Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 229. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Ali Osman Özdilek, GDPR Işığında Kişisel Verilerin Korunmasında Akreditasyon ve Sertifikasyon Sistemi

Eserde, Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü’nün (GDPR) 42. ve 43. maddelerinin hukuki niteliği, veri sorumlusu ve veri işleyenler açısından doğurduğu sonuçlar, akreditasyon otoritelerinin ve sertifika sağlayıcılarının yetki ve sorumlulukları, ulusal ve uluslararası örnek uygulamalar incelenmiş; kişisel verilerin korunması hakkının anayasal bir temel hak ve özgürlük olarak statüsü ile sertifikasyon almış veri sorumlularının yine anayasal düzeyde korunan hukuki güvenlik ilkesi arasındaki olası çatışma halleri tartışılmıştır.

Nazlı Acar İspir, Vergi İncelemesine İbraz Edilmeyen Defter ve Belgelerin Yargılama Aşamasında İbrazı

Kitapta, ibraz ediminin, yargı organlarına yapılmasının getirdiği sorunlar ele alınarak vergi yargılaması ilkeleri ve vergi yükümlüsünün hakları çerçevesinde çözümün sağlanması amaçlanmış; muhafaza ve ibraz ödevinin yasal dayanakları ve kapsamı, mücbir sebep hali ile ilişkisi, vergi yargılaması ilkeleri ve vergi yükümlüsü hakları bağlamında yeri, öğretideki görüşler, konuya ilişkin içtihat ve İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi kararları irdelenmiştir.

Vuslat Özyurt, İşçinin İfade Özgürlüğü

Çalışmada, bir temel hak olarak ifade özgürlüğü, genel çerçevesi ile ortaya konulmuş; işçinin ifade özgürlüğünün kapsamı genel hatları ile ele alınarak ulusal hukuklardaki düzenlemeler yanında özellikli bazı ifade özgürlüğü araçları mercek altına alınmış; iş ilişkisinin kurulmasında aday işçinin, iş sözleşmesinin devamında ve sona ermesinde ise işçinin ifade özgürlüğü değerlendirilmiş ve bilgi uçurma hakkına (whistleblowing) değinilmiştir.

Zehra Ezgi Uluç, Milletlerarası Tahkimde Hakem Tayini Usulü

Kitabın birinci bölümünde hakemlerin doğrudan taraflarca seçilmesi hakkında bilgi verilmiş, ikinci bölümünde hakemlerin üçüncü kişiler ya da kurumlar tarafından seçilmesi üzerinde durulmuş, üçüncü bölümünde hakemlerin devlet mahkemeleri tarafından seçilmesi anlatılmış, dördüncü ve son bölümünde ise aksak (truncated) hakem heyeti ve yeniden hakem atanması konuları üzerinde durulmuştur.

Aslıhan Taşer, Vergi Hukuku Kapsamında Mülkiyet Hakkı

Eserin birinci bölümünde farklı teoriler ışığında mülkiyet hakkı ve vergilendirme hakkına ilişkin açıklamada bulunulmuş, ikinci bölümünde vergilendirmenin mülkiyet hakkına etkisi bakımından ulusal ve uluslararası yaklaşımlara değinilmiş, üçüncü ve son bölümünde ise vergilendirmenin mülkiyet hakkına etkisi bakımından pozitif hukuk uygulamaları tartışılmıştır.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay CGK., E. 2020/181 K. 2020/231 T. 28.05.2020

(...) Ağır Ceza Mahkemesi tarafından, zimmet ve görevi kötüye kullanma suçlarından sanıkların beraatlerine hükmedilmiştir.

Hükümlerin temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Dairesi; raporlarda (...) adlı kooperatifte ruhsat işlemleri için üyelerden toplanan 28.000 TL paradan 3.231,12 TL’sinin, kooperatif yönetimince temsil giderleri olarak harcandığı belirtilmesine karşılık böyle bir hususun savunmalarda yer almadığı, kooperatiften ödeme yapıldığı belirtilen mühendis ile işçilerin tanık sıfatıyla duruşmaya çağrılıp kendilerine ödeme yapılıp yapılmadığı, yapılmış ise ödemeye ilişkin bir belgenin bulunup bulunmadığı, miktarı ve tarihi hususlarında beyanlarına başvurulmasından ve sanıklardan temsil giderleri ile ilgili belge olup olmadığının sorulmasından, ayrıca gerektiğinde dosyanın yeni bir bilirkişi kuruluna tevdii ile sanıkların zimmetinde kooperatif parası bulunup bulunmadığı, varsa kimin ne miktarda sorumlu olduğu hususları dikkate alınmadığı gerekçesiyle hükmü bozmuştur.

Yerel mahkeme, bozmaya direnerek önceki hükümler gibi sanıkların zimmet ve görevi kötüye kullanma suçlarından beraatlerine karar vermiştir.

Direnme kararına konu hükümlerin de temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın bozma istekli tebliğnamesiyle dosya, kararına direnilen Daireye gönderilmiş; aynı madde uyarınca inceleme yapan Özel Daire tarafından direnme kararı yerinde görülmemiştir.

Bunun üzerine Yargıtay Ceza Genel Kurulu; uyuşmazlığın, sanıklar hakkında eksik araştırma ile hüküm kurulup kurulmadığının belirlenmesine ilişkin ise de Yargıtay İç Yönetmeliği’nin 27. maddesi uyarınca öncelikle, aleyhe olan bozma kararına karşı sanık (...)’un beyanı alınmadan direnme kararı verilip verilemeyeceği hususunda toplandığını tespit etmiş; yerel mahkeme tarafından, bozmadan sonra yapılan yargılamada sanık (...)’un yokluğunda yargılamaya devam edilerek aleyhe olan bozmaya karşı diyecekleri sorulmadan duruşma sonlandırılarak hükümlerin tesis ve tefhim edildiği gerekçesiyle diğer yönleri incelenmeksizin beraat hükümlerinin bozulmasına karar vermiştir.

Mevzuat

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği

Kanunun 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları kapsamında, yemek bedeline ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Afet Araştırmaları Merkezi Yönetmeliği

İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Afet Araştırmaları Merkezi’nin çalışma usul ve esasları düzenlendi.

Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği

Sürücü adayları ve sürücüler için sağlık raporu yeniden tanımlandı. Ortopedik engel oranı %40 ve üzeri olan ve sürücü belgesi alamayanların taşıt alımlarında istisnaya ilişkin hükümler ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Danışmanlık Tedbiri Kararlarının Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ

Korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocukların gelişimsel ihtiyaçları ve tespit edilen çocuk koruma riskleri doğrultusunda bütüncül olarak desteklenmesi ile çocuğun bakımından sorumlu kişilere ebeveynlik becerilerinin güçlendirilmesine yönelik sağlanan danışmanlık tedbirlerinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yeniden düzenlendi. 25.10.2008 tarihli ve 27035 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Danışmanlık Tedbiri Kararlarının Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ yürürlükten kaldırıldı.

Tıbbi Cihazların Elektronik Kullanım Talimatlarına İlişkin Tebliğ

Tebliğin kapsamı, tebliğde geçen tanımlar, genel esaslar, elektronik kullanım talimatlarının sağlanması, elektronik kullanım talimatlarına ilişkin bilgilendirme, internet sitesi gereklilikleri, onaylanmış kuruluşun yükümlülükleri, kullanım talimatlarının tutarlılığı ve Avrupa Birliği mevzuatına uyuma ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Veteriner Biyolojik Ürün ve Hayvan Tanımlama Araçlarının Bedelleri ile Uygulama Ücretlerinin Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2026/2)

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından belirlenen veteriner biyolojik ürünler ile hayvanların tanımlanmasında kullanılan tanımlama araçlarının uygulanması sonucu hayvan sahipleri tarafından ödenmesi gereken ürün bedelleri ile uygulama ücretlerinin tahsiline ve uygulayıcılara ödemelerin yapılmasına ilişkin usul ve esaslar yeniden düzenlendi. Veteriner Biyolojik Ürün ve Hayvan Tanımlama Araçlarının Bedelleri ile Uygulama Ücretlerinin Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2024/11) yürürlükten kaldırıldı.

2026 Yılı Kurban Hizmetlerinin Uygulanmasına Dair Tebliğ

Kurban Bayramı süresi içinde kurban kesmek ve kestirmek isteyen kişilerin kurbanlarını dini hükümlere, sağlık şartlarına ve çevre temizliğine uygun olarak hayvana en az acı verecek şekilde kesmelerine veya vekâletle kestirmelerine yardımcı olunması, kurban satış ve kesim yerlerinin belirlenmesi, kesim yapacak kişilerin eğitilmesi, alınacak tedbirler ve bu konulara ilişkin diğer hususlar belirlendi. 2025 Yılı Kurban Hizmetlerinin Uygulanmasına Dair Tebliğ yürürlükten kaldırıldı.

Hâkimler ve Savcılar Kurulu Birinci Dairesi’nin 888 Sayılı Kararı

İmar Kanunu’ndan kaynaklanan iş ve işlemler ile taşınmaz mallara ilişkin işlemler nedeniyle açılacak davalara bakacak mahkemeler nezdinde ihtisas mahkemeleri belirlendi.

Hâkimler ve Savcılar Kurulu Birinci Dairesi’nin 889 Sayılı Kararı

İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 20/C maddesi kapsamındaki iş ve işlemler nedeniyle açılacak davalara bakacak mahkemeler nezdinde ihtisas mahkemeleri belirlendi.

Hâkimler ve Savcılar Kurulu Birinci Dairesi’nin 890 Sayılı Kararı

Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun (III) sayılı cetvelinde sayılan bazı düzenleyici ve denetleyici kurumların regülasyon ve denetim yetkilerinden kaynaklanan kurul kararı şeklindeki iş ve işlemlerinden kaynaklanan davalara bakacak mahkemeler nezdinde ihtisas mahkemeleri belirlendi.

İhracat ve Döviz Kazandırıcı Hizmetler Reeskont Kredisi Uygulama Talimatı

İlgili mevzuat uyarınca elektrik piyasası dağıtım lisansı bulunan firmalara kullandırılacak reeskont kredisine ilişkin sürede değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Biyobenzer Tıbbi Ürünler Hakkında Kılavuz

Kılavuzun amacı ve kapsamı, kılavuzda yer alan tanımlar, biyobenzer yaklaşımın uygulanması, referans tıbbi ürünün seçimi, biyobenzerliği kanıtlama ilkeleri, benzer biyolojik tıbbi ürünün üretim süreci, biyobenzer karşılaştırılabilirlik çalışması, klinik çalışmalar ve etkililik çalışmalarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 228. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Serkan Kaya, Nesibe Kurt Konca, Seyhan Selçuk, Harun Muratoğulları (Ed.), Medeni Yargıda Dijitalleşmenin Etkileri

“Yargıda Dijitalleşmenin Medeni Yargılamaya Egemen Olan İlkelere Etkisi” başlıklı araştırma projesinin çıktısı olan kitapta, hukuk teknolojileri ile klasik muhakeme hukuku arasında gözetilmesi gereken dengeye ilişkin analizler sunulmuş; dijitalleşmenin yalnızca teknik bir güncelleme değil, hukukun normatif yapısına yön veren değerlere ilişkin yeniden düşünmeyi gerektiren bir dönüşüm olduğu vurgulanmıştır.

Atahan Yalçınkaya, Türk Rekabet Hukukunda Uzlaşma Prosedürü

Eserin birinci bölümünde uzlaşma kavramı ve diğer alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerine değinilmiş, ikinci bölümünde uzlaşma hükümlerinin kabulünden önceki usul ekonomisi uygulamaları hakkında bilgi verilmiş, üçüncü bölümünde ABD ve AB rekabet hukukunda uzlaşma üzerinde durulmuş, dördüncü ve son bölümünde ise Türk rekabet hukukunda uzlaşmaya yer verilmiştir.

Ahmet Yerlikaya, Vergi Hukukunda Pişmanlık Kurumları

Çalışmada, bir hukuki müessese olarak pişmanlık kurumu kavramsal olarak ve temel özellikleri itibariyle tanıtılmış; bu kuruma ilişkin Vergi Usul Kanunu’nda düzenlenen hükümler ve ilk defa vergi ceza hukuku alanında hukuki çerçevede isimlendirilen etkin pişmanlık hükümleri, vergi ceza hukukunun kadim müessesesi olan ve halen Vergi Usul Kanunu’nun 371. maddesinde varlığını sürdüren pişmanlık ve ıslah hükümleri ile karşılaştırılarak incelenmiştir.

Aslı Fanus Kalmaz, Şirketler Hukuku Uyuşmazlıklarına Özgü Kurumsal Tahkim Kuralları

Eserde, tahkimin şirketler hukuku uyuşmazlıklarının çözümüne yönelik potansiyel faydaları ve beraberinde getirdiği özgün endişeler ele alınmış; Türk hukukunun şirketler hukuku uyuşmazlıklarının tahkim yoluyla çözümüne yönelik yaklaşımı üç aşamalı bir test yöntemi uygulanarak analiz edilmiş; Almanya ve İsviçre’de şirketler hukuku uyuşmazlıklarının tahkim yoluyla çözümüne özgü kurumsal tahkim kurallarının kaleme alınmasına yol açan süreç ile ilgili bilgi verilmiştir.

Muratcan Gökdemir, Uluslararası Yatırım Hukukunda Ev Sahibi Devletin Tam Koruma ve Güvenlik Yükümlülüğü

Kitapta, tam koruma ve güvenlik yükümlülüğünün hukuk öğretisindeki esasları incelenip tahkim yargılamalarındaki değerlendirmeler ve sonuçlar tetkik edilmiş; kavram üzerindeki kuramsal belirsizliğin ortadan kaldırılarak doğru tanımlanması, kavramın kapsamının çizilmesi ve hukuki niteliği saptanarak ev sahibi devlet sorumluluğuna gidilebilecek hukuki zeminin tarif edilmesi amaçlanmıştır.

Abdullah Ada, Hukuk Felsefesinde İlerleme

Çalışmada, felsefenin kimliğine ilişkin analitik gelenekte çoğunlukla göz ardı edilmiş bir anlayış olan ilerleme kavramı irdelenmiş; bu kavram çerçevesinde hukuk felsefesinin pratik bir alan olarak anlaşılması gerektiği savunulmuş; hukuk ve onun temel özellikleri üzerine yapılan derinlemesine analizler ışığında, hukuk felsefesinin teorik ve pratik boyutlarına ilişkin yeni bir perspektif sunulmaya çalışılmıştır.

Mutlu Kağıtcıoğlu, Teorik ve Normatif Açıdan Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları

Kitapta, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, hukuk içi ve hukuk dışı dinamiklerin var olduğu, demokrasi ve özgürlük tartışmalarının yapıldığı çok boyutlu bir içerikle ele alınmış; anılan kuruluşlar teorik ve normatif yönden incelenmiş; Türk hukuk düzeninde kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının kendine özgü yapısıyla ilgili farklı hukuki sorunlar tespit edilerek bu alanlarda yapılacak düzenlemelere katkı sağlamak hedeflenmiştir.

Engin Poyraz, Milletlerarası Hukuk ve Uzay Hukuku Çerçevesinde Uydu Karşıtı Silah Denemelerine İlişkin Hukuki Çerçeve

Eserin birinci bölümünde uzayın hukuki mahiyeti ve milletlerarası hukuk kapsamında uydu karşıtı silahların yeri hakkında bilgi verilmiş, ikinci bölümünde dış uzayın askeri amaçla kullanılması ve uydu karşıtı silahlara ilişkin kavramsal ve hukuki çerçeve çizilmiş, üçüncü ve son bölümünde ise uydu karşıtı silahların kullanımı, mevcut milletlerarası hukuk ışığında analiz edilmiştir.

Geçen hafta Blog’a yüklenen makalelere aşağıda yer verilmiştir:

Ahmet Türkmen, Yusuf Enes Başözen, TFF Tahkim Kurulu Üyelerinin TFF Yönetim Kurulu Tarafından Atanmasını Öngören Kanun Hükmünün Anayasa Mahkemesi Tarafından İptali-AİHM Yokuşlu Kararı ve Çözüm Önerileri

Sercan Sağmanlıgil, İş Yerinde Yapay Zekâ Kullanımı: “Ben Bunları ChatGPT’de Hallediyorum” Demenin Hukuki Riski Var Mı?

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay CGK., E. 2024/160 K. 2026/67 T. 04.02.2026

(...) Asliye Ceza Mahkemesi tarafından, sanığın, göçmen kaçakçılığı suçundan Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 79/1-b, 62/1, 53, 52/2-4, 54. maddeleri uyarınca 3 yıl 4 ay hapis ve 10.000 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.

Hükmün, sanık müdafii tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Dairesi hükmü onamıştır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı; karar tarihinde başka suçtan (...) Cezaevi’nde tutuklu olarak bulunan ve duruşmalardan vareste tutulmak talebi de bulunmayan sanığın duruşmaya getirtilmeyerek ya da SEGBİS vasıtasıyla beyanı alınmayarak yokluğunda karar verilip Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 196. maddesine aykırı davranılmak suretiyle savunma hakkının kısıtlandığı görüşüyle itiraz yoluna başvurmuştur.

CMK’nın 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Yargıtay Dairesi tarafından itiraz nedenleri yerinde görülmemiştir.

Bunun üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Ceza Genel Kurulu; uyuşmazlığın, yargılama aşamasında başka bir suçtan tutuklu olarak ceza infaz kurumunda bulunan ve duruşmadan bağışık tutulma hususunda beyanı bulunmayan sanığın, hükmün açıklandığı oturuma katılımı sağlanmadan karar verilmesinin savunma hakkının kısıtlanması niteliğinde olup olmadığının belirlenmesine ilişkin olduğunu tespit etmiş; yaptığı hukuki değerlendirme sonucunda, başka bir suçtan tutuklu olarak bulunan ve ilk derece mahkemesi tarafından yapılan sorgusu sırasında duruşmadan bağışık tutulma isteğinde bulunmayan sanığın, hükmün açıklandığı son oturumda hazır bulundurulmayıp yokluğunda yargılama yapılarak mahkûmiyetine karar verilmesinin savunma hakkının sınırlandırılması niteliğinde olduğuna ve dolayısıyla Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının kabulüne oyçokluğu ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Gelir Vergisi Kanunu

Şans ve bahis oyunlarına ait ilan ve reklam giderlerinin hiçbirinin gider olarak indirilmesi kabul edilmeyecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kurumlar Vergisi Kanunu

Kurum kazancının tespitinde, şans ve bahis oyunlarına ait ilan ve reklam giderlerinin hiçbiri bakımından indirim yapılması kabul edilmeyecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Katma Değer Vergisi Kanunu

Sosyal amaç taşıyan istisnalar ile Kamulaştırma Kanunu kapsamında taşınmazların kamulaştırmayı yapan devlet ve kamu tüzel kişilerine devri kapsamındaki istisnalara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Özel Tüketim Vergisi Kanunu

Engelli sağlık kurulu raporunda ortopedik engelliliği %40 ve üzeri olup bu engel durumu nedeniyle sürücü belgesi alamayan malûl ve engellilere yönelik istisna hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu

Kanunun 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançlarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İşsizlik Sigortası Kanunu

Cumhurbaşkanı, işsizlik sigortası primi için alınan devlet payını, yarısına kadar artırmaya veya yarısına kadar indirmeye yetkili olacak.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Askeralma Kanunu

Bedelli askerlik için yapılacak ödemelerin hesaplanması ve gelir olarak kaydedilmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Gelir İdaresi Başkanlığı ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun

Defterdarın görev ve sorumluluklarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Olağanüstü Hal Kapsamında Yerleşme ve Yapılaşmaya İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Kabul Edilmesine Dair Kanun

06.02.2023 tarihinde meydana gelen depremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilen yerlerde yürütülen projeler kapsamındaki borçlandırma bedellerine ilişkin geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Doğal Gaz Piyasası Kanunu

BOTAŞ’ın, Ticaret Bakanlığı’na bağlı tahsil dairelerine ödemesi gereken her türlü vergi, fon ve paylara ilişkin geçiş hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Ecza Ticarethaneleri ve Ecza Ticarethanelerinde Bulundurulan Ürünler Hakkında Yönetmelik

Denetimin şekline ilişkin hükümler ile yönetmelik eklerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Elektrikli Skuterlerin Üretimindeki Yerlilik Esasları Hakkında Tebliğ

Elektrikli Skuter Yönetmeliği kapsamında yer alan e-skuterlerin üretimindeki yerlilik esaslarının belirlenmesine ve bunların TSE tarafından belgelendirilmesine ilişkin usul ve esasların düzenlendiği tebliğ yürürlüğe girdi.

Hâkim ve Savcıların Derece Yükselmesi Esaslarına İlişkin Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu İlke Kararı

A, B ve C defterlerinde yükselmeye ilişkin hükümler ile ortak hükümlerde değişikliğe gidildi. Geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İnsan Kaynaklı Doku ve Hücreler ile Bunlardan Elde Edilen Ürünlerin İthalat Başvuruları Hakkında Kılavuz

Kılavuzun amaç, kapsam ve dayanağı, kılavuzda geçen tanımlar, başvuruya ilişkin genel hükümler, fatura şerhi ve ithalat geri bildirimine ilişkin hükümler ile kılavuz ekinde değişikliğe gidildi. Geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Giriş

Yakın tarihlerde biri Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, diğeri Anayasa Mahkemesi tarafından verilen kararlar Türk futbol yapılanmasının temellerini sarsacak niteliktedir. AYM, 17 Haziran 2025 tarihinde verdiği ve geçtiğimiz günlerde, 2 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazetede yayınlanan kararıyla Türkiye Futbol Federasyonu Tahkim Kurulunun Yönetim Kurulu tarafından atanmasına ilişkin hükmü iptal etmiştir. İlk bakışta yalnızca Tahkim Kurulunun atama yöntemiyle ilgili olduğu izlenimi uyandıran bu karar, gerekçeleri incelendiğinde yalnızca kurul üyelerinin atanma usulü değil, aynı zamanda TFF Genel Kurulu ve Yönetim Kurulu oluşumdaki sakatlıklara dikkat çekmesi hasebiyle Türk futbol sisteminde çok daha köklü yapısal değişikliklere ihtiyaç olduğuna işaret etmektedir.

AİHM de 6 Ocak 2026 tarihinde verdiği Yokuşlu v. Türkiye kararında TFF Tahkim Kurulunun bağımsız ve tarafsız bir yargı merci olmadığı gerekçesiyle Türkiye aleyhine AİHS m.6/1 hükmünde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Daha önce de Ali Rıza ve diğerleri kararıyla TFF Tahkim Kurulunun bağımsız ve tarafsız olmadığına ve bu sebeple adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar veren AİHM, geçmişte verdiği bu ve benzer ihlal kararlarından sonra bunları bertaraf etmek amacıyla 2022 yılında 7405 sayılı Kanunla değiştirilen 5894 sayılı Kanun m. 6’da düzenlenen Tahkim Kurulunun yapısı ve işleyişi hakkında yapılan değişikliklerin etkisini bağımsızlık ve tarafsızlık bağlamında ilk kez bu kararla test etmiş ve özet olarak bu yasal değişikliklerin bazılarını olumlu bulmakla birlikte yeterli görmeyerek Türkiye aleyhine yine ihlal kararı vermiştir.

Her iki karar birlikte değerlendirildiğinde Türk futbol örgütlenmesinde temelden, köklü yapısal değişikliklerin yapılması zorunluluğunun hasıl olduğu sonucuna varılmaktadır. Kararların gerekçeleri incelediğinde TFF Tahkim Kurulunun atama yöntemiyle ilgili yapılacak düzenlemelerin yeterli olmayıp aynı zamanda bu Kurulun oluşumuna dayanak oluşturan TFF Genel Kurulu ve Yönetim Kurulu gibi organların da futbolun kulüpler ve yöneticileri dışında kalan diğer paydaşlarını bu Kurulların oluşumunda aktif rol almalarını sağlayıcı ve onların karar alma süreçlerine katılımını ve temsil oranlarını artıran düzenlemelerin yapılması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Başka bir deyişle bu kararlar hukuk kurullarını belirleme modeli yanında, aynı zamanda Türk futbol yapılanmasının temel organlarının adil yargılanma hakkını sağlayıcı; neredeyse -sil baştan- yeni bir yapı modelinin inşasını gerekli ve zorunlu kılmaktadır

I. AYM İptal Kararının^[1] Özeti ve İptal Gerekçeleri

Anayasa Mahkemesinin 17 Haziran 2025 tarihli kararı, 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunu m. 6’da ve Tahkim Kurulu üyelerinin Yönetim Kurulu tarafından seçilmesini öngören düzenlemelerin denetimine ilişkindir. Mahkeme; soyut norm denetimi yoluyla önüne gelen olayda 7405 sayılı Kanunun 53. maddesi ile değiştirilen 5894 sayılı Kanunun 6. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…Yönetim Kurulu tarafından…” ile ikinci cümlesinde bulunan “…Yönetim Kurulu kararı…” ibalerinin uygunluğunu incelemiştir.

Mahkeme, 5894 sayılı Kanun m. 5/3’te yer alan düzenlemeye atıfta bulunarak tahkim kurulunun TFF futbol faaliyetlerinin yönetimi ve disipline ilişkin talimatları ile ilk derece hukuk kurullarının futbol faaliyetlerinin yönetimi ve disiplinine ilişkin kararları bakımından denetim ve itiraz merci olarak görev yapacağını ifade etmiştir. Ayrıca m. 6 kapsamında TFF Tahkim Kurulunun en üst hukuk kurulu olduğunu ve yetkili organlar ile kurulların kararlarına karşı yapılan başvuruları nihai olarak karara bağlama yetkisinin olduğunu belirtmiştir.

AYM önüne gelen uyuşmazlık, Kanunda düzenlenen TFF Tahkim Kurulunun başkan ve üyelerinin seçilme usulü, göreve başlama biçimi, görev süresi, bağımsızlık ve tarafsızlık yükümlülükleri ile üyelerin hak, yükümlülük, sorumluluk ve çalışma usullerinin bir bölümünün TFF Statüsü ve Talimatlara bırakılması suretiyle kurulan yapının, zorunlu tahkim merci niteliğindeki bu kurul bakımından Anayasanın bağımsız ve tarafsız yargı güvenceleriyle bağdaşır olup olmadığı sorununa ilişkindir. Mahkeme değerlendirmelerini, özellikle Kurulun TFF bünyesindeki nihai karar merci olması, kararlarının kesin hüküm niteliği taşıması ve sporun yönetimi ile disiplinine ilişkin uyuşmazlıkların bu Kurul tarafından kesin olarak karara bağlanması ekseninde yürütmüştür.

Mahkeme, ilk olarak iptal talebinin dayanağını ortaya koymuştur. Dava dilekçesinde, dava konusu hususların Kurulun bağımsızlığını ve tarafsızlığını güvence altına almak bakımından yeterli olmadığını; üyelerin Yönetim Kurulu tarafından seçildiğini, üyelere yapılacak ödemelerin yine Yönetim Kurulu tarafından belirlendiğini, üyelerin tarafsızlığından şüphe edilmesi hâlinde izlenecek usulün açıkça düzenlenmediğini ve mevcut kuralların bu sakıncaları gidermediğini ileri sürmüştür. Mahkeme de kararını, bu itirazların hangilerinin anayasal denetim bakımından yerinde olduğuna ve hangilerinin iptali gerektirmediği temelinde kurgulamıştır.

AYM kararına, öncelikle genel anayasal çerçevesini çizerek başlamıştır. Mahkeme, Anayasa’nın yargı yetkisinin bağımsız mahkemelerce kullanılacağı ilkesini (m. 9), güvence altına alınan adil yargılanma hakkını (m. 36) ve hâkimlerin bağımsızlığı (m. 138) hususlarını değerlendirmiştir. Bu bağlamda TFF Tahkim Kurulunun, hukuki uyuşmazlıkları bağımsız kişiler eliyle kesin olarak çözen bir merci olması nedeniyle bağımsız ve tarafsız mahkemeye ilişkin anayasal güvencelerden bağışık düşünülemeyeceği belirtilmiştir. Mahkeme ayrıca, AİHM kararlarına da atıf yaparak zorunlu tahkim niteliği taşıyan bu yapının AİHS m. 6 kapsamında gerekli güvenceleri sağlaması gerektiğini ifade etmiştir.

Mahkeme, bağımsızlığın belirlenmesinde üyelerin atanma şeklinin, görev sürelerinin, hakimlik teminatının önemli bir görünümü olduğuna dikkat çekmiştir. Aynı zamanda AİHM’nin vermiş olduğu içtihatları da değerlendirerek, Kurul üyelerinin tamamının TFF Yönetim Kurulu tarafından atanmasını, tek başına bağımsızlık ve tarafsızlığı ortadan kaldıran yeterli bir neden saymamıştır. Kararda açıkça, AİHM’nin de salt bu nedenle ihlal sonucuna ulaşmadığını; sorunu üyelerin görev süreleri, görevleri sırasında sahip oldukları güvenceler, tarafsızlıklarının nasıl korunacağı ve yapısal bağımsızlık gibi başka unsurlarla birlikte değerlendirdiğini vurgulanmıştır. Bu unsurların da tek taraflı atama ile birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ve eksikliklerin üyelerin bağımsızlığına gölge düşürdüğünü ifade etmiştir.

