFF modeliyle kıyaslandığında bu yapının en büyük önemi, yürütme organının meydana geliş biçiminin, paydaş çeşitliliğinin ve kurumsal temsil dengesinin doğrudan ana tüzük metniyle somut, şeffaf ve bağlayıcı kurallara bağlanmış olmasıdır.

3. DFB Federal Mahkemesi (DFB-Bundesgericht) ve Spor Mahkemesi (Sportgericht)

Alman Futbol Federasyonu'nun (DFB) yargısal mimarisi, Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) yapılanması açısından öğretici mukayeseli hukuk zeminlerinden birini teşkil etmektedir. DFB Tüzüğü uyarınca federasyonun hukuk kurulları; Federal Mahkeme (Bundesgericht) ve Spor Mahkemesinden (Sportgericht) oluşmaktadır (DFB-Satzung § 38).

Bunların TFF sistemindeki Tahkim Kurulu ile ilk derece hukuk kurullarının Alman hukukundaki yapısal karşılıkları olduğu ifade edilebilir. Tüzük, bu organlarda görev yapan üyelerin eşzamanlı olarak başkaca organ ve komitelerde yer almasını katı bir biçimde sınırlandırmıştır. Bilhassa Federal Mahkeme ve Spor Mahkemesi başkanları ile başkan yardımcılarının ve Federal Mahkeme nezdindeki asil/yedek üyelerin hâkimlik sıfatını haiz olmaları zorunlu tutulmuştur (DFB-Satzung § 38/2). Bu sayede yargı organlarının ihtisaslaşması ve kurumsal bağımsızlığı salt soyut bir ilke düzeyinde bırakılmamış, liyakat ve üyelik ön şartı olarak belirlenmiştir.

TFF'deki ilk derece hukuk ve disiplin kurullarına tekabül eden Spor Mahkemesi; bir başkan, bir başkan yardımcısı ve 35 üyeden oluşmaktadır (DFB-Satzung § 39). Başkan ve başkan yardımcısı, Federal Genel Kurul tarafından seçilmektedir. Üyelerin dağılımı ise geniş bir tabana yayılmıştır. Altı üye bölgesel ve eyalet federasyonlarıyla istişare edilerek, altı üye Alman Kulüpler Birliği (DFL) önerisiyle, beş üye etik alanı gözetilerek; geriye kalan üyeler ise 3. Lig (3. Liga), kadın ve kız futbolu, hakemlik, gençlik ve antrenörlük gibi spesifik çalışma alanları referans alınarak farklı kanallardan seçilmekte veya Başkanlık Kurulu (Präsidium) tarafından atanmaktadır (DFB-Satzung § 39). Bilhassa etik alanını temsilen seçilen beş üyenin; DFB, bağlı iştirakleri, üye federasyonları ve bunların mensuplarıyla hiçbir ekonomik veya kişisel illiyet, bağımlılık ilişkisi içinde olmamasının şart koşulması, yapısal tarafsızlığın tesisi bakımından son derece dikkat çekici bir güvencedir (DFB-Satzung § 39/2). İlgili maddede Spor Mahkemesinin kural olarak ilk derece yargı merci olduğu da açık biçimde hüküm altına alınmıştır (DFB-Satzung § 42/1).

TFF Tahkim Kurulu ile yapısal ve işlevsel bakımdan en yakın karşılaştırma imkânı sunan organ ise Federal Mahkemedir. Bu yüksek mahkeme; bir başkan, bir başkan yardımcısı ve 35 üyeden oluşmaktadır; üst yöneticileri Federal Genel Kurul tarafından seçilmekte ve üyelerin belirlenmesinde Spor Mahkemesine ilişkin DFB-Satzung § 39/2 hükmü kıyasen tatbik edilmektedir. Federal Mahkeme; kural olarak bir başkan, bir DFB üyesi ve bir lig üyesinden müteşekkil bir heyetle karar tesis etmektedir. Önem arz eden uyuşmazlıklarda ise iki DFB ve iki lig üyesinin katılımıyla heyet genişletilebilmektedir. Federal Mahkeme, esasen bir kanun yolu/temyiz merci (Rechtsmittelinstanz) sıfatıyla Spor Mahkemesi kararlarını hukuki denetime tabi tutmakta; ancak istisnai ve belirli hâllerde ilk ve son derece merci olarak da yargılama yapabilmektedir (DFB-Satzung § 43).

DFB kurullarının bağımsızlık, tarafsızlık ve usuli güvenceleri Tüzük’te düzenlenmiştir. DFB Hukuk ve Yargılama Usulü Talimatına (DFB-Rechts- und Verfahrensordnung) göre; Spor Mahkemesi, Federal Mahkeme ve etik komisyonu üyeleri görevlerinde tam bağımsız olup, yalnızca spor hukuku normlarına ve vicdani kanaatlerine tabidirler. Üstelik bu üyeler, yargısal faaliyetleri kapsamındaki karar veya ihmalleri nedeniyle doğan zararlardan sorumlu tutulamazlar (DFB-Satzung § 3). Bir hukuk kurulu üyesinin, bizzat kendisinin veya üyesi olduğu kulübün doğrudan taraf sıfatını haiz olduğu bir uyuşmazlıkta görev alamayacağı, tarafsızlığından şüphe duyulmasını gerektiren hâllerde reddi veya çekinmesi usulünün işletileceği hükme bağlanmıştır. Ret talebi hakkındaki karar, ilgili hukuk kurulunun bizzat kendisi tarafından verilir (DFB-Satzung§ 19). Son olarak, Spor Mahkemesi kararlarına karşı Federal Mahkeme nezdinde temyiz/istinaf yoluna başvurulabileceği açıkça gösterilmiştir (DFB-Satzung § 24). Böylelikle Alman spor yargısı modelinde, AYM’nin TFF bünyesinde sorunlu bulduğu reddi hâkim mekanizmasının yokluğu, sorumluluk rejimindeki belirsizlik ve tek dereceli yargısal yapı sorunları açık normlarla bertaraf edilmiştir.

Görüldüğü üzere Alman modelinde; Federal Genel Kurul, Yönetim ve Başkanlık Kurulları (Vorstand ve Präsidium) ile yargı mercileri (Bundesgericht/Sportgericht) arasında belirgin ve kuvvetler ayrılığı prensibine dayanan kurumsal bir mimari inşa edilmiştir.

C. İngiltere

1. FA Konseyi (The FA Council)

İngiltere Futbol Federasyonu (The Football Association – The FA) sisteminde, TFF Genel Kuruluna işlevsel ve temsiliyet bakımından en yakın organ FA Konseyidir (The FA Council). FA Ana Statüsü (The FA Articles of Association) uyarınca Konsey; Premier Lig (Premier League) ve Futbol Ligi (Football League) temsilcilerinin yanı sıra, bölgesel/yerel federasyonlar (County Associations) ile diğer futbol federasyonları (Other Football Associations) temsilcilerini, bağlı kuruluşların (Affiliated Organisations) yöneticilerini, taraftar temsilcilerini, engelli futbolu, üniversite ve kolej futbolu, gençlik futbolu, futsal, kadın futbolu, futbol topluluğu ve hakem temsilcilerini de kapsayacak şekilde futbol ekosisteminin çok geniş bir paydaş kitlesinden meydana gelmektedir (The FA Articles of Association, Arts. 78.2, 78.2.3, 78.2.24). Bu kurumsal mimari, İngiliz modelinde en üst temsili organın yalnızca profesyonel kulüplerin veya dar bir yönetici zümresinin inisiyatifine bırakılmadığını; aksine futbolun tüm bileşenlerinin karar alma süreçlerinde görünür kılındığını kanıtlamaktadır.

Konseyin haiz olduğu yetkiler de bu geniş temsil fonksiyonunu barındırmaktadır. FA Statüsüne göre Konsey; kendi bünyesindeki üyeliklere ilişkin seçim ve atama süreçlerini yürütmek, değişiklikleri karara bağlamak, şirket ana sözleşmesindeki tadilleri onaylayarak pay sahiplerine tavsiye vermek ve futbolu ilgilendiren güncel ve stratejik meseleleri müzakere etmekle görevlendirilmiştir (The FA Articles of Association, Arts. 81.1.1-81.1.6). Her ne kadar İngiliz sisteminde Konsey, TFF Genel Kurulu gibi tüm idari, mali ve yönetsel yetkileri bünyesinde toplayan tekil ve merkezî bir organ olmasa da sağladığı temsil adaleti ve kurumsal meşruiyet işlevi bağlamında TFF Genel Kurulunun en yakın kurumsal muadilidir. Çalışmanın somut öneri boyutu çerçevesinde bu model; TFF Genel Kurulunun salt profesyonel kulüp eksenli bir yapıdan sıyrılarak; futbolcuları, hakemleri, taraftarları, kadın futbolunu, amatör futbolu ve oyunun diğer tüm paydaşlarını daha adil ve dengeli bir biçimde temsil eden çoğulcu bir yapıya kavuşturulabileceğini göstermesi bakımından son derece önemli bir referanstır.

2. FA Yönetim Kurulu (The FA Chair/Board)

TFF Yönetim Kurulunun İngiltere Futbol Federasyonu sistemindeki en yakın kurumsal karşılığı FA Yönetim Kuruludur (The FA Chair). FA Ana Statüsü (The FA Articles of Association) uyarınca Yönetim Kurulu (Board); bir Başkan (Chair), en fazla iki Ulusal Oyun Temsilcisi (National Game Representative), en fazla iki Profesyonel Oyun Temsilcisi (Professional Game Representative), İcra Kurulu Başkanı (Chief Executive Officer), en fazla üç Bağımsız İcracı Olmayan Yönetici (Independent Non-Executive Director) ve Denetim Komitesi Başkanından (Audit Committee Chair) oluşmaktadır (The FA Articles of Association, Arts. 49.1.1, 49.1.6).

Kurulun oluşum usulü de çeşitli denge mekanizmalarına bağlanmıştır. Başkan (Chair), Aday Gösterme Komitesi (Nominations Committee) tarafından önerilerek Yönetim Kurulu tarafından atanmaktadır. Ulusal Oyun temsilcileri seçim yöntemiyle, Profesyonel Oyun temsilcileri ise atama yoluyla göreve gelmektedir (The FA Articles of Association, Arts. 50/1, 54, 55). Bu itibarla İngiliz modelinde yürütme organı, tek bir çıkar grubunun tahakkümüne bırakılmamış; profesyonel futbolun, amatör/ulusal futbolun ve bağımsız üyelerin bir arada yer aldığı karma bir oluşum olarak tasarlanmıştır. Bu yapısal tercih, AYM’nin kararlarında da altı çizilen, yürütme organının yapısının ve temsil dengesinin yargı bağımsızlığı sorunları bağlamında belirleyici olduğuna dair tespitiyle doğrudan örtüşmektedir.