Benzer şekilde Mahkeme, üyelerin mali haklarının TFF tarafından karşılanmasını ya da bu hususta Yönetim Kurulunun yetkili olmasını da tek başına sorunlu bulmamıştır. Kararda; ücret, huzur hakkı, tazminat, yolculuk ve ikamet giderleri ile yolluklara ilişkin belirleme yetkisinin TFF’nin yürütme organı olan Yönetim Kurulunda bulunmasının, kendi başına Kurulun bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksun olduğu sonucunu doğurmayacağı belirtilmiştir. Dolayısıyla AYM, mali hakların kaynağı veya ödeme merciini tek başına iptal sebebi olarak değerlendirmemiştir.

Mahkeme, ayrıca bazı güvencelerin kanunda öngörülmüş olmasını da olumlu olarak değerlendirmiştir. Kurul üyelerinin en az on yıllık mesleki tecrübeye sahip hukukçular arasından seçilecek olması, üyelerin niteliği bakımından belli bir asgari uzmanlık standardı getirdiği için başlı başına sorun sayılmamıştır. Bunun yanında, üyelerin görevlerini tam tarafsızlık ve bağımsızlık içinde yerine getireceklerinin, hiçbir organ, makam, merci veya kişinin Kurula emir ve talimat veremeyeceğinin kanunda açıkça belirtilmiş olması da AYM’nin gözünde önem taşıyan bir güvence olarak yer almıştır.

Buna karşılık Mahkeme, tarafsızlığın korunmasına ilişkin usul güvenceleri bakımından eksiklikler tespit etmiştir. AYM’ye göre, Kurul üyelerinin tarafsızlığından şüphe edilmesi hâlinde nasıl bir itiraz veya çekinme mekanizmasının işletileceği kanun düzeyinde açıkça gösterilmemiştir. Kararda, TFF Tahkim Kurulu Talimatında da üyelerin tarafsızlığından şüphe edilmesi hâlinde izlenecek usule ilişkin bir hüküm bulunmadığı AİHM’nin kararına da atıfta bulunarak belirtilmiştir. Uyuşmazlık Çözüm Kurulunun ilk derece hukuk kurulları olması ve buradaki üyelerin tarafsızlığına ve bağımsızlığına ilişkin mevcut bazı hükümlerin var olduğu ancak Tahkim Kurulunun TFF’nin en üst hukuk kurulu olması nedeniyle ilk derece kurullar için getirilen hükümlerin en üst kurul olan Tahkim Kurulu için uygulanamayacağını ifade edilmiştir.

Aynı şekilde 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununda hakemin/hâkimin reddine ilişkin hükümler bulunsa da 5894 sayılı Kanun Tahkim Kurulu bakımından açıkça yalnızca futbol faaliyetlerinin yönetimi ve disiplinine ilişkin kararlarına karşı iptal davası açılabileceği ifade edilmişken hakemin reddi ve reddin usulüne ilişkin açık bir yollama içermemiştir. Mahkeme, bu nedenle söz konusu meselenin kanunla açık ve tereddütsüz biçimde düzenlenmemiş olması sebebi ile uygulamanın bu şekilde gelişmediğini belirtmiştir.

AYM’nin sorunlu bulduğu bir diğer husus, Kurul üyelerinin hukuki sorumluluk rejiminin kapsam ve sınırlarının kanunda gösterilmemiş olmasıdır. Mahkemenin bu konuda herhangi bir kanuni çerçevenin bulunmadığı yönündeki görüşü, kararın olumsuz tespitlerinden biri olmuştur. Ancak kararın esas ağırlık merkezini, Yönetim Kurulu ve Genel Kurul yapısına yöneltmiştir.

AYM, 5894 sayılı Kanunda yer alan TFF merkez teşkilatlarını oluşturacak organlar arasında Yönetim Kurulunun da sayıldığını belirtmiştir. Kanunda Yönetim Kuruluna açıkça bazı görev ve yetkilerin verildiği ve bunların içinde Tahkim Kurulu üyelerini de seçmenin bulunduğu ifade edilmiştir. Ancak Mahkeme, 5894 sayılı Kanunda TFF Yönetim Kurulunun oluşumu, yapısı ve işleyişine dair bir düzenleme bulunmadığını; bu konunun TFF Statüsüne bırakıldığını tespit etmiştir. Aynı şekilde Kanunda Yönetim Kurulunu, TFF Genel Kurulunu oluşturacak asgari organlar saymıştır. Lakin, delegelerin kimlerden meydana geleceği ve Genel Kurul yapısının nasıl şekilleneceği de kanunda gösterilmemiştir. Üstelik TFF hakkında, spor federasyonlarının genel kurul ve yönetim kurullarına ilişkin genel kanun hükümlerinin uygulanamaması sebebiyle, bu boşluğu dolduracak başka bir kanuni çerçeve de bulunmamaktadır. Mahkeme, bu nedenle Genel Kurul ile Yönetim Kurulunun yapısının TFF statüsünde gösterilmesine rağmen, bu yapının hem 7405 hem de 5894 sayılı Kanun ile düzenlenmediğini göz önüne alarak temel unsurların kanunla güvence altına alınmadığı sonucuna ulaşmıştır.

Zorunlu tahkim merci olan Kurulun üyeleri, uyuşmazlıkların tarafları arasında yalnızca TFF Yönetim Kurulu tarafından seçilmektedir. Oysa Kurulun önüne kulüpler, futbolcular, teknik direktörler, hakemler ve kimi hâllerde bizzat TFF ile bu kişiler arasındaki uyuşmazlıklar gelebilmektedir. Mahkeme, Yönetim Kurulu dışındaki bu tarafların Kurulun belirlenmesinde hiçbir etkisinin bulunmamasını sorun olarak belirtmiştir.

Mahkeme; Yönetim Kurulunun, TFF Statüsü kapsamında Genel Kurul tarafından seçildiğini ancak Kanunda Tahkim Kurulunun yapısında temsil adaleti ve dengeyi sağlayacak kanuni güvencelerin bulunmadığını vurgulamıştır. Başka bir ifadeyle AYM, Genel Kurul ve Yönetim Kurulunun seçimine yönelik Kanunda herhangi bir hükmün düzenlenmemiş olmasının, yalnızca Yönetim Kurulu tarafından atanan, Tahkim Kurulunun tarafsızlık ve bağımsızlığına yönelik temsilde adaleti bile sağlayamadığını ifade etmiştir.

AYM, TFF Genel Kurulunun oluşumu ve yapısına ilişkin kanuni düzeyde yeterli bir düzenleme bulunmamasının; paydaşlar arasında adil dengeyi sağlayacak güvencelerin öngörülmemesinin; Kurul üyelerinin tarafsızlığından şüphe edilmesi hâlinde işletilecek bir ret usulünün düzenlenmemesinin ve üyelerin hukuki sorumluluğuna ilişkin güvencelerin kanunda açık biçimde gösterilmemesinin bağımsızlık ve tarafsızlık ile bağdaşmadığı kanaatine varmıştır.

Sonuç olarak AYM, TFF Genel Kurulunun oluşumu ve yapısına ilişkin paydaşlar arasında adil dengeyi sağlayacak kanuni güvencelerin öngörülmemesini, Kurul üyelerinin tarafsızlığından şüphe edilmesi hâlinde işletilecek bir ret usulünün düzenlenmemesini ve üyelerin hukuki sorumluluğuna ilişkin güvencelerin kanunda açıkça gösterilmemesini birlikte değerlendirerek, bu eksiklikler giderilmeksizin Tahkim Kurulu üyelerinin TFF Yönetim Kurulu tarafından seçilmesinin bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkıyla bağdaşmadığı sonucuna ulaşmıştır. Bu nedenle dava konusu kuralları Anayasa m. 9, 36. ve 138 hükümlerine aykırı bularak iptal etmiş ve iptal hükmünün Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir.

II. Türk Futbol Mevzuatında Tahkim Kurulu Üyelerinin Belirlenmesinin Tarihsel Süreci

Türk futbol tarihinde Tahkim Kurulu üyelerinin belirlenmesinde önceleri seçim usulü benimsenirken sonraki tarihlerde atama usulüne geçildiği görülmektedir. 1988 tarihli 3461 sayılı Türkiye Futbol Federasyonunun Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun (m. 13)^[2] ile 1992 tarihli aynı isimli 3813 sayılı Kanuna göre (m. 13)^[3] Tahkim Kurulu üyeleri TFF Genel Kurulu tarafından seçilmekteydi. Ayrıca tahkim kurulu üyelerinin görev süresinin Yönetim Kurulunun görev süresiyle sınırlı olduğuna dair bir düzenleme mevcut değildi. Bu süreçte yasa tarafından belirlenen Genel Kurul da en azından bugünkü Genel Kurul yapısına nazaran kulüp yöneticileri dışında futbolun diğer paydaşlarına -hakem, antrenör ve spor yazarları gibi- daha fazla katılım sağlayan bir yapıya sahipti.

2007 tarihinde 5719 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle birlikte (m. 10)^[4] seçim usulü terk edilerek atama usulüne geçildi. Bu düzenlemeye göre Tahkim Kurulu üyeleri Federasyon Başkanının teklifi ve Yönetim Kurulunun kararı ile atanmaya başlandı. Ayrıca Tahkim Kurulunun görev süresi de Federasyon Başkanının görev süresiyle sınırlandırıldı. Kurulun görevinde bağımsız olduğu ve üyeler istifa etmedikçe veya istifa etmiş sayılmadıkça yerlerine yeni üye görevlendirilemeyeceği, herhangi bir nedenle boşalan asıl üyeliğe, yedek üyelerin sırasıyla görevlendirilmiş sayılacağı ve seçilen yedek üyelerin kalan süre kadar görev yapacağı da ilk kez bu kanunla düzenlenmiş oldu. Genel Kurul yapısında yapılan köklü değişikliklerle profesyonel futbol kulüpleri delegelerinin toplam delege sayısına oranı bu kanunla hayli artırılmış, buna karşılık futbolcular, antrenörler ve hakemler gibi futbolun diğer paydaşlarının temsil oranı düşürülmüştür. Bu dönemde yapılan değişikliklerle gerek tahkim kurulunun belirlenmesi usulünde gerekse de genel kurulda futbolun paydaşlarının temsilinde katılımcı ve demokratik bir anlayıştan geriye doğru gidildiği ifade edilebilir.

2009 tarihli 5894 sayılı Kanunda ise^[5] Tahkim Kurulunun oluşumu başta olmak üzere görev, yetki, hak ve sorumlulukları ile üyelerinin sahip olması gereken niteliklerin TFF Statüsünce belirleneceği ve bunun işleyişi ve usul kurallarının TFF tarafından çıkarılacak talimatta yer alacağı düzenlenmiştir (m. 6). Böylece tahkim kurulunun oluşumu ilk kez kanun gücünde bir norm yerine, TFF Genel Kurulunca çıkartılan Statü ve TFF Yönetim Kurulunca çıkartılan talimat adı verilen alt düzenleyici normlara bırakılmış oldu. Dönemin TFF Statüsü m. 61’e göre Tahkim Kurulu, Federasyon Başkanının teklifi ve Yönetim Kurulunun kararıyla atanıyordu. Kurulun bağımsız olduğu ve üyeler istifa etmedikçe veya çekilmiş sayılmadıkça yerlerine yeni üye görevlendirilemeyeceği de teminat altına alınmıştı. Lakin Tahkim Kurulunun görev süresi Yönetim Kurulunun görev süresiyle sınırlandırılmıştı.

2020 ve sonrası az sonra aşağıda değineceğimiz^[6] AİHM’nin TFF Tahkim Kurulunun bağımsız ve tarafsız olmadığı gerekçesiyle Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AİHS m. 6’da güvence altına alınan adil yargılanma hakkının ihlali sebebiyle verdiği kararlar üzerine; 28.7.2021 tarihli Türkiye Futbol Federasyonu Olağan Genel Kurulunda tahkim kurulunun belirlenmesine yönelik olarak TFF Statüsünde değişiklikler yapıldı^[7]. Tahkim Kurulunun TFF Yönetim Kurulu tarafından atanması usulünü ortadan kaldıran bu düzenlemeye göre; Tahkim Kurulu yanında Uyuşmazlık Çözüm Kurulu ve Profesyonel Futbol Disiplin Kurulu üyeleri, futbolun paydaşları tarafından belirlenecek Hukuk Kurulları Aday Komisyonu adı verilen bir komisyon tarafından belirlenen adaylar arasından Genel Kurul tarafından seçilecekti. Ancak TFF Statüsünde düzenlenen bu seçim usulü 7405 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte hiçbir zaman uygulanamadı.

2022 tarihli 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu m. 53 ile değiştirilen 5894 sayılı Kanun m. 6’daki yeni düzenlemeyle^[8] Tahkim Kurulu üyelerini belirleme yetkisi TFF Yönetim Kuruluna bırakıldı. Başka bir deyişle, seçimden tekrar atama usulüne dönülmüş oldu. Bu olumsuz gelişmeye rağmen kanunda AİHM’nin Türkiye Cumhuriyeti aleyhine verdiği kararlardaki gerekçeler doğrultusunda olumlu sayılabilecek değişiklikler de yapıldı. Üyelerin görevlerini bağımsızlık ve tarafsızlık içinde yerine getireceklerine dair yazılı beyan sunup yemin etmesi, görev sürelerinin yönetim kurulundan bağımsız olması, hiçbir organ, makam, merci veya kişinin Tahkim Kurulunun görevine ilişkin emir ve talimat veremeyeceği, tavsiye veya telkinde bulunamayacağı ilk kez bu kanunla düzenlenmiş oldu. Ancak belirtmek gerekir ki; kanunun çıkmasından sonra TFF Başkanı iki, Yönetim Kurulu ise üç kez değişmiş ve seçilen her iki Federasyon Başkanı da görevi devam eden hukuk kurulu üyelerini istifaya çağırmış ve tahkim kurulu dahil tüm hukuk kurulları bu çağrılar üzerine istifa etmiştir^[9]. Başka bir deyişle kanunla getirilen bu güvence yalnızca kâğıt üzerinde kalmış, eski uygulama devam etmiş ve seçilen TFF Yönetim Kurulları kendi atamalarını yapmıştır.

III. AİHM’nin Adil Yargılanma Hakkının İhlali Sebebiyle Türkiye Cumhuriyeti Aleyhine Verdiği Kararlarda Tahkim Kuruluna İlişkin Mevzuata Yönelik Tespitler

AİHM, TFF Tahkim Kurulunun bağımsızlığı ve tarafsızlığı hususunda yakın zamanlarda bir dizi karara imza atmıştır. Mahkeme, bunlar arasında özellikle öne çıkan iki kararında (Ali Rıza ve diğerleri ile Yokuşlu v. Türkiye kararları) ayrıntılı değerlendirmelerde bulunmuştur.

A. Ali Rıza ve Diğerleri Kararı^[10]

1. Genel Olarak

AİHM bu kararında ilk olarak AİHS m. 6 çerçevesinde bir yargı yerinin “bağımsız” olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin tesis edilmesi için üyelerin atanma yöntemi ve görev süreleri, dış baskılara karşı güvencelerin sağlanıp sağlanmaması ve söz konusu yapının bağımsız bir duruş sergileyip sergilememesi göz önünde bulundurulacağına işaret etmiştir. Daha sonra tarafsızlık ve bağımsızlık kavramlarından ne anlaşılması gerektiğini açıklayan Mahkeme, bunların müşterek bir biçimde değerlendirilmesi gerektiğini ifade ederek adaletin tecelli etmesi yeterli olmayıp aynı zamanda tecelli ettiğinin görülmesi ve bilinmesi gerektiğine işaret etmiştir (“justice must not only be done, it must also be seen to be done”).

Somut olayda başvuranlar, atanmaları ile birlikte görev süreleri ve ücretlerinin ödenmesi ile ilgili usuller dikkate alındığında, Tahkim Kurulu üyelerinin Yönetim Kurulundan bağımsız olmadıklarını ve Yönetim Kurulunun talimatları doğrultusunda karar verdiklerini iddia etmişledir. Mahkeme özellikle aşağıda sıralayacağımız konular hakkında ayrıntılı ve gerekçeli değerlendirmeler yapmıştır.

2. Mahkemenin Tespitleri

a. TFF Genel Kurul Yapısı

Mahkeme ilk olarak o dönemin TFF Statüsüne göre (m. 61), Tahkim Kurulu üyelerinin TFF Başkanının teklifi üzerine Yönetim Kurulunca atandığını tespit etmiştir. Mahkemeye göre, Tahkim Kurulu üyelerinin Yönetim Kurulunca atanıyor olması, Kurulun objektif tarafsızlığına gölge düşürmek için yeterli değildir. Bu bağlamda Mahkeme, üyelerin atandıktan sonra hiçbir baskıya maruz kalmamaları, hiçbir talimat almamaları ve görevlerini tamamen bağımsız bir şekilde icra etmeleri kaydıyla, bir mahkemenin [yargı yerinin] üyelerinin atanma usulünün tek başına bu yargılama organının bağımsızlığına ve tarafsızlığına halel getirmediğini hatırlatmaktadır.

Mevcut düzenlemeler kapsamında Genel Kurulun ve Yönetim Kurulunun oluşumunu gözden geçiren Mahkeme; emekli futbolcuların ve hakemlerin, Genel Kurul üyesi olabilmelerinin mümkün olduğunu gözlemlemekle birlikte Kanunla belirlenen kriterlerin oldukça sıkı olması nedeniyle, futbol kulüplerinin temsilcilerine kıyasla emekli futbolcuların ve hakemlerin sayısının oldukça düşük kaldığını tespit etmiştir. Mahkeme, TFF Statüsünde yapılan 29 Haziran 2011 tarihli değişiklik sonrasında, mülga TFF Kanununun koyduğu kriterlerin yeniden düzenlendiğini, fakat Genel Kurulda yer alabilecek emekli futbolcu ve hakem sayılarının bu sefer de beşer kişiyle sınırlandırıldığını kaydederek futbol kulüplerinin temsilcilerinin Genel Kurulun çoğunluğunu oluşturduğuna işaret etmiştir.

b. TFF Yönetim Kurulu Yapısı

Mahkeme, Genel Kurul hakkında aynı düşüncelerin Yönetim Kurulu için de geçerli olduğu kanaatindedir. Yönetim Kurulu üyelerinin bugüne kadar çoğunlukla futbol kulübü üyeleri veya yöneticilerinden oluştuğunu tespit eden Mahkeme, kulüplerin çıkarları dışında futbolun çıkarlarını temsil ettiği düşünülebilecek paydaşların Yönetim Kurulunda her dönemde azınlık olarak kaldığını tespit etmiştir.

c. Tahkim Kurulu Üyelerin Nitelikleri, Mesleki Ahlak ve Davranış Kuralları, Hukuki Sorumluluk, Yemin

Tahkim Kurulunun oluşumu bakımından Kurulun tamamen hukuk eğitimi almış ve mesleki tecrübeye sahip olma şartını sağlayan ancak hâkimlik mesleğinden olmayan uzmanlardan (lay assessor) ibaret olduğunu kaydeden Mahkeme, Tahkim Kurulunda görev yapan kişilerin çoğunlukla spor hukukunda uzmanlaşan akademisyenler veya hukukçular olduğunu, Kurulun münhasıran hâkimlik mesleğinden olmayan üyelerden oluşuyor olmasının bir sorun teşkil etmediğini ifade etmiştir. Bu yönüyle mevcut mevzuata göre üyelerin hakimlik mesleğinden olmaması bağımsızlık ve tarafsızlık hususuna halel getirmemektedir.

Buna karşılık Tahkim Kurulu üyelerinin görevlerinin ifasıyla ilgili olarak haklarında bir dava açılmasından muaf olmamalarını ve herhangi bir mesleki ahlak ve davranış kuralıyla bağlı olmamalarını ve üyelerin göreve başlamadan önce herhangi bir yemin etmeleri veya benzeri resmi bir beyanda bulunmaları gerekmemesini bir sorun olarak belirlemiştir.

d. Görev Süresi ve Teminatı

Tahkim Kurulu üyelerinin istifa etmedikçe veya üyelikten çekilmedikçe görev süreleri tamamlanmadan üyelikten çıkarılamayacaklarını ve yerlerine yeni üye görevlendirilemeyeceğini olumlu olarak değerlendiren Mahkeme, buna karşılık üyelerin görev süresinin Yönetim Kurulunun göreviyle sınırlı olmasını, Tahkim Kurulu üyelerinin mevkilerinde kalma hakkının bir yürütme organı olan Yönetim Kurulu ile aynı eksene getirdiğini ve bu durumun AİHS m. 6/1 uyarınca gerekli kılınan bağımsızlık ve tarafsızlık güvenceleriyle ilgili kuşku uyandırdığına işaret etmektedir.

e. Tahkim Kurulu Üyelerinin Finansmanı ve Lojistiği

Mahkeme, ilgili TFF kuralları uyarınca Tahkim Kurulu üyelerine TFF tarafından belli bir ücret ödenmesinin yanı sıra seyahat masraflarının karşılandığını ve mesken tazminatı ödendiğini, kendilerine ödenen meblağların da Yönetim Kurulunca belirlendiğini tespit etmekle birlikte, Mutu ve Pechstein v. İsviçre kararına atıf yaparak CAS’ın yalnızca mali düzenlemeleri nedeniyle bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksun olduğunun söylenemeyeceğini tespitini bu davada da yinelemiştir.

Mahkemeye göre; Tahkim Kurulu üyelerinin katıldıkları her müzakere başına bir ücret elde etmeleri ve masraflarının TFF’nin yürütme organı konumundaki Yönetim Kurulu tarafından karşılanması durumu, özünde Tahkim Kurulunun bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksun olduğu sonucuna varılması için yeterli değildir.

f. Bağımsız Karar Alma ve Tahkim Kurulu Üyelerinin Reddi

Mahkeme, ilgili TFF kuralları uyarınca Tahkim Kurulu üyelerinin bağımsızca karar verme yükümlülüğü altında olduklarını, Yönetim Kurulunda yer alan bireylerin Tahkim Kurulu üyesi olamayacaklarının hüküm altına alındığını, ek olarak, hukuk ve ceza yargılamalarına dair ilgili kurallara atıf yapılan hükümlere göre, tarafların bir Tahkim Kurulu üyesinin reddini talep etmesinin mümkün olduğunu olumlu noktalar olarak değerlendirmektedir.

Buna karşılık Mahkeme, mevcut mevzuat içinde bir üyenin kendi bağımsızlığı ve tarafsızlığını etkileyebilecek koşulları açıklamasının gerekli kılınmadığını, taraflarca bir Tahkim Kurulu üyesinin bağımsız veya tarafsız olmadığı iddiası ileri sürüldüğünde izlenecek belirli bir prosedür bulunmadığını, böyle bir iddia hakkında karar vermeye yetkili organın hangisi olduğunun söz konusu kurallarda belirtilmemesini de olumsuz olarak değerlendirmektedir.

g. Sonuç

Sonuç olarak Mahkeme, Yönetim Kurulu ve Tahkim Kurulu arasında çok sayıda güçlü kurumsal ve yapısal bağların mevcut olduğunu, bu durumun dolaylı olarak iki organ arasında hiyerarşik bir ilişkinin var olduğu anlamına gelmemekle birlikte, Tahkim Kurulunun işleyişi üzerinde Yönetim Kurulunun ciddi bir nüfuza sahip olduğuna işaret etmiştir. Genel Kurul ve Yönetim Kurulunun oluşumuna ilişkin tespitlerini göz önünde bulunduran Mahkeme, bu kurullarda oyuncuların kulüplerle aynı düzeyde temsil edilmemeleri sebebiyle, kulüplerle oyuncuları arasındaki sözleşme kaynaklı uyuşmazlıklara ilişkin Tahkim Kurulu nezdinde gerçekleştirilen incelemelerde terazinin kulüpler lehine daha ağır bastığının düşünülebileceği kanaatinde olduğunu belirterek somut olay tarihinde, başvuranın dosyasına karar veren tüm Tahkim Kurulu üyelerinin, çoğunluğunu eski futbol kulübü üyeleri veya yöneticilerinin oluşturduğu bir Yönetim Kurulunca atanmalarını sorunlu olarak değerlendirmiştir.

Mahkeme her ne kadar gerçekte kulüplerin birbirlerine karşı yarış içerisinde olması ve her birinin farklı kademede ve güçte olması nedeniyle çıkarları her zaman birbirleriyle aynı doğrultuda olmasa bile, bir kulüp ile oyuncu arasındaki sözleşme kaynaklı bir uyuşmazlığın akıbetinin benzer koşullardaki başka uyuşmazlıklar üzerinde etkileri olabileceğini; oyuncu lehine çıkacak bir kararın diğer oyuncuların kendi kulüpleriyle içine düştükleri uyuşmazlıklarda dayanak olarak gösterecekleri bir emsal teşkil edebileceğini vurgulamıştır.

Tahkim Kurulunun teşkilatı ve işleyişine dair Yönetim Kuruluna verilmiş olan geniş yetkiler sonucu Tahkim Kurulunun yapısal eksikliklerine vurgu yapan Mahkeme, kurul üyelerini dış baskılardan koruyacak yeterli güvencelerin yokluğunda, başvuranların Tahkim Kurulu üyelerinin kendi dosyalarına gerekli düzeyde bağımsız ve tarafsız bir şekilde yaklaşabileceklerinden kuşku duymak için meşru nedenlere sahip olduklarını değerlendirerek AİHS m. 6/1 uyarınca başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

3. Ali Rıza ve Diğerleri Davasına Atıf Yapılan Diğer İhlal Kararları

AİHM’nin emsal teşkil eden bu kararında belirlediği ilkeler ve vardığı sonuçlar sonrasında, Tahkim Kurulunun bağımsızlığı ve tarafsızlığı bağlamında Sedat Doğan^[11], İbrahim Tokmak^[12] ve Naki ve Amed Sportif Faaliyetler Kulübü Derneği^[13] davalarında da yinelenmiştir.

Mahkeme, Ali Rıza ve diğerleri davasına gönderme yaptığı bu kararlarında da dış baskılara karşı Kurul üyelerini özellikle Yönetim Kuruluna karşı koruyan uygun güvencelerin bulunmadığını, Tahkim Kurulunun düzeniyle ve işleyişiyle ilgili olarak, TFF Yönetim Kuruluna tanınan geniş yetkilerden kaynaklanan Tahkim Kurulunun yapısal eksikliklerini dikkate alarak, bu üyelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığından şüphe etmek için meşru nedenlerin bulunduğunu ifade ederek AİHS m. 6/1 hükmünde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

B. Yokuşlu Kararı^[14]

1. Genel Olarak

Tahkim Kuruluna yönelik 2022 yasal düzenlemelerinden sonra tahkim kurulunun bağımsızlığı ve tarafsızlığına yönelik hak ihlali iddiaları devam etmiştir. Özellikle Fenerbahçe kulübü ve yöneticilerinin birçok başvurusu halen AİHM’de karar verilmeyi beklemektedir^[15]. AİHM bu başvuruların bazılarında 7405 sayılı Kanunla Tahkim Kuruluna ilişkin yasal düzenlemelere paralel yapılan TFF Statüsü değişikliklerinin kurulun bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusunda yeterli güvenceler sağlayıp sağlamadığını sorgulamıştır^[16].

2022 yılında 7405 sayılı yasayla yapılan değişikliklerin AİHM nezdinde Tahkim Kurulunun bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusunda nasıl bir etki yaratacağı ve bu değişikliklerin kurulun bağımsızlığı ve tarafsızlığının güvence altına alıp almadığı merakla beklenirken AİHM 6 Ocak 2026 tarihinde verdiği Yokuşlukararıyla bu yasal değişikliklere ilişkin olarak tıpkı Ali Rıza ve diğerleri kararında olduğu gibi oldukça ayrıntılı değerlendirmelerde bulunmuştur.

2. AİHM Değerlendirmeleri

Mahkeme, AİHS 6. maddesinin tahkim mahkemelerinin kurulmasına engel teşkil etmediğini belirtmekle birlikte, tahkim kanunla zorunlu kılınmış olduğunda ve tarafların uyuşmazlıklarını tahkime götürmekten başka seçenekleri bulunmadığında, ilgili tahkim mercinin Sözleşmenin 6. maddesinin 1. fıkrası ile güvence altına alınan korumaları sağlaması gerektiğine işaret ederek ve Ali Rıza ve diğerleri davasında vardığı sonuçları dikkate alarak, Tahkim Kurulunun, özellikle Yönetim Kurulu ve dış baskılara karşı yeterince bağımsız ve tarafsız bir statüye sahip olup olmadığını incelemiştir.

AİHM kararında 2022 yılında yapılan yasa değişiklikleri ile bu doğrultuda yapılan TFF Statüsü değişikliklerini de irdeleyerek altı başlık halinde değerlendirmelerine yer vermiştir.

a. TFF Kurullarında Temsil Dengesizliği

Ali Rıza ve diğerleri kararında TFF kurulları yapısını eleştiren mahkeme ilk olarak Genel Kurul ve Yönetim Kurulunun yapısında herhangi bir değişiklik olmadığını tespit etmiştir. Gerçekten de 2022 yasa değişikliği TFF Genel Kurul ve Yönetim Kurulu yapısına ilişkin bir düzenleme içermediği gibi, bunların oluşumunun düzenlendiği TFF Statüsünde de bu kurullara yönelik bir mevzuat değişikliği yapılmamıştır.