Yönetim Kurulunun yetki donanımı, TFF Yönetim Kurulu ile yapılacak bir mukayeseyi daha da anlamlı kılmaktadır. FA Ana Statüsüne göre Yönetim Kurulu; federasyonun genel politika, usul ve stratejilerini belirlemekle görevlidir. Bunun yanı sıra bilhassa, Futbol Düzenleme Otoritesi (Football Regulatory Authority) ile Yargı Panelinin^[20] (Judicial Panel) işleyişine ve lüzumu hâlinde Yargı Paneli atamalarına taalluk eden tüm süreçleri sevk ve idare etmektedir (The FA Articles of Association, Arts. 58.1.5, 58.1.6). Dolayısıyla İngiliz futbol hukuku modelinde yürütme organı, yargısal mimarinin bütünüyle dışında konumlandırılmamıştır. Aksine şeffaf kuralları ve kurumsal bağımsızlık güvenceleri ile dengelenerek sınırlandırılmıştır. Çalışmanın çözüm ve öneri boyutu ekseninde bu sistem; TFF Yönetim Kurulunun kurumsal yapısının ve yetki sınırlarının salt alt normlara bırakılmaması, aksine statü düzeyinde açık temsil kriterleri ve kuvvetler ayrılığına dayalı kurumsal dengeler gözetilerek yeniden kurgulanması gerektiğini ispatlayan son derece değerli bir emsal teşkil etmektedir.

3. Temyiz Kurulu (Appeal Board)

TFF Tahkim Kurulunun İngiliz Futbol Hukuku sistemindeki en yakın kurumsal karşılığı Temyiz Kuruludur (Appeal Board). Bu husus Statüde Yargı Paneli (Judical Panel) kavramı altında ifade edilmiştir. Yargı Paneli, Yönetim Kuruluna bağlı bir komitedir. Bu Kurul Federasyonun yargı heyeti anlamına gelir ve Yönetim Kurulu tarafından zaman zaman oluşturulan ve disiplin uyuşmazlıkları ile diğer uyuşmazlıkları ve temyiz başvurularını incelemek üzere yargı komisyonları ile temyiz kurullarının atandığı komitedir.

FA Disiplin ve Yargılama Kuralları (The FA Rules of the Association) uyarınca, Temyiz Kuruluna başvuru kural olarak ancak ilgili talimatların açıkça cevaz verdiği hâllerde veya İcra Kurulu Başkanının (Chief Executive Officer) özel onayı ile mümkündür. Bununla birlikte, uyuşmazlığın daha evvel Premier Lig (Premier League), İngiliz Futbol Ligi (EFL) veya bağlı bir federasyon (Affiliated Association) nezdinde temyiz incelemesinden geçmiş olması durumunda, bir Temyiz Kurulu incelemesi yapılamayacağı hüküm altına alınmıştır (The FA Rules of the Association, Rule H - H2). Bu yapısal tasarımıyla İngiliz modelinde Temyiz Kurulu, federasyon içi nihai üst inceleme ve itiraz merci olarak faaliyet göstermekte olup, işlevi itibarıyla TFF Tahkim Kurulunun en yakın muadili konumundadır.

Temyiz Kurulunun yapısal teşekkülü ve oluşturulma usulü, bilhassa AYM kararlarında tespit edilen ihlallere yönelik çözüm önerileri geliştirilmesi bağlamında son derece dikkat çekicidir. FA Yargı Paneli Görev Tanımları (The FA Judicial Panel Terms of Reference) uyarınca Tahkim Kurulu, statik bir heyet niteliğinde değildir. Her somut uyuşmazlık için Yargı Paneli Başkanı tarafından özel olarak görevlendirilmektedir (JPTR, Art. 7.1). Kurul heyeti, Yargı Paneli Başkanı tarafından Futbol Düzenleme Otoritesi (FRA) ile müştereken belirlenen bir seçim politikasına göre şekillendirilmektedir. Bununla birlikte mevzuat, oluşturulacak her Tahkim Kurulu heyetinde görev alacak iki üyenin Konsey Paneli üyeleri sıfatını taşımamasını ve Başkan haricindeki üyelerden en az birinin mutlak surette bağımsız olmasını emredici bir şart olarak koşmaktadır (JPTR, Art. 7.2).

Ek olarak, Temyiz Kurulu Başkanı, münhasıran bu iş için oluşturulmuş Temyiz Kurulu Başkanları Paneli (Appeal Board Chairs Panel) içerisinden atanmaktadır. Bu panele seçilecek üyeler bakımından; yakın geçmişte Yönetim Kurulu veya Konsey üyeliği yapmamış olmak ve üst düzey hukuki kıdeme sahip bulunmak katı birer ön şart olarak aranmaktadır (JPTR, Arts. 5.1, 5.3, 7.3). Dolayısıyla İngiliz modelinde Tahkim Kurulu, yürütme erkinin takdir yetkisiyle serbestçe ve tek merkezden atadığı bir kurul olmaktan uzaktır. Liyakat ve bağımsızlık kriterleri önceden tayin edilmiş bir “panel sistemi” havuzundan oluşturulmuştur. Bu sistematiğin, TFF Tahkim Kurulunun teşekkülü bakımından tekil ve merkezî atama usulü yerine; çok katmanlı, şeffaf ve bağımsızlık filtresi içerdiği açıktır.

Kurulun tarafsızlık güvenceleri de mevzuatta teminat altına alınmıştır. İlgili düzenlemeye (Judicial Panel Terms of Reference) göre; bir Tahkim Kurulu üyesi, uyuşmazlıkta tarafsız davranamayacağına dair kendisinde bir şüphe uyanması hâlinde yahut dosyada maddi bir çıkar çatışmasının bulunduğunu tespit etmesi durumunda, bu hususu derhâl bildirmekle yükümlüdür (JPTR, Arts. 5.1, 5.3, 7.5). Üstelik FA Statüsünde, “bağımsızlık” kavramı hukuki bir terim olarak ayrıca tanımlanmış; Federasyon ile veya diğer futbol paydaşlarıyla kurumsal, ekonomik yahut organik bağların bulunması, bağımsızlık vasfı önünde mutlak bir engel olarak kabul edilmiştir (The FA Articles of Association, Arts. 2.1). Anılan bu düzenlemeler, AYM'nin TFF kurulları bağlamında hukuki birer eksiklik olarak saptadığı ret mekanizmasının yokluğu ve tarafsızlık güvencelerinin zafiyeti sorunları karşısında son derece güçlü bir mukayeseli emsal teşkil etmektedir.

V. Çözüm Önerilerimiz

A. TFF Genel Kurul ve Yönetim Kurulu Yapısının Değiştirilmesi

AYM ve AİHM kararlarında futbolun paydaşları arasında temsil adaletini sağlamadığı gerekçesiyle eleştiri konusu olan TFF Genel Kurulu yapısı mevcut TFF Statüsüne göre şu kişilerden oluşmaktadır (TFF Statüsü m. 22).

a) Türkiye Profesyonel futbol en üst ligindeki kulüplerin başkanları ile altı delege,
b) Türkiye Profesyonel birinci ligde yer alan kulüplerin başkanları ile bir delege,
c) Türkiye Profesyonel ikinci ligde yer alan kulüplerin başkanları,
d) Türkiye Profesyonel üçüncü ligde yer alan kulüplerin başkanları,
e) Türkiye Amatör Spor Kulüpleri Konfederasyonu başkanı ile Yönetim Kurulu tarafından ayrıca belirlenecek dokuz delege,
f) Profesyonel Futbolcular Derneği başkanı ile en fazla (A) Milli olmuş ve faal futbolculuğu bırakmış beş delege,
g) Türkiye Futbol Antrenörleri Derneği başkanı ile en uzun süre (A) Milli Takım teknik direktörlüğü yapmış beş delege,
h) Türkiye Faal Futbol Hakemleri ve Gözlemcileri Derneği başkanı ile ön eleme müsabakaları hariç UEFA Şampiyonlar Ligi ya da bu lig öncesinde bu statüye denk organizasyonlarda en fazla müsabaka yönetmiş beş delege, (Başkan ve diğer beş delegenin de faal olmaması şarttır.)
i) Bünyesinde futbol dalı bulunan engelli spor federasyonlarının başkanları,
j) FIFA veya UEFA İcra Kurulu’nda görev yapmış kişiler,
k) FIFA veya UEFA komitelerinde fiilen en az on yıl görev alan kişiler,
l) Türkiye Futbol Federasyonu başkanlığı yapmış kişiler.

Bu Genel Kurul yapısı, AYM ve AİHM kararlarında da belirtildiği üzere futbolun paydaşları arasında adil ve dengeli bir temsili sağlamaktan oldukça uzaktır. Mevcut Statüde profesyonel futbol kulüplerinin ezici çoğunluğu göze çarpmaktadır; Genel Kurul, adeta bir patronlar kulübünü çağrıştırmaktadır. Profesyonel futbol kulüplerinin ve yöneticilerinin Genel Kurulda temsil oranı % 85 civarındadır. Buna karşılık amatör futbol, futbolcular, hakemler ve antrenörler son derece sınırlı bir temsile sahiptir. Genel Kurul yapısındaki bu adaletsizliği birkaç çarpıcı örnekle somutlaştırmak gerekirse; Türkiye’de yaklaşık 6.700 amatör kulüp olduğu ifade edilmektedir^[21]. Bu 6.700 kulüp Genel Kurulda 10 delege ile temsil edilirken, Süper Lig’den yalnızca iki kulüp 14 delegeyle bu sayıyı geçmektedir. Futbolun en önemli paydaşların biri olan futbolcular Genel Kurulda yalnızca 6 kişiyle temsil edilmektedir; bunun toplam delege sayısına oranı yaklaşık %2’dir. Keza hakemlerin ve gözlemcilerin temsil oranları da aynıdır. Bu durum yalnızca Genel Kurulda temsil adaletsizliği sonucunu doğurmamakta, aynı zamanda Genel Kurulun etkilediği diğer organlar üzerinde de dengesiz bir sonuç yaratmaktadır. Nitekim AİHM de TFF Genel Kurulu ile Yönetim Kurulu yapısındaki temsil dengesizliğinin Tahkim Kurulunun bağımsızlığı ve tarafsızlığı bakımından oldukça önem arz ettiğini açıkça ifade etmektedir. AYM de kararında Tahkim Kurulunun çözmekle yetkili olduğu uyuşmazlıkların taraflarının kulüpler, futbolcular, teknik direktörler, hakemler olacağını; ayrıca Yönetim Kurulu tarafından alınan kararlara karşı TFF ile hakemler, teknik direktörler, antrenörler hakkındaki uyuşmazlıkları münhasıran ve yargı yolu kapalı olmak üzere Tahkim Kurulunun karara bağlayacağını, ancak uyuşmazlıkların tarafı konumunda olan Yönetim Kurulu dışında diğer taraflarının Tahkim Kurulu üyelerinin belirlenmesi sürecinde bir etkisi olmadığına vurgu yaparak Genel Kurul ve Yönetim Kurulu oluşumu için Kanunda en azından ilkesel düzeyde bir çerçeve düzenleme yapılması gerektiğine işaret etmektedir.