TFF Yönetim Kurulunu seçen Genel Kurulun çoğunluğunu halen futbol kulüplerinin temsilcilerinin oluşturduğunu tespit eden mahkeme, Tahkim Kurulu üyelerini Yönetim Kurulu üyelerinin atamaya devam ettiğini belirtmekle birlikte, bu hususun tek başına Kurulun tarafsızlığı konusunda şüphe uyandırmak için yeterli bir gerekçe olmadığını, bu bağlamda yürütme organı tarafından bir mahkemenin üyelerinin atanmasının, yürütme veya yasama organı tarafından hakimlerin seçilmesi veya atanması gibi, tek başına Sözleşme ile bağdaşmaz bir durum teşkil etmediğini yinelemiştir. Sözleşme, atama usulünün haksız siyasi etkilerden arındırılmış olmasını ve seçildikten veya atandıktan sonra mahkeme üyelerinin yargı görevlerini yerine getirirken bağımsız ve herhangi bir baskıdan uzak kalmasını yeterli görmektedir.

Mahkeme, özellikle sporla ilgili uyuşmazlıklar ve zorunlu tahkim süreçleri bağlamında, bağımsızlık ve haksız etkiden uzak olma şartlarının, tahkim kurullarının faaliyet gösterdiği özel kurumsal çerçeve dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğine işaret ederek, atama sürecinin haksız siyasi etkiyle lekelendiği bir durum bulunmadığını ve ayrıca, başvuranın, Tahkim Kurulu üyelerinin bireysel davasına karar verirken Yönetim Kurulundan talimat aldığını veya herhangi bir baskıya maruz kaldığını iddia etmediğini de belirtmektedir. Akabinde Mahkeme, Tahkim Kurulu üyelerinin görevlerini gerekli bağımsızlık seviyesi içerisinde yerine getirmelerinin sağlanması için yeterli güvencelerin ortaya konup konmadığını inceleyeceğini ifade etmiştir.

b. Görev Süresi

5894 sayılı Kanunun 2022 yasayla değişik 6. maddesinin 3. fıkrası, Tahkim Kurulu üyelerinin Yönetim Kurulunun görev süresinden bağımsız olarak dört yıllık bir süre için atanmasını öngörmektedir.

Tahkim Kurulu üyelerinin görev süresini Yönetim Kurulunun görev süresiyle sınırlayan ve böylece görev sürelerini TFF’nin yürütme organının görev süresiyle uyumlu hale getiren önceki mevzuatı, bir mahkemenin bağımsız ve tarafsız olması şartını sorgulamaya yol açan bir düzenleme olarak değerlendirdiğini yineleyen Mahkeme, mevcut mevzuatın, Tahkim Kurulunun görev süresini Yönetim Kurulunun görev süresinden ayırarak bu eksikliği gidermiş gibi görünse de bunun uygulamada yeterli bir güvence sunmadığını, bu bağlamda ilgili yasal değişikliğin Tahkim Kurulunun mevcut üyelerinin dört yıllık görev sürelerini tamamlamalarını öngörmesine rağmen yeni seçilen TFF Başkanlarının Kurul üyelerinin istifasına yönelik olarak yapılan kamuoyuna açık çağrının ardından, Tahkim Kurulu üyeleri de dâhil olmak üzere tüm TFF kurullarının istifalarını sunduklarını, ardından, Yönetim Kurulunun başvuranın uyuşmazlığını karara bağlayan Tahkim Kuruluna yeni üyeler atadığını, mevzuatın Yönetim Kurulunun görev süresinden bağımsız olarak görev sürelerini tamamlamaları gerektiğini öngörmesine rağmen, TFF Yönetim Kurulunun seçildikten sonra kurul üyelerini kendi seçtikleri kişilerle değiştirmeye çalıştıkları, ısrarcı ve rahatsız edici bir eğilimi ortaya koyduğunu ve bu uygulamanın Tahkim Kurulunun bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusunda meşru şüpheler doğurduğunu, AİHS’nin teorik ve hayali değil, “pratik ve etkili” hakları güvence altına almayı amaçladığını, sonuç olarak, Mahkemenin, Tahkim Kurulu üyelerinin görev sürelerini Yönetim Kurulunun görev süresinden ayıran yasal değişikliği memnuniyetle karşılamakla birlikte, bu tedbirin Tahkim Kurulunun Yönetim Kurulundan yapısal olarak bağımsız olmasını sağlamada uygulamada etkili olmadığını ifade etmiştir.

c. Tahkim Kurulu Üyelerinin Nitelikleri

Ali Rıza ve diğerleri davasında Tahkim Kurulunun münhasıran hâkimlik mesleğinden olmayan uzmanlardan oluşmasının sorun teşkil etmediğini değerlendirmiş olan Mahkeme, bu değerlendirmenin mevcut davada da geçerliliğini koruduğunu; ayrıca, mevzuat değişikliklerinin üyelerden beklenen mesleki ve etik standartları güçlendirdiğini belirtmektedir. Mahkeme özellikle, üyelerden artık önceki mevzuatta öngörülen beş yıl yerine en az on yıllık mesleki deneyim arandığını, ayrıca, yeni kuralların, en az bir üyenin hâkim ve savcılık deneyimine sahip olması, bir başka üyenin akademiden olması gerektiğini, ayrıca hukuk veya spor hukuku alanında yüksek lisans derecesine sahip adaylara öncelik verileceğini öngördüğünü ifade etmiştir^[17].

Ayrıca Mahkeme daha önce TFF kurullarından birinde sekiz yıldan fazla süreyle görev yapmış olan kişiler ile futbol kulüplerinin üyesi olan, kulüplerde hissesi bulunan veya yönetim ya da denetim kurullarında çalışan kişiler ya da halihazırda TFF’nin yürütme organlarında görev yapan kişilerin Tahkim Kurulu üyesi olamayacağına ilişkin düzenlemenin (TFF Statüsü m. 61 ve Tahkim Kurulu Talimatı m. 3), Tahkim Kurulunun oluşumunu düzenleyen kurumsal güvencelerde bir iyileşme teşkil ettiği kanaatinde olduğunu belirtmektedir.

d. Tahkim Kurulu Üyelerinin Hukuki Sorumluluğu

Ali Rıza ve diğerleri kararında, yalnızca hâkimlik mesleğinden olmayan uzmanlardan oluşan Tahkim Kurulunun üyelerinin, görevlerinin ifasıyla ilgili olarak haklarında bir dava açılmasından bağışık olmadıklarını tespit eden mahkeme, TFF Statüsünde yapılan ve Tahkim Kurulu üyeleri dahil tüm Hukuk Kurulu üyelerinin görevleri kapsamında verilen kararlardan dolayı ağır kusurlu halleri haricinde sorumlu tutulamayacağına yönelik değişikliğin (m. 54/5, 28.07.2021 tarihli Genel Kurul kararı ile eklenmiştir) kurul üyelerine bir ön koruma düzeyi sağladığını, söz konusu sistemin Devlet tarafından öngörülen zorunlu tahkim sistemi olduğu dikkate alınarak, gerekli ve uygun olduğu ölçüde, görevlerini yerine getirirken yaptıkları işlemler bakımından Tahkim Kurulu üyelerine tanınan bu korumanın, hâkimlere tanınan koruma ile karşılaştırılmasını yararlı görmektedir.

Bu bağlamda Mahkeme, iç hukukta hâkimlerin hukuki sorumluluğunu düzenleyen benzer hükümlerin, ağır kusur hallerinde dahi doğrudan hâkime karşı değil, yalnızca Devlete karşı dava açılabileceğini açıkça belirttiğini kaydederek, bu hükümlerin sorumluluk için münhasır ve özel gerekçeler belirlemekte ve Devletin sorumlu hâkime karşı rücu hakkını kullanabileceği bir süre sınırı öngördüğünü; buna karşılık, mevcut haliyle Tahkim Kurulu üyelerinin sorumluluğunu düzenleyen hükmün, karşılaştırılabilir derecede kısa ve açık bir zaman sınırlaması içermeksizin ve sorumluluğun doğmasına yol açabilecek haller açık biçimde tanımlanmaksızın, kurul üyelerini kişisel olarak hukuki işlemlerle karşı karşıya kalma riskine açık bırakarak yalnızca sınırlı bir koruma sağlamadığını, bu durumun, kurul üyelerinin uzun süreli hukuki tehditlere maruz kalma riskini doğurduğunu ve böylece bağımsızlık ve tarafsızlığın güvence altına alınması için gerekli güvenceleri zayıflattığını ifade etmektedir. Özetle Mahkeme; Tahkim Kurulu üyelerinin sorumlulukları bağlamında söz konusu düzenlemenin olumlu olduğunu belirtmekle birlikte kimi yönlerden yeterli koruma sağlayamadığına işaret etmektedir.

g. Yemin ve Mesleki Davranış Kuralları

Ali Rıza ve diğerleri kararında Tahkim Kurulu üyelerinin herhangi bir mesleki davranış kuralına bağlı olmamaları ve görevlerine başlamadan önce yemin etmemeleri ya da resmi bir beyanda bulunmamaları hususunu sorunlu bulmuş olan Mahkeme, 2022 yasal değişikliklerinden sonra üyelerin göreve başlamadan önce menfaat çatışmasına yol açabilecek her türlü ilişki veya menfaati açıklamaları ve görev süreleri boyunca bu tür çatışmalardan kaçınacaklarına ve görevlerini bağımsızlık ve tarafsızlık ilkelerine uygun şekilde yerine getireceklerine dair resmi bir beyanda bulunmaları zorunlu hale getirildiğini ifade ederek (5894 sayılı Kanun m. 6/2), yeni yasal düzenlemenin bu bağlamda Ali Rıza ve diğerleri kararında dile getirilen endişeleri yeterli ölçüde giderdiğini ve bu nedenle tatmin edici göründüğünü belirtmiştir.

f. Tahkim Kurulu Üyelerinin Reddi Taleplerine İlişkin Usul ve Karar Mekanizması

Mahkeme, değiştirilen mevzuatın (TFF Statüsü m. 61 ve TFF Tahkim Kurulu Talimatı), Tahkim Kurulu üyelerinin, menfaat çatışması doğurabilecek bir davada görev yapmaktan kaçınmalarını zorunlu kıldığını ve bu durumun önceki mevzuata kıyasla önemli bir iyileştirme teşkil ettiğini, bununla birlikte, Tahkim Kurulu üyelerinden birinin bağımsızlığına veya tarafsızlığına ilişkin itirazın uyuşmazlığın taraflarından biri tarafından ileri sürülmesi halinde izlenecek açık bir usul öngörmediğini, ayrıca yargılama sırasında taraflarca Kurulun bir veya birden fazla üyesine yönelik bir itiraz ileri sürülmesi durumunda, bu konuda hangi organın yetkili olduğunun açık olmadığını, ret taleplerinin karara bağlanmasına ilişkin açık bir usulün ve yetkili organın veya kurul yapısının bulunmaması, yeni mevzuatta önemli bir boşluk teşkil ettiğini ifade ederek söz konusu hükmü, Tahkim Kurulunun yapısal bağımsızlığı ve tarafsızlığı bakımından yeterli bir güvence olarak değerlendirmemiştir.

g. Sonuç

Mahkeme, Tahkim Kurulunu ve üyelerini düzenleyen kurumsal çerçevenin güçlendirilmesi yönünde, özellikle üyelerin görev süresi, Tahkim Kurulunun oluşumu, üyelik için aranan şartlar, üyelerin açıklama yükümlülükleri ve yazılı beyan verme ve yemin zorunluluğu bakımından getirilen düzenlemeleri olumlu bulmakla birlikte, Kurul üyelerinin hukuki sorumluluğunu ve taraflarca üyelerin reddinin talep edilmesi halinde uygulanacak usulü düzenleyen hükümlerin, Ali Rıza ve diğerleri kararında belirlenen AİHS standartlarını bütünüyle karşılamadığı kanaatinde olduğunu belirtmiştir.

Mahkeme ayrıca, TFF düzeyinde kabul edilen mevzuat reformlarına rağmen, uygulamanın, üyeler için öngörülen dört yıllık görev süresi teminatına -de facto- uyulmadığını, Tahkim Kurulunun TFF’nin yürütme düzeyinde her yeni seçim yapıldığında yeniden oluşturulduğunu, bu durumun Tahkim Kurulunun bağımsız ve tarafsız olmadığı yönündeki endişeleri haklı kıldığını ve bu endişenin, Tahkim Kurulu önündeki uyuşmazlığın doğrudan Yönetim Kurulunun kendi kararına karşı bir itirazı konu aldığı davalarda özellikle belirgin hale geldiğini belirterek, AİHS 6. maddesinin 1. fıkrası uyarınca başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

IV. Karşılaştırmalı Hukukta Futbol Federasyonu Genel Kurul, Yönetim Kurulu ve Tahkim Kurullarının Oluşumu

Karşılaştırmalı hukukta futbol federasyonlarının genel kurul, yürütme kurulu ve tahkim kurulları arasındaki işlevsel ilişkinin kural olarak kurumların ana metinlerinde açık bir biçimde hüküm altına alındığı görülmektedir. Bilhassa genel kurul ve yönetim kurullarının oluşumu ile uyuşmazlık çözüm mercilerinin seçimi yahut atanması usulleri arasında doğrudan ve organik bir bağ tesis edildiği görülmektedir. Genel kurul ve yürütme kurullarının tahkim kurulları üzerindeki bu etkisinin; bağımsızlık, tarafsızlık, hâkimin reddi gibi güçlü hukuki mekanizmalarla dengelenmeye çalışıldığı görülmektedir.

Tespit edebildiğimiz kadarıyla Türkiye dışında futbol tahkim kurullarının bağımsız ve tarafsız olmadığı gerekçesiyle AİHM’ye intikal etmiş bir başvuru veya ihlal kararı bulunmamaktadır. Meşhur Mutu ve Pechstein v. İsviçre kararında da AİHM, başvuranların, İsviçre’de mukim CAS (Spor Tahkim Mahkemesi)’ın bağımsız ve tarafsız bir tahkim kurumu olmadığı ve dolayısıyla adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını bu husus özelinde reddetmiştir^[18].

Aşağıda inceleyeceğimiz Alman Futbol Federasyonu (DFB) ve İngiltere Futbol Federasyonu (The FA) modelleri, AYM ve AİHM’nin, TFF kurulları bakımından işaret ettiği sorunlar özelinde bunların hangi araçlarla giderilebileceğini göstermesi bakımından örnek teşkil edebilir.

A. Almanya

1. DFB Federal Genel Kurulu (DFB-Bundestag)

Federal Genel Kurul (Bundestag), Alman futbolunun en yüksek karar alma ve yasama organıdır. DFB Tüzüğü (DFB Satzung) uyarınca Federal Genel Kurul; eyalet federasyonlarının delegeleri, bölgesel federasyonların delegeleri, Alman Kulüpler Birliği, Alman Futbol Ligi (DFL Deutsche Fußball Liga) delegeleri, Başkanlık Kurulu (Präsidium) üyeleri, Yönetim Kurulu (Vorstand) üyeleri ve onursal üyeler ile hukuk organlarının, denetim kurulunun, etik komisyonunun ve ilgili komitelerin üyelerinden meydana gelmektedir (DFB-Satzung § 21).

İlgili Tüzük maddesinde temsil mekanizması ve oy yapısı da özel olarak düzenlenmiştir; eyalet federasyonları, bölgesel federasyonlar, DFL ve oy hakkını haiz Yönetim Kurulu üyeleri için spesifik oy ağırlıkları öngörülmüştür. Bilhassa DFL’ye, toplam 255 oydan^[19], 74 oy hakkı tahsis edilmesi ve eyalet federasyonlarının oy oranlarının bölgesel federasyonlar içindeki dağılıma endekslenmesi, Federal Genel Kurulun salt sembolik bir toplanma merci olmadığını; aksine, son derece ayrıntılı, çoğulcu ve dengeli tasarlanmış bir temsil organı olduğunu ortaya koymaktadır.

Federal Genel Kurulun haiz olduğu yetki kapsamı, TFF'nin idari yapısı açısından önemli bir karşılaştırma zemini sunmaktadır. DFB Tüzüğüne göre Federal Genel Kurul; Yönetim Kurulunun seçimi veya onaylanması, hukuk kurulları başkanlarının seçimi, etik komisyonu ile denetim kurulunun meydana getirilmesi, tüzük ve talimatların kabulü ile tadili, mali planın onaylanması ve kurumsal yapıya ilişkin stratejik kararların alınması gibi asli yetkilerle donatılmıştır (DFB-Satzung § 24). Bu itibarla Alman Futbol örgütlenme modelinde Genel Kurul, yalnızca üst düzey yöneticileri belirleyen bir yapı düzeyinde kalmamaktadır. Aynı zamanda yürütme ve hukuk kurullarının meşruiyetini tesis eden merkezî kurumsal irade organı olarak işlev görmektedir.

2. DFB Yönetim Kurulu (DFB-Vorstand) ve Başkanlık Kurulu (Präsidium)

Alman Futbol Federasyonu (DFB) sisteminde yürütme erki, tek katmanlı bir yapı arz etmemektedir. Bu sistemin ilk katmanında Yönetim Kurulu (Vorstand) yer almaktadır. DFB Tüzüğü uyarınca bu Kurul; Başkanlık Kurulu (Präsidium) üyelerinden, eyalet ve bölgesel federasyon başkanlarından ve Alman Kulüpler Birliğinin (DFL Deutsche Fußball Liga) on iki temsilcisinden meydana gelmektedir (DFB-Satzung § 31/2). Eyalet ve bölgesel federasyon başkanları görevleri gereği doğal üye sıfatıyla Yönetim Kuruluna iştirak etmekle birlikte, bu üyeliklerin kesinleşmesi Federal Genel Kurulun onayına kılınmaktadır. Keza DFL temsilcileri de DFL'nin teklifi üzerine yine Federal Genel Kurul tarafından onaylanmaktadır.

Kurul içerisindeki karar alma süreçlerinde oy dağılımı mutlak eşitlik esasına dayanmamaktadır. Başkanlık Kurulu üyeleri, farklı ölçeklerdeki eyalet ve bölgesel federasyonlar ile DFL temsilcileri için spesifik ve ağırlıklı oy sayıları öngörülmektedir (DFB-Satzung § 32/6). Bu model sayesinde Alman modelinde yürütme organı ne yalnızca kulüplerin hegemonyasına ne de salt federasyon merkezinin tekeline bırakılmıştır. Bilakis profesyonel futbol, bölgesel idareler ve amatör taban aynı kurul çatısı altında kurumsallaştırılarak dengeli ve çoğulcu bir temsil esası benimsenmiştir.

Yürütme mekanizmasının ikinci katmanını ise Başkanlık Kurulu (Präsidium) oluşturmaktadır. TFF mevcut yapılanmasında bu organın birebir karşılığı bulunmamakla birlikte; işlevsel açıdan başkan ve başkan yardımcılarından müteşekkil icra kurulu yahut üst yürütme yapısına en yakın merci konumundadır. DFB Tüzüğüne göre Başkanlık Kurulu; başkan, sayman, DFL ile bölgesel/eyalet federasyonlarından gelen ve eşit statüye sahip başkan yardımcıları, sekiz ilave başkan yardımcısı, kadın ve kız futbolu ile eşitlik ve çeşitlilikten sorumlu başkan yardımcıları, genel sekreter ve onursal başkanlardan meydana gelmektedir (DFB-Satzung § 33).

İki katmanlı mimari, Alman Spor Hukuku modelinde yürütme faaliyetinin tek bir “yönetim kurulu” çatısı altına hapsedilmediğini; aksine geniş tabanlı ve temsiliyet eksenli bir Yönetim Kurulu (Vorstand) ile daha dar kapsamlı, spesifik görev tanımlarına sahip bir Başkanlık Kurulu (Präsidium) arasında kurumsal bir iş bölümüne tabi tutulduğunu açıkça ortaya koymaktadır. TFF modeliyle kıyaslandığında bu yapının en büyük önemi, yürütme organının meydana geliş biçiminin, paydaş çeşitliliğinin ve kurumsal temsil dengesinin doğrudan ana tüzük metniyle somut, şeffaf ve bağlayıcı kurallara bağlanmış olmasıdır.

3. DFB Federal Mahkemesi (DFB-Bundesgericht) ve Spor Mahkemesi (Sportgericht)

Alman Futbol Federasyonu'nun (DFB) yargısal mimarisi, Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) yapılanması açısından öğretici mukayeseli hukuk zeminlerinden birini teşkil etmektedir. DFB Tüzüğü uyarınca federasyonun hukuk kurulları; Federal Mahkeme (Bundesgericht) ve Spor Mahkemesinden (Sportgericht) oluşmaktadır (DFB-Satzung § 38).

Bunların TFF sistemindeki Tahkim Kurulu ile ilk derece hukuk kurullarının Alman hukukundaki yapısal karşılıkları olduğu ifade edilebilir. Tüzük, bu organlarda görev yapan üyelerin eşzamanlı olarak başkaca organ ve komitelerde yer almasını katı bir biçimde sınırlandırmıştır. Bilhassa Federal Mahkeme ve Spor Mahkemesi başkanları ile başkan yardımcılarının ve Federal Mahkeme nezdindeki asil/yedek üyelerin hâkimlik sıfatını haiz olmaları zorunlu tutulmuştur (DFB-Satzung § 38/2). Bu sayede yargı organlarının ihtisaslaşması ve kurumsal bağımsızlığı salt soyut bir ilke düzeyinde bırakılmamış, liyakat ve üyelik ön şartı olarak belirlenmiştir.

TFF'deki ilk derece hukuk ve disiplin kurullarına tekabül eden Spor Mahkemesi; bir başkan, bir başkan yardımcısı ve 35 üyeden oluşmaktadır (DFB-Satzung § 39). Başkan ve başkan yardımcısı, Federal Genel Kurul tarafından seçilmektedir. Üyelerin dağılımı ise geniş bir tabana yayılmıştır. Altı üye bölgesel ve eyalet federasyonlarıyla istişare edilerek, altı üye Alman Kulüpler Birliği (DFL) önerisiyle, beş üye etik alanı gözetilerek; geriye kalan üyeler ise 3. Lig (3. Liga), kadın ve kız futbolu, hakemlik, gençlik ve antrenörlük gibi spesifik çalışma alanları referans alınarak farklı kanallardan seçilmekte veya Başkanlık Kurulu (Präsidium) tarafından atanmaktadır (DFB-Satzung § 39). Bilhassa etik alanını temsilen seçilen beş üyenin; DFB, bağlı iştirakleri, üye federasyonları ve bunların mensuplarıyla hiçbir ekonomik veya kişisel illiyet, bağımlılık ilişkisi içinde olmamasının şart koşulması, yapısal tarafsızlığın tesisi bakımından son derece dikkat çekici bir güvencedir (DFB-Satzung § 39/2). İlgili maddede Spor Mahkemesinin kural olarak ilk derece yargı merci olduğu da açık biçimde hüküm altına alınmıştır (DFB-Satzung § 42/1).

TFF Tahkim Kurulu ile yapısal ve işlevsel bakımdan en yakın karşılaştırma imkânı sunan organ ise Federal Mahkemedir. Bu yüksek mahkeme; bir başkan, bir başkan yardımcısı ve 35 üyeden oluşmaktadır; üst yöneticileri Federal Genel Kurul tarafından seçilmekte ve üyelerin belirlenmesinde Spor Mahkemesine ilişkin DFB-Satzung § 39/2 hükmü kıyasen tatbik edilmektedir. Federal Mahkeme; kural olarak bir başkan, bir DFB üyesi ve bir lig üyesinden müteşekkil bir heyetle karar tesis etmektedir. Önem arz eden uyuşmazlıklarda ise iki DFB ve iki lig üyesinin katılımıyla heyet genişletilebilmektedir. Federal Mahkeme, esasen bir kanun yolu/temyiz merci (Rechtsmittelinstanz) sıfatıyla Spor Mahkemesi kararlarını hukuki denetime tabi tutmakta; ancak istisnai ve belirli hâllerde ilk ve son derece merci olarak da yargılama yapabilmektedir (DFB-Satzung § 43).

DFB kurullarının bağımsızlık, tarafsızlık ve usuli güvenceleri Tüzük’te düzenlenmiştir. DFB Hukuk ve Yargılama Usulü Talimatına (DFB-Rechts- und Verfahrensordnung) göre; Spor Mahkemesi, Federal Mahkeme ve etik komisyonu üyeleri görevlerinde tam bağımsız olup, yalnızca spor hukuku normlarına ve vicdani kanaatlerine tabidirler. Üstelik bu üyeler, yargısal faaliyetleri kapsamındaki karar veya ihmalleri nedeniyle doğan zararlardan sorumlu tutulamazlar (DFB-Satzung § 3). Bir hukuk kurulu üyesinin, bizzat kendisinin veya üyesi olduğu kulübün doğrudan taraf sıfatını haiz olduğu bir uyuşmazlıkta görev alamayacağı, tarafsızlığından şüphe duyulmasını gerektiren hâllerde reddi veya çekinmesi usulünün işletileceği hükme bağlanmıştır. Ret talebi hakkındaki karar, ilgili hukuk kurulunun bizzat kendisi tarafından verilir (DFB-Satzung§ 19). Son olarak, Spor Mahkemesi kararlarına karşı Federal Mahkeme nezdinde temyiz/istinaf yoluna başvurulabileceği açıkça gösterilmiştir (DFB-Satzung § 24). Böylelikle Alman spor yargısı modelinde, AYM’nin TFF bünyesinde sorunlu bulduğu reddi hâkim mekanizmasının yokluğu, sorumluluk rejimindeki belirsizlik ve tek dereceli yargısal yapı sorunları açık normlarla bertaraf edilmiştir.

Görüldüğü üzere Alman modelinde; Federal Genel Kurul, Yönetim ve Başkanlık Kurulları (Vorstand ve Präsidium) ile yargı mercileri (Bundesgericht/Sportgericht) arasında belirgin ve kuvvetler ayrılığı prensibine dayanan kurumsal bir mimari inşa edilmiştir.

C. İngiltere

1. FA Konseyi (The FA Council)

İngiltere Futbol Federasyonu (The Football Association – The FA) sisteminde, TFF Genel Kuruluna işlevsel ve temsiliyet bakımından en yakın organ FA Konseyidir (The FA Council). FA Ana Statüsü (The FA Articles of Association) uyarınca Konsey; Premier Lig (Premier League) ve Futbol Ligi (Football League) temsilcilerinin yanı sıra, bölgesel/yerel federasyonlar (County Associations) ile diğer futbol federasyonları (Other Football Associations) temsilcilerini, bağlı kuruluşların (Affiliated Organisations) yöneticilerini, taraftar temsilcilerini, engelli futbolu, üniversite ve kolej futbolu, gençlik futbolu, futsal, kadın futbolu, futbol topluluğu ve hakem temsilcilerini de kapsayacak şekilde futbol ekosisteminin çok geniş bir paydaş kitlesinden meydana gelmektedir (The FA Articles of Association, Arts. 78.2, 78.2.3, 78.2.24). Bu kurumsal mimari, İngiliz modelinde en üst temsili organın yalnızca profesyonel kulüplerin veya dar bir yönetici zümresinin inisiyatifine bırakılmadığını; aksine futbolun tüm bileşenlerinin karar alma süreçlerinde görünür kılındığını kanıtlamaktadır.

Konseyin haiz olduğu yetkiler de bu geniş temsil fonksiyonunu barındırmaktadır. FA Statüsüne göre Konsey; kendi bünyesindeki üyeliklere ilişkin seçim ve atama süreçlerini yürütmek, değişiklikleri karara bağlamak, şirket ana sözleşmesindeki tadilleri onaylayarak pay sahiplerine tavsiye vermek ve futbolu ilgilendiren güncel ve stratejik meseleleri müzakere etmekle görevlendirilmiştir (The FA Articles of Association, Arts. 81.1.1-81.1.6). Her ne kadar İngiliz sisteminde Konsey, TFF Genel Kurulu gibi tüm idari, mali ve yönetsel yetkileri bünyesinde toplayan tekil ve merkezî bir organ olmasa da sağladığı temsil adaleti ve kurumsal meşruiyet işlevi bağlamında TFF Genel Kurulunun en yakın kurumsal muadilidir. Çalışmanın somut öneri boyutu çerçevesinde bu model; TFF Genel Kurulunun salt profesyonel kulüp eksenli bir yapıdan sıyrılarak; futbolcuları, hakemleri, taraftarları, kadın futbolunu, amatör futbolu ve oyunun diğer tüm paydaşlarını daha adil ve dengeli bir biçimde temsil eden çoğulcu bir yapıya kavuşturulabileceğini göstermesi bakımından son derece önemli bir referanstır.

2. FA Yönetim Kurulu (The FA Chair/Board)

TFF Yönetim Kurulunun İngiltere Futbol Federasyonu sistemindeki en yakın kurumsal karşılığı FA Yönetim Kuruludur (The FA Chair). FA Ana Statüsü (The FA Articles of Association) uyarınca Yönetim Kurulu (Board); bir Başkan (Chair), en fazla iki Ulusal Oyun Temsilcisi (National Game Representative), en fazla iki Profesyonel Oyun Temsilcisi (Professional Game Representative), İcra Kurulu Başkanı (Chief Executive Officer), en fazla üç Bağımsız İcracı Olmayan Yönetici (Independent Non-Executive Director) ve Denetim Komitesi Başkanından (Audit Committee Chair) oluşmaktadır (The FA Articles of Association, Arts. 49.1.1, 49.1.6).