Çözüm olarak, birincisi; AYM kararında da belirtildiği üzere, TFF Genel Kurulu yapısına ilişkin olarak futbolun bütün paydaşlarına adil, dengeli ve hakkaniyetli bir temsil adaleti sağlayan çerçeve bir norm “kanun” düzeyinde ihdas edilmeli ve fakat Genel Kurulun delege sayılarına ve paydaş dağılımına ilişkin ayrıntılar Genel Kurul tarafından çıkarılan Statüde düzenlenmelidir. Böylece hem AYM’nin işaret ettiği eksikliğin giderilmesi hem de kanunla düzenlenen çerçeve norma aykırı bir statü hükmünün - Kanun > Statü - normlar hiyerarşisi bağlamında yargısal denetimi^[22] mümkün olabilecektir.

İkinci olarak; TFF Statüsünde Genel Kurul yeniden düzenlenirken yukarıda andığımız çerçeve kanun normuna uygun şekilde, profesyonel futbol kulüplerinin temsil gücü azaltılmalı; paydaş temsil adaletini sağlayan daha katılımcı ve hatta kapsayıcı bir yaklaşım esas alınmak suretiyle futbolcular, teknik direktörler, hakemler ve dahası amatör futbol, kadın futbolu, engelli futbolu ve taraftarlar gibi paydaşlar için gerçek ve etkili temsil alanları açılmalıdır. Nitekim önerdiğimiz Genel Kurul modeline benzer bir yapıya sahip olan İngiltere’de (The FA Council) taraftar temsilcileri, kadın futbolu, futsal, gençlik futbolu, engelli futbolu ve hakemler gibi paydaşlar Genel Kurulda etkin bir temsil oranına sahiptir (The FA Articles of Association, Arts. 78.2). Almanya örneğinde ise eyaletler, bölgesel yapılar ve ligler arasında kurumsal temsil dengesi öne çıkmaktadır (DFB-Satzung § 21). Ayrıca Almanya özelinde Genel Kurul üyesi futbol birliklerinin kendi tüzüklerinde Genel Kurul oluşumu ve delege temsili bakımından kadın ve genç kotaları gibi çoğulcu ve kapsayıcı bir yaklaşımı yansıtan düzenlemeler de göze çarpmaktadır^[23].

Bu örnekler birlikte değerlendirildiğinde, TFF Genel Kurulunun futbolun farklı paydaşlarını karar alma süreçlerine dahil eden bir yapıya kavuşturulmasının mümkün olduğu gözükmektedir. Böyle bir Genel Kurulu yapısı profesyonel futbol kulüplerini dışlamak anlamına gelmeyip, onları tek başına belirleyici baskın çoğunluk olmaktan çıkararak hem yönetim süreçlerine katılım hem de sorumluluğu paylaşma bağlamında adil, dengeli ve hakkaniyetli bir futbol sistemi inşasına hizmet eder. Bu nedenle önerimiz; TFF Statüsünde Genel Kurul için futbolcular, teknik direktörler, hakemler, amatör futbol, engelli futbolu için temsil oranlarının artırılması, gençlik, kadın futbolu ve taraftarlar gibi futbolun diğer paydaşları için de yeni temsil kategorileri oluşturulmasıdır. Nitekim bu yaklaşımımıza paralel olarak FIFA da üye federasyon statülerinde yasama organlarının temsili demokrasi ilkelerine uygun kurulmasını ve kadınların futbolda bütün düzeylerde temsil edilmesi şartını aramakta (FIFA Statüsü 14/1-k, m. 15/j) ve ayrıca FIFA Genel Kurulu üyesi federasyonların üç delegesinin en az bir tanesinin kadın olmasını tavsiye etmektedir (FIFA Statüsü, m. 26/1). Bu bakımdan önerdiğimiz model, hem AYM ve AİHM içtihatlarına hem de futbol örgütlenmesinin en tepe kuruluşu FIFA’nın kurumsal yaklaşımına uygun düşmektedir.

Yönetim Kurulu oluşumu bakımından da aynı yöntem benimsenebilir. AYM kararında da belirtildiği üzere tıpkı Genel Kurul gibi Yönetim Kurulunun oluşumu için de futbolun paydaşları arasında temsil adaletini gözeten ilkesel düzeyde ve kanun gücünde bir norm ihdas edilmeli, buna karşılık Yönetim Kurulunun kaç kişiden oluşacağı, hangi kategorilerden üyelerin Yönetim Kurulunda ne ölçüde yer alacağı ve seçim listelerinin nasıl hazırlanacağı TFF Statüsünde düzenlenmelidir. Yönetim Kurulu yalnızca profesyonel kulüp çevrelerinden oluşan bir organ olarak teşekkül etmemeli, futbolun diğer paydaşlarını da içeren, temsil adaletini sağlamaya hizmet eden zorunlu temsil kategorileri belirlenmelidir. Örneğin, yönetim listelerinde belirli sayıda kadın üye bulunması; amatör futbolu temsil eden en az bir üye, kadın futbolunu temsil eden en az bir üye ve futbolcular, hakemler veya teknik direktörler gibi futbolun saha içi paydaşlarından en az bir temsilcinin yer alması şart koşulabilir.

Bu arada ticari, yayın hakları ve sponsorluk gibi ekonomik faaliyetlerinin tamamının doğrudan TFF Yönetim Kurulu ile aynı kurumsal merkezde toplanması da yeniden düşünülmelidir. Profesyonel liglerin ticari ve operasyonel yönetiminin daha uzmanlaşmış bir yapıya bırakılması, buna karşılık TFF Yönetim Kurulunun daha çok düzenleyici, temsili ve üst idari görevler üzerinde yoğunlaşması çok daha isabetli olacaktır. İngiltere, Almanya, İspanya, İtalya gibi futbolun başat ülkelerinde futbolun ticari ve yayın haklarının yönetimi, ilgili ulusal federasyondan bağımsız ve ondan ayrı tüzel kişiliğe sahip şirketlere bırakılmıştır. Bu örnekler futbolun bütün ticari ve kurumsal yükünün aynı yürütme organında toplanmasının zorunlu olmadığını göstermektedir. Ayrıca böyle bir ayrışma, Tahkim Kurulu üzerindeki dolaylı yürütme etkisini de azaltıcı bir işlev görebilir.

B. TFF Tahkim Kurulunun Genel Kurul Tarafından Seçilmesi veya TFF Tüzel Kişiliğinden Ayrı Bağımsız Bir Spor Tahkim Örgütü Kurulması

Gerek AYM gerekse AİHM, Tahkim Kurulu üyelerinin Genel Kurul ve hatta Yönetim Kurulu tarafından atanıyor olmasını Tahkim Kurulunun bağımsızlığı ve tarafsızlığı bağlamında tek başına bir sorun olarak görmemektedir. Sorun, bu seçimin temsil dengesi ve adaleti ile yapısal güvence bulunmayan bir sistem içinde yapılmasıdır. Başka bir deyişle, Genel Kurul ve Yönetim Kurulu futbolun paydaşları arasında temsil adaletine uygun şekilde oluşturulduğu takdirde bu husus özelinde AYM ve AİHM içtihatlarına bir aykırılık teşkil etmemektedir. Bu durumda Tahkim Kurulu üyelerinin belirlenmesi bakımından genel olarak üç farklı model düşünülebilir:

• Birincisi, Tahkim Kurulu paydaş temsil adaleti sağlanmış bir Yönetim Kurulu tarafından belirlenebilir.

• İkincisi Tahkim Kurulu paydaş temsil adaleti sağlanmış bir Genel Kurul tarafından belirlenebilir.

• Üçüncüsü TFF’den bağımsız, ayrı bir tüzel kişiliğe sahip bir “Spor Tahkim Örgütü” kurulabilir.

Tahkim Kurulu üyelerini belirleme yetkisinin Yönetim Kurulu veya Genel Kurula ait olduğu bir modelde; her ne kadar AYM ve AİHM bu üyelerin Yönetim Kurulu tarafından seçilmesini bir sorun olarak görmüyor ise de hem daha geniş tabanlı ve katılımcı demokrasiye uygun olması hem de Tahkim Kurulunun TFF Yönetim Kurulu kararlarına karşı yapılacak nihai yargılama merci olması itibariyle bu kararların yargısal denetimine daha sağlıklı ve adaletli bir zemin teşkil etmesi sebebiyle bu üyelerin Yönetim Kurulu yerine Genel Kurul tarafından seçilmesi çok daha yerinde olacaktır. Zira Genel Kurul kararlarının yargısal denetimi asliye hukuk mahkemeleri tarafından yapılmaktadır (5894 sayılı Kanun m. 16) ve bu itibarla yargısal denetim bakımından bunların yürütme organı tarafından seçilen bir kurulun bağımsızlığı ve tarafsızlığına halel gelme tehlikesini bertaraf etmektedir. Böylece TFF’den bağımsız bir spor tahkim örgütü kurulmadığı bir modelde Tahkim Kurulu üyelerinin Genel Kurul tarafından seçilmesi çok daha isabetli olacaktır. Esasında Tahkim Kurulu üyelerinin Genel Kurul tarafından seçilmesi usulü, 28.7.2021 tarihli TFF Olağan Genel Kuruluyla yapılan TFF Statüsü değişikliklerinde yer almaktaydı^[24]. Lakin 7405 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle hiçbir zaman uygulanmayan bu usulün de Genel Kurulda temsil adaleti sağlanmadığı sürece sorunu çözüme kavuşturmadığı ve bu yönüyle AİHM kararlarındaki gereksinimleri karşılamadığı öğretide haklı olarak ifade edilmekteydi^[25].