Kurulun oluşum usulü de çeşitli denge mekanizmalarına bağlanmıştır. Başkan (Chair), Aday Gösterme Komitesi (Nominations Committee) tarafından önerilerek Yönetim Kurulu tarafından atanmaktadır. Ulusal Oyun temsilcileri seçim yöntemiyle, Profesyonel Oyun temsilcileri ise atama yoluyla göreve gelmektedir (The FA Articles of Association, Arts. 50/1, 54, 55). Bu itibarla İngiliz modelinde yürütme organı, tek bir çıkar grubunun tahakkümüne bırakılmamış; profesyonel futbolun, amatör/ulusal futbolun ve bağımsız üyelerin bir arada yer aldığı karma bir oluşum olarak tasarlanmıştır. Bu yapısal tercih, AYM’nin kararlarında da altı çizilen, yürütme organının yapısının ve temsil dengesinin yargı bağımsızlığı sorunları bağlamında belirleyici olduğuna dair tespitiyle doğrudan örtüşmektedir.

Yönetim Kurulunun yetki donanımı, TFF Yönetim Kurulu ile yapılacak bir mukayeseyi daha da anlamlı kılmaktadır. FA Ana Statüsüne göre Yönetim Kurulu; federasyonun genel politika, usul ve stratejilerini belirlemekle görevlidir. Bunun yanı sıra bilhassa, Futbol Düzenleme Otoritesi (Football Regulatory Authority) ile Yargı Panelinin^[20] (Judicial Panel) işleyişine ve lüzumu hâlinde Yargı Paneli atamalarına taalluk eden tüm süreçleri sevk ve idare etmektedir (The FA Articles of Association, Arts. 58.1.5, 58.1.6). Dolayısıyla İngiliz futbol hukuku modelinde yürütme organı, yargısal mimarinin bütünüyle dışında konumlandırılmamıştır. Aksine şeffaf kuralları ve kurumsal bağımsızlık güvenceleri ile dengelenerek sınırlandırılmıştır. Çalışmanın çözüm ve öneri boyutu ekseninde bu sistem; TFF Yönetim Kurulunun kurumsal yapısının ve yetki sınırlarının salt alt normlara bırakılmaması, aksine statü düzeyinde açık temsil kriterleri ve kuvvetler ayrılığına dayalı kurumsal dengeler gözetilerek yeniden kurgulanması gerektiğini ispatlayan son derece değerli bir emsal teşkil etmektedir.

3. Temyiz Kurulu (Appeal Board)

TFF Tahkim Kurulunun İngiliz Futbol Hukuku sistemindeki en yakın kurumsal karşılığı Temyiz Kuruludur (Appeal Board). Bu husus Statüde Yargı Paneli (Judical Panel) kavramı altında ifade edilmiştir. Yargı Paneli, Yönetim Kuruluna bağlı bir komitedir. Bu Kurul Federasyonun yargı heyeti anlamına gelir ve Yönetim Kurulu tarafından zaman zaman oluşturulan ve disiplin uyuşmazlıkları ile diğer uyuşmazlıkları ve temyiz başvurularını incelemek üzere yargı komisyonları ile temyiz kurullarının atandığı komitedir.

FA Disiplin ve Yargılama Kuralları (The FA Rules of the Association) uyarınca, Temyiz Kuruluna başvuru kural olarak ancak ilgili talimatların açıkça cevaz verdiği hâllerde veya İcra Kurulu Başkanının (Chief Executive Officer) özel onayı ile mümkündür. Bununla birlikte, uyuşmazlığın daha evvel Premier Lig (Premier League), İngiliz Futbol Ligi (EFL) veya bağlı bir federasyon (Affiliated Association) nezdinde temyiz incelemesinden geçmiş olması durumunda, bir Temyiz Kurulu incelemesi yapılamayacağı hüküm altına alınmıştır (The FA Rules of the Association, Rule H - H2). Bu yapısal tasarımıyla İngiliz modelinde Temyiz Kurulu, federasyon içi nihai üst inceleme ve itiraz merci olarak faaliyet göstermekte olup, işlevi itibarıyla TFF Tahkim Kurulunun en yakın muadili konumundadır.

Temyiz Kurulunun yapısal teşekkülü ve oluşturulma usulü, bilhassa AYM kararlarında tespit edilen ihlallere yönelik çözüm önerileri geliştirilmesi bağlamında son derece dikkat çekicidir. FA Yargı Paneli Görev Tanımları (The FA Judicial Panel Terms of Reference) uyarınca Tahkim Kurulu, statik bir heyet niteliğinde değildir. Her somut uyuşmazlık için Yargı Paneli Başkanı tarafından özel olarak görevlendirilmektedir (JPTR, Art. 7.1). Kurul heyeti, Yargı Paneli Başkanı tarafından Futbol Düzenleme Otoritesi (FRA) ile müştereken belirlenen bir seçim politikasına göre şekillendirilmektedir. Bununla birlikte mevzuat, oluşturulacak her Tahkim Kurulu heyetinde görev alacak iki üyenin Konsey Paneli üyeleri sıfatını taşımamasını ve Başkan haricindeki üyelerden en az birinin mutlak surette bağımsız olmasını emredici bir şart olarak koşmaktadır (JPTR, Art. 7.2).

Ek olarak, Temyiz Kurulu Başkanı, münhasıran bu iş için oluşturulmuş Temyiz Kurulu Başkanları Paneli (Appeal Board Chairs Panel) içerisinden atanmaktadır. Bu panele seçilecek üyeler bakımından; yakın geçmişte Yönetim Kurulu veya Konsey üyeliği yapmamış olmak ve üst düzey hukuki kıdeme sahip bulunmak katı birer ön şart olarak aranmaktadır (JPTR, Arts. 5.1, 5.3, 7.3). Dolayısıyla İngiliz modelinde Tahkim Kurulu, yürütme erkinin takdir yetkisiyle serbestçe ve tek merkezden atadığı bir kurul olmaktan uzaktır. Liyakat ve bağımsızlık kriterleri önceden tayin edilmiş bir “panel sistemi” havuzundan oluşturulmuştur. Bu sistematiğin, TFF Tahkim Kurulunun teşekkülü bakımından tekil ve merkezî atama usulü yerine; çok katmanlı, şeffaf ve bağımsızlık filtresi içerdiği açıktır.

Kurulun tarafsızlık güvenceleri de mevzuatta teminat altına alınmıştır. İlgili düzenlemeye (Judicial Panel Terms of Reference) göre; bir Tahkim Kurulu üyesi, uyuşmazlıkta tarafsız davranamayacağına dair kendisinde bir şüphe uyanması hâlinde yahut dosyada maddi bir çıkar çatışmasının bulunduğunu tespit etmesi durumunda, bu hususu derhâl bildirmekle yükümlüdür (JPTR, Arts. 5.1, 5.3, 7.5). Üstelik FA Statüsünde, “bağımsızlık” kavramı hukuki bir terim olarak ayrıca tanımlanmış; Federasyon ile veya diğer futbol paydaşlarıyla kurumsal, ekonomik yahut organik bağların bulunması, bağımsızlık vasfı önünde mutlak bir engel olarak kabul edilmiştir (The FA Articles of Association, Arts. 2.1). Anılan bu düzenlemeler, AYM'nin TFF kurulları bağlamında hukuki birer eksiklik olarak saptadığı ret mekanizmasının yokluğu ve tarafsızlık güvencelerinin zafiyeti sorunları karşısında son derece güçlü bir mukayeseli emsal teşkil etmektedir.

V. Çözüm Önerilerimiz

A. TFF Genel Kurul ve Yönetim Kurulu Yapısının Değiştirilmesi

AYM ve AİHM kararlarında futbolun paydaşları arasında temsil adaletini sağlamadığı gerekçesiyle eleştiri konusu olan TFF Genel Kurulu yapısı mevcut TFF Statüsüne göre şu kişilerden oluşmaktadır (TFF Statüsü m. 22).

a) Türkiye Profesyonel futbol en üst ligindeki kulüplerin başkanları ile altı delege,
b) Türkiye Profesyonel birinci ligde yer alan kulüplerin başkanları ile bir delege,
c) Türkiye Profesyonel ikinci ligde yer alan kulüplerin başkanları,
d) Türkiye Profesyonel üçüncü ligde yer alan kulüplerin başkanları,
e) Türkiye Amatör Spor Kulüpleri Konfederasyonu başkanı ile Yönetim Kurulu tarafından ayrıca belirlenecek dokuz delege,
f) Profesyonel Futbolcular Derneği başkanı ile en fazla (A) Milli olmuş ve faal futbolculuğu bırakmış beş delege,
g) Türkiye Futbol Antrenörleri Derneği başkanı ile en uzun süre (A) Milli Takım teknik direktörlüğü yapmış beş delege,
h) Türkiye Faal Futbol Hakemleri ve Gözlemcileri Derneği başkanı ile ön eleme müsabakaları hariç UEFA Şampiyonlar Ligi ya da bu lig öncesinde bu statüye denk organizasyonlarda en fazla müsabaka yönetmiş beş delege, (Başkan ve diğer beş delegenin de faal olmaması şarttır.)
i) Bünyesinde futbol dalı bulunan engelli spor federasyonlarının başkanları,
j) FIFA veya UEFA İcra Kurulu’nda görev yapmış kişiler,
k) FIFA veya UEFA komitelerinde fiilen en az on yıl görev alan kişiler,
l) Türkiye Futbol Federasyonu başkanlığı yapmış kişiler.

Bu Genel Kurul yapısı, AYM ve AİHM kararlarında da belirtildiği üzere futbolun paydaşları arasında adil ve dengeli bir temsili sağlamaktan oldukça uzaktır. Mevcut Statüde profesyonel futbol kulüplerinin ezici çoğunluğu göze çarpmaktadır; Genel Kurul, adeta bir patronlar kulübünü çağrıştırmaktadır. Profesyonel futbol kulüplerinin ve yöneticilerinin Genel Kurulda temsil oranı % 85 civarındadır. Buna karşılık amatör futbol, futbolcular, hakemler ve antrenörler son derece sınırlı bir temsile sahiptir. Genel Kurul yapısındaki bu adaletsizliği birkaç çarpıcı örnekle somutlaştırmak gerekirse; Türkiye’de yaklaşık 6.700 amatör kulüp olduğu ifade edilmektedir^[21]. Bu 6.700 kulüp Genel Kurulda 10 delege ile temsil edilirken, Süper Lig’den yalnızca iki kulüp 14 delegeyle bu sayıyı geçmektedir. Futbolun en önemli paydaşların biri olan futbolcular Genel Kurulda yalnızca 6 kişiyle temsil edilmektedir; bunun toplam delege sayısına oranı yaklaşık %2’dir. Keza hakemlerin ve gözlemcilerin temsil oranları da aynıdır. Bu durum yalnızca Genel Kurulda temsil adaletsizliği sonucunu doğurmamakta, aynı zamanda Genel Kurulun etkilediği diğer organlar üzerinde de dengesiz bir sonuç yaratmaktadır. Nitekim AİHM de TFF Genel Kurulu ile Yönetim Kurulu yapısındaki temsil dengesizliğinin Tahkim Kurulunun bağımsızlığı ve tarafsızlığı bakımından oldukça önem arz ettiğini açıkça ifade etmektedir. AYM de kararında Tahkim Kurulunun çözmekle yetkili olduğu uyuşmazlıkların taraflarının kulüpler, futbolcular, teknik direktörler, hakemler olacağını; ayrıca Yönetim Kurulu tarafından alınan kararlara karşı TFF ile hakemler, teknik direktörler, antrenörler hakkındaki uyuşmazlıkları münhasıran ve yargı yolu kapalı olmak üzere Tahkim Kurulunun karara bağlayacağını, ancak uyuşmazlıkların tarafı konumunda olan Yönetim Kurulu dışında diğer taraflarının Tahkim Kurulu üyelerinin belirlenmesi sürecinde bir etkisi olmadığına vurgu yaparak Genel Kurul ve Yönetim Kurulu oluşumu için Kanunda en azından ilkesel düzeyde bir çerçeve düzenleme yapılması gerektiğine işaret etmektedir.

Çözüm olarak, birincisi; AYM kararında da belirtildiği üzere, TFF Genel Kurulu yapısına ilişkin olarak futbolun bütün paydaşlarına adil, dengeli ve hakkaniyetli bir temsil adaleti sağlayan çerçeve bir norm “kanun” düzeyinde ihdas edilmeli ve fakat Genel Kurulun delege sayılarına ve paydaş dağılımına ilişkin ayrıntılar Genel Kurul tarafından çıkarılan Statüde düzenlenmelidir. Böylece hem AYM’nin işaret ettiği eksikliğin giderilmesi hem de kanunla düzenlenen çerçeve norma aykırı bir statü hükmünün - Kanun > Statü - normlar hiyerarşisi bağlamında yargısal denetimi^[22] mümkün olabilecektir.

İkinci olarak; TFF Statüsünde Genel Kurul yeniden düzenlenirken yukarıda andığımız çerçeve kanun normuna uygun şekilde, profesyonel futbol kulüplerinin temsil gücü azaltılmalı; paydaş temsil adaletini sağlayan daha katılımcı ve hatta kapsayıcı bir yaklaşım esas alınmak suretiyle futbolcular, teknik direktörler, hakemler ve dahası amatör futbol, kadın futbolu, engelli futbolu ve taraftarlar gibi paydaşlar için gerçek ve etkili temsil alanları açılmalıdır. Nitekim önerdiğimiz Genel Kurul modeline benzer bir yapıya sahip olan İngiltere’de (The FA Council) taraftar temsilcileri, kadın futbolu, futsal, gençlik futbolu, engelli futbolu ve hakemler gibi paydaşlar Genel Kurulda etkin bir temsil oranına sahiptir (The FA Articles of Association, Arts. 78.2). Almanya örneğinde ise eyaletler, bölgesel yapılar ve ligler arasında kurumsal temsil dengesi öne çıkmaktadır (DFB-Satzung § 21). Ayrıca Almanya özelinde Genel Kurul üyesi futbol birliklerinin kendi tüzüklerinde Genel Kurul oluşumu ve delege temsili bakımından kadın ve genç kotaları gibi çoğulcu ve kapsayıcı bir yaklaşımı yansıtan düzenlemeler de göze çarpmaktadır^[23].

Bu örnekler birlikte değerlendirildiğinde, TFF Genel Kurulunun futbolun farklı paydaşlarını karar alma süreçlerine dahil eden bir yapıya kavuşturulmasının mümkün olduğu gözükmektedir. Böyle bir Genel Kurulu yapısı profesyonel futbol kulüplerini dışlamak anlamına gelmeyip, onları tek başına belirleyici baskın çoğunluk olmaktan çıkararak hem yönetim süreçlerine katılım hem de sorumluluğu paylaşma bağlamında adil, dengeli ve hakkaniyetli bir futbol sistemi inşasına hizmet eder. Bu nedenle önerimiz; TFF Statüsünde Genel Kurul için futbolcular, teknik direktörler, hakemler, amatör futbol, engelli futbolu için temsil oranlarının artırılması, gençlik, kadın futbolu ve taraftarlar gibi futbolun diğer paydaşları için de yeni temsil kategorileri oluşturulmasıdır. Nitekim bu yaklaşımımıza paralel olarak FIFA da üye federasyon statülerinde yasama organlarının temsili demokrasi ilkelerine uygun kurulmasını ve kadınların futbolda bütün düzeylerde temsil edilmesi şartını aramakta (FIFA Statüsü 14/1-k, m. 15/j) ve ayrıca FIFA Genel Kurulu üyesi federasyonların üç delegesinin en az bir tanesinin kadın olmasını tavsiye etmektedir (FIFA Statüsü, m. 26/1). Bu bakımdan önerdiğimiz model, hem AYM ve AİHM içtihatlarına hem de futbol örgütlenmesinin en tepe kuruluşu FIFA’nın kurumsal yaklaşımına uygun düşmektedir.

Yönetim Kurulu oluşumu bakımından da aynı yöntem benimsenebilir. AYM kararında da belirtildiği üzere tıpkı Genel Kurul gibi Yönetim Kurulunun oluşumu için de futbolun paydaşları arasında temsil adaletini gözeten ilkesel düzeyde ve kanun gücünde bir norm ihdas edilmeli, buna karşılık Yönetim Kurulunun kaç kişiden oluşacağı, hangi kategorilerden üyelerin Yönetim Kurulunda ne ölçüde yer alacağı ve seçim listelerinin nasıl hazırlanacağı TFF Statüsünde düzenlenmelidir. Yönetim Kurulu yalnızca profesyonel kulüp çevrelerinden oluşan bir organ olarak teşekkül etmemeli, futbolun diğer paydaşlarını da içeren, temsil adaletini sağlamaya hizmet eden zorunlu temsil kategorileri belirlenmelidir. Örneğin, yönetim listelerinde belirli sayıda kadın üye bulunması; amatör futbolu temsil eden en az bir üye, kadın futbolunu temsil eden en az bir üye ve futbolcular, hakemler veya teknik direktörler gibi futbolun saha içi paydaşlarından en az bir temsilcinin yer alması şart koşulabilir.

Bu arada ticari, yayın hakları ve sponsorluk gibi ekonomik faaliyetlerinin tamamının doğrudan TFF Yönetim Kurulu ile aynı kurumsal merkezde toplanması da yeniden düşünülmelidir. Profesyonel liglerin ticari ve operasyonel yönetiminin daha uzmanlaşmış bir yapıya bırakılması, buna karşılık TFF Yönetim Kurulunun daha çok düzenleyici, temsili ve üst idari görevler üzerinde yoğunlaşması çok daha isabetli olacaktır. İngiltere, Almanya, İspanya, İtalya gibi futbolun başat ülkelerinde futbolun ticari ve yayın haklarının yönetimi, ilgili ulusal federasyondan bağımsız ve ondan ayrı tüzel kişiliğe sahip şirketlere bırakılmıştır. Bu örnekler futbolun bütün ticari ve kurumsal yükünün aynı yürütme organında toplanmasının zorunlu olmadığını göstermektedir. Ayrıca böyle bir ayrışma, Tahkim Kurulu üzerindeki dolaylı yürütme etkisini de azaltıcı bir işlev görebilir.

B. TFF Tahkim Kurulunun Genel Kurul Tarafından Seçilmesi veya TFF Tüzel Kişiliğinden Ayrı Bağımsız Bir Spor Tahkim Örgütü Kurulması

Gerek AYM gerekse AİHM, Tahkim Kurulu üyelerinin Genel Kurul ve hatta Yönetim Kurulu tarafından atanıyor olmasını Tahkim Kurulunun bağımsızlığı ve tarafsızlığı bağlamında tek başına bir sorun olarak görmemektedir. Sorun, bu seçimin temsil dengesi ve adaleti ile yapısal güvence bulunmayan bir sistem içinde yapılmasıdır. Başka bir deyişle, Genel Kurul ve Yönetim Kurulu futbolun paydaşları arasında temsil adaletine uygun şekilde oluşturulduğu takdirde bu husus özelinde AYM ve AİHM içtihatlarına bir aykırılık teşkil etmemektedir. Bu durumda Tahkim Kurulu üyelerinin belirlenmesi bakımından genel olarak üç farklı model düşünülebilir:

• Birincisi, Tahkim Kurulu paydaş temsil adaleti sağlanmış bir Yönetim Kurulu tarafından belirlenebilir.

• İkincisi Tahkim Kurulu paydaş temsil adaleti sağlanmış bir Genel Kurul tarafından belirlenebilir.

• Üçüncüsü TFF’den bağımsız, ayrı bir tüzel kişiliğe sahip bir “Spor Tahkim Örgütü” kurulabilir.

Tahkim Kurulu üyelerini belirleme yetkisinin Yönetim Kurulu veya Genel Kurula ait olduğu bir modelde; her ne kadar AYM ve AİHM bu üyelerin Yönetim Kurulu tarafından seçilmesini bir sorun olarak görmüyor ise de hem daha geniş tabanlı ve katılımcı demokrasiye uygun olması hem de Tahkim Kurulunun TFF Yönetim Kurulu kararlarına karşı yapılacak nihai yargılama merci olması itibariyle bu kararların yargısal denetimine daha sağlıklı ve adaletli bir zemin teşkil etmesi sebebiyle bu üyelerin Yönetim Kurulu yerine Genel Kurul tarafından seçilmesi çok daha yerinde olacaktır. Zira Genel Kurul kararlarının yargısal denetimi asliye hukuk mahkemeleri tarafından yapılmaktadır (5894 sayılı Kanun m. 16) ve bu itibarla yargısal denetim bakımından bunların yürütme organı tarafından seçilen bir kurulun bağımsızlığı ve tarafsızlığına halel gelme tehlikesini bertaraf etmektedir. Böylece TFF’den bağımsız bir spor tahkim örgütü kurulmadığı bir modelde Tahkim Kurulu üyelerinin Genel Kurul tarafından seçilmesi çok daha isabetli olacaktır. Esasında Tahkim Kurulu üyelerinin Genel Kurul tarafından seçilmesi usulü, 28.7.2021 tarihli TFF Olağan Genel Kuruluyla yapılan TFF Statüsü değişikliklerinde yer almaktaydı^[24]. Lakin 7405 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle hiçbir zaman uygulanmayan bu usulün de Genel Kurulda temsil adaleti sağlanmadığı sürece sorunu çözüme kavuşturmadığı ve bu yönüyle AİHM kararlarındaki gereksinimleri karşılamadığı öğretide haklı olarak ifade edilmekteydi^[25].

Tahkim Kurulu üyelerinin Genel Kurul tarafından seçilmesinin benimsenmesi halinde öncelikle bir tahkim aday havuzu oluşturulması düşünülebilir. Sözünü ettiğimiz aday havuzu; Türkiye Barolar Birliği veya münferit olarak barolar, üniversitelerin hukuk fakülteleri ve Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından önerilecek kişilerden oluşabilir. Böylece avukatlar, akademisyenler ve hâkim/savcı kökenli kişiler arasından bir aday havuzu kurulmuş olur. Son aşamada ise paydaş hakkaniyeti sağlanmış modelde Genel Kurul, bu kişiler arasından seçim yapar. Kanunda öngörülen belirli bir dönem için seçilmiş yeterli sayıda kişi tahkim kurulu üyesi olur. Münferit uyuşmazlıklarda karar verecek heyetler ise bu havuz içinden oluşturulur. Burada kesin ve tek bir teknik model önermek zorunlu değildir. Heyetler ya önceden belirlenmiş nesnel ölçütlere göre otomatik sistem tarafından atanabilir^[26] ya da bu havuz içinden heyetleri belirlemekle görevli ayrı bir Başkanlık Kurulu oluşturulabilir. Önemli olan, bu belirleme usulünün önceden belli, denetlenebilir ve tarafsızlık güvenceleriyle uyumlu olmasıdır. FIFA, UEFA, Almanya ve İngiltere örnekleri, tek ve sabit dar bir kurul yerine daha geniş bir panel veya havuz mantığıyla çalışan yargısal yapıların mümkün olduğunu göstermektedir. Bu havuza alınacak kişiler bakımından TFF Statüsünde asgari nitelik şartları açıkça gösterilmelidir. En az on yıllık meslekî kıdem, spor hukuku veya ilgili alanlarda çalışma tecrübesi, kulüpler ve federasyon organlarıyla yakın dönemli organik bağ bulunmaması, çıkar çatışması yasağı ve bağımsızlık beyanı bu şartlar arasında yer almalıdır. Başkan veya başkan yardımcıları bakımından daha güçlü ve fakat objektif hukukî liyakat şartları getirilebilir. Barolar, üniversitelerin hukuk fakülteleri ve Hâkimler ve Savcılar Kurulunun bu sürece kurumsal katkısı, Tahkim Kurulunun yalnızca futbol içi güç odaklarının değil, bağımsız hukuk çevrelerinin de katkısıyla oluşmasını sağlayacaktır.

Tahkim Kurulunun mevcut yapıda olduğu gibi sporun yönetimi ve disiplini dışında, özel hukuk uyuşmazlıklarına bakan TFF Uyuşmazlık Çözüm Kurulu kararlarına karşı itiraz merci olarak bakması halinde ise uyuşmazlığın tarafları bu hakem havuzundan hakem seçebilirler. Başka bir deyişle, hakem havuzundan atama veya otomatik sistem ile yargılamayı yapacak üye belirleme usulü, yalnızca yargı yolu kapalı olan sporun yönetimi ve disiplinine ilişkin kararlara münhasır olarak uygulanmalı; özel hukuk uyuşmazlıklarında taraflara hakemlerini seçme imkanı tanınmalıdır.

FIFA, üye ulusal federasyon statülerinde hukuk kurullarının bağımsızlığını ve kuvvetler ayrılığını aramaktadır (FIFA Statüsü, m. 15/d). Ayrıca FIFA’nın yayınladığı bir sirkülerde^[27], federasyon bünyesinde kurulacak tahkim mercileri bakımından heyetin oluşumunda tarafların eşit etkiye sahip olması, bağımsız ve tarafsız bir tahkim heyetine erişim sağlanması, adil yargılanma ilkesinin gözetilmesi ve taraflara eşit muamele edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu yaklaşım da Tahkim Kurulunun yürütme organından ayrılmış ve daha dengeli bir sistem içinde belirlenmesini desteklemektedir. Bu arada belirtelim ki; kendi Statüsünde kuvvetler ayrılığına vurgu yapan FIFA mevzuatına göre; FIFA Disiplin Komitesi, Etik Komitesi ve Temyiz Komitesi üyeleri FIFA Genel Kurulu tarafından seçilmektedir (FIFA Statüsü, m. 44). Lakin son noktada FIFA Temyiz Komitesinin kararları bağımsız bir spor tahkim mahkemesi olan CAS tarafından denetlenmektedir (FIFA Statüsü m. 47 ve 50).

Son olarak esasında kuvvetler ayrılığına en uygun model ise TFF’den bağımsız, ayrı tüzel kişiliğe sahip bir spor tahkim örgütü kurulmasıdır. Türk öğretisinde de futbol ve diğer sporları kapsayan bağımsız bir spor tahkim örgütü kurulması yaygın olarak önerilmektedir. Üçışık, TFF Tahkim ve SHGM Tahkim Kurulları yerine tüm spor federasyonlarını kapsayan yeterli sayıda üyesi ve dairesi veya alt kurulları olan bir Tahkim Kurulu kurulmasını ve Kurul üyelerinin Cumhurbaşkanı tarafından atanmasını önermektedir^[28]. Özdemir Kocasakal futbol ve diğer spor federasyon kurullarının kararlarına karşı başvurulabilecek ortak bir kurumsal Tahkim Merkezi kurulmasını, bu merkezde siyaset ve bürokrasinin etkisinden uzak sportif kişi ve kurumların belirli ölçüde etkili olduğu bir seçim sistemi ile belirlenen kişilerin görev almasını, özel hukuk uyuşmazlıklarında görev alacak hakemlerin taraflarca seçilmesini, yönetim ve disipline ilişkin uyuşmazlıklarında ise bilgisayar kurası ile hakemlerin seçilmesi gerektiğini ifade etmektedir^[29]. Gündoğdu ise bağımsız bir spor tahkim örgütü dışındaki herhangi bir sistemin, mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilişkin endişeleri gidermeyeceğine vurgu yapmaktadır^[30]. Asker ise; Sigorta Tahkim Komisyonuna benzer bir Spor Tahkim Komisyonu kurulmasını, kamu tüzel kişiliğini haiz olması gereken bu Komisyonun üyelerinin spor federasyonu ve Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından akademisyenler arasından seçilebileceğini, Komisyonun sporun disiplinine ve yönetimine ilişkin uyuşmazlıklar bakımından zorunlu tahkim, sözleşmeden doğan uyuşmazlıklar için ise ihtiyari tahkim olarak görev yapmasını, spor hukukunda uzman kişilerin yer aldığı kalabalık bağımsız hakem listesinin oluşturulmasını ve bunların vereceği kararlara karşı başvurulacak özel ihtisas mahkemelerinin kurulmasını önermektedir^[31]. Çetin de futbol ve diğer sporlar için iki ayrı tahkim kurulu yerine bütün sportif kuruluşlardan ve aktörlerden bağımsız, özerk bir spor tahkim merkezi kurulmasını, bunun vereceği kararlarla karşı iptal davası açma ve bireysel başvuruda bulunma haklarının sağlanması gerektiğine işaret etmektedir^[32]. Yaşar ise spor teşkilatından, federasyonlardan bağımsız, ayrı tüzel kişiliği olan spor tahkim mahkemesi kurulması gerektiğini ya da İstanbul Tahkim Merkezinin (ISTAC) spor uyuşmazlıkları için görevli kılınabileceğini ve ISTAC bünyesinde Spor Tahkimi Dairesi kurulabileceğini ifade etmektedir^[33].

Kanaatimizce Tahkim Kurulunun gerek paydaş temsil adaleti sağlanmış Genel Kurul tarafından seçilmesi gerekse de TFF’den bağımsız ve ayrı tüzel kişiliği haiz bir spor tahkim örgütü kurulması en azından mevcut yapıya nazaran tahkim örgütünün bağımsızlığının ve tarafsızlığının temini bakımından yeterlidir. İki modelden biri tercih edilebilir. Bağımsız bir spor tahkim örgütü kurulması hiç şüphesiz kuvvetler ayrılığına daha uygun düşecektir. İhtiyari tahkime uygun özel hukuk uyuşmazlıkları bakımından böyle bir mahkemenin kurulması oldukça isabetli olacaktır. Bu durumda mevcut Uyuşmazlık Çözüm Kurulunun lağvedilmesi gerekir. Buna karşılık zorunlu tahkime tabi sporun yönetimi ve disiplinine ilişkin uyuşmazlıklar bakımından Genel Kurulda paydaş temsil dengesi ve adaleti sağlandığı sürece bu türden uyuşmazlıklara bakacak Tahkim Kurulunun Genel Kurul tarafından seçilmesi yöntemi de benimsenebilir.