Tahkim Kurulu üyelerinin Genel Kurul tarafından seçilmesinin benimsenmesi halinde öncelikle bir tahkim aday havuzu oluşturulması düşünülebilir. Sözünü ettiğimiz aday havuzu; Türkiye Barolar Birliği veya münferit olarak barolar, üniversitelerin hukuk fakülteleri ve Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından önerilecek kişilerden oluşabilir. Böylece avukatlar, akademisyenler ve hâkim/savcı kökenli kişiler arasından bir aday havuzu kurulmuş olur. Son aşamada ise paydaş hakkaniyeti sağlanmış modelde Genel Kurul, bu kişiler arasından seçim yapar. Kanunda öngörülen belirli bir dönem için seçilmiş yeterli sayıda kişi tahkim kurulu üyesi olur. Münferit uyuşmazlıklarda karar verecek heyetler ise bu havuz içinden oluşturulur. Burada kesin ve tek bir teknik model önermek zorunlu değildir. Heyetler ya önceden belirlenmiş nesnel ölçütlere göre otomatik sistem tarafından atanabilir^[26] ya da bu havuz içinden heyetleri belirlemekle görevli ayrı bir Başkanlık Kurulu oluşturulabilir. Önemli olan, bu belirleme usulünün önceden belli, denetlenebilir ve tarafsızlık güvenceleriyle uyumlu olmasıdır. FIFA, UEFA, Almanya ve İngiltere örnekleri, tek ve sabit dar bir kurul yerine daha geniş bir panel veya havuz mantığıyla çalışan yargısal yapıların mümkün olduğunu göstermektedir. Bu havuza alınacak kişiler bakımından TFF Statüsünde asgari nitelik şartları açıkça gösterilmelidir. En az on yıllık meslekî kıdem, spor hukuku veya ilgili alanlarda çalışma tecrübesi, kulüpler ve federasyon organlarıyla yakın dönemli organik bağ bulunmaması, çıkar çatışması yasağı ve bağımsızlık beyanı bu şartlar arasında yer almalıdır. Başkan veya başkan yardımcıları bakımından daha güçlü ve fakat objektif hukukî liyakat şartları getirilebilir. Barolar, üniversitelerin hukuk fakülteleri ve Hâkimler ve Savcılar Kurulunun bu sürece kurumsal katkısı, Tahkim Kurulunun yalnızca futbol içi güç odaklarının değil, bağımsız hukuk çevrelerinin de katkısıyla oluşmasını sağlayacaktır.

Tahkim Kurulunun mevcut yapıda olduğu gibi sporun yönetimi ve disiplini dışında, özel hukuk uyuşmazlıklarına bakan TFF Uyuşmazlık Çözüm Kurulu kararlarına karşı itiraz merci olarak bakması halinde ise uyuşmazlığın tarafları bu hakem havuzundan hakem seçebilirler. Başka bir deyişle, hakem havuzundan atama veya otomatik sistem ile yargılamayı yapacak üye belirleme usulü, yalnızca yargı yolu kapalı olan sporun yönetimi ve disiplinine ilişkin kararlara münhasır olarak uygulanmalı; özel hukuk uyuşmazlıklarında taraflara hakemlerini seçme imkanı tanınmalıdır.

FIFA, üye ulusal federasyon statülerinde hukuk kurullarının bağımsızlığını ve kuvvetler ayrılığını aramaktadır (FIFA Statüsü, m. 15/d). Ayrıca FIFA’nın yayınladığı bir sirkülerde^[27], federasyon bünyesinde kurulacak tahkim mercileri bakımından heyetin oluşumunda tarafların eşit etkiye sahip olması, bağımsız ve tarafsız bir tahkim heyetine erişim sağlanması, adil yargılanma ilkesinin gözetilmesi ve taraflara eşit muamele edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu yaklaşım da Tahkim Kurulunun yürütme organından ayrılmış ve daha dengeli bir sistem içinde belirlenmesini desteklemektedir. Bu arada belirtelim ki; kendi Statüsünde kuvvetler ayrılığına vurgu yapan FIFA mevzuatına göre; FIFA Disiplin Komitesi, Etik Komitesi ve Temyiz Komitesi üyeleri FIFA Genel Kurulu tarafından seçilmektedir (FIFA Statüsü, m. 44). Lakin son noktada FIFA Temyiz Komitesinin kararları bağımsız bir spor tahkim mahkemesi olan CAS tarafından denetlenmektedir (FIFA Statüsü m. 47 ve 50).

Son olarak esasında kuvvetler ayrılığına en uygun model ise TFF’den bağımsız, ayrı tüzel kişiliğe sahip bir spor tahkim örgütü kurulmasıdır. Türk öğretisinde de futbol ve diğer sporları kapsayan bağımsız bir spor tahkim örgütü kurulması yaygın olarak önerilmektedir. Üçışık, TFF Tahkim ve SHGM Tahkim Kurulları yerine tüm spor federasyonlarını kapsayan yeterli sayıda üyesi ve dairesi veya alt kurulları olan bir Tahkim Kurulu kurulmasını ve Kurul üyelerinin Cumhurbaşkanı tarafından atanmasını önermektedir^[28]. Özdemir Kocasakal futbol ve diğer spor federasyon kurullarının kararlarına karşı başvurulabilecek ortak bir kurumsal Tahkim Merkezi kurulmasını, bu merkezde siyaset ve bürokrasinin etkisinden uzak sportif kişi ve kurumların belirli ölçüde etkili olduğu bir seçim sistemi ile belirlenen kişilerin görev almasını, özel hukuk uyuşmazlıklarında görev alacak hakemlerin taraflarca seçilmesini, yönetim ve disipline ilişkin uyuşmazlıklarında ise bilgisayar kurası ile hakemlerin seçilmesi gerektiğini ifade etmektedir^[29]. Gündoğdu ise bağımsız bir spor tahkim örgütü dışındaki herhangi bir sistemin, mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilişkin endişeleri gidermeyeceğine vurgu yapmaktadır^[30]. Asker ise; Sigorta Tahkim Komisyonuna benzer bir Spor Tahkim Komisyonu kurulmasını, kamu tüzel kişiliğini haiz olması gereken bu Komisyonun üyelerinin spor federasyonu ve Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından akademisyenler arasından seçilebileceğini, Komisyonun sporun disiplinine ve yönetimine ilişkin uyuşmazlıklar bakımından zorunlu tahkim, sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar için ise ihtiyari tahkim olarak görev yapmasını, spor hukukunda uzman kişilerin yer aldığı kalabalık bağımsız hakem listesinin oluşturulmasını ve bunların vereceği kararlara karşı başvurulacak özel ihtisas mahkemelerinin kurulmasını önermektedir^[31]. Çetin de futbol ve diğer sporlar için iki ayrı tahkim kurulu yerine bütün sportif kuruluşlardan ve aktörlerden bağımsız, özerk bir spor tahkim merkezi kurulmasını, bunun vereceği kararlarla karşı iptal davası açma ve bireysel başvuruda bulunma haklarının sağlanması gerektiğine işaret etmektedir^[32]. Yaşar ise spor teşkilatından, federasyonlardan bağımsız, ayrı tüzel kişiliği olan spor tahkim mahkemesi kurulması gerektiğini ya da İstanbul Tahkim Merkezinin (ISTAC) spor uyuşmazlıkları için görevli kılınabileceğini ve ISTAC bünyesinde Spor Tahkimi Dairesi kurulabileceğini ifade etmektedir^[33].

Kanaatimizce Tahkim Kurulunun gerek paydaş temsil adaleti sağlanmış Genel Kurul tarafından seçilmesi gerekse de TFF’den bağımsız ve ayrı tüzel kişiliği haiz bir spor tahkim örgütü kurulması en azından mevcut yapıya nazaran tahkim örgütünün bağımsızlığının ve tarafsızlığının temini bakımından yeterlidir. İki modelden biri tercih edilebilir. Bağımsız bir spor tahkim örgütü kurulması hiç şüphesiz kuvvetler ayrılığına daha uygun düşecektir. İhtiyari tahkime uygun özel hukuk uyuşmazlıkları bakımından böyle bir mahkemenin kurulması oldukça isabetli olacaktır. Bu durumda mevcut Uyuşmazlık Çözüm Kurulunun lağvedilmesi gerekir. Buna karşılık zorunlu tahkime tabi sporun yönetimi ve disiplinine ilişkin uyuşmazlıklar bakımından Genel Kurulda paydaş temsil dengesi ve adaleti sağlandığı sürece bu türden uyuşmazlıklara bakacak Tahkim Kurulunun Genel Kurul tarafından seçilmesi yöntemi de benimsenebilir.

C. Diğer Bazı Hususlar

Tahkim Kurulu bakımından, bağımsızlık ve tarafsızlık güvencelerini tamamlayan başka alanlarda da yeni düzenlemelere ihtiyaç bulunmaktadır. İlk olarak, Kurul üyelerinin reddi ve çekinmesi ile bunların sorumluluğuna ilişkin yasal düzenlemeler yapılmalı ve bu hususlara ilişkin olarak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu referans alınmalıdır. Söz konusu düzenlemeler HMK’daki hakemin değil, hâkimin reddi/çekinmesi usulünü içermeli ve ayrıca hakimlerin sorumluluğuna eşdeğer güvenceler tesis etmelidir. Nitekim AİHM Yokuşlu kararında kurul üyelerinin sorumluluğu bakımından mevcut tahkim sisteminin Devlet tarafından öngörülen zorunlu bir tahkim olduğuna işaret ederek, bu üyelerin görevlerini yerine getirirken yaptıkları işlemler bakımından onlara tanınan bu korumanın, hâkimlere tanınan koruma ile karşılaştırılmasını yararlı gördüğünü ifade etmektedir. Bu açıdan gerek Kurul üyelerinin reddi/çekinmesi gerekse de üyelerin sorumluluğu bağlamında HMK’nın ihtiyari tahkim için öngördüğü hakemin reddi ve hakemin sorumluluğuna ilişkin kurallar yerine (HMK m. 417 vd.), hakimler için öngörülen kuralların (HMK m. 34 vd. ile HMK m. 46) benimsenmesi gerekmektedir^[34].

Tahkim Kurulu üyelerinin ücret ve lojistik ihtiyaçları bakımından da daha özerk bir sisteme yönelmek gereklidir. AİHM, ücret ve giderlerin federasyon tarafından karşılanmasını tek başına ihlal sebebi saymamışsa da^[35] görünürdeki bağımsızlığı güçlendirmek bakımından daha güvenli bir model kurulabilir. Bu çerçevede, Tahkim Kurulu üyelerine ödenecek ücretlerin Genel Kurulca onaylanan objektif kriterlerle belirlenmiş bir tarifeye bağlanması^[36], mümkünse ayrı bir bütçe kalemi oluşturulması ve kurulun yürütme organından daha bağımsız hale getirilmesi düşünülebilir. Ayrıca mahkemeye erişim bakımından adli yardım, başvuru harçları, başvuru süresi ve başvuru usulü de yeniden ele alınmalıdır. TFF Tahkim Kurulu önündeki uyuşmazlıklar yalnızca iç hukuk kurallarına değil, FIFA ve UEFA kurallarına ve lex sportiva’ya da dayandığı için hukukî bakımdan karmaşık olabilir. Bu nedenle özellikle bazı gerçek kişiler bakımından adli yardım ihtiyacı doğabilir^[37]. Aynı şekilde başvuru harçlarında kademeli ücretlendirme ve elektronik başvuru usullerinin kabulü de hak arama özgürlüğünü güçlendirecek adımlardır^[38].

Son olarak, üyelerin Yönetim Kurulu huzurunda yemin etmesine ilişkin düzenleme de (5894 sayılı Kanun m. 6/2) değiştirilmelidir. Zira Kurul üyelerinin Yönetim Kurulu üyeleri huzurunda yemin etmeleri, onlarla aralarında bir astlık-üstlük ilişkisi bulunduğu zannına veya onlara minnet hissetmelerine yol açabilir. Bu itibarla Kurul üyelerinin yeminlerini Genel Kurul huzurunda icra etmeleri çok daha isabetli olacaktır^[39].

Dipnotlar

Kaynakça

Asker, Serkan: 1982 Anayasasının 59. Maddesi Bağlamında Spor Tahkim Kurulu Kararlarının Denetimi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kasım 2017.

Çetin, Emre: Spor Uyuşmazlıklarının Çözümünde Adil Yargılanma Hakkı: AİHS’inn Kurumsal Gereklilikleri Bağlamında CAS, TFFTK ve GSBTK Özelinde Bir Değerlendirme, On İki Levha Yayıncılık, 1. Baskı, İstanbul 2024.

Erbeyin, Necip Fazıl: “TFF Hukuk Kurullarının Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 2, Temmuz 2023, s. 539 – 554.

Gemalmaz, H. Burak: “TFF Tahkim Kurulunun Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı Meselesi: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Ali Rıza ve Diğerleri v. Türkiye Kararı”, Lexpera Blog, 3.2.2020, https://blog.lexpera.com.tr/tff-tahkim-kurulunun-bagimsizligi-ve-tarafsizligi-meselesi/#fnref25.

Gündoğdu, Fatih: “TFF Tahkim Kurulu Yargılamasının Adil Yargılanma Hakkı Bakımından Değerlendirilmesi”, TBB Dergisi, Sayı: 40, Yıl: 2019, s. 141 – 170.

Koçak, Talat Emre: Türkiye Futbol Federasyonu Tahkim Kurulu, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2007.

Özdemir Kocasakal, Hatice: “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Pecshtein Kararı Çerçevesinde CAS’ın Tarafsızlığı ve Bağımsızlığı”, Sayı: 40/1, PPIL 2020, 79 – 123 (CAS’ın Tarafsızlığı).

Özdemir Kocasakal, Hatice: “TFF Tahkim Kurulu: Quo Vadis (Nereye)?”, Prof. Dr. Haluk Burcuoğlu’na Armağan, Cilt: II, İstanbul 2020, s. 1445 – 1484 (Quo Vadis).

Özdemir Kocasakal, Hatice: Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu’ndaki Düzenlemeler Işığında Spor Tahkim Kurulları, içinde Hatice Özdemir Kocasakal (Edt.), Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu’nun Çeşitli Hukuk Disiplinleri Açısından Değerlendirilmesi, Legal Yayıncılık, İstanbul 2022 (Spor Tahkim Kurulları).

Pak, Gürkan: “Türkiye Futbol Federasyonu Tahkim Kurulu’nun, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Bağlamında Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı”, Terazi Hukuk Dergisi, Cilt:17, Sayı:187, Mart 2022, s. 77 – 85.

Üçışık, Hasan Fehim: Spor Yargısında Tek Tahkim Kurul Önerisi, içinde Editör: Tacar Çağlar, Türkiye Barolar Birliği Spor Hukuku Kurulu Av. Türker Aslan Armağanı, Türkiye Barolar Birliği Yayınları, Sayı: 394, Ankara, 2021, s. 669 – 688.

Yaşar, Mert: Spor ve Hukuk, 13.8.2021, https://sporvehukuk.net/2021/08/13/tff-statusu-degisiklikleri-resmi-gazetede-yayimlandi. (Erişim Tarihi: 9.4.2026).

Yeni normal: Verimlilik mi, görünmeyen risk mi?

Son dönemde iş hayatında sessiz ama çok hızlı bir dönüşüm yaşanıyor. Eskiden saatler süren işler artık birkaç dakikada tamamlanabiliyor. Bir sözleşmenin özeti çıkarılıyor, tatmin edici çeviriler yapılıyor, müşteri e-postası yazılıyor, hatta karmaşık bir Excel analizi bile birkaç prompt ile çözülebiliyor. Bu dönüşümün merkezinde ise üretken yapay zekâ araçları var. Claude, ChatGPT, Gemini, Copilot gibi araçlar artık birçok çalışan için günlük iş akışının doğal bir parçası haline gelmiş durumda.

Ancak bu yeni normal beraberinde pek de fark edilmeyen bir soruyu getiriyor: Bu araçları kullanırken aslında neyi, kime verdiğimizin farkında mıyız?

Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (“Kurum”) yayımladığı “İş Yerlerinde Üretken Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı” dokümanı tam olarak bu noktaya odaklanıyor. Bu doküman klasik anlamda bir “yapay zekâ regülasyonu” değil. Kurum burada yapay zekânın kendisini değil, çalışanların bu teknolojiyi kullanma biçimini mercek altına alıyor. Başka bir deyişle, sorun teknolojide değil; teknolojinin kontrolsüz ve bilinçsiz kullanımında.

Dokümanın merkezine aldığı “Shadow AI” yani “Gölge Yapay Zekâ” kavramı da bu yaklaşımı çok iyi özetliyor. Şirket yönetiminin bilgisi ve kontrolü dışında çalışanların bireysel olarak yapay zekâ araçlarını kullanması artık yeni bir risk kategorisi olarak karşımıza çıkıyor.

Risk nerede başlıyor: Veri, kontrol ve farkındalık eksikliği

Üretken yapay zekâ araçlarının doğası gereği, sistemle etkileşim kurabilmek için veri paylaşmanız gerekiyor. Çalışan bir sözleşmeyi özetletmek istediğinde, o sözleşmenin içeriğini sisteme giriyor. Bir müşteri e-postasını iyileştirmek istediğinde, müşteri verisini prompt olarak yazıyor. Bir analiz yaptırmak istediğinde, veri setini yükleyebiliyor. Bu noktada çoğu zaman fark edilmeyen şey şu: Bu veriler şirket içindeki bir sistemde değil, üçüncü taraf bir platformda işleniyor.

Risk sadece kişisel verilerle sınırlı değil. Ticari sırlar açısından da benzer bir tehlike söz konusu. Şirket stratejileri, fiyatlandırma politikaları, sözleşme taslakları veya henüz kamuya açıklanmamış projeler gibi hassas bilgiler de aynı şekilde yapay zekâ sistemlerine aktarılabiliyor. Bu da veri koruma hukukunun ötesine geçerek doğrudan şirketin rekabet avantajını etkileyebilecek bir risk alanı yaratıyor.

Buna ek olarak, üretken yapay zekâ sistemlerinin doğası gereği hatalı veya yanıltıcı sonuçlar üretebilmesi de ayrı bir risk katmanı oluşturuyor. “Halüsinasyon” olarak adlandırılan bu durum, sistemin gerçek olmayan ancak oldukça ikna edici çıktılar üretmesi anlamına geliyor. Çalışanların bu çıktıları yeterli kontrol mekanizmalarından geçirmeden kullanması ise hukuki, finansal ve operasyonel riskleri beraberinde getirebiliyor.

Belki de en kritik nokta ise şu: Şirketlerin önemli bir kısmı bu kullanımın farkında bile değil. Hangi çalışan hangi aracı kullanıyor, hangi veriler paylaşılmış, bu veriler nerede işleniyor gibi soruların çoğu zaman net bir cevabı yok. Bu da görünmeyen ama giderek büyüyen bir risk alanı yaratıyor.

KVKK’nın yaklaşımı: Yasaklamak değil, yönetmek

Kurumun bu dokümanla verdiği mesaj aslında oldukça net: Yapay zekâ kullanımını yasaklamak değil, etkin bir şekilde yönetmek gerekiyor. Zira bu araçlar artık iş hayatının ayrılmaz bir parçası hâline geldi ve sundukları verimlilik avantajı göz ardı edilemez düzeye ulaştı. Bununla birlikte bu yönetim yaklaşımı, yalnızca politika ve kontrol mekanizmalarıyla sınırlı olmayıp şirketler açısından aynı zamanda yeni bir teknoloji yatırımı ihtiyacını da beraberinde getirmekte. Nitekim çalışanlara, bireysel olarak erişilebilen gelişmiş modellerin gerisinde kalan ve sınırlı yeteneklere sahip kurumsal yapay zekâ araçlarının sunulması, “Shadow AI” kullanımını azaltmak yerine teşvik edebilmekte; bu da kontrolsüz veri paylaşımı riskini artırarak mevcut sorunları daha karmaşık hâle getirebilmekte. Dolayısıyla gölge yapay zekâ kullanımını asgari seviyede tutmanın yolu, yalnızca yasaklayıcı veya kısıtlayıcı önlemlerden değil, teknolojik gelişmeleri yakından takip ederek çalışanlara rekabetçi, güvenli ve işlevsel yapay zekâ çözümleri sunmaktan geçiyor..