C. Diğer Bazı Hususlar

Tahkim Kurulu bakımından, bağımsızlık ve tarafsızlık güvencelerini tamamlayan başka alanlarda da yeni düzenlemelere ihtiyaç bulunmaktadır. İlk olarak, Kurul üyelerinin reddi ve çekinmesi ile bunların sorumluluğuna ilişkin yasal düzenlemeler yapılmalı ve bu hususlara ilişkin olarak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu referans alınmalıdır. Söz konusu düzenlemeler HMK’daki hakemin değil, hâkimin reddi/çekinmesi usulünü içermeli ve ayrıca hakimlerin sorumluluğuna eşdeğer güvenceler tesis etmelidir. Nitekim AİHM Yokuşlu kararında kurul üyelerinin sorumluluğu bakımından mevcut tahkim sisteminin Devlet tarafından öngörülen zorunlu bir tahkim olduğuna işaret ederek, bu üyelerin görevlerini yerine getirirken yaptıkları işlemler bakımından onlara tanınan bu korumanın, hâkimlere tanınan koruma ile karşılaştırılmasını yararlı gördüğünü ifade etmektedir. Bu açıdan gerek Kurul üyelerinin reddi/çekinmesi gerekse de üyelerin sorumluluğu bağlamında HMK’nın ihtiyari tahkim için öngördüğü hakemin reddi ve hakemin sorumluluğuna ilişkin kurallar yerine (HMK m. 417 vd.), hakimler için öngörülen kuralların (HMK m. 34 vd. ile HMK m. 46) benimsenmesi gerekmektedir^[34].

Tahkim Kurulu üyelerinin ücret ve lojistik ihtiyaçları bakımından da daha özerk bir sisteme yönelmek gereklidir. AİHM, ücret ve giderlerin federasyon tarafından karşılanmasını tek başına ihlal sebebi saymamışsa da^[35] görünürdeki bağımsızlığı güçlendirmek bakımından daha güvenli bir model kurulabilir. Bu çerçevede, Tahkim Kurulu üyelerine ödenecek ücretlerin Genel Kurulca onaylanan objektif kriterlerle belirlenmiş bir tarifeye bağlanması^[36], mümkünse ayrı bir bütçe kalemi oluşturulması ve kurulun yürütme organından daha bağımsız hale getirilmesi düşünülebilir. Ayrıca mahkemeye erişim bakımından adli yardım, başvuru harçları, başvuru süresi ve başvuru usulü de yeniden ele alınmalıdır. TFF Tahkim Kurulu önündeki uyuşmazlıklar yalnızca iç hukuk kurallarına değil, FIFA ve UEFA kurallarına ve lex sportiva’ya da dayandığı için hukukî bakımdan karmaşık olabilir. Bu nedenle özellikle bazı gerçek kişiler bakımından adli yardım ihtiyacı doğabilir^[37]. Aynı şekilde başvuru harçlarında kademeli ücretlendirme ve elektronik başvuru usullerinin kabulü de hak arama özgürlüğünü güçlendirecek adımlardır^[38].

Son olarak, üyelerin Yönetim Kurulu huzurunda yemin etmesine ilişkin düzenleme de (5894 sayılı Kanun m. 6/2) değiştirilmelidir. Zira Kurul üyelerinin Yönetim Kurulu üyeleri huzurunda yemin etmeleri, onlarla aralarında bir astlık-üstlük ilişkisi bulunduğu zannına veya onlara minnet hissetmelerine yol açabilir. Bu itibarla Kurul üyelerinin yeminlerini Genel Kurul huzurunda icra etmeleri çok daha isabetli olacaktır^[39].

Dipnotlar

Kaynakça

Asker, Serkan: 1982 Anayasasının 59. Maddesi Bağlamında Spor Tahkim Kurulu Kararlarının Denetimi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kasım 2017.

Çetin, Emre: Spor Uyuşmazlıklarının Çözümünde Adil Yargılanma Hakkı: AİHS’inn Kurumsal Gereklilikleri Bağlamında CAS, TFFTK ve GSBTK Özelinde Bir Değerlendirme, On İki Levha Yayıncılık, 1. Baskı, İstanbul 2024.

Erbeyin, Necip Fazıl: “TFF Hukuk Kurullarının Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 2, Temmuz 2023, s. 539 – 554.

Gemalmaz, H. Burak: “TFF Tahkim Kurulunun Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı Meselesi: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Ali Rıza ve Diğerleri v. Türkiye Kararı”, Lexpera Blog, 3.2.2020, https://blog.lexpera.com.tr/tff-tahkim-kurulunun-bagimsizligi-ve-tarafsizligi-meselesi/#fnref25.

Gündoğdu, Fatih: “TFF Tahkim Kurulu Yargılamasının Adil Yargılanma Hakkı Bakımından Değerlendirilmesi”, TBB Dergisi, Sayı: 40, Yıl: 2019, s. 141 – 170.

Koçak, Talat Emre: Türkiye Futbol Federasyonu Tahkim Kurulu, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2007.

Özdemir Kocasakal, Hatice: “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Pecshtein Kararı Çerçevesinde CAS’ın Tarafsızlığı ve Bağımsızlığı”, Sayı: 40/1, PPIL 2020, 79 – 123 (CAS’ın Tarafsızlığı).

Özdemir Kocasakal, Hatice: “TFF Tahkim Kurulu: Quo Vadis (Nereye)?”, Prof. Dr. Haluk Burcuoğlu’na Armağan, Cilt: II, İstanbul 2020, s. 1445 – 1484 (Quo Vadis).

Özdemir Kocasakal, Hatice: Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu’ndaki Düzenlemeler Işığında Spor Tahkim Kurulları, içinde Hatice Özdemir Kocasakal (Edt.), Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu’nun Çeşitli Hukuk Disiplinleri Açısından Değerlendirilmesi, Legal Yayıncılık, İstanbul 2022 (Spor Tahkim Kurulları).

Pak, Gürkan: “Türkiye Futbol Federasyonu Tahkim Kurulu’nun, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Bağlamında Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı”, Terazi Hukuk Dergisi, Cilt:17, Sayı:187, Mart 2022, s. 77 – 85.

Üçışık, Hasan Fehim: Spor Yargısında Tek Tahkim Kurul Önerisi, içinde Editör: Tacar Çağlar, Türkiye Barolar Birliği Spor Hukuku Kurulu Av. Türker Aslan Armağanı, Türkiye Barolar Birliği Yayınları, Sayı: 394, Ankara, 2021, s. 669 – 688.

Yaşar, Mert: Spor ve Hukuk, 13.8.2021, https://sporvehukuk.net/2021/08/13/tff-statusu-degisiklikleri-resmi-gazetede-yayimlandi. (Erişim Tarihi: 9.4.2026).

Yeni normal: Verimlilik mi, görünmeyen risk mi?

Son dönemde iş hayatında sessiz ama çok hızlı bir dönüşüm yaşanıyor. Eskiden saatler süren işler artık birkaç dakikada tamamlanabiliyor. Bir sözleşmenin özeti çıkarılıyor, tatmin edici çeviriler yapılıyor, müşteri e-postası yazılıyor, hatta karmaşık bir Excel analizi bile birkaç prompt ile çözülebiliyor. Bu dönüşümün merkezinde ise üretken yapay zekâ araçları var. Claude, ChatGPT, Gemini, Copilot gibi araçlar artık birçok çalışan için günlük iş akışının doğal bir parçası haline gelmiş durumda.

Ancak bu yeni normal beraberinde pek de fark edilmeyen bir soruyu getiriyor: Bu araçları kullanırken aslında neyi, kime verdiğimizin farkında mıyız?

Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (“Kurum”) yayımladığı “İş Yerlerinde Üretken Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı” dokümanı tam olarak bu noktaya odaklanıyor. Bu doküman klasik anlamda bir “yapay zekâ regülasyonu” değil. Kurum burada yapay zekânın kendisini değil, çalışanların bu teknolojiyi kullanma biçimini mercek altına alıyor. Başka bir deyişle, sorun teknolojide değil; teknolojinin kontrolsüz ve bilinçsiz kullanımında.

Dokümanın merkezine aldığı “Shadow AI” yani “Gölge Yapay Zekâ” kavramı da bu yaklaşımı çok iyi özetliyor. Şirket yönetiminin bilgisi ve kontrolü dışında çalışanların bireysel olarak yapay zekâ araçlarını kullanması artık yeni bir risk kategorisi olarak karşımıza çıkıyor.

Risk nerede başlıyor: Veri, kontrol ve farkındalık eksikliği

Üretken yapay zekâ araçlarının doğası gereği, sistemle etkileşim kurabilmek için veri paylaşmanız gerekiyor. Çalışan bir sözleşmeyi özetletmek istediğinde, o sözleşmenin içeriğini sisteme giriyor. Bir müşteri e-postasını iyileştirmek istediğinde, müşteri verisini prompt olarak yazıyor. Bir analiz yaptırmak istediğinde, veri setini yükleyebiliyor. Bu noktada çoğu zaman fark edilmeyen şey şu: Bu veriler şirket içindeki bir sistemde değil, üçüncü taraf bir platformda işleniyor.

Risk sadece kişisel verilerle sınırlı değil. Ticari sırlar açısından da benzer bir tehlike söz konusu. Şirket stratejileri, fiyatlandırma politikaları, sözleşme taslakları veya henüz kamuya açıklanmamış projeler gibi hassas bilgiler de aynı şekilde yapay zekâ sistemlerine aktarılabiliyor. Bu da veri koruma hukukunun ötesine geçerek doğrudan şirketin rekabet avantajını etkileyebilecek bir risk alanı yaratıyor.

Buna ek olarak, üretken yapay zekâ sistemlerinin doğası gereği hatalı veya yanıltıcı sonuçlar üretebilmesi de ayrı bir risk katmanı oluşturuyor. “Halüsinasyon” olarak adlandırılan bu durum, sistemin gerçek olmayan ancak oldukça ikna edici çıktılar üretmesi anlamına geliyor. Çalışanların bu çıktıları yeterli kontrol mekanizmalarından geçirmeden kullanması ise hukuki, finansal ve operasyonel riskleri beraberinde getirebiliyor.

Belki de en kritik nokta ise şu: Şirketlerin önemli bir kısmı bu kullanımın farkında bile değil. Hangi çalışan hangi aracı kullanıyor, hangi veriler paylaşılmış, bu veriler nerede işleniyor gibi soruların çoğu zaman net bir cevabı yok. Bu da görünmeyen ama giderek büyüyen bir risk alanı yaratıyor.

KVKK’nın yaklaşımı: Yasaklamak değil, yönetmek

Kurumun bu dokümanla verdiği mesaj aslında oldukça net: Yapay zekâ kullanımını yasaklamak değil, etkin bir şekilde yönetmek gerekiyor. Zira bu araçlar artık iş hayatının ayrılmaz bir parçası hâline geldi ve sundukları verimlilik avantajı göz ardı edilemez düzeye ulaştı. Bununla birlikte bu yönetim yaklaşımı, yalnızca politika ve kontrol mekanizmalarıyla sınırlı olmayıp şirketler açısından aynı zamanda yeni bir teknoloji yatırımı ihtiyacını da beraberinde getirmekte. Nitekim çalışanlara, bireysel olarak erişilebilen gelişmiş modellerin gerisinde kalan ve sınırlı yeteneklere sahip kurumsal yapay zekâ araçlarının sunulması, “Shadow AI” kullanımını azaltmak yerine teşvik edebilmekte; bu da kontrolsüz veri paylaşımı riskini artırarak mevcut sorunları daha karmaşık hâle getirebilmekte. Dolayısıyla gölge yapay zekâ kullanımını asgari seviyede tutmanın yolu, yalnızca yasaklayıcı veya kısıtlayıcı önlemlerden değil, teknolojik gelişmeleri yakından takip ederek çalışanlara rekabetçi, güvenli ve işlevsel yapay zekâ çözümleri sunmaktan geçiyor..

Bu kapsamda şirketlerin öncelikle üretken yapay zekâ kullanımına ilişkin açık ve net bir politika oluşturması gerekiyor. Hangi araçların kullanılabileceği, hangi verilerin kesinlikle bu sistemlere yüklenmemesi gerektiği ve hangi durumlarda ek onay mekanizmalarının devreye gireceği gibi konuların belirlenmesi kritik önem taşıyor. Bununla birlikte çalışanların bu konuda bilinçlendirilmesi de en az politika oluşturmak kadar önemli. Zira mevcut risklerin önemli bir kısmı kötü niyetten değil, farkındalık eksikliğinden kaynaklanıyor.

Veri minimizasyonu ilkesi de bu noktada öne çıkıyor. Yapay zekâ araçlarına mümkün olduğunca kişisel veri içermeyen veya anonimleştirilmiş veri ile yaklaşmak, riskleri önemli ölçüde azaltabilir. Ayrıca bu araçlardan elde edilen çıktılara doğrudan güvenmek yerine, mutlaka bir insan kontrolünden geçirilmesi gerektiği de unutulmamalı.

Bu doküman aynı zamanda KVKK yaklaşımında önemli bir kırılmaya da işaret ediyor. Geleneksel veri koruma yaklaşımı daha çok sistemler ve süreçler üzerine kuruluyken, burada doğrudan çalışan davranışı ve günlük iş pratikleri hedef alınıyor. Bu da veri koruma hukukunun giderek daha operasyonel bir alana evrildiğini gösteriyor.

Avukatlar için yeni bir alan: Risk yönetimi bugünden başlıyor

Son olarak, bu gelişmenin sadece şirketler açısından değil, hukukçular açısından da önemli bir dönüşüm anlamına geldiğini söylemek gerekiyor. Üretken yapay zekâ artık sadece bir teknoloji meselesi değil; aynı zamanda veri koruma, sözleşme hukuku, sorumluluk rejimi ve hatta rekabet hukuku gibi birçok alanı kesen yeni bir risk alanı yaratıyor.

Bu nedenle KVKK alanında çalışan avukatların da bu teknolojinin doğurduğu riskler üzerine şimdiden yoğunlaşması gerekiyor. Çünkü açık olan şu: Yapay zekâ kullanımına ilişkin riskler henüz tam anlamıyla regüle edilmiş değil, ancak etkileri şimdiden oldukça somut. Bu alanda erken pozisyon alanlar riskleri yönetirken, geç kalanlar büyük ihtimalle kriz yönetmek zorunda kalacak.

Bugün “Ben bunu ChatGPT’de hallettim” cümlesi verimlilik göstergesi gibi görünebilir. Ancak doğru yönetilmediği takdirde, bu cümle aynı zamanda bir KVKK ihlalinin başlangıç noktası da olabilir.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 227. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

İlknur Rabia Türkölmez, Yargısal Tutum: Anayasa Mahkemesi’nin Sosyal ve Ekonomik Hak Kararları Üzerinden Bir İnceleme

Çalışmada, yargısal tutumu etkileyen faktörlerin tespit edilmesi amaçlanmış, kamu politikaları açısından önemli bir kaynak olan sosyal ve ekonomik haklar örnek olarak seçilmiş ve Anayasa Mahkemesi yargıçlarının söz konusu haklarla ilgili verdiği norm denetimi kararları analiz edilmiştir.

Yiğitcan Bozoğlu, Milletlerarası Tahkimde Hakemin Hukuku Kendiliğinden Uygulaması

Kitapta, Türk hukuku ve karşılaştırmalı hukuk perspektifinden hareketle, devlet yargılamasındaki “iura novit curia” ilkesinin tahkimdeki yansıması olan “iura novit arbiter” ilkesi incelenmiş; tahkimin sözleşmesel yapısı, taraf iradesi, hakem yetkisi ve kamu düzeni gibi kavramlar tartışılarak hakemin hukuku kendiliğinden uygulamasına ilişkin görev, yetki ve sınırlar ele alınmıştır.

Kardelen Çanak Bozoflu, Yapay Zekâ Çağında Algoritmik İş İlişkileri

Eserde, yapay zekâ ve algoritmaların kara kutu özelliğinin işçinin temel hak ve özgürlüklerine, ayrımcılık yasağına ve iş hukukunun temel ilkelerine etkileri çok yönlü bir bakış açısıyla irdelenmiş; dijital teknolojilerin iş ilişkilerinde yarattığı dönüşüm, ulusal ve uluslararası düzenlemeler çerçevesinde ele alınarak algoritmik yönetimin ayrımcı etkileri, şeffaflık sorunları ve büyük veri odaklı insan analitiklerinin hukuki sonuçları değerlendirilmiştir.

İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Derneği, Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri’nin İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Kararlarının Değerlendirilmesi Semineri 2022

İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Derneği tarafından 17-18 Kasım 2023 tarihinde düzenlenen seminerde sunulan tebliğlerin derlendiği kitapta, İş İlişkisinin Kurulması, Hükümleri ve İşin Düzenlenmesi, İş İlişkisinin Sona Ermesi ve Kıdem Tazminatı, Toplu İş İlişkileri ve Sosyal Sigortaların Genel Hükümleri ve Türleri başlıklarını haiz makalelere yer verilmiştir.

Cansu Şahin, Sosyal Risk İlkesi Işığında Doğal Afetler, Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri ile Terör Olaylarından Kaynaklı Zararların Tazmini

Eserde, sosyal risk ilkesinin idarenin sorumluluğuna nasıl yansıdığı hususu, teorik ve uygulamaya yönelik kritik unsurlar ve tazminat usullerine ilişkin değerlendirmeler ışığında gözler önüne serilmiş; hukuk sistemi içerisinde devletin, toplumsal riskler ve tehlikelere karşı nasıl bir yükümlülük üstlendiği hususunu anlamak için çağdaş hukuki tartışmalara ışık tutulmuştur.

Betül Bozkır, Anonim Şirket Pay Sahibinin Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı

Çalışmada, pay sahipliği konumunun güçlendirilmesi yaklaşımına uyumlu olarak Türk Ticaret Kanunu’nun 437. maddesi ile kapsamlı bir düzenlemeye kavuşan pay sahiplerinin bilgi alma ve inceleme hakkı, Yargıtay kararları, doktrindeki görüşler ve İsviçre’de 2020 yılında kabul edilen anonim şirketler hukuku alanındaki revizyon düzenlemeleri kapsamında ele alınmıştır.

Alkaner Beyazgül, İfade Özgürlüğü Kapsamında Nefret Söylemi: Kuramsal ve Kavramsal Bir İnceleme

Kitapta, kategorik bir nefret söylemi yasağının yol açtığı sorunlara ışık tutulmuş; Anayasa Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi gibi çeşitli mahkeme kararlarının yanı sıra farklı düşünürler ve güncel olaylar da incelenerek nefret söyleminin hangi durumlarda sınırlanabileceği ve ifade özgürlüğünün farklı perspektifleri değerlendirilmiştir.

Gizem Kılıç Akyıldız, Sürücü Asistan Sistemli Taşıtlarda Sigorta

Eserde, sürücü asistan sistemleri kasko ve trafik sigortası bağlamında incelenmiş; sorumluluk hukuku boyutuna, trafik ve kasko sigortasıyla kesiştiği oranda yer verilmiş; karşılaştırmalı hukuk metodundan yararlanılarak kıta Avrupası ülkelerinde ve ABD’de yaşanan gelişmeler, Alman ve İsviçre karayolları trafik kanunlarında bu sistemlere ilişkin yapılan değişiklikler incelenmiştir.

Kerim Can Demir, Türkiye Fintek Ekosisteminde Büyüme Stratejileri

Çalışmada, Türkiye’deki fintek girişimlerinin büyüme stratejileri sade ve sistematik bir şekilde ele alınmış; büyüme stratejileri, yatırımcı davranışları, stratejik kararlar ve yasal çerçeve arasındaki ilişkilere ışık tutularak birleşme ve satın almadan entegrasyon modellerine, stratejik ortaklıklardan alternatif büyüme yöntemlerine kadar pek çok başlığa değinilmiştir.

Can Yalçın, Ceza Hukukunda Tehlike Suçu Kavramı

Kitapta, belirsiz bir kavram olan tehlikenin zararla olan ilişkisi, yapısı, araştırılma yöntemleri, mevcudiyet dereceleri ve türleri incelenmiş; ceza hukukuyla sağlanan koruma alanının tehlike suçları aracılığıyla öne çekilmesi eğilimleri üzerinde durulmuş; tehlike suçlarıyla zarar suçlarının hangi kriter esas alınarak ayrılması gerektiği, tehlike suçlarına teşebbüs ve tehlike suçu ile birlikte zarar suçunun meydana geldiği hallerde içtima sorunları tartışılmıştır.

Hüseyin Bahadır Çolak, Adi Ortaklık Payının Devri

Çalışmada, adi ortaklığın yapısı ve karakteristik özelliklerinden hareketle konuya ilişkin tereddütler giderilmeye çalışılmış; adi ortaklıkta pay devri işleminin tabi olduğu hukuki rejimin ne olduğu sorusuna yanıt aranmış; bu soru ışığında devir işleminin konusu, niteliği, şartları ve sonuçları irdelenmiştir.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay HGK., E. 2024/619 K. 2025/639 T. 15.10.2025

Davacı erkek dava dilekçesinde; eşi ile aralarında ruhen ve fikren anlaşmazlıklar bulunduğunu, kendisine kanser teşhisi konulduğunu, davalının kendisine bir ay baktıktan sonra “git sana kızların baksın” diyerek evden kovduğunu, hakaret ve küfür ettiğini, eve almadığını ileri sürerek eşi ile boşanmalarına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı kadın cevap dilekçesinde; tüm iddiaları inkârla, davacının önceki evliliğinden olan üç kızı tarafından doldurulduğunu, mirasın bölünmesini engellemek amacıyla kendisini evden kovduklarını, asıl hakaret edeninin davacı olduğunu, davacıya defalarca telefonla ulaşmaya çalıştığını, her seferinde bir kızının açtığını ve “babalarının bir daha gelmeyeceğini ve aramaması gerektiğini” söylediklerini, iyi niyetinin göstergesi olarak ortak konutun yedek anahtarını davacıya ulaştırılmak üzere mahkemeye bıraktığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

İlk derece mahkemesi; boşanmaya sebep olan olaylarda kadının hasta olan eşine bakmadığı, evin temizlik ve bulaşık gibi ihtiyaçlarını davacıya yaptırdığı, davacı hakkında bakamayacağını söyleyerek “alın götürün” dediği, hastanede yanında kalmadığı, kapının kilidini değiştirdiği, gerçekleşen olaylara göre davalı kadının tam kusurlu olduğu gerekçesi ile davanın kabulüne, tarafların boşanmalarına karar vermiştir.

Davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine (...) Bölge Adliye Mahkemesi; davacı erkeğin dava ve cevaba cevap dilekçesinde tanık deliline dayanmadığı, böyle olunca usulüne uygun şekilde gösterilmeyen davacı tanık beyanlarının hükme esas alınamayacağı ve davalıya kusur yüklenmesinin mümkün olmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulü ile davanın reddine karar vermiştir.

Davalı vekili tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine ilgili Yargıtay Dairesi; davacının kararın temyiz edilmesinden sonra ve hüküm kesinleşmeden öldüğü, evliliğin ölümle sona ermesi nedeniyle boşanma davasının konusuz kaldığı, davacı erkeğin mirasçısının kusur belirlemesi yönünden davaya devam edeceklerini beyan etmesi nedeniyle davacı erkeğin mirasçılarının davaya dahil edilerek kusur belirlemesi bakımından davaya devam edilmek suretiyle, sağ kalan eşin boşanmaya sebebiyet verecek derecede kusurunun bulunup bulunmadığı hususunda bir karar verilmek üzere hükmün bozulmasına karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi; davacı erkeğin dava ve cevaba cevap dilekçesinin incelenmesi sonucunda nüfus kaydı ve sair delillere dayandığı ancak tanık deliline dayanmadığı, dolayısıyla usule uygun şekilde dayanılmayan tanıkların beyanı dikkate alınarak davalıya kusur yüklenemeyeceği gerekçesiyle evlilik birliği ölümle sona erdiğinden konusuz kalan boşanma davası hakkında karar verilmesine yer olmadığına ve sağ kalan davalı kadın eşten kaynaklanan kusurlu bir davranışın ispatlanamadığına karar vermiştir.

İlgili Yargıtay Dairesi ise; Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 355. maddesi uyarınca, bölge adliye mahkemelerince istinaf sebeplerinin “kamu düzenine aykırılık” ve “istinaf dilekçesinde belirtilen sebepler" olmak üzere iki ayrımda incelenmesi gerektiği, boşanma davasında erkeğin delil olarak dayanmadığı tanıkların dinlenerek hükme esas alınmasında kamu düzenine aykırılıktan söz edilemeyeceği, kadın tarafından erkeğin tanıklarının dinlenmesinin hatalı olduğu yönünde bir istinaf başvurusunda da bulunulmamış olduğundan, (...) Bölge Adliye Mahkemesi tarafından istinaf incelemesinin istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılarak erkeğin tanıklarının beyanlarının hükme esas alınmak suretiyle, dinlenen tanık beyanlarına göre eşinin hastalığı sürecinde onunla ilgilenmeyen kadın eşin boşanmaya sebebiyet verecek derecede kusurlu olduğunun tespitine karar verilmediği gerekçesiyle kararı bozmuştur.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi; önceki kararda yer alan gerekçenin yanında, davalı kadın vekilinin istinaf başvurusunda boşanmaya sebep olan olaylarda müvekkilinin kusurunun bulunmadığını ileri sürdüğü, davacının dava dilekçesindeki iddialarını ispatlayamadığını belirttiği, tanık ifadelerinin yeterli ve objektif olamayacağı yönünde açıklamalar da bulunduğu gözetildiğinde usule uygun şekilde dayanılmayan tanık beyanlarının hükme esas alınamayacağı gerekçesiyle direnme kararı vermiştir.

Bunun üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; yaptığı kapsamlı hukuki değerlendirme sonucunda, temyiz itirazlarının kabulüne ve direnme kararının değişik gerekçe ve nedenlerden dolayı HMK’nın 371. maddesi gereğince bozulmasına hükmetmiştir.

Mevzuat

Aile Enstitüsü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/40, K. 2025/261 sayılı ve 11.12.2025 tarihli kararı uyarınca, yönetim kurulu ve danışma kurulunun teşekkülüne ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklikler, 06.10.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik

Tescil plakası verilmesi ve kullanılması ile basılı kâğıt ve tescil plakalarının basımı, dağıtımı ve veri paylaşımına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Tescil plakalarının nitelik ve ölçülerine ilişkin geçiş hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik

Şikâyet başvurularının şekil unsurları, Kamu İhale Kurumu tarafından inceleme ve Kamu İhale Kurulu tarafından alınacak nihai kararlarda bulunacak hususlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. İtirazen şikâyet başvuru bedelinin iadesine ilişkin hükümler ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği

Aile hekiminin ve aile sağlığı çalışanının görev, yetki ve sorumlulukları, bağışıklama hizmetleri, aile hekimliği birimine kişi kaydı ve aile hekimi seçimine ilişkin esaslar, izinler, performans değerlendirmesi, sözleşmeli aile hekimleri, sözleşmeli aile sağlığı çalışanları, naklen atama, eğitim, aile sağlığı merkezinin teknik donanımı, denetim, kayıtların tutulma şekli ve muhafazasına ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok hükümde değişikliğe gidildi. Düzenlemelere uyum için geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Arazi Kullanım Planlaması Uygulama Yönetmeliği

Toprak ve arazi varlığının belirlenmesi, toprak etüt, haritalama ve sınıflama yapılması, tarımsal üretim gücü yüksek büyük ovaların ve erozyona duyarlı alanların belirlenmesi, tarımsal amaçlı plan ve projelerin hazırlanması ve uygulanması ile ülkesel ve bölgesel planlamalara temel oluşturan ve diğer fizikî/mekânsal planlamalara veri teşkil eden çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda toprağın niteliği, arazinin yeteneği ve diğer arazi özellikleri gözetilerek uygun arazi kullanım şekillerini içeren arazi kullanım planlarının hazırlanmasına ilişkin usul ve esaslar düzenlendi.

Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik

Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nda öngörülen toprak ve arazi varlığının belirlenmesi, tarım arazilerinin sınıflandırılması, geliştirilmesi, zorunlu hallerde amaç dışı kullanımına izin verilmesi, toprağın korunması, toprak koruma projelerinin hazırlanması ve uygulanması, toprak koruma kurulunun teşekkülü, görevleri, çalışma kuralları ile çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak arazilerin planlı kullanımını sağlayacak usul ve esaslar yeniden belirlendi. Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik yürürlükten kaldırıldı.