Bu kapsamda şirketlerin öncelikle üretken yapay zekâ kullanımına ilişkin açık ve net bir politika oluşturması gerekiyor. Hangi araçların kullanılabileceği, hangi verilerin kesinlikle bu sistemlere yüklenmemesi gerektiği ve hangi durumlarda ek onay mekanizmalarının devreye gireceği gibi konuların belirlenmesi kritik önem taşıyor. Bununla birlikte çalışanların bu konuda bilinçlendirilmesi de en az politika oluşturmak kadar önemli. Zira mevcut risklerin önemli bir kısmı kötü niyetten değil, farkındalık eksikliğinden kaynaklanıyor.

Veri minimizasyonu ilkesi de bu noktada öne çıkıyor. Yapay zekâ araçlarına mümkün olduğunca kişisel veri içermeyen veya anonimleştirilmiş veri ile yaklaşmak, riskleri önemli ölçüde azaltabilir. Ayrıca bu araçlardan elde edilen çıktılara doğrudan güvenmek yerine, mutlaka bir insan kontrolünden geçirilmesi gerektiği de unutulmamalı.

Bu doküman aynı zamanda KVKK yaklaşımında önemli bir kırılmaya da işaret ediyor. Geleneksel veri koruma yaklaşımı daha çok sistemler ve süreçler üzerine kuruluyken, burada doğrudan çalışan davranışı ve günlük iş pratikleri hedef alınıyor. Bu da veri koruma hukukunun giderek daha operasyonel bir alana evrildiğini gösteriyor.

Avukatlar için yeni bir alan: Risk yönetimi bugünden başlıyor

Son olarak, bu gelişmenin sadece şirketler açısından değil, hukukçular açısından da önemli bir dönüşüm anlamına geldiğini söylemek gerekiyor. Üretken yapay zekâ artık sadece bir teknoloji meselesi değil; aynı zamanda veri koruma, sözleşme hukuku, sorumluluk rejimi ve hatta rekabet hukuku gibi birçok alanı kesen yeni bir risk alanı yaratıyor.

Bu nedenle KVKK alanında çalışan avukatların da bu teknolojinin doğurduğu riskler üzerine şimdiden yoğunlaşması gerekiyor. Çünkü açık olan şu: Yapay zekâ kullanımına ilişkin riskler henüz tam anlamıyla regüle edilmiş değil, ancak etkileri şimdiden oldukça somut. Bu alanda erken pozisyon alanlar riskleri yönetirken, geç kalanlar büyük ihtimalle kriz yönetmek zorunda kalacak.

Bugün “Ben bunu ChatGPT’de hallettim” cümlesi verimlilik göstergesi gibi görünebilir. Ancak doğru yönetilmediği takdirde, bu cümle aynı zamanda bir KVKK ihlalinin başlangıç noktası da olabilir.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 227. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

İlknur Rabia Türkölmez, Yargısal Tutum: Anayasa Mahkemesi’nin Sosyal ve Ekonomik Hak Kararları Üzerinden Bir İnceleme

Çalışmada, yargısal tutumu etkileyen faktörlerin tespit edilmesi amaçlanmış, kamu politikaları açısından önemli bir kaynak olan sosyal ve ekonomik haklar örnek olarak seçilmiş ve Anayasa Mahkemesi yargıçlarının söz konusu haklarla ilgili verdiği norm denetimi kararları analiz edilmiştir.

Yiğitcan Bozoğlu, Milletlerarası Tahkimde Hakemin Hukuku Kendiliğinden Uygulaması

Kitapta, Türk hukuku ve karşılaştırmalı hukuk perspektifinden hareketle, devlet yargılamasındaki “iura novit curia” ilkesinin tahkimdeki yansıması olan “iura novit arbiter” ilkesi incelenmiş; tahkimin sözleşmesel yapısı, taraf iradesi, hakem yetkisi ve kamu düzeni gibi kavramlar tartışılarak hakemin hukuku kendiliğinden uygulamasına ilişkin görev, yetki ve sınırlar ele alınmıştır.

Kardelen Çanak Bozoflu, Yapay Zekâ Çağında Algoritmik İş İlişkileri

Eserde, yapay zekâ ve algoritmaların kara kutu özelliğinin işçinin temel hak ve özgürlüklerine, ayrımcılık yasağına ve iş hukukunun temel ilkelerine etkileri çok yönlü bir bakış açısıyla irdelenmiş; dijital teknolojilerin iş ilişkilerinde yarattığı dönüşüm, ulusal ve uluslararası düzenlemeler çerçevesinde ele alınarak algoritmik yönetimin ayrımcı etkileri, şeffaflık sorunları ve büyük veri odaklı insan analitiklerinin hukuki sonuçları değerlendirilmiştir.

İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Derneği, Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri’nin İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Kararlarının Değerlendirilmesi Semineri 2022

İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Derneği tarafından 17-18 Kasım 2023 tarihinde düzenlenen seminerde sunulan tebliğlerin derlendiği kitapta, İş İlişkisinin Kurulması, Hükümleri ve İşin Düzenlenmesi, İş İlişkisinin Sona Ermesi ve Kıdem Tazminatı, Toplu İş İlişkileri ve Sosyal Sigortaların Genel Hükümleri ve Türleri başlıklarını haiz makalelere yer verilmiştir.

Cansu Şahin, Sosyal Risk İlkesi Işığında Doğal Afetler, Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri ile Terör Olaylarından Kaynaklı Zararların Tazmini

Eserde, sosyal risk ilkesinin idarenin sorumluluğuna nasıl yansıdığı hususu, teorik ve uygulamaya yönelik kritik unsurlar ve tazminat usullerine ilişkin değerlendirmeler ışığında gözler önüne serilmiş; hukuk sistemi içerisinde devletin, toplumsal riskler ve tehlikelere karşı nasıl bir yükümlülük üstlendiği hususunu anlamak için çağdaş hukuki tartışmalara ışık tutulmuştur.

Betül Bozkır, Anonim Şirket Pay Sahibinin Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı

Çalışmada, pay sahipliği konumunun güçlendirilmesi yaklaşımına uyumlu olarak Türk Ticaret Kanunu’nun 437. maddesi ile kapsamlı bir düzenlemeye kavuşan pay sahiplerinin bilgi alma ve inceleme hakkı, Yargıtay kararları, doktrindeki görüşler ve İsviçre’de 2020 yılında kabul edilen anonim şirketler hukuku alanındaki revizyon düzenlemeleri kapsamında ele alınmıştır.

Alkaner Beyazgül, İfade Özgürlüğü Kapsamında Nefret Söylemi: Kuramsal ve Kavramsal Bir İnceleme

Kitapta, kategorik bir nefret söylemi yasağının yol açtığı sorunlara ışık tutulmuş; Anayasa Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi gibi çeşitli mahkeme kararlarının yanı sıra farklı düşünürler ve güncel olaylar da incelenerek nefret söyleminin hangi durumlarda sınırlanabileceği ve ifade özgürlüğünün farklı perspektifleri değerlendirilmiştir.

Gizem Kılıç Akyıldız, Sürücü Asistan Sistemli Taşıtlarda Sigorta

Eserde, sürücü asistan sistemleri kasko ve trafik sigortası bağlamında incelenmiş; sorumluluk hukuku boyutuna, trafik ve kasko sigortasıyla kesiştiği oranda yer verilmiş; karşılaştırmalı hukuk metodundan yararlanılarak kıta Avrupası ülkelerinde ve ABD’de yaşanan gelişmeler, Alman ve İsviçre karayolları trafik kanunlarında bu sistemlere ilişkin yapılan değişiklikler incelenmiştir.

Kerim Can Demir, Türkiye Fintek Ekosisteminde Büyüme Stratejileri

Çalışmada, Türkiye’deki fintek girişimlerinin büyüme stratejileri sade ve sistematik bir şekilde ele alınmış; büyüme stratejileri, yatırımcı davranışları, stratejik kararlar ve yasal çerçeve arasındaki ilişkilere ışık tutularak birleşme ve satın almadan entegrasyon modellerine, stratejik ortaklıklardan alternatif büyüme yöntemlerine kadar pek çok başlığa değinilmiştir.

Can Yalçın, Ceza Hukukunda Tehlike Suçu Kavramı

Kitapta, belirsiz bir kavram olan tehlikenin zararla olan ilişkisi, yapısı, araştırılma yöntemleri, mevcudiyet dereceleri ve türleri incelenmiş; ceza hukukuyla sağlanan koruma alanının tehlike suçları aracılığıyla öne çekilmesi eğilimleri üzerinde durulmuş; tehlike suçlarıyla zarar suçlarının hangi kriter esas alınarak ayrılması gerektiği, tehlike suçlarına teşebbüs ve tehlike suçu ile birlikte zarar suçunun meydana geldiği hallerde içtima sorunları tartışılmıştır.

Hüseyin Bahadır Çolak, Adi Ortaklık Payının Devri

Çalışmada, adi ortaklığın yapısı ve karakteristik özelliklerinden hareketle konuya ilişkin tereddütler giderilmeye çalışılmış; adi ortaklıkta pay devri işleminin tabi olduğu hukuki rejimin ne olduğu sorusuna yanıt aranmış; bu soru ışığında devir işleminin konusu, niteliği, şartları ve sonuçları irdelenmiştir.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay HGK., E. 2024/619 K. 2025/639 T. 15.10.2025

Davacı erkek dava dilekçesinde; eşi ile aralarında ruhen ve fikren anlaşmazlıklar bulunduğunu, kendisine kanser teşhisi konulduğunu, davalının kendisine bir ay baktıktan sonra “git sana kızların baksın” diyerek evden kovduğunu, hakaret ve küfür ettiğini, eve almadığını ileri sürerek eşi ile boşanmalarına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı kadın cevap dilekçesinde; tüm iddiaları inkârla, davacının önceki evliliğinden olan üç kızı tarafından doldurulduğunu, mirasın bölünmesini engellemek amacıyla kendisini evden kovduklarını, asıl hakaret edeninin davacı olduğunu, davacıya defalarca telefonla ulaşmaya çalıştığını, her seferinde bir kızının açtığını ve “babalarının bir daha gelmeyeceğini ve aramaması gerektiğini” söylediklerini, iyi niyetinin göstergesi olarak ortak konutun yedek anahtarını davacıya ulaştırılmak üzere mahkemeye bıraktığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

İlk derece mahkemesi; boşanmaya sebep olan olaylarda kadının hasta olan eşine bakmadığı, evin temizlik ve bulaşık gibi ihtiyaçlarını davacıya yaptırdığı, davacı hakkında bakamayacağını söyleyerek “alın götürün” dediği, hastanede yanında kalmadığı, kapının kilidini değiştirdiği, gerçekleşen olaylara göre davalı kadının tam kusurlu olduğu gerekçesi ile davanın kabulüne, tarafların boşanmalarına karar vermiştir.

Davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine (...) Bölge Adliye Mahkemesi; davacı erkeğin dava ve cevaba cevap dilekçesinde tanık deliline dayanmadığı, böyle olunca usulüne uygun şekilde gösterilmeyen davacı tanık beyanlarının hükme esas alınamayacağı ve davalıya kusur yüklenmesinin mümkün olmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulü ile davanın reddine karar vermiştir.

Davalı vekili tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine ilgili Yargıtay Dairesi; davacının kararın temyiz edilmesinden sonra ve hüküm kesinleşmeden öldüğü, evliliğin ölümle sona ermesi nedeniyle boşanma davasının konusuz kaldığı, davacı erkeğin mirasçısının kusur belirlemesi yönünden davaya devam edeceklerini beyan etmesi nedeniyle davacı erkeğin mirasçılarının davaya dahil edilerek kusur belirlemesi bakımından davaya devam edilmek suretiyle, sağ kalan eşin boşanmaya sebebiyet verecek derecede kusurunun bulunup bulunmadığı hususunda bir karar verilmek üzere hükmün bozulmasına karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi; davacı erkeğin dava ve cevaba cevap dilekçesinin incelenmesi sonucunda nüfus kaydı ve sair delillere dayandığı ancak tanık deliline dayanmadığı, dolayısıyla usule uygun şekilde dayanılmayan tanıkların beyanı dikkate alınarak davalıya kusur yüklenemeyeceği gerekçesiyle evlilik birliği ölümle sona erdiğinden konusuz kalan boşanma davası hakkında karar verilmesine yer olmadığına ve sağ kalan davalı kadın eşten kaynaklanan kusurlu bir davranışın ispatlanamadığına karar vermiştir.

İlgili Yargıtay Dairesi ise; Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 355. maddesi uyarınca, bölge adliye mahkemelerince istinaf sebeplerinin “kamu düzenine aykırılık” ve “istinaf dilekçesinde belirtilen sebepler" olmak üzere iki ayrımda incelenmesi gerektiği, boşanma davasında erkeğin delil olarak dayanmadığı tanıkların dinlenerek hükme esas alınmasında kamu düzenine aykırılıktan söz edilemeyeceği, kadın tarafından erkeğin tanıklarının dinlenmesinin hatalı olduğu yönünde bir istinaf başvurusunda da bulunulmamış olduğundan, (...) Bölge Adliye Mahkemesi tarafından istinaf incelemesinin istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılarak erkeğin tanıklarının beyanlarının hükme esas alınmak suretiyle, dinlenen tanık beyanlarına göre eşinin hastalığı sürecinde onunla ilgilenmeyen kadın eşin boşanmaya sebebiyet verecek derecede kusurlu olduğunun tespitine karar verilmediği gerekçesiyle kararı bozmuştur.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi; önceki kararda yer alan gerekçenin yanında, davalı kadın vekilinin istinaf başvurusunda boşanmaya sebep olan olaylarda müvekkilinin kusurunun bulunmadığını ileri sürdüğü, davacının dava dilekçesindeki iddialarını ispatlayamadığını belirttiği, tanık ifadelerinin yeterli ve objektif olamayacağı yönünde açıklamalar da bulunduğu gözetildiğinde usule uygun şekilde dayanılmayan tanık beyanlarının hükme esas alınamayacağı gerekçesiyle direnme kararı vermiştir.

Bunun üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; yaptığı kapsamlı hukuki değerlendirme sonucunda, temyiz itirazlarının kabulüne ve direnme kararının değişik gerekçe ve nedenlerden dolayı HMK’nın 371. maddesi gereğince bozulmasına hükmetmiştir.

Mevzuat

Aile Enstitüsü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/40, K. 2025/261 sayılı ve 11.12.2025 tarihli kararı uyarınca, yönetim kurulu ve danışma kurulunun teşekkülüne ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklikler, 06.10.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik

Tescil plakası verilmesi ve kullanılması ile basılı kâğıt ve tescil plakalarının basımı, dağıtımı ve veri paylaşımına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Tescil plakalarının nitelik ve ölçülerine ilişkin geçiş hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik

Şikâyet başvurularının şekil unsurları, Kamu İhale Kurumu tarafından inceleme ve Kamu İhale Kurulu tarafından alınacak nihai kararlarda bulunacak hususlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. İtirazen şikâyet başvuru bedelinin iadesine ilişkin hükümler ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği

Aile hekiminin ve aile sağlığı çalışanının görev, yetki ve sorumlulukları, bağışıklama hizmetleri, aile hekimliği birimine kişi kaydı ve aile hekimi seçimine ilişkin esaslar, izinler, performans değerlendirmesi, sözleşmeli aile hekimleri, sözleşmeli aile sağlığı çalışanları, naklen atama, eğitim, aile sağlığı merkezinin teknik donanımı, denetim, kayıtların tutulma şekli ve muhafazasına ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok hükümde değişikliğe gidildi. Düzenlemelere uyum için geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Arazi Kullanım Planlaması Uygulama Yönetmeliği

Toprak ve arazi varlığının belirlenmesi, toprak etüt, haritalama ve sınıflama yapılması, tarımsal üretim gücü yüksek büyük ovaların ve erozyona duyarlı alanların belirlenmesi, tarımsal amaçlı plan ve projelerin hazırlanması ve uygulanması ile ülkesel ve bölgesel planlamalara temel oluşturan ve diğer fizikî/mekânsal planlamalara veri teşkil eden çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda toprağın niteliği, arazinin yeteneği ve diğer arazi özellikleri gözetilerek uygun arazi kullanım şekillerini içeren arazi kullanım planlarının hazırlanmasına ilişkin usul ve esaslar düzenlendi.

Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik

Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nda öngörülen toprak ve arazi varlığının belirlenmesi, tarım arazilerinin sınıflandırılması, geliştirilmesi, zorunlu hallerde amaç dışı kullanımına izin verilmesi, toprağın korunması, toprak koruma projelerinin hazırlanması ve uygulanması, toprak koruma kurulunun teşekkülü, görevleri, çalışma kuralları ile çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak arazilerin planlı kullanımını sağlayacak usul ve esaslar yeniden belirlendi. Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik yürürlükten kaldırıldı.

Elektrik Piyasası Yan Hizmetler Yönetmeliği

Yönetmelikte geçen tanımlar, tarafların görev, yetki ve sorumlulukları ile yan hizmetler belgelendirme esaslarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Yan hizmet performans testlerinin Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) tarafından gerçekleştirilmesine ilişkin geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği

Lisansların sona ermesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Lisans Yönetmeliği

Lisansların sona ermesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Çarşı ve Mahalle Bekçiliğine Giriş ve Eğitim-Öğretim Yönetmeliği

Çarşı ve mahalle bekçiliğine alınacaklarda aranacak şartlarda değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Çarşı ve Mahalle Bekçilerinin Çalışma Usul ve Esasları ile Kıyafetlerine Dair Yönetmelik

Çalışma saatleri, devriye usulü, önleyici ve koruyucu görev ve yetkiler, durdurma, kimlik sorma yetkisi ve genel kolluk kuvvetlerine yardım görevine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Jeoloji Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği

Oda’nın kamu yararını gözeten amaçlarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yatırım Projelerinin Stratejik Öncelik ve Teknik Değerlendirmesine Dair Tebliğ

Tebliğde geçen tanımlar, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na başvuru yapılması ve değerlendirmeye ilişkin hükümler ile tebliğ ekinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğ

Kamu İhale Kurumu tarafından düzenlenen tebliğin itirazen şikâyet başvurularında aranılacak şekil unsurlarına ilişkin hükümlerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Özsermaye Hallerinde Payların Teorik/Referans Fiyatlarının Belirlenmesi Prosedürü

Ortakların sahip olduğu pay sayısını değiştiren ve değiştirmeyen sermaye azaltımına ilişkin hükümler ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 226. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Osman Korkut Kanadoğlu, Merve Duysak, Ahmet Mert Duygun, Güray Türker (Ed.), Anayasa Mahkemesinin Temel Kararları Cilt 2

Kitap, 28.09.2024 tarihinde İstanbul Gedik Üniversitesi Hukuk Fakültesi ile İstanbul Barosu’nun birlikte düzenlediği “Anayasa Mahkemesinin Temel Kararları Konferansı 2” başlıklı konferans kapsamında farklı hukuk fakültelerine mensup öğretim üyeleri tarafından “Anayasa Mahkemesi ve Kadın Hakları”, “Esas Teşkilat Hukukuna İlişkin Anayasa Mahkemesi Kararları” ve “Anayasa Usul Hukukuna İlişkin Anayasa Mahkemesi Kararları” başlıklı üç ana oturumda sunulan tebliğlerin bir kısmının yazılı hale getirilmesiyle oluşturulmuştur.

Oktay Uygun, Türklerin Devletleşme Süreci

Eserde, Türklerin Orta Asya bozkırlarından Orta Doğu ve Avrupa’ya uzanan coğrafyada, iki bin yıl içinde kurdukları siyasal birliklerin özellikleri üzerinde durulmuş; “devlet”, “erken devlet”, “konfederasyon” ve “imparatorluk” gibi kavramlar üzerinden analiz yapılmış ve bunların nitelikleri kamu hukuku perspektifinden değerlendirilmiştir.

Gizem Ayvar Özcan, 4857 Sayılı İş Kanunu’na Göre İşçinin Yıllık Ücretli İzin Hakkı

Çalışmada, yıllık ücretli izin hakkının ortaya çıkışı, hukuki niteliği, bu hakka ilişkin hukuki düzenlemeler ve bu hakkı kazanma koşulları hakkında bilgi verilmiş; yıllık ücretli izin hakkının uygulanması üzerinde durulmuş; yıllık izin ücretinin hesaplanması, ödenmesi, bu ücrete uygulanacak faize değinilmiş ve yıllık ücretli izin hakkına ilişkin hukuki uyuşmazlıklar ortaya konulmuştur.