Elektrik Piyasası Yan Hizmetler Yönetmeliği

Yönetmelikte geçen tanımlar, tarafların görev, yetki ve sorumlulukları ile yan hizmetler belgelendirme esaslarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Yan hizmet performans testlerinin Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) tarafından gerçekleştirilmesine ilişkin geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği

Lisansların sona ermesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Lisans Yönetmeliği

Lisansların sona ermesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Çarşı ve Mahalle Bekçiliğine Giriş ve Eğitim-Öğretim Yönetmeliği

Çarşı ve mahalle bekçiliğine alınacaklarda aranacak şartlarda değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Çarşı ve Mahalle Bekçilerinin Çalışma Usul ve Esasları ile Kıyafetlerine Dair Yönetmelik

Çalışma saatleri, devriye usulü, önleyici ve koruyucu görev ve yetkiler, durdurma, kimlik sorma yetkisi ve genel kolluk kuvvetlerine yardım görevine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Jeoloji Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği

Oda’nın kamu yararını gözeten amaçlarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yatırım Projelerinin Stratejik Öncelik ve Teknik Değerlendirmesine Dair Tebliğ

Tebliğde geçen tanımlar, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na başvuru yapılması ve değerlendirmeye ilişkin hükümler ile tebliğ ekinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğ

Kamu İhale Kurumu tarafından düzenlenen tebliğin itirazen şikâyet başvurularında aranılacak şekil unsurlarına ilişkin hükümlerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Özsermaye Hallerinde Payların Teorik/Referans Fiyatlarının Belirlenmesi Prosedürü

Ortakların sahip olduğu pay sayısını değiştiren ve değiştirmeyen sermaye azaltımına ilişkin hükümler ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 226. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Osman Korkut Kanadoğlu, Merve Duysak, Ahmet Mert Duygun, Güray Türker (Ed.), Anayasa Mahkemesinin Temel Kararları Cilt 2

Kitap, 28.09.2024 tarihinde İstanbul Gedik Üniversitesi Hukuk Fakültesi ile İstanbul Barosu’nun birlikte düzenlediği “Anayasa Mahkemesinin Temel Kararları Konferansı 2” başlıklı konferans kapsamında farklı hukuk fakültelerine mensup öğretim üyeleri tarafından “Anayasa Mahkemesi ve Kadın Hakları”, “Esas Teşkilat Hukukuna İlişkin Anayasa Mahkemesi Kararları” ve “Anayasa Usul Hukukuna İlişkin Anayasa Mahkemesi Kararları” başlıklı üç ana oturumda sunulan tebliğlerin bir kısmının yazılı hale getirilmesiyle oluşturulmuştur.

Oktay Uygun, Türklerin Devletleşme Süreci

Eserde, Türklerin Orta Asya bozkırlarından Orta Doğu ve Avrupa’ya uzanan coğrafyada, iki bin yıl içinde kurdukları siyasal birliklerin özellikleri üzerinde durulmuş; “devlet”, “erken devlet”, “konfederasyon” ve “imparatorluk” gibi kavramlar üzerinden analiz yapılmış ve bunların nitelikleri kamu hukuku perspektifinden değerlendirilmiştir.

Gizem Ayvar Özcan, 4857 Sayılı İş Kanunu’na Göre İşçinin Yıllık Ücretli İzin Hakkı

Çalışmada, yıllık ücretli izin hakkının ortaya çıkışı, hukuki niteliği, bu hakka ilişkin hukuki düzenlemeler ve bu hakkı kazanma koşulları hakkında bilgi verilmiş; yıllık ücretli izin hakkının uygulanması üzerinde durulmuş; yıllık izin ücretinin hesaplanması, ödenmesi, bu ücrete uygulanacak faize değinilmiş ve yıllık ücretli izin hakkına ilişkin hukuki uyuşmazlıklar ortaya konulmuştur.

Seren Deniz Yanık, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu Kapsamında Hazırlanan Metinlerin Genel İşlem Şartı Perspektifinden Değerlendirilmesi

Kitapta, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında veri sorumlularınca hazırlanan aydınlatma metni, açık rıza metni ve saklama-imha politikası metinlerinin, genel işlem şartlarına ilişkin hükümlere göre değerlendirilip değerlendirilemeyeceği incelenmiş; Avrupa Birliği hukukundaki düzenlemeler ile karşılaştırma yapılarak söz konusu metinlerin hangi durumlarda genel işlem şartı olarak nitelendirilebileceği ortaya konulmuş ve bu durumun doğurabileceği hukuki sonuçlar irdelenmiştir.

Ayşenur Ocak, İnternet Şirketlerinin İnsan Hakları Yükümlülükleri

Çalışmada, şirketlerin yalnızca ticari çıkarları değil, kamusal faydayı da göz önünde bulundurarak hareket etmeleri gerektiği önermesinden yola çıkılarak dijitalleşmenin paradoksal doğası ele alınmış; internetin “demokrasinin oksijeni” olma potansiyelinin yanı sıra aynı zamanda şiddetin ve nefretin yayılması, terörizmin desteklenmesi ve yaygınlaştırılması, yanlış bilgilendirme, siber zorbalık, çocuk istismarı gibi riskleri de barındırdığı ortaya konulmuştur.

Gülşah Ulubay, Milletlerarası Özel Hukukta Taşıyıcı Annelik

Eserde, sınır ötesi taşıyıcı annelik yöntemiyle doğan çocuğun soybağının kurulması hem kanunlar ihtilafı hukuku hem de milletlerarası usul hukuku bakımından incelenmiş; ayrıca taşıyıcı annelik yöntemiyle doğan çocuğun soybağı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları çerçevesinde ele alınmıştır.

Gülseren Aydın, İyi İdare İlkesi Çerçevesinde Vergi Yükümlülerinin İdari Sürece Katılımı

Kitapta, iyi idare ilkesi ve bu ilkeden türetilen alt ilkeler kapsamlı bir şekilde incelenmiş; kavramın tarihçesi ve dayanakları ayrıntılı bir biçimde ortaya konulmuş; Türk vergi hukukunda iyi idarenin ve bu ilkenin unsurlarının nasıl uygulandığı hususu, doğrudan ve dolaylı olarak tartışılmış; vergi yükümlüleri açısından iyi idarenin sağlanabilmesi amacıyla katılımcılık ilkesinin Türk vergi hukukundaki somut yansımalarına yer verilmiştir.

Güray Türker, Özel Mülkiyete Konu Taşınmazlarda Bulunan Madenlerin Hukuki Niteliği ve Eşya Hukuku Yönünden Sonuçları

Çalışmada, madenin hukuki niteliği ve özel mülkiyete konu taşınmazlarla kurduğu ilişki eşya hukuku perspektifinden bütüncül ve sistematik bir yaklaşımla ele alınmış; maden hakkının hukuki niteliği, maden sicilinin işlevi, mülkiyet hakkının sınırlandırılması, kamulaştırma ve sözleşmeye dayalı maden irtifakı gibi maden hukukunun temel kurumları, öğretide ileri sürülen görüşler ve yüksek yargı içtihatları ışığında değerlendirilmiş ve ortaya çıkan sorunlara yönelik çözüm önerileri getirilmiştir.

Murat Erbilen, Yabancı Yatırım Sözleşmelerinin Yeniden Müzakeresi ve Uyarlanması

Eserin birinci bölümünde yabancı yatırım sözleşmeleri hakkında kapsamlı bilgi verilmiş, ikinci bölümünde yabancı yatırım sözleşmelerinin yeniden müzakeresi üzerinde durulmuş, üçüncü ve son bölümünde ise yabancı yatırım sözleşmelerinin uyarlanmasına değinilmiştir.

Umut Özdoğan, Anonim Ortaklık Payı Bağlamında Opsiyon Kavramı ve Pay Devrinde Özellik Arz Eden Haklar

Kitapta, özellikle birleşme ve devralma işlemlerinde kritik bir işleve sahip olan opsiyon hakları ile birlikte satma, birlikte satışa zorlama ve öncelik gibi özel nitelikli hakların kavramsal temelleri, hukuki niteliği ve uygulanabilirliği analiz edilmiş; Anglo-Amerikan hukukundan beslenen bu hakların Türk Ticaret Kanunu çerçevesindeki yeri ve işlevi incelenmiş; böylece hem öğretideki boşlukları doldurmak hem de uygulayıcılara yönelik bütüncül ve işlevsel bir rehber sunmak hedeflenmiştir.

Buğra Şahin, Yabancıların Ceza Yargılamasında Savunma Hakkı: Nitel Bir Araştırma

Çalışmada, Türkçe bilmeyen yabancı şüpheli ve sanıkların ceza yargılamasında savunma haklarını kullanmalarında karşılaştıkları sorunlar, bu alanda çalışan avukatlar ve nitel araştırma yöntemiyle yapılan mülakatlar kapsamında incelenmiş; tercümanların yabancı dile hâkimiyetinin genellikle yetersiz olduğu ve düşük ücret politikalarının tercümanların dikkatli ve özenli çalışmasını engellediği tespit edilmiş; sorunlara ilişkin çözüm önerileri sunulmuştur.

Gökhan Aykut, İpoteğin Paraya Çevrilmesi

Eserin birinci bölümünde taşınmaz rehninin bir türü olarak ipotek ve ipoteğin paraya çevrilmesi hakkında genel bilgiler verilmiş, ikinci bölümünde ipoteğin paraya çevrilmesi talebi ve paraya çevirmeye hazırlık işlemlerine yer verilmiş, üçüncü bölümünde cebrî açık artırma işlemlerine değinilmiş, dördüncü ve son bölümünde ise bazı özel durumların ipoteğin paraya çevrilmesine etkisi üzerinde durulmuştur.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay HGK., E. 2026/114 K. 2026/53 T. 28.01.2026

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atma nedenine dayalı tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda (...) Asliye Hukuk Mahkemesi, davanın davalı (...) yönünden kabulüne, davalı (...) yönünden husumet yokluğundan reddine karar vermiştir.

Kararın istinaf edilmesi üzerine, (...) Bölge Adliye Mahkemesi, davalı (...) vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar vermiştir.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi kararının temyiz edilmesi üzerine, Özel Daire tarafından kararın bozulmasına karar verilmiş; (...) Bölge Adliye Mahkemesi tarafından Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

Direnme kararının da temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; (...) Bölge Adliye Mahkemesi tarafından Özel Dairenin bozma kararına karşı tesis edilen kısa kararda sadece “Yargıtay (...) Hukuk Dairesi’nin 2024/60 97... /1192 Karar sayılı bozma kararına karşı direnilmesine,” denilmekle yetinildiği, dosya kapsamı dikkate alınarak taraflara yüklenen borç ve tanınan hakkın açık, infazda şüphe ve tereddüt uyandırmayacak biçimde, usulün aradığı nitelikleri haiz şekilde kısa karar olarak kurulmadığı, dolayısıyla usulün öngördüğü anlamda bir hüküm bulunmadığı gibi direnme kararlarını denetleyen Yargıtay Hukuk Genel Kurulu tarafından incelenebilecek nitelikte teknik anlamda bir direnme hükmü de bulunmadığı gerekçesiyle direnme kararının usulden bozulmasına oybirliği ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Türk Medenî Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/120, K. 2025/270 sayılı ve 25.12.2025 tarihli kararı uyarınca, adın değiştirilmesi halinde Basın İlan Kurumu’nun ilan portalında ilanın yer almasına ilişkin hükümler iptal edildi. Değişiklikler, 01.01.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Vergi Usul Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/94, K. 2026/11 sayılı ve 15.01.2026 tarihli kararı uyarınca, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın, tebliğe elverişli elektronik adres kullanma zorunluluğu getirmeye ve kendisine elektronik ortamda tebliğ yapılacakları ve elektronik tebliğe ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye yetkili olduğuna ilişkin fıkra hükmü iptal edildi. Değişiklik, 03.01.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Noterlik Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/209, K. 2025/276 sayılı ve 25.12.2025 tarihli kararı uyarınca, taşınmaz satış sözleşmesinin düzenlenmesinden dolayı oluşan zarar nedeniyle noterlerin sorumluluğuna ilişkin hükümler iptal edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2022/85, K. 2025/131 sayılı ve 17.06.2025 tarihli kararı uyarınca, tüzel kişiliğin kazanılması, profesyonel faaliyet, disiplin kurulu, spor federasyonunun görev ve yetkilerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Bazı değişiklikler, 02.01.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2022/85, K. 2025/131 sayılı ve 17.06.2025 tarihli kararı uyarınca, Tahkim Kurulu’nun teşekkülüne ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklikler, 02.01.2027 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik

Çalışanlara verilecek iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin usul ve esasları yeniden belirlendi. 15.05.2013 tarihli ve 28648 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırıldı.

Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği

Bağlantı esasları, başvuruların alınması, başvuruda bulunulabilecek tesisler, başvuruların teknik yönden değerlendirilmesi, mahsuplaşma işlemleri, itirazlar, tüketim tesisleri, denetim, bilgilerin toplanması ve muhafaza edilmesine ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok hükümde değişikliğe gidildi. Birçok değişiklik, 01.05.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Hizmet Yönetmeliği

Servis araçlarından faydalanma esaslarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

KOBİ Rehberliği ve Teknik Danışmanlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik

Yönetmelik yürürlükten kaldırıldı.

Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi Genel Hükümler

Ceza davalarında ücrete ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 592)

Tebliğ kapsamında, Vergi Usul Kanunu’nun ek 1. maddesinde yer alan yetkiye dayanılarak, vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarına ilişkin yetkili uzlaşma komisyonları belirlendi.

Sanayi Sicil Tebliği (SGM 2026/4)

Sanayi Sicili Kanunu kapsamındaki işletmelerin sanayi sicili çerçevesindeki başvuru, kayıt, değişiklik, geçerlilik, iptal ve yıllık işletme cetveli hususlarına ilişkin usul ve esasların düzenlendiği tebliğ, 15.04.2026 tarihinde yürürlüğe girecek. Aynı tarihte, Sanayi Sicil Tebliği (SGM 2014/11) yürürlükten kalkacak.

Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliğinin Uygulanmasına İlişkin Genelge

Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği kapsamında yürütülecek eksper atamaları ve ekspertiz işlemlerine ilişkin usul ve esaslar düzenlendi.

Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nün 2024/1 Sayılı Genelgesi

Riskli yapı şerhinin terkini ve tapu harcı istisnasına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

SMS Hizmeti Sunumu ile İlgili Düzenlemeler

SMS ve MMS mesajlarının gönderimine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 225. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Yusuf Çalışkan, Ahmet Dülger, Neriman Kılıç, Ahmed Dırar Güngördü, Adnan T. Doğan (Ed.), Genç Tahkim Hukukçuları Konferansı 18-19 Ekim 2024

Kitapta, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Milletlerarası Özel Hukuk Anabilim Dalı öncülüğünde 18-19 Ekim 2024 tarihlerinde düzenlenen Genç Tahkim Hukukçuları Konferansı’nda sunulan tebliğlere yer verilmiş; şirketler hukuku uyuşmazlıklarının çözümünde tahkim ve karşılaşılabilecek usul sorunları, ICSID tahkimindeki güncel gelişmeler, yabancı hakem kararlarının tenfizindeki güncel sorunlar, uluslararası ticari tahkimde çevrenin korunmasına yönelik gelişmeler, tahkim ve blokzincir teknolojisi gibi konular ele alınmıştır.

Başak Baysal, Mustafa Keskin, Hande Heper, Gizem Arslan (Ed.), Engelli Hakları I-II: 2023-2024 Akademik Yılı Konferansları

Çalışmada, İstanbul Barosu Engelli Hakları Merkezi ve Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi iş birliği ile başlatılan konferans serisi kapsamında konuya temel bir giriş yapılmış; engelli bireylerin çalışma yaşamında karşılaştıkları sorunlara odaklanılarak engelli haklarına ilişkin önemli sorunların ve çözüm önerilerinin tartışıldığı tebliğlere yer verilmiştir.

Başak Şit İmamoğlu, Ülkü Ay Kaplan, Zeynep Özkan (Ed.), Özel Hukuk Boyutuyla Sürdürülebilirlik ve Döngüsel Ekonomi: Gelişmeler, Değerlendirmeler, Öneriler

17-18 Ekim 2024’te Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde düzenlenen “Döngüsel Ekonomi ve Hukuk Sempozyumu” kapsamında sunulmuş olan bildirilerden ortaya çıkan kitapta, doğrusal ekonomi modeline uygun olarak tasarlanagelmiş hukuk düzeninin, özel olarak döngüsel ekonomiye geçişte, genel olarak da sürdürülebilirlik çerçevesinde nasıl evrilmesi gerektiğine ışık tutulmuştur.

Aleyna Kaplan, Uluslararası Hukukta Hakkın Kötüye Kullanılması ve ABD’nin Tek Taraflı Yaptırımları

Eserde, devletlerin tek taraflı yaptırım uygulamaları ve ülke dışı etkili düzenlemeleri aracılığıyla yargı yetkisi kullanımı şeklinde ortaya çıkan hukuka aykırılık, uluslararası hukukun genel ilkelerinden biri olan hakkın kötüye kullanılması yasağı kapsamında irdelenmiş; devletlerin bu tür uygulamalarının yasal dayanağı ve herhangi bir uluslararası hukuk kuralına aykırı olup olmadıkları, özellikle antlaşmalar ve teamül hukuku çerçevesinde sorgulanmıştır.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Anayasa Mahkemesi’ne ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Anayasa Mahkemesi GK, E. 2025/199 K. 2026/16, T. 15.01.2026

İtirazın konusu; Sigortacılık Kanunu’nun 27. maddesinin 6. fıkrasının 3. cümlesinde düzenlenen, sigorta acentelerinin, sigorta acenteliği faaliyetine ilişkin olarak yönetmelikle belirlenecek suçlar için ayrıca meslekten men cezası da verilebileceğine ilişkin hükmün, temel ilkeler belirlenmeksizin ve kanuni çerçeve çizilmeksizin idareye düzenleme yapma yetkisi verdiği, bu nedenle Anayasa’nın 2., 7. ve 38. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar verilmesi talebine ilişkindir.

Esasın incelenmesi sonucunda Anayasa Mahkemesi, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. ve 48. maddeleri yönünden inceleme yapmış; itiraz konusu hükmün, sigorta acentelerinin teşebbüs özgürlüğüne sınırlama getirdiği, türevsel nitelikteki düzenleyici işlemler bakımından yürütmenin düzenleme yetkisinin sınırlı, tamamlayıcı ve bağımlı bir yetki olduğu, meslekten men cezasıyla ilgili temel ilkeler ortaya konulmadan, kanuni çerçeve çizilmeden, cezayı gerektiren eylemler genel hatlarıyla da olsa belirlenmeden ilgili hususların düzenlenmesinin yönetmeliğe bırakılmak suretiyle yürütme organına sınırları ve kapsamı belirli olmayan, geniş bir yetki alanı tanındığı, bu nedenle itiraz konusu hükmün kanunilik ilkesiyle bağdaşmadığı sonucuna varmış ve hükmün Anayasa’nın 13. ve 48. maddelerine aykırı olduğuna ve iptaline oybirliği ile hükmetmiştir.

Mahkeme; Anayasa’nın 13. maddesinde sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik ilkesini, Anayasa’nın 7. maddesinde güvence altına alınan yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesi ışığında yorumladığından ve Anayasa’nın 13. ve 48. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele aldığından, Anayasa’nın 7. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görmemiş, ayrıca Anayasa’nın 2. ve 38. maddeleri yönünden incelemede bulunmamıştır.

Mevzuat

Şarj Hizmeti Yönetmeliği

Muafiyetler, lisans başvurularının sonuçlandırılması, lisans bedelleri, lisansın sona ermesi, şarj ağı, şarj ağı işletmeci lisansı sahibinin hak ve yükümlülükleri, şarj ağının genişletilmesi, daraltılması ve mobil şarj istasyonu, bilgi güvenliği, birlikte çalışabilirlik, şarj istasyonunun kurulumu ve işletilmesi, fiyatlandırma, kullanıcı şikayetleri, serbest erişim platformu, denetim ve yaptırımlara ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok hükümde değişikliğe gidildi. Bilgi güvenliği ve hizmet kalitesine ilişkin geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kıyı Tesislerine Yeşil Liman Sertifikası Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik

Yönetmeliğin kapsamı, yönetmelikte geçen tanımlar, yaptırımlar ve çevresel etki değerlendirmesi raporları kapsamındaki taahhütlere ilişkin hükümler ile yönetmelik eklerinde değişikliğe gidildi. Yeşil liman sertifikası alma zorunluluğuna ilişkin ek madde hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Milletlerarası Tahkim Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ

Milletlerarası Tahkim Kanunu uyarınca, taraflarla hakem veya hakem kurulu arasında ücretin belirlenmesi konusunda anlaşmaya varılamadığı veya tahkim anlaşmasında ücretin belirlenmesine ilişkin herhangi bir hüküm bulunmadığı ya da taraflarca bu konuda yerleşmiş milletlerarası kurallara veya kurumsal tahkim kurallarına yollama yapılmadığı durumlarda, hakem veya hakem kurulunun alacağı ücret hususunda hükümlerin belirlendiği tebliğ yürürlüğe girdi. 14.03.2025 tarihli ve 32841 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Milletlerarası Tahkim Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ yürürlükten kaldırıldı.

Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi Zorunluluğu Getirilen Mesleklere İlişkin Tebliğ

Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerden olup, çalışanlar için Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi zorunluluğu getirilen meslekler ilan edildi.

Gelir Vergisi Kanunu’nun Geçici 67. Maddesi ve Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 15. ve 30. Maddelerinde Yer Alan Bazı Tevkifat Nispetlerinin Yeniden Belirlenmesi ile Gelir
Vergisi Kanunu’nun 94. Maddesinde Yer Alan Tevkifat Nispetleri Hakkındaki 2003/6577 Sayılı Kararnamenin Eki Kararda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kararın Yürürlüğe Konulması Hakkında Karar

Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 67. maddesinde yer alan bazı kazanç ve iratlardan yapılacak tevkifat oranları yeniden tespit edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Tarım Sigortaları Havuzuna Devlet Tarafından Taahhüt Edilecek Hasar Fazlası Desteğine İlişkin Karar

Tarım Sigortaları Kanunu’nun 15. ve 16. maddelerine istinaden Tarım Sigortaları Havuzu Yönetim Kurulu tarafından onaylanan Risk Paylaşımı ve Reasürans Planına göre; Tarım Sigortaları Havuzu tarafından 01.01.2026-31.12.2026 tarihleri arasında akdedilen sigorta sözleşmelerinden kaynaklanan ancak ulusal ve uluslararası piyasalara transferi yapılamayan risklerin hasar prim oranı belirlendi.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’nun 13808 Sayılı Kararı

Dağıtıcılar arası LPG ticareti izin başvurusu ve izin sahibi tarafından bir faaliyet dönemi içinde dağıtıcılar arası LPG ticareti kapsamında yapılabilecek toplam teslim miktarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Havalimanları Yer Hizmet Türleri ve Detayları Talimatı

Talimatın hukuki dayanağı, talimatta yer alan tanımlar, hizmet türleri ve genel esaslara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 224. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Barış Tanrıvermiş, İcra Hukuku Bakımından Arabuluculuk

Arabuluculuk ile icra hukuku arasındaki ilişkinin incelendiği eserde, arabuluculuk hakkında genel bilgiler verilmiş ve dava şartı arabuluculuğun hak arama hürriyetine uygunluğu tartışılmış; ilamlı ve ilamsız icra takibine dayanak oluşturması mümkün olan arabuluculuk anlaşma belgesinde bulunması gereken şartlar ele alınmış; anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesi işleminde mahkemenin usule ve esasa ilişkin yapacağı denetimin sınırları incelenmiştir.

Rabia Özkan Taş, Dijital Varlıklar Üzerindeki Hakkın Hukuki Niteliği

Çalışmada, hukuki bir tanımlaması bulunmayan dijital varlıklara kavramsal çerçeve çizilmeye çalışılarak dijital varlıkların teknik ve teorik yönleri irdelenmiş; kullanıcı sözleşmelerinde dijital varlıklar üzerinde tanınan hak ve yetkiler değerlendirilerek dijital varlıklar üzerinde doğrudan kontrol sağlayıp herkese karşı ileri sürülebilen bir hakkın söz konusu olup olmayacağı hususu üzerinde durulmuştur.

Nihan Gizem Kantarcı Ateş (Ed.), Prof. Dr. Aydın Başbuğ’a Armağan: Teknolojinin Hukuki Yansımaları

Kitap, Prof. Dr. Aydın Başbuğ’a ithafen hazırlanmış olup teknolojinin hukuk disiplinleri üzerindeki etkileri çok yönlü olarak ele alınmaya çalışılmış; teknolojinin hukuka etkileri kapsamında ceza hukuku, enerji hukuku, vergi hukuku, iş hukuku ve medeni usul hukuku gibi çeşitli hukuk dallarına ilişkin makalelere yer verilmiştir.

Hüseyin Melih Çakır, Kamu İhalelerine Katılmada Yeterlik

Eserde, ihale kavramı tanımlanarak ihalede yeterlik, yeterlik türleri, yeterlik kriterlerinin belirlenmesi, yeterlik kriterlerinin kesinleşmesi, yeterliğe ilişkin belgelerin sunulması, yeterliğin usulen ve esasen değerlendirilmesi ve bunun sonuçları, yeterlik kriterlerine karşı başvuru yolları mercek altına alınmıştır.

Yahya Berkol Gülgeç, Law, Norm, And System: An Introductıon To Legal Theory

Kitapta, hukukun ne olduğu, ne zaman var olduğu ve nasıl bağlayıcı olduğu gibi hukuk teorisinin en temel konularına ilişkin sorular sorulmuş; tartışmacı bir yapı çerçevesinde, hukuk normlarının ve hukuk sistemlerinin doğası üzerine iddialarda bulunulmuş; eleştirel soruların yarattığı belirsizlik ortamının okuyucunun düşüncesini harekete geçirmesi hedefi güdülmüştür.

Dilara İnal, Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Bakımından Vergilendirme

Vergilendirmenin sosyal işlevi ve vergi yasalarının cinsiyetler arası farklılık gösteren etkilerinin incelendiği çalışmada, vergi hukukunun cinsiyet-nötr olmanın ötesine geçerek feminist eleştiriler ışığında kadın deneyimlerini nasıl daha etkin bir şekilde temsil edebileceği tartışılmış; Türk hukuku ve farklı yabancı hukuk sistemlerinden somut örnekler ışığında, toplumsal cinsiyet farkındalığına sahip vergi politikalarının nasıl şekillendirilebileceği gösterilmiştir.

Mert Mustafa Demir, Anoreksiya Nervoza’nın Zorla Tedavisinin AİHS’te Düzenlenen Temel Hak ve Özgürlükler Kapsamında Değerlendirilmesi

Eserde, tüm psikiyatrik rahatsızlıklar arasında en yüksek ölüm oranına sahip olan anoreksiya nervozanın, devlet eliyle zorla tedavi edilmesinde AİHS hükümleri kapsamında çatışan haklar incelenmiş; bu bağlamda özellikle “kişinin kendi geleceğini belirleme hakkı” ile “yaşama hakkının ve devletin bireyin yaşama hakkı üzerindeki pozitif yükümlülükleri” arasındaki çatışma irdelenmiş; konuya ilişkin etik sorunlar tartışılmıştır.

Cihan Yüzbaşıoğlu, Türk Hukukunda Kamusal Ortaklıklar

Kitapta, ortaklıklara öğretinin dikkatini çekmek, ortak potada incelenmesi güç olan ortaklıkların görünüm biçimlerini farklı kategorilerde sınıflandırmak, bunların atipik hukuki statüsünü ve klasik idare hukuku müesseseleri bağlamında taşıdıkları uyumsuzlukları yansıtmak, ortaya çıkan veya çıkması muhtemel hukuki sorunlara çözüm önerileri sunmak amaçlanmıştır.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Anayasa Mahkemesi’ne ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Anayasa Mahkemesi GK, E. 2025/185 K. 2025/258, T. 11.12.2025

(...) İdare Mahkemesi; uzlaşma süreci sonucunda verilen Rekabet Kurulu kararının iptali talebiyle açılan davada, itiraza konu olan Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 43. maddesinin 8. fıkrasında, uzlaşmanın sağlanması halinde idari para cezası ve uzlaşma metninde yer alan hususların dava edilemeyeceği düzenlenmek suretiyle uzlaşan tarafın mahkemeye erişim hakkının sınırlandığı, rekabet ihlali isnadının suç isnadı niteliği taşıyan bir idari işlem olduğu, bu bakımdan uzlaşma kurumunun her ne kadar tarafların iradesiyle uygulanacak olsa da ilgilinin, doğabilecek ticari zararları gözeterek hakkındaki suç isnadı, soruşturma baskısı ve külfetinden derhal kurtulmak amacıyla uzlaşmayı kabul edebileceği, kuralın aynı eylemlerin birlikte gerçekleştirilmesi suretiyle rekabet ihlali isnadı altında bulunan ancak uzlaşmayan tarafla uzlaşan taraf arasında usul güvenceleri bakımından eşitsizliğe neden olduğu, uzlaşan tarafın para cezasına karşı dava açamaması nedeniyle karar verilen cezayı ödemek zorunda kaldığı, dolayısıyla uzlaşan tarafın uzlaşmayanlara göre daha ağır bir külfete maruz bırakıldığı, yargı yolunun tümüyle kapatılması nedeniyle uzlaşan tarafın lehine olan kanuni düzenlemelerden yararlanma imkânının da bulunmadığı, bu suretle mahkemeye erişim hakkına getirilen sınırlamanın iş yükünün azaltılması için gerekli olmadığı gerekçeleriyle Anayasa’nın 2., 13., 36. ve 125. maddelerine aykırılığı ileri sürerek kararın iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

Anayasa Mahkemesi tarafından yapılan hukuki değerlendirme sonucunda, itiraza konu olan kanun hükmünün, Anayasa’nın 13. ve 36. maddelerine aykırı olmayıp itirazın reddine; Anayasa’nın 2. ve 125. maddeleri yönünden ise ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek olmadığına oybirliği ile hükmedilmiştir.

Mevzuat

Ceza Muhakemesi Kanunu

Anayasa Mahkemesinin E. 2025/141, K. 2025/274 sayılı ve 25.12.2025 tarihli kararı uyarınca, beden muayenesi, vücuttan örnek alınması ve moleküler genetik incelemelere ilişkin bilgilerin yok edilmesine ilişkin hükümler ile bu işlemlerle ilgili usullerin yönetmelikle düzenleneceği hükmü iptal edildi. Değişiklikler, 18.12.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türk Ticaret Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/128, K. 2025/273 sayılı ve 25.12.2025 tarihli kararı uyarınca, limited şirket genel kurulunun yetkileri ve limited şirket genel kurulunun aldığı önemli kararlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sigortacılık Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/199, K. 2026/16 sayılı ve 15.01.2026 tarihli kararı uyarınca, sigorta acentelerinin, sigorta acenteliği faaliyetine ilişkin olarak yönetmelikle belirlenecek suçlar için ayrıca meslekten men cezası da verebileceğine ilişkin fıkra hükmü iptal edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Çevre Kanunu

Çevrenin korunması, denetim, bilgi verme ve bildirim yükümlülüğü ile idari cezalarda yetkiye ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Milli Parklar Kanunu

Planlama, kamulaştırma, taşınmazların tahsisi, kamu kurum ve kuruluşlarına verilecek izinler, gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerine verilecek izinler, hakların devri, yapı ve tesisler, kaynakların geliştirilmesi, tescil yasağı, koruma görevlileri, alan kılavuzları ve gelirlere ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok hükümde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kara Avcılığı Kanunu

Av komisyonları, avlanma esas ve usulleri, av sezonu, avlama ücretleri ve katılım payı, suç ve kabahatlerin takibi, izinsiz veya yasak yerlerde avlanma, avlanma esaslarına uymama ve belgesiz avlanma, idari para cezasını gerektiren fiillerin tekrarı ve idari para cezalarına karar verme yetkisine ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok hükümde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği’nin Teşkilat ve Görevleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

Kararnamede geçen tanımlar, Genel Sekreterliğin görevleri, hizmet birimleri, bazı hizmet birimlerinin görevleri ve Genel Sekreterlik bünyesinde subay ve astsubay görevlendirilmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Memurların Yetiştirilmeleri ve Eğitimleri Hakkında Genel Yönetmelik

Aday ve asil memurların eğitimlerinin hedef ve ilkeleri, planlanması, eğitim programları ve konuları, eğitim yöntemleri, eğitimlerde uygulanacak sınav ve bunların değerlendirmesi ile benzeri hususlara ilişkin çalışmaların yapılması, uygulamaların izlenmesi ve denetlenmesine yönelik usul ve esaslar tespit edildi. Aday Memurların Yetiştirilmelerine İlişkin Genel Yönetmelik yürürlükten kaldırıldı.

Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmenlik Mesleğine Hazırlık Eğitimi Yönetmeliği

Millî Eğitim Akademisi tarafından öğretmen adaylarına verilecek öğretmenlik mesleğine hazırlık eğitimine ilişkin usul ve esaslar belirlendi.

Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik

Yönetmeliğin kapsamına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik

Ödeme fonlarının korunması ve elektronik para karşılığı toplanan fonların korunmasına ilişkin hükümler ile yönetmelik eklerinde değişikliğe gidildi. Ödeme fonlarının ve elektronik para karşılığı toplanan fonların nemalandırılmasına ilişkin hükümler ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sigortacılık Kanunu’nun 30. Maddesinin 12. ve 15. Fıkralarında Yer Alan Parasal Sınırların Artırılmasına İlişkin Tebliğ

Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurusu yapılan uyuşmazlıklarda esas alınan parasal sınırlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar

Siber Güvenlik Başkanlığı’nda istihdam edilmek üzere alınacak sözleşmeli personele ilişkin sınav şartları belirlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

2026 Yılında Kalkınma Ajanslarına Kullandırılacak Transfer Ödeneklerinin Belirlenmesi ile Bölgesel Girişim Sermayesi Uygulamalarına İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bütçesinden ayrılan transfer ödeneğinden, kalkınma ajanslarına 2026 yılında tahsis edilecek paylar belirlenerek bölgesel girişim sermayesi ödenekleri ile bunlara ilişkin usul ve esaslar tespit edildi.

Harp Araç ve Gereçleri ile Silah, Mühimmat ve Bunlara Ait Yedek Parçalar, Askeri Patlayıcı Maddeler, Bunlara Ait Teknolojilerin Türkiye Gümrük Bölgesinden Transit Geçişine ve Transit Ticaret Kapsamında Yeniden İhracatına İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı

Ulusal ve uluslararası güvenlik çerçevesinde, Kontrole Tabi Liste kapsamındaki eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi üzerinden transit geçişinde veya transit ticaret kapsamında yeniden ihracatında uyulacak usul ve esaslar düzenlendi.

Bağımsız Denetime Tabi Şirketlerin Belirlenmesine Dair Cumhurbaşkanı Kararı

Bazı şirketler için eşik değerler yeniden belirlendi; karar ekinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Orta Karadeniz Serbest Bölgesinin Kurulmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararı

Serbest bölge kuruluşu ve işletilmesine ilişkin hükümler ile karar ekinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 223. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Yaprak Öntan, Israrlı Takip Suçu

Çalışmanın birinci bölümünde olgunun kavramsallaştırılması ve ceza hukukunun konusu haline gelme sürecine yer verilmiş; ikinci bölümünde ise Türk Ceza Kanunu’nun 123/A maddesinde düzenlenmiş olan ısrarlı takip suçu analiz edilmiş; karşılaştırmalı hukuktaki düzenlemeler, öğreti görüşleri ve mahkeme kararları ışığında tartışmalı konular üzerinde durularak çözüm önerileri sunulmuştur.

Mert Batuhan Erim, Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizinde Hakem Heyetinin Teşekkülüne İlişkin Hususların Etkisi

Eserde, Türkiye’de gerçekleşen yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizi davalarında sıklıkla uygulama alanı bulan New York Sözleşmesi kapsamında inceleme yapılmış; milletlerarası tahkim ve hakem heyetinin teşekkülü kavramı ile alakalı hususlara, yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizi sürecine ve New York Sözleşmesi kapsamında yer alan ve hakem heyetinin teşekkülüne ilişkin hususlar ile ilişkili olan tanıma ve tenfiz engellerine ilişkin açıklamalarda bulunulmuştur.

Sena Gümüş, Rekabet İhlali Halinde Şirketler Topluluğunda Sorumluluk Rejiminin Belirlenmesi

Kitapta, şirketler topluluğunda yer alan hâkim şirket ve bağlı şirket veya şirketler arasında rekabet ihlalinden kaynaklanan sorumluluk rejiminin ticaret hukuku ve rekabet hukuku kapsamında nasıl düzenlendiği incelenmiş; sınırlı sorumluluk ve bağımsız tüzel kişilik kavramlarının esas alınmayıp sorumluluğun genişletilebildiği örneklere yer verilmiştir.

Altan Rençber, Dijital Çağda Yeni Vergi Bağlantı Noktası: OECD Birinci Sütun Çalışmaları

Çalışmada, OECD Birinci Sütun çalışmaları kapsamında Kapsayıcı Çerçeve tarafından düzenlenen “Birinci Sütun’un A Miktarı’nın Uygulanmasına Yönelik Sözleşme” irdelenmiş; uluslararası vergi hukukunun bağlantı noktası olan işyerine ek yeni bağlantı noktası kurmayı amaçlayan söz konusu sözleşmenin, uygulanması halinde uluslararası vergi hukukunda çok köklü değişikliklere neden olacağına değinilmiştir.

Günce Artantaş, Ceza Hukukunda İlgilinin Rızası

Eserin birinci bölümünde rıza ve devletin cezalandırma yetkisi hakkında bilgi verilmiş, ikinci bölümünde ilgilinin rızası ve suç genel teorisi ortaya konulmuş, üçüncü bölümünde tasarruf edilebilirlik kavramına yer verilmiş, dördüncü bölümünde rızanın geçerliliği üzerinde durulmuş, beşinci ve son bölümünde ise taksirle işlenen fiillerde rıza konusu mercek altına alınmıştır.

Aysuda Pasinlioğlu Dağ, Yabancılık Unsuru İçeren Tüketici Sözleşmelerinden Doğan Hukuk Uyuşmazlıklarında Türk Mahkemelerinin Yetkisi

Kitapta, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 45 hükmünün hukuki niteliği ekseninde yetki itirazı, yetki anlaşması, milletlerarası derdestlik ve tanıma/tenfiz konuları değerlendirilmiş; hükmün uygulaması sırasında karşılaşılan aksaklıklar tespit edilerek sorunların giderilmesine yönelik çözüm önerileri getirilmiştir.

Muharrem Kılıç, İnsan Hakları Epistemesinin Dönüşümü -Değer, Norm ve Sistem Üçlemesi-

Çalışmada, insan haklarının kurumsallaşması bağlamında ulusal insan hakları kurumları ele alınmış, insan hakları eğitimi hakkında kapsamlı bir değerlendirme sunulmuş, insan haklarının küresel yönetişimi irdelenmiş, ayrımcılığın normatif temellendirimi sorunsalı açıklanmış, işkence ve kötü muameleyi önleme doktrininin kurumsal yapılanması üzerinde durulmuştur.

Şule Özdin Ünal, Türk Ceza Hukukundaki Nefret ve Ayrımcılık Suçuna Sosyal Kimlik Kuramı Açısından Bir Bakış

Kitabın birinci bölümünde nefret ve ayrımcılığın sosyal psikolojideki tanımı ve dayandığı saikler üzerinde durulmuş, ikinci bölümünde uluslararası hukukta nefret ve ayrımcılık suçuna yönelik düzenlemelere değinilmiş, üçüncü ve son bölümünde ise Türk hukukunda nefret ve ayrımcılık suçuna yönelik düzenlemelere yer verilmiştir.

Seda Arslan Durmuş, İşverenin İş Sözleşmesi Yapma Yükümlülükleri

Eserde, toplu işten çıkarılanların, malulen ayrılanların, askerlik veya kanuni ödevini tamamlayanların yeniden işe alınması gibi yeniden iş sözleşmesi yapma yükümlülükleri ile engelli, eski hükümlü ve terör mağduru bireylerin istihdamına yönelik yeni iş sözleşmesi yapma yükümlülükleri ele alınmış; iş sözleşmesinin aynen ifa davası yoluyla mahkeme kararı ile kurulup kurulamayacağı konusu da tartışılmıştır.

Semih Batur Kaya, Bir Demokrasi Hakkı Olarak Serbest Seçim

Çalışmanın birinci bölümünde demokratik teori bakımından serbest seçim hakkı açıklanmış, ikinci bölümünde serbest seçim hakkının bir örneği olarak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi uygulaması hakkında bilgi verilmiştir.

Meltem Sarıbeyoğlu Skalar, Oya Boyar (Ed.), Sürdürülebilir Kalkınma Hukukuna Disiplinler Arası Yaklaşımlar

Eserde, uluslararası hukuk, anayasa hukuku ve idare hukuku bakış açılarıyla sürdürülebilir kalkınma hukukuna ilişkin analizler sunulmuş; hem akademik dünyada yeni bakış açıları geliştirmek isteyen araştırmacılar hem de uygulama alanındaki profesyoneller için bir başvuru kaynağı hazırlanmaya çalışılmıştır.

Geçen hafta Blog’a yüklenen makalelere aşağıda yer verilmiştir:

Habibe İyimaya, Jackson Women’s Health Organization Kararı Işığında Amerikan Hukukunda Fetüsün Yaşam Hakkı

Armanç Canbeyli, Öykü Gürses, Dünya Ticaret Örgütü’nde Kartlar Yeniden Dağıtılıyor: Kural Temelli Ticaret Düzeninde Yapısal Revizyon Mu, Norm Erozyonu Mu?

Merve Koca, Case Note: Digital Rights Ireland Ltd v Minister For Communications, Marine And Natural Resources (Joined Cases C-293/12 And C-594/12)

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay CGK., E. 2017/274 K. 2017/245 T. 25.04.2017

(...) Asliye Ceza Mahkemesi tarafından, taksirle ölüme neden olma suçundan sanığın beraatine hükmedilmiştir.

Hükmün, katılan vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Dairesi; bilirkişi listesinden seçilip seçilmediği anlaşılamayan şahsın kimlik tespiti ve yemini yaptırılmayarak Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 54, 58/1, 62 ve 64/6. maddelerine muhalefet edildiği ve taşıt ve yaya trafiğinin yoğun olduğu olay yerinde orta refüjden yola inerek karşıya geçmeye çalışan yayayı, orta refüjde gören ve yolu 12 metre geçen yayaya çarpan sanığın kusurlu olduğu, izah edilen oluş şekli itibarıyla bilirkişi raporlarının oluşa uygun oldukları gözetilmeden ve mevcut raporlar arasındaki çelişki de giderilmeden Adli Tıp Kurumu’nun raporu esas alınarak hüküm tesis edildiği gerekçesiyle hükmü bozmuştur.

Yerel mahkemece bozmaya uyularak yapılan yargılama sonucunda sanığın ilk hükümdeki gibi beraatine karar verilmiştir.

Hükmün, katılan vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Dairesi; bilirkişinin kimliği tespit edilip yeminin yaptırılmaması ve aynı bozma ilamında olayın oluş şekli itibarıyla bilirkişi raporlarının oluşa uygun bulunduğunun belirtilmesine rağmen, bozma ilamı hükümsüz hale getirilerek yeni bilirkişi raporları aldırılmak suretiyle Adli Tıp Kurumu’nun bilirkişi raporuna dayanılarak sanığın beraatine karar verildiği gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar vermiştir.

Yerel mahkeme; gerek kimlik tespiti yapılıp yemini verdirilemeyen şahıs tarafından düzenlenen raporun yok hükmünde olması nedeniyle hükme dayanak yapılamayacağı, gerekse bilirkişi raporu ile Ankara Adli Tıp Kurumu Grup Başkanlığı Trafik İhtisas Dairesi’nin raporları arasında çelişki bulunduğu için bunlardan hangisinin karara dayanak yapılacağı kararlaştırılamadığından, çelişkinin giderilmesi maksadıyla İstanbul Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesi’nden aldırılan raporların olaya uygun düşmesi ve yok hükmünde de kabul edilememesi nedeniyle bu raporlara itibar edildiği, sanığın taksirle ölüme sebebiyet verme suçundan kusurunun olmadığı gerekçesiyle sanığın önceki hükümdeki gibi beraatine karar vermiştir.

Bu hükmün de katılan vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay Ceza Genel Kurulu; uyuşmazlığın, bir kişinin ölümü ile sonuçlanan trafik kazasında sanığın kusurunun bulunup bulunmadığının tespitine ilişkin olsa da, Yargıtay İç Yönetmeliği’nin 27. maddesi uyarınca öncelikle, aleyhe olan bozma kararına karşı sanığın beyanı alınmadan direnme hükmü verilip verilemeyeceği hususunun değerlendirmesi gerektiğini belirtmiş; yerel mahkeme direnme hükmünün, aleyhe olan bozmaya karşı sanığın beyanı alınmadan yargılamaya devam edilerek hüküm kurulması isabetsizliğinden sair yönleri incelenmeksizin bozulmasına oyçokluğu ile karar vermiştir.

Mevzuat

Devlet Memurları Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/89, K. 2025/243 sayılı ve 26.11.2025 tarihli kararı uyarınca, yataklı tedavi kurumları, seyyar hastaneler, ağız ve diş sağlığı merkezleri, aile sağlığı merkezleri, toplum sağlığı merkezleri ve 112 acil sağlık hizmetlerinde görev yapan memurlar ve sözleşmeli personelin nöbet ücretine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi ile Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanun

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/236, K. 2025/227 sayılı ve 26.11.2025 tarihli kararı uyarınca, 2/B alanlarında bulunan taşınmazların hak sahipliğine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Doğal Gaz Piyasası Kanunu

Anayasa Mahkemesinin E. 2024/133, K. 2025/233 sayılı ve 26.11.2025 tarihli kararı uyarınca, depolama faaliyeti yapacak olan tüzel kişilerin yükümlülüklerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklikler, 10.12.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2024/133, K. 2025/233 sayılı ve 26.11.2025 tarihli kararı uyarınca, kaynak alanlarının belirlenmesi, korunması ve kullanılması ile yenilenebilir enerji kaynakları destekleme mekanizmasına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklikler, 10.12.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Aile ve Gençlik Fonu Kurulması Hakkında Kanun

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/103, K. 2025/250 sayılı ve 11.12.2025 tarihli kararı uyarınca, bilgi verme ve raporlamaya ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklikler, 10.12.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türk Eczacıları Birliği Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/189, K. 2025/259 sayılı ve 11.12.2025 tarihli kararı uyarınca, “Haysiyet Divanının görev ve yetkileri” kenar başlıklı madde hükümleri yürürlükten kaldırıldı. Değişiklik, 10.09.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Maden Sahaları İhale Yönetmeliği

Maden sahalarının veya alanlarının ihale edilmesi ile ilgili usul ve esaslar yeniden düzenlendi. 21.09.2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Sahaları İhale Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı.

Malî Suçlarla Mücadele Koordinasyon Kurulunun Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik

Malî Suçlarla Mücadele Koordinasyon Kurulunun görev ve yetkileri ile toplanma ve çalışma usul ve esasları belirlendi.

Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Yönetmeliği

Lisanslı depo teminatı ile bu teminata ilişkin geçiş hükümlerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu Fikrî ve Sınai Haklar Yönetmeliği

Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu’nun fikrî ve sınai ürünleri ile fikrî ve sınai haklarının yönetiminde ve bunlara konu teknolojilerin transferinde uygulanacak usul ve esaslar belirlendi.

Lisanslı Depo İşletmelerine Kuruluş İzni Verilmesi Hakkında Tebliğ

Tarım ürünleri lisanslı depo işletmelerine kuruluş izni, şube açılış izni ve kuruluş kapasitesi artış izni verilmesine ilişkin usul ve esaslar tespit edildi.

Gümrük Genel Tebliği (Gümrük İşlemleri) (Seri No: 16)

Tam beyanlı yaygın basitleştirilmiş usule tabi tutulacak eşyaya ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Beşeri Tıbbi Ürünlerin Fiyatlandırılmasına Dair Karar

Sağlık Bakanlığı’nın beşeri tıbbi ürünlerin tüketiciye uygun şartlarda ulaşmasını temin etmek için gerekli tedbirleri alarak azami fiyatları belirleme yetkisine dayanarak, ruhsat ya da başvuru sahiplerinin talep ettikleri fiyatlar tespit edildi. 06.02.2017 tarihli ve 2017/9901 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Beşeri Tıbbi Ürünlerin Fiyatlandırılmasına Dair Karar yürürlükten kaldırıldı.

İhracat Destekleri Hakkında Karar

Şirket ve marka alım desteği, üst limitlerin belirlenmesi ve mevcut destek başvurularına ilişkin geçiş hükümlerinde değişikliğe gidildi. Sanal fuara katılım desteğine ilişkin hükümler yürürlükten kaldırıldı.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesinin Desteklenmesine İlişkin Karar

Tarım arazilerinin kullanımının etkinleştirilmesi için işlenmeyen, nadasa ayrılan ve işlemeli tarıma uygun olmayan alanlar öncelikli olmak üzere, uygun tarımsal üretim yöntemlerinin kullanılması suretiyle bitkisel üretimin artırılmasına yönelik yatırım projelerinin desteklenmesine ilişkin usul ve esaslar belirlendi.

Giriş

Fetüsün yaşam hakkı karşısında annenin -özel hayatın gizliliğine dayandırılan- gebeliği sonlandırma hakkı, Amerikan hukukunda yakın zamanda radikal düzeyde değişime uğramıştır. Çalışmada fetüsün yaşam hakkını ihlal eden eylemlerin suç olarak görüldüğü dönem ve U.S. Supreme Court’un anayasal denetim sağlamak suretiyle gebeliğin ihtiyari olarak sonlandırılmasını yasaklayan mevzuatı geçersiz kıldığı döneme, bunun sonrasında işlemi yasaklayan mevzuatı geçersiz kılan kararın kaldırılmasına ilişkin araştımaya yer verilmektedir. Son olarak bu hususta kimi eyalet mevzuatı inceleme konusu yapılmıştır. Çalışma kapsamını aştığından sebeple, fetüsün yaşam hakkından daha ağırlıklı olarak başka hakları ilgilendirmesinden veya konumuzun anlatımını hukuki zeminden çıkartacağından sebeple genetik seçicilik bağlamında fetüsün yaşam hakkına, rezerve edilmiş embriyoya ilişkin velayet hakkına, fetüsün yaşam hakkı tartışmasının etik ve sosyal kökenlerine, aynı cinsiyet evliliklerinde suni döllenmeden doğan hakka, U.S. Supreme Court içtihatının mahkeme heyetindeki demokrat veya cumhuriyetçi ağırlığına göre yön değiştirmesine ilişkin inceleme yapılmamıştır.

1. Fetüsün Tanımlanması

Fetüsün, insanın anne karnındaki sekizinci haftadan doğuma kadarki dönemi ifa ettiği kabul edilmektedir.^[1] Amerikan hukukunda insanın oluşumunda hareketlenme (quickening) zamanı pek çok hususta dikkate alınmaktadır.^[2] Örneğin buna göre bir insanın yaşamına son verilip verilmediğine karar verilebilmektedir.^[3] Hareketlenme olarak adlandırılan bu dönemin gebeliğin onbeşinci haftası sonunda başlağını kabul edilmektedir.^[4] Bunun yanında kalp atışının gözlendiği altıncı haftanın dikkate alındığına da rastlanmaktadır.^[5] Dikkate almak gerekir ki bu tespitler bilmin mevcut durumu uyarınca yapılmakta ve zaman içerisinde daha ayrıntılı inceleme imkanı doğdukça tespitlerde değişiklik olabilmektedir.^[6]

2. Amerikan Hukukunda Fetüsün Yaşam Hakkının Tarihi Gelişimi

2.1 Erken Dönem Common Lawun Fetüsün Yaşam Hakkına Bakışı

Amerikan hukukunda, fetüsün yaşam hakkını ihlal eden müdahalelerin nitelendirilmesine onyedinci yüzyıl metinlerinde rastlanmaktadır: Fetüsün yaşamına son verilmesinin cinayete sebebiyet vermediği ancak hakkın ağır biçimde kötüye kullanılması (great misprision) suçu teşkil ettiği ileri sürülmektedir.^[7] Onsekizinci yüzyılda bu görüş korunmaya devam edilmiştir: Blackstone, kralın hakimiyeti altındaki makul varlığın öldürülmesinin cinayet teşkil edebileceği ve fakat rahimdeki çocuğun yaşamına zehirli ilaç veya darbe^[8] ile son verilmesinin aşağılık bir kabahat (heinous misdemeanor) suçu olduğu belirtmektedir.^[9] Henüz ana rahmindeki gelişim sürecine ilişkin olarak günümüzdeki seviyede bilimsel veri bulunmamakla birlikte gebenin karnındaki hareketlenmeyi (quickening) hissettiği anın insan varlığı belirtisi olduğu kabul edilmekteydi.^[10] Böylece Amerikan hukukunda fetüsün yaşamına son vermeyi suç olarak algılamaktaydı ve eyalet mahkemeleri hareketlenmeden sonra yapılan kürtajı, cezai yaptırıma tabi tutmaktaydı.^[11]

2.2 Fetüsün Yaşam Hakkının Mevzuatta Yer Alması

Yargı kararlarında istikrarın sağlanması ve Amerikan İç Savaşının sona ermesinin etkisiyle eyaletlerin çoğunluğu fetüsün yaşam hakkına son verilmesini yasaklayan düzenlemeler getirmişlerdir.^[12] Sonrasında Amerikan Anayasasına getirilen 14’üncü Değişiklik (14th Amendment),^[13] konunun “özel hayatın gizliliği hakkı”^[14] bağlamında ele alınmasına yol açmıştır. Buna göre common law, 14th Amendment uyarınca, kadının bedenin, kendi mahremi olduğu ve bedeninde gelişen gebeliğe ilişkin sonlandırma veya sonlandırmama kararının kendisine ait olduğuna hükmetmiştir.^[15] Atlantik’in öbür yakası Avrupa’da, özel hayatın gizliliği bağlamında kadının bedeni ile ilgili kararlara ilişkin muhtariyeti kabul edilmekle birlikte “fetüsün yaşamına son verme” hakkının tanındığını söylemek mümkün olmamaktadır.^[16]

3 Roe v. Wade Davası

3.1 Davanın Önemi

Konumuz bağlamında dönüm noktası 1973 tarihli Roe v. Wade^[17] kararı olmaktadır. Bu karara kadar hem common law hem de federe devletler mevzuatı ile fetüsün yaşam hakkına ilişkin gebeye muhtariyet tanınmaz iken bu dava ile U.S. Supreme Court, doğum kontrolü ve kürtaj haklarının Anayasa‘nın 14th Amendment bağlamında özel hayatın gizliliği hakkının kapsamında olduğuna hükmedilmiş ve federal mevzuat, federe devletlerin mevzuatını geçersiz kılacak yönde yorumda bulunmuştur.

3.2 Davanın Konusu ve Nihai Kararda Öne Çıkan Unsurlar

Teksas Bölge Savcısı Henry Wade'e karşı ikame olunan davanın konusu, Teksas’da muhkim “Jane Roe" rumuzlu kadının, gebeliğini sonlandırma talebinin reddedilmesinin etkisiz kılınarak, gebeliği sonlandırmasının mümkün kılınması talebidir. U.S. Supreme Court,^[18] Teksas Eyaleti’nin kürtajı yasaklayan mevzuatının anayasaya aykırı olduğuna ve "Jane Roe"nun gebeliği sonlandırma hakkının olduğuna dair Bölge Mahkemesi kararını haklı bulmuştur. Roe v. Wade (1973) kararının, hükümetin kadının gebeliğini sonlandırmaya ilişkin hakkına müdahale etmesini kısıtladığı kabul edilmiştir. Bununla birlikte, kararda, devletin kadınların kürtaj hakkını düzenleyebileceği ancak bu düzenlemenin gebeliğin belli evrelerinde geçerli olacağı, fetüsün rahim dışında yaşayabilme anının koruma sınırı olarak dikkate alınması gerektiğini belirtilmiştir. Buna göre, gebeliğin ilk trimesterinde devletin müdahale yetkisi olmadığı; ikinci ve üçüncü trimestrelerinde ise kadının sağlığı ve yaşamına yönelik düzenlemeler yapabileceği kabul edilmiştir.

3.1 Davanın Fetüsün Yaşam Hakkına İlişkin Düzenlemeler Üzerindeki Etkisi

Hayat taraflarları ile kürtaj taraflarınca yakından takip edilen Roe v. Wade (1973) kararı, gebenin kürtaj hakkı ile fetüsün yaşam hakkı arasındaki dengeyi kurmaya çalışmıştır. Buna göre, gebeliğin ilk trimesterinde kürtaj hakkı annenin özel yaşam hakkı kapsamında korunurken, ilerleyen gebelik evrelerinde fetüsün yaşam hakkına daha fazla üstünlük tanınmıştır.^[19] Karar uyarınca federe devletler, gebeliğin sonlandırmasına ilişkin sınırlayıcı düzenlemeleri, fetüsün rahim dışında yaşayabilme anınından sonraki dönem için yapabilecektir. Ancak yine de fetüs, bir insan yaşamı statüsünde korunmamış, “potansiyel yaşam” olarak görüldüğü kararda sıklıkla vurgulanmıştır.

4 Planned Parenthood v. Casey Davası

4.1 Fetüsün Yaşam Hakkı Bağlamında Dönüm Noktası

Roe v. Wade (1973) davası, fetüsün yaşam hakkını tanıyan mevzuat karşısında gebenin özel hayatının gizliliğine ve kendi vücudu ile ilgili muhtariyetine üstünlük tanımaktaydı ancak halen common lawda bu görüşün yerleştiğini söylemek mümkün olmamaktaydı; U.S. Supreme Court, başka bir öne çıkan davada Roe v. Wade (1973) davası görüşünü kısmen benimseyene kadar.^[20]

4.2 Davanın Konusu ve Nihai Kararda Öne Çıkan Unsurlar

Öne çıkan 1992 tarihli Planned Parenthood of Southeastern Pennsylvania v. Casey^[21] davasında, 1982 tarihli Pensilvanya Kürtaj Kontrol Kanunu'nun^[22] kürtaj işlemine başlamadan önce aydınlatılmış onam sonrası 24 saat bekleme süresi, eş bildirimi, (reşit olmayanlar için) ebeveyn izni, tıbbi acil durum tanımı, kürtaj merkezlerine getirilen raporlama zorunluluklarının Anayasaya aykırı olduğu iddiası çoğunluk oyuyla haklı bulunmuştur. Roe v. Wade (1973) davasında ortaya koyulan unsurlardan, kadınların hareketlenme öncesinde kürtaj yaptırma hakkına sahip olduğuna ve bu hususta mevzuat müdahalesinin haklı bulunmadığına; mevzuatın gebenin hayatını veya sağlığını tehlikeye atan hamilelikler için istisnalar içerdiği sürece, hareketlenme sonrası kürtaj prosedürünü kısıtlayabileceğine ve federe devletin gebeliğin başlangıcından itibaren kadının sağlığının ve çocuk olma potansiyeli taşıyan fetüsün yaşamının korunmasında meşru çıkarları olduğu yönünde karar verilmiştir.