Seren Deniz Yanık, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu Kapsamında Hazırlanan Metinlerin Genel İşlem Şartı Perspektifinden Değerlendirilmesi

Kitapta, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında veri sorumlularınca hazırlanan aydınlatma metni, açık rıza metni ve saklama-imha politikası metinlerinin, genel işlem şartlarına ilişkin hükümlere göre değerlendirilip değerlendirilemeyeceği incelenmiş; Avrupa Birliği hukukundaki düzenlemeler ile karşılaştırma yapılarak söz konusu metinlerin hangi durumlarda genel işlem şartı olarak nitelendirilebileceği ortaya konulmuş ve bu durumun doğurabileceği hukuki sonuçlar irdelenmiştir.

Ayşenur Ocak, İnternet Şirketlerinin İnsan Hakları Yükümlülükleri

Çalışmada, şirketlerin yalnızca ticari çıkarları değil, kamusal faydayı da göz önünde bulundurarak hareket etmeleri gerektiği önermesinden yola çıkılarak dijitalleşmenin paradoksal doğası ele alınmış; internetin “demokrasinin oksijeni” olma potansiyelinin yanı sıra aynı zamanda şiddetin ve nefretin yayılması, terörizmin desteklenmesi ve yaygınlaştırılması, yanlış bilgilendirme, siber zorbalık, çocuk istismarı gibi riskleri de barındırdığı ortaya konulmuştur.

Gülşah Ulubay, Milletlerarası Özel Hukukta Taşıyıcı Annelik

Eserde, sınır ötesi taşıyıcı annelik yöntemiyle doğan çocuğun soybağının kurulması hem kanunlar ihtilafı hukuku hem de milletlerarası usul hukuku bakımından incelenmiş; ayrıca taşıyıcı annelik yöntemiyle doğan çocuğun soybağı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları çerçevesinde ele alınmıştır.

Gülseren Aydın, İyi İdare İlkesi Çerçevesinde Vergi Yükümlülerinin İdari Sürece Katılımı

Kitapta, iyi idare ilkesi ve bu ilkeden türetilen alt ilkeler kapsamlı bir şekilde incelenmiş; kavramın tarihçesi ve dayanakları ayrıntılı bir biçimde ortaya konulmuş; Türk vergi hukukunda iyi idarenin ve bu ilkenin unsurlarının nasıl uygulandığı hususu, doğrudan ve dolaylı olarak tartışılmış; vergi yükümlüleri açısından iyi idarenin sağlanabilmesi amacıyla katılımcılık ilkesinin Türk vergi hukukundaki somut yansımalarına yer verilmiştir.

Güray Türker, Özel Mülkiyete Konu Taşınmazlarda Bulunan Madenlerin Hukuki Niteliği ve Eşya Hukuku Yönünden Sonuçları

Çalışmada, madenin hukuki niteliği ve özel mülkiyete konu taşınmazlarla kurduğu ilişki eşya hukuku perspektifinden bütüncül ve sistematik bir yaklaşımla ele alınmış; maden hakkının hukuki niteliği, maden sicilinin işlevi, mülkiyet hakkının sınırlandırılması, kamulaştırma ve sözleşmeye dayalı maden irtifakı gibi maden hukukunun temel kurumları, öğretide ileri sürülen görüşler ve yüksek yargı içtihatları ışığında değerlendirilmiş ve ortaya çıkan sorunlara yönelik çözüm önerileri getirilmiştir.

Murat Erbilen, Yabancı Yatırım Sözleşmelerinin Yeniden Müzakeresi ve Uyarlanması

Eserin birinci bölümünde yabancı yatırım sözleşmeleri hakkında kapsamlı bilgi verilmiş, ikinci bölümünde yabancı yatırım sözleşmelerinin yeniden müzakeresi üzerinde durulmuş, üçüncü ve son bölümünde ise yabancı yatırım sözleşmelerinin uyarlanmasına değinilmiştir.

Umut Özdoğan, Anonim Ortaklık Payı Bağlamında Opsiyon Kavramı ve Pay Devrinde Özellik Arz Eden Haklar

Kitapta, özellikle birleşme ve devralma işlemlerinde kritik bir işleve sahip olan opsiyon hakları ile birlikte satma, birlikte satışa zorlama ve öncelik gibi özel nitelikli hakların kavramsal temelleri, hukuki niteliği ve uygulanabilirliği analiz edilmiş; Anglo-Amerikan hukukundan beslenen bu hakların Türk Ticaret Kanunu çerçevesindeki yeri ve işlevi incelenmiş; böylece hem öğretideki boşlukları doldurmak hem de uygulayıcılara yönelik bütüncül ve işlevsel bir rehber sunmak hedeflenmiştir.

Buğra Şahin, Yabancıların Ceza Yargılamasında Savunma Hakkı: Nitel Bir Araştırma

Çalışmada, Türkçe bilmeyen yabancı şüpheli ve sanıkların ceza yargılamasında savunma haklarını kullanmalarında karşılaştıkları sorunlar, bu alanda çalışan avukatlar ve nitel araştırma yöntemiyle yapılan mülakatlar kapsamında incelenmiş; tercümanların yabancı dile hâkimiyetinin genellikle yetersiz olduğu ve düşük ücret politikalarının tercümanların dikkatli ve özenli çalışmasını engellediği tespit edilmiş; sorunlara ilişkin çözüm önerileri sunulmuştur.

Gökhan Aykut, İpoteğin Paraya Çevrilmesi

Eserin birinci bölümünde taşınmaz rehninin bir türü olarak ipotek ve ipoteğin paraya çevrilmesi hakkında genel bilgiler verilmiş, ikinci bölümünde ipoteğin paraya çevrilmesi talebi ve paraya çevirmeye hazırlık işlemlerine yer verilmiş, üçüncü bölümünde cebrî açık artırma işlemlerine değinilmiş, dördüncü ve son bölümünde ise bazı özel durumların ipoteğin paraya çevrilmesine etkisi üzerinde durulmuştur.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay HGK., E. 2026/114 K. 2026/53 T. 28.01.2026

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atma nedenine dayalı tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda (...) Asliye Hukuk Mahkemesi, davanın davalı (...) yönünden kabulüne, davalı (...) yönünden husumet yokluğundan reddine karar vermiştir.

Kararın istinaf edilmesi üzerine, (...) Bölge Adliye Mahkemesi, davalı (...) vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar vermiştir.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi kararının temyiz edilmesi üzerine, Özel Daire tarafından kararın bozulmasına karar verilmiş; (...) Bölge Adliye Mahkemesi tarafından Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

Direnme kararının da temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; (...) Bölge Adliye Mahkemesi tarafından Özel Dairenin bozma kararına karşı tesis edilen kısa kararda sadece “Yargıtay (...) Hukuk Dairesi’nin 2024/60 97... /1192 Karar sayılı bozma kararına karşı direnilmesine,” denilmekle yetinildiği, dosya kapsamı dikkate alınarak taraflara yüklenen borç ve tanınan hakkın açık, infazda şüphe ve tereddüt uyandırmayacak biçimde, usulün aradığı nitelikleri haiz şekilde kısa karar olarak kurulmadığı, dolayısıyla usulün öngördüğü anlamda bir hüküm bulunmadığı gibi direnme kararlarını denetleyen Yargıtay Hukuk Genel Kurulu tarafından incelenebilecek nitelikte teknik anlamda bir direnme hükmü de bulunmadığı gerekçesiyle direnme kararının usulden bozulmasına oybirliği ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Türk Medenî Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/120, K. 2025/270 sayılı ve 25.12.2025 tarihli kararı uyarınca, adın değiştirilmesi halinde Basın İlan Kurumu’nun ilan portalında ilanın yer almasına ilişkin hükümler iptal edildi. Değişiklikler, 01.01.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Vergi Usul Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/94, K. 2026/11 sayılı ve 15.01.2026 tarihli kararı uyarınca, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın, tebliğe elverişli elektronik adres kullanma zorunluluğu getirmeye ve kendisine elektronik ortamda tebliğ yapılacakları ve elektronik tebliğe ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye yetkili olduğuna ilişkin fıkra hükmü iptal edildi. Değişiklik, 03.01.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Noterlik Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/209, K. 2025/276 sayılı ve 25.12.2025 tarihli kararı uyarınca, taşınmaz satış sözleşmesinin düzenlenmesinden dolayı oluşan zarar nedeniyle noterlerin sorumluluğuna ilişkin hükümler iptal edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2022/85, K. 2025/131 sayılı ve 17.06.2025 tarihli kararı uyarınca, tüzel kişiliğin kazanılması, profesyonel faaliyet, disiplin kurulu, spor federasyonunun görev ve yetkilerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Bazı değişiklikler, 02.01.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2022/85, K. 2025/131 sayılı ve 17.06.2025 tarihli kararı uyarınca, Tahkim Kurulu’nun teşekkülüne ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklikler, 02.01.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik

Çalışanlara verilecek iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin usul ve esasları yeniden belirlendi. 15.05.2013 tarihli ve 28648 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırıldı.

Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği

Bağlantı esasları, başvuruların alınması, başvuruda bulunulabilecek tesisler, başvuruların teknik yönden değerlendirilmesi, mahsuplaşma işlemleri, itirazlar, tüketim tesisleri, denetim, bilgilerin toplanması ve muhafaza edilmesine ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok hükümde değişikliğe gidildi. Birçok değişiklik, 01.05.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Hizmet Yönetmeliği

Servis araçlarından faydalanma esaslarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

KOBİ Rehberliği ve Teknik Danışmanlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik

Yönetmelik yürürlükten kaldırıldı.

Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi Genel Hükümler

Ceza davalarında ücrete ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 592)

Tebliğ kapsamında, Vergi Usul Kanunu’nun ek 1. maddesinde yer alan yetkiye dayanılarak, vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarına ilişkin yetkili uzlaşma komisyonları belirlendi.

Sanayi Sicil Tebliği (SGM 2026/4)

Sanayi Sicili Kanunu kapsamındaki işletmelerin sanayi sicili çerçevesindeki başvuru, kayıt, değişiklik, geçerlilik, iptal ve yıllık işletme cetveli hususlarına ilişkin usul ve esasların düzenlendiği tebliğ, 15.04.2026 tarihinde yürürlüğe girecek. Aynı tarihte, Sanayi Sicil Tebliği (SGM 2014/11) yürürlükten kalkacak.

Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliğinin Uygulanmasına İlişkin Genelge

Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği kapsamında yürütülecek eksper atamaları ve ekspertiz işlemlerine ilişkin usul ve esaslar düzenlendi.

Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nün 2024/1 Sayılı Genelgesi

Riskli yapı şerhinin terkini ve tapu harcı istisnasına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

SMS Hizmeti Sunumu ile İlgili Düzenlemeler

SMS ve MMS mesajlarının gönderimine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.