4.3 Davanın Fetüsün Yaşam Hakkına İlişkin Düzenlemeler Üzerindeki Etkisi

Planned Parenthood of Southeastern Pennsylvania v. Casey (1992) kararı ile Roe v. Wade^[23] (1973) kararı stare decisis^[24] ilan edilmiştir. Böylece yerleşik içtihat oluşmuş ve neredeyse yarım yüzyıl bu durum korunmuş, fetüsün yaşam hakkı karşısında gebeliğin sonlandırılmasında kadının iradesine muhtariyet tanınmış ve buna aykırı mevzuatın geçersiz olduğuna hükmedilmiştir.

5 Dobbs v. Jackson Women’s Davası

5.1 Fetüsün Yaşam Hakkı Bağlamında İkinci Dönüm Noktası

Kürtaj hakkının common law ile açık olarak tanındığı hukuki ortamda Mississippi Eyaleti yasama organı, kürtaja ilişkin kısıtlayıcı hükümler içeren Gebelik Yaşı Kanunu’nu^[25] kabul etmiştir ve bunu takiben kürtaj kliniği kanunun geçersiz kılınması için yargı yoluna başvurmuştur. Mississippi Valisi ve Mississippi Sağlık Departmanı Müdürüne karşı ikame olunan dava oldukça ilgi uyandırmış ve sürece başka taraflar dahil olmuş, ayrıca ilgili gruplardan (amicus curiae)^[26] görüş alınmıştır. Federal Supreme Court önüne gelen bu Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization^[27] davası ile yaşam hakkı ile özel hayatın gizliliği haklarının yarışması bağlamında Amerikan Amerikan Anayasası yeniden yorumlanmıştır.

5.2 Davanın Konusu ve Nihai Kararda Öne Çıkan Unsurlar

Roe v. Wade (1973) ve Planned Parenthood v. Casey (1992) kararları uyarınca federe devletlerin kürtajı, gebeliğin 25’inci haftasına kadar yasaklayamayacağı ilkesi karşısında Mississippi Eyaleti'nin Gebelik Yaşı Kanunu’nun gebeliğin ancak 15’inci haftaya kadar sonlandırılabileceğine ilişkin hükmü, dava konusu yapılmıştır. Bununla birlikte kürrtaj yasağının acil tıbbi durumlar dışında sağlık riski, fetal anormallik veya tecavüz ve ensest vakaları dahil istisna öngörülmemiş olması onbeşinci haftayı dolduran gebelikleri sonlandıran sağlık görevlisinin ağır cezai yaptırımlara maruz bırakılmasına ilişkin hükümlerin geçersiz kılınması talep edilmiştir. Zira dava tarihinde kürtaj hakkını yasaklayan mevzuatın yasaklanmasına ilişkin yerleşik içtihat bulunmaktaydı. Bu yasağa aykırı mevzuatın, cezai yaptırıma dayanak olması riski bertaraf edilmek istenmiştir.

Mahkemenin cevap aradığı kritik soru, Amerikan Anayasa'nın doğru anlaşıldığında kürtaj hakkı verip vermediği olmuştur. Ne Casey (1992) ne de Roe (1973) kararının Anayasa’nın tanıdığı özgürlüklerin kapsamını doğru yorumlamadığı benimsenerek bu kararlardan dönülmüştür. Fetüsün yaşam hakkı olup olmadığı hususunda mahkemenin tarihe geçen deyişiyle: bu konuda karar verme yetkisi halka ve onun seçilmiş temsilcilerine rücu edilmiştir.^[28]

6 Dobbs v. Jackson Women’s Kararı Sonrası Hukuki Durum

Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization (2022) kararı ile gebeliği sonlandırmanın yasaklanmasına ilişkin düzenlemelerin yasaklanmasının kaldırılmasıyla fetüsün yaşam hakkına ilişkin olarak yeni bir dönem başlamış olmaktadır.^[29] Böylece hali hazırdaki federe devlet mevzuatı, eyaleti sınırları içerisinde vuku bulan gebelik sonlandırmaya ilişkin olarak yürürlük kazanmış olmaktadır.^[30]

Alabama eyaleti, 2019 tarihli İnsan Yaşamı Koruma Kanunu^[31] ile kürtajı oldukça kapsamlı biçimde yasaklamaktadır. İnsan yaşamının embriyo döneminde başladığını kabul etmekte, ensest veya tecavüz vakalarını dahi istisna olarak kabul etmemektedir, ancak gebenin sağlığını hayati düzeyde tehdit eden gebeliklerin sonlandırılmasına cevaz vermektedir.

Texas eyaleti mevzuatı,^[32] altıncı haftada kalp atışı^[33] duyulan fetüsün yaşam hakkının ihlalini hukuki ve cezai yaptırımlara bağlamaktadır. Kürtajı yasaklamanın yanında teşvik, yardım, yataklık edilmesini de yaptırıma bağlamaktadır.

New York eyaleti mevzuatı^[34] kürtaj hakkını tanınmaktadır, fetüsün tıbbi yardımla rahim dışında hayatta kalabilecek kadar geliştiği hamilelik aşamasına kadar icra edilen kürtaj yasal kabul edilmektedir. Tıbbi yardımla yaşama imkanı fetüsün nasıl geliştiğine bağlı olmakla birlikte 25’inci haftadan itibaren kürtaj yapılmasının uygun olmadığı düzenlenmektedir.

Fetüsün yaşam hakkı karşısında gebenin özel hayatının gizliliğine üstünlük tanıyan Nevada Eyaleti’nde, 1990 yılında referanduma gidilerekerek kürtaj hakkına ilişkin halkın görüşü alınmıştır. Buna istinaden mevzuat,^[35] gebe için tehlike arzetmeyecek ise, lisanlı sağlık görevlisi tarafından gebeliğin 25’inci haftasına kadar fetüsün, rahimden sökülmesine cevaz vermektedir.

Sonuç

Ondokuzuncu yüzyılda fetüsün yaşam hakkının ihlali cinayet olarak kabul edilmemekte ise de bir suç olduğu kabul edilmekte idi. Yirminci yüzyılın sonuna doğru gebeliğin isteğe bağlı sonlandırılabilmesi hakkı common law tarafından kabul edilmiş ve kimi eyalet (New York) mevzuatında ılımlı düzenlemede bulunmuş kimisi ise oldukça kısıtlayıcı düzenlemede bulunmuştur (Texas). Fetüsün yaşam hakkı bağlamında, gebeliğin sonlandırılmasına ilişkin gebenin iradesine muhtariyet verilebilmesinin Amerikan Anayasası’nda yer alan özgürlükler bağlamında mümkün olup olmadığı inceleme konusu yapılmıştır. Anayasa değişiklikleri uyarınca özgürlükler, kimi federe devlet tarafından dar yorumlanmış, kimi yargı makamı tarafından geniş yorumlanmıştır. Bunun yanında common lawun, özgürlüklerin kapsamının belirlenmesinde bireyin özgürlüğünün ve yaşam hakkının başladığı ve bittiği noktaya ilişkin derinleşen incelemelerde bulunmaya devam ettiği görülmektedir. Amerikan yargısı, iki bireyin özgürlüğünün yarıştığı durumda hangisine üstünlük tanınacağı yönünde kendisini söz sahibi olacak kadar yetkin bulmamaktadır. Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization (2022) kararının tarihe geçen deyimiyle: bu konuda karar verme yetkisini halka ve onun seçilmiş temsilcilerine rücu etmektedir. Rahim dışında döllenme yapılarak suni rahimde fetüsün büyümesine uygun ortamın sağlanabilmesine ilişkin çalışmalar, güvenilir verilere ulaşma arefesindedir. Gebeliğin sonlandırılması hakkından bağımsız olarak, fetüs üzerinde ve organik/suni rahimden doğma sonrası çocuk üzerinde kimin gözetim ve bakım, hak ve yükümlülüğü olacağının tartışılması icap etmektedir. Gebeliğin sonlandırılması hakkı, kadının gebeliğin her tür sonucundan ari olmasına ilişkindir. Gebeliği sonlandırma hakkının kullanılmasına izin verip vermemede korunması tartışılan bağ, sonlandırma kararı ile zedelenmektedir. Bundan sonra yapılacak olan, yaşam taraftarı rejimin iradesini bildiğimiz anlamda ortaya koyma ehliyeti olmayan fetüsün yaşam hakkını güvence altına almaktır. Kanımca insanlığın evrileceği istikamet, kişilerin yarışan yaşam haklarının bir arada var olabileceği, tercihlerini özgürce yaşayabileceği bir ortamı vadetmektedir.

Dipnotlar

Kaynakça

Basılı Eserler

Barfield, Wanda D.; “Standard Terminology for Fetal, Infant, and Perinatal Deaths”, Pediatrics, 2016, C. 137, S. 5, e1-e5.

Blackstone, William; “Commentaries on the Laws of England, (Thomas Mclntyre Cooley Ed.), C. 4, Clark 2012.

Collins, Paul M.; Friends of the Supreme Court: Interest Groups and Judicial Decision Making, Oxford 2008.

Fletcher, John C., Mark I. Evans; “Maternal Bonding in Early Fetal Ultrasound Examinations”, New England Journal of Medicine, 1983, C. 308, S. 7, sf. 392-393.

Karasaç, Eda Gülsüm; “Ceninin Yaşama Hakkı”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2022, C. 71, S. 3, sf. 1051-1097.

Kortsmit, Katherine, Michele G. Mandel, Jennifer A. Reeves; “Abortion Surveillance-United States, 2019”, Surveillance Summaries, C. 70, S. 9, sf. 1-29.

Kowaleski, J.; State Defnitions And Reporting Requirements for Live Births, Fetal Deaths, and Induced Terminations of Pregnancy (1997 Revision), National Center for Health Statistics, Hyattsville 1997.

Kozel, Randy J.; “Stare Decisis as Judicial Doctrine”, Washington and Lee Law Review, C. 67, S. 2, sf. 411-466.

Linton, Paul Benjamin; “Roe v. Wade and the History of Abortion Regulation”, American Journal of Law & Medicine, 1989, C. 15, S. 2-3, sf. 227-233.

Ormerod, David, Karl Laird; Smith, Hogan, and Ormerod's Text, Cases, and Materials on Criminal Law, Oxford 2017.

Siegel, Reva; “Reasoning from the Body: A Historical Perspective on Abortion Regulation and Questions of Equal Protection”, Stanford Law Review, 1992, C. 44, S. 2, sf. 261-381.

Witherspoon, James; “Reexamining Roe: Nineteenth-Century Abortion Statutes And The Fourteenth Amendment”, 1985, St. Mary's Law Journal, S. 17, sf. 29-78.

Yaman, Fikret; “Çocuk Hakları Sözleşmesine Taraf Olmayan Ülke: Amerika Birleşik Devletleri”, Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 2022, C. 22, S. 55, sf. 377-398.

Elektronik Kaynaklar

https://constitution.congress.gov/constitution/amendment-14/ (Erişim Tarihi: 03.03.2026).

https://www.uscourts.gov/about-federal-courts/court-role-and-structure (Erişim Tarihi: 03.03.2026).

https://uscode.house.gov/detailed_guide.xhtml (Erişim Tarihi: 03.03.2026).

https://reproductiverights.org/maps/abortion-laws-by-state/ (Erişim Tarihi: 03.03.2026).

Kararlar

Abrams v. Foshee, 3 Iowa (Coles) 273, 278-80 (1856)

Brüggemann ve Scheuten/Almanya, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Başvuru no: 6959/75

Cheaney v. State, 259 Ind. 138, 140-47, 285 N.E.2d 265, 267-70 (1972)

Commonwealth v. Bangs, 9 Mass. 386, 387 (1812)

Commonwealth v. Parker, 50 Mass. 263, 264–268 (1845)

Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization 142 S. Ct. 2228

Eggart v. State, 40 Fla. 527, 532, 25 So. 144, 145 (1898)

Evans v. People, 49 N.Y. 86, 88 (1872)

Mitchell v. Commonwealth, 78 Ky. 204, 205-10 (1879)

Nelson v. Planned Parenthood Center of Tucson, Inc., 19 Ariz. App. 142, 144, 505 P.2d 580, 582 (1973)

People v. Sessions, 58 Mich. 594, 596, 26 N.W. 291, 293 (1886)

Planned Parenthood of Southeastern Pennsylvania v. Casey, 505 U.S. 833 (1992)

Rodgers v. Danforth, 486 S.W.2d 258, 259 (Mo. 1972)

Roe v. Wade, 410 U.S. 113, 136 (1973)

Sasaki v. Commonwealth, 485 S.W.2d 897, 901-03 (Ky. 1972), vacated and remanded, 410 U.S. 951 (1973)

Smith v. Gaffard, 31 Ala. 45, 51 (1857)

Smith v. State, 33 Me. 48, 55 (1851)

State v. Cooper, 22 N. J. L. 52, 52–55 (1849)

State v. Emerich, 13 Mo. App. 492, 495-98 (1883)

State v. Munson, 86 S.D. 663, 201 N.W.2d 123 (1972), vacated and remanded, 410 U.S. 950 (1973)

State v. Reed, 45 Ark. 333, 334-36 (1885)

Thompson v. State, 493 S.W.2d 913, 917-20 (Tex. Crim. App. 1971), vacated and remanded, 410 U.S. 950 (1973)

II. Dünya Savaşı’na doğru ilerleyen günlerde, ülkeler için izolasyon ve korumacılık baskın refleks hâline gelmiş, tarifeler yükselmiş, piyasalar içeriye kapanmıştı. Ticaret hacmi ve karşılıklı ticari menfaat bağları zayıfladıkça devletlerin birbirleriyle iş birliği yapma motivasyonu da gitgide erimiş ve siyasi gerilim tırmandığında devreye girecek “fren mekanizmaları” zayıflamıştı. Kollektif belleğimizde yer edinen bu hafıza, savaş sonrası kurulan düzenin ticareti yalnızca bir refah yayma aracı olarak değil, uluslararası siyaseti daha az ılımlı kılacak bir bağ kurma ve çıkar birleştirme aracı olarak da görmesinin temel nedeniydi. Nitekim Dünya Ticaret Örgütü (“DTÖ”) de savaş sonrasındaki dünya düzeni içerisinde ticari ve siyasi dengeleri regüle edecek bir örgüt olarak ortaya çıkmıştı.

DTÖ mimarisinin yapı taşlarından, En Çok Kayrılan Ulus (“Most Favored Nation” veya “MFN”) ilkesi de bir üyeye tanınan tarife indirimi veya ticari kolaylığının kural olarak herkese yayılması, ayrımcı bloklaşmaların ve seçilmiş ortaklara ayrıcalık üzerinden yürüyen pazarlık siyaseti alanını daraltan bir sistem olarak tam da bu muhafaza hedefine hizmet ediyor. Bu yapının ikinci temel ayağı olan Ulusal Muamele (“National Treatment”) ilkesi ise, ithal ürünlerin iç piyasaya girdikten sonra yerli ürünlere kıyasla daha olumsuz bir muameleye tabi tutulmamasını güvence altına alarak eşit rekabet koşullarının yalnızca sınırda değil iç pazarda da korunmasını amaçlar. II. Dünya Savaşı sonrası DTÖ’nün bu iki kurucu ilke etrafında şekillendirdiği yolda oluşturulan uluslararası ticari ve siyasi dengeler ise MFN’in tarihsel savunucularından Avrupa Birliği’nin (“AB”), ilkenin esnetilmesine (hatta rafa kaldırılmasına) yönelik açmış olduğu tartışma ile ciddi bir dönüm noktasına ulaşmış olabilir.

Bu kapsamda, AB’nin MFN ilkesini esnetmeye/kaldırmaya dönük yaklaşımının DTÖ’nün varlığını sürdürebilmesi bakımından yarattığı soru işaretlerini, kural temelli ticaret düzenini temelinden sarsma ihtimalini ve özellikle 2024’ten beri ivmelenmekte olan korumacı-izolasyoncu eğilimlerin MFN’nin zayıflamasıyla daha da güçlenerek küresel ticaret ağlarını aşındırıp siyasi gerilimleri besleyebileceği riskini, rekabet hukuku perspektifinden ele alıyoruz.

DTÖ’nün DNA’sı: MFN ile Kural Temelli Düzen Nasıl İnşa Edildi?

Savaş sonrası ticaret düzeni, serbestleşmeyi “kendiliğinden” işleyecek bir piyasa refleksi olarak değil kurumsal tasarımla ayakta tutulması gereken bir hedef olarak gördü. Temel fikir şuydu: Ülkeler arası ticaret ilişkileri ne kadar genişlerse genişlesin, asıl mesele bu ilişkinin öngörülebilir, kural temelli ve keyfî tarife sıçramalarına kapalı bir zeminde yürütülmesiydi. Bu yüzden sistem, uzun yıllar boyunca GATT şemsiyesi altında “deneyimle” olgunlaştı; ticaretin günlük pazarlıklarla değil, ortak ilkelerle yönetilmesi fikri bu dönemde yerleşti^[1]. Zamanla tarifelerle sınırlı bir çerçevenin yetmediği, ticaretin hizmetler ve fikri mülkiyet gibi alanlara taşındığı ve anlaşmazlıkların daha kurumsal bir şekilde yönetilmesi gerektiği daha görünür hale geldi. Uruguay Turu’nun sonunda DTÖ’nün kurulması da bu ihtiyacın cevabıydı: Yalnızca gümrük vergilerini konuşan bir platform değil, daha geniş bir alanı kapsayan ve uyuşmazlıkları daha kurumsal bir mimari içinde ele alan bir yapı. Bu yönüyle DTÖ, teknik bir “ticaret kulübü” olmanın ötesinde, ticaret üzerinden kurulan karşılıklı bağımlılığı kural temelli kılarak uluslararası sistemde “sürpriz maliyetini” yükselten bir örgüt olarak karşımıza çıkıyor. Yani, ticari uygulamalarda kuralsız sertleşmeyi daha pahalı hale getirerek istikrar üretmeyi amaçlayan bir çerçeve olarak da yorumlanabilir.

Bu çerçevenin merkezindeki En Çok Kayrılan Ulus ve Ulusal Muamele ilkeleri, DTÖ’nün ayakta tuttuğu “kural temelli düzen” fikrini en sade ve güçlü biçimde somutlaştıran unsurlardır. Bunlardan MFN ilkesi uyarınca, DTÖ üyesi herhangi bir ülkeye bir ticari avantaj tanıyorsa (örneğin daha düşük gümrük vergisi oranı veya bir ticari kolaylık), bu avantajın derhal ve koşulsuz olarak diğer tüm üyelere de yayılması beklenir^[2]. Böylece “en iyi muamele”, ikili ilişkilerde pazarlık gücüne göre şekillenmez; sistem, herkes için geçerli olan genel kurallarla işler. DTÖ’nün “ayrımcılık yapmama” ilkesini anlatan temel metinler, MFN’i bu nedenle sistemin omurgası olarak konumlandırır. Bu “altın kural” yalnızca mallar için değil, hizmetler ve fikri mülkiyet alanında da (farklı teknik kurgularla) temel bir referans noktasıdır^[3].

Elbette DTÖ sistemi MFN’i mutlaklaştırmaz; serbest ticaret anlaşmaları, gelişmekte olan ülkelere tanınan tercihli rejimler veya haksız ticaret uygulamalarına karşı belirli araçlar gibi istisnalar da bizzat aynı çerçeve içinde tanımlanmıştır^[4]. Tam da bu nedenle, bugün AB’nin MFN’i “esnetme/koşullulaştırma” başlığını gündeme getirmesi, yalnızca tarife tekniğine ilişkin bir ayar değil DTÖ’nün rules-based karakterinin ve istikrar üretme kapasitesinin bundan sonra hangi yöne evrileceğine dair daha büyük bir soru işaretini da beraberinde getirmektedir.

MFN “deli gömleği” mi, yoksa sistemin son güvenlik supabı mı?

Avrupa Birliği’nin MFN’i yeniden tartışmaya açması, tek başına bir “tarife ayarı” değil DTÖ’nün kurucu mantığıyla doğrudan temas eden bir meydan okuma. AB’nin tezi özetle şu: MFN, üyeler arasında eşit muamele ve öngörülebilirlik sağlar ancak piyasa açıklığı, devlet yardımları ve müdahaleleri ve şeffaflık bakımından derinleşen asimetriler karşısında “şartsız eşitlik” ilkesi giderek adil sonuç üretmeyen bir statükoya dönüşebilir. Bu nedenle AB, DTÖ üyelerine tarifeleri yükseltme/ayarlama konusunda daha geniş bir hareket alanı tanınmasını ve MFN statüsü ile “karşılıklılık” arasındaki bağın açıkça tartışılmasını savunuyor. Bu çıkışın zamanlaması da dikkat çekici: Davos’ta bakanlar düzeyindeki temasların ve Yaoundé’de yapılacak MC14’ün hemen öncesinde sistemin merkezine bir “MFN - reciprocity” tartışması bırakılıyor^[5].

Bu pozisyon, AB’nin 22 Ocak 2026 tarihli DTÖ reform vizyonuyla da aynı eksene oturuyor: “öngörülebilirlik, adalet, esneklik” üçlüsü. AB, DTÖ’nün 1995’te donmuş hak ve yükümlülük dengesinin günümüz ticaret gerçeklerini yansıtmadığını; devlet müdahaleleri, sübvansiyonlar ve bunların yarattığı kapasite fazlaları/ dengesizlikler (imbalance) gibi “level playing field” sorunlarını mevcut kural kitabının yeterince yakalayamadığını savunuyor. “Esneklik” ayağında ise, oybirliği/tek-üstlenim mantığının kilitlediği müzakereyi açmak için değişken geometriler ve plürilateraller gibi araçlara alan açılmasını savunuyor^[6].

Tam bu noktada, 2024’ten itibaren belirginleşen “geri dönüş” eğilimi, kısacası korumacılığın ve izolasyoncu ticaret reflekslerinin yeniden güç kazanması, AB’nin argümanını besleyen en somut arka planı oluşturuyor. Tarifelerde yukarı yönlü ayarlamaların yaygınlaştığı bu dönemde, küresel ticaretin MFN şemsiyesi altında, yani “herkese eşit muamele” mantığıyla işleyen kısmının da %80’ler seviyesinden %72’ye gerilediği görülüyor^[7]. Bu tablo tartışmayı berraklaştırıyor: MFN zaten fiilen aşınıyor; asıl soru, bu aşınmanın kurala bağlanmış bir güncellemeyle yönetilip yönetilemeyeceği mi, yoksa “istisnaların kural hâline geldiği” kural dışı bir normalleşmeye mi dönüşeceği.

ABD boyutu ise iki nedenle kritik. Birincisi, Washington’un son dönemde DTÖ reform tartışmalarında MFN’nin yeniden düşünülmesi gerektiğini daha açık tonda gündeme taşıması, MFN’nin “artık geçerli olmayan bir varsayıma” dayandığını ileri sürmesi ve daha vaka bazlı, tek taraflı tarife yaklaşımını savunması olarak karşımıza çıkıyor. Bu çizgi, MFN’nin “eşit yayılım” mantığına yapısal olarak ters düşüyor^[8]. İkincisi, ve daha da fazla önem arz edeni, DTÖ’nün “kural temelli” karakterinin yaptırım/uygulama ayağındaki zayıflama. Bu bakımdan AB’nin “biz kurala uyuyoruz ama zarar görüyoruz” hissiyatı daha anlaşılır bir hal alıyor.

Kurallara uyum gösteren aktörler için öngörülebilirlik tek başına yeterli değil, ihlal karşısında etkin bir uyuşmazlık çözümü yoksa “level playing field” retoriği boşa düşüyor. Bu tür bir ortamda, rekabetin bozulması yalnızca piyasa aktörleri arasındaki davranışlardan değil, doğrudan devletlerin stratejik ticaret tercihleri ve “uygulanabilirliği zayıf kurallar” kombinasyonundan besleniyor. Sonuç ise DTÖ’nün kurulduğu tarihsel çerçeveye, her şeyin başladığı noktaya geri bağlanıyor: ticaret bağları zayıfladıkça yalnız ticaret değil, siyasi gerilimi frenleyen çıkar birlikleri de zayıflıyor. “Kural temelli düzen”in caydırıcılığı azaldıkça, ülkeler daha kolay bloklaşma ve karşı önlem reflekslerine kayabiliyor.

Denklemin üçüncü ayağında ise Çin, Hindistan’la ve Rusya gibi büyük ama demokrasinin ve piyasa ekonomisinin temel kurumlarının sağlam olmadığı ekonomiler yer alıyor. AB’nin “eşit erişim yok” eleştirisinin muhatapları arasında (isim verilse de verilmese de) Çin ve Hindistan’ın anılması tesadüf değil; AB, piyasa açıklığı ve devlet müdahalesi asimetrilerinin “serbest sürüş/free riding” etkisi yarattığını savunuyor. Buna karşılık Çin, kendisini çok taraflı düzenin savunucusu olarak konumlandırırken, devlet desteklerinin küresel ölçekte yarattığı kapasite taşmaları eleştirisini reddediyor ve tartışmayı “ayrımcılık yapmama” ilkesinin aşındırılması riskine çekiyor; ayrıca ABD’nin tek taraflı tarifelerinin sistemi zayıflatan ana unsur olduğu tezini öne çıkarıyor. Hindistan ise, hem büyük bir ticaret aktörü olarak “karşılıklılık” testlerinin hedefinde kalma riski taşıyor, hem de gelişmekte olan ülke refleksiyle “özel ve farklı muamele” alanının daralmasına kapı aralayacak her adımı temkinle karşılıyor. Rusya örneği ise tartışmanın jeopolitik boyutunu görünür kılıyor: Son yıllarda ticaretin yaptırımlar, kısıtlamalar ve karşı önlemler üzerinden yeniden siyasallaşması, MFN’nin “eşit muamele” iddiasının pratikte ne kadar kolay aşınabildiğini gösteriyor; bu da Moskova’nın perspektifinden “kural temelli” düzenin giderek seçici ve güç siyasetinin gölgesinde işlediği tezini besliyor. Sonuçta AB’nin MFN’i koşullulaştırma hamlesi, yalnız AB - ABD hattındaki bir “sertleşme” değil; Çin, Hindistan ve Rusya’nın kendi ekonomik model ve egemenlik alanlarını koruma refleksleriyle de şekillenen çok taraflı düzenin en hassas fay hattına temas eden bir tartışmaya dönüşüyor.

İşte bu tablo, AB’nin MFN’i “koşullulaştırma/esnetme” arayışını, bir yanıyla rekabetçi eşitlik arayışı gibi gösterebilir: Düşük tarifeye erişim “hak edilecek” ve piyasa açıklığı/şeffaflık/adil rekabet taahhütleri karşılığında verilecek. Ne var ki aynı tablo başka bir risk kanalını da büyütüyor: MFN’nin erozyonu, plürilaterallerin yaygınlaşması ve uyuşmazlık çözümünün zayıflaması birlikte düşünüldüğünde, “tek bir küresel oyun sahası”ndan çok katmanlı ve parçalı bir düzene geçiş hızlanabilir. Bu parçalanma, tanıdık bir ikilem yaratır: Daha fazla esneklik kısa vadede “haksız rekabet” kaynaklı dışsallıkları kontrol etme aracı gibi görünse de uzun vadede farklı blokların farklı kurallar ürettiği bir evrende uyum maliyetlerini, hukuki belirsizliği ve jeopolitik ticaret riskini artırabilir.

Sonuç: “MFN’i Onarmak mı, Düzeni Temelden Revize Etmek mi?”

AB’nin MFN hamlesi, bir tarife ayarının çok ötesinde. Bu, DTÖ’nün “kural temelli düzen” iddiasının günümüz ekonomik ve siyasi dengeleri karşısında yetersiz kalıp kalmadığını masaya yatıran bir test olarak karşımıza çıkıyor. AB bir yandan “şartsız eşitlik” ile fiili asimetriler arasındaki uçurumu kapatmak istiyor. Fakat bu arayış, sistemin temel güvenlik supaplarından olan MFN’nin daha da etkisizleşmesine neden olabilir. Nitekim koşulluluk ve plürilateraller büyürse, sistem tek bir oyundan ziyade “çok sahalı” bir düzene dönüşebilir. Bu da öngörülebilirliği azaltırken uyum maliyetini ve siyasi pazarlık payını artırabilir.

En kritik soru ise şu: Süreç, kuralları güçlendirerek MFN’i “onaracak” mı yoksa istisnaları çoğaltıp bu temel prensibi zayıflatarak DTÖ’yü yok olmaya mı itecek? Tarihsel hafıza burada devreye girerek ticaret bağları inceldiğinde, yalnız ticaret değil, siyaseti frenleyen ortak çıkarların da azalması riskini öne çıkartıyor.

Dijitalleşmenin etkisi ile ticaret küreselleşirken, sosyal platformlar sayesinde toplumlar arasındaki etkileşim de hiç olmadığı kadar yükseliyor. Tüketicileri satıcılarla ve toplumları birbirleri ile yakınlaştıran bu gelişmelere karşın, DTÖ’nün kural temelli sisteminde yeniden korumacı rüzgarlar esiyor. Bu durum, küresel ilişkilerin fiili durumu ile sistem arasında bir çelişki oluşturabilir. Siyasi gerilim ve savaş risklerinin tırmanışta olduğu bu dönemde, serbest dolaşım esasına dayanan sağlıklı bir küresel ticaret sisteminin varlığı kritik önem taşıyor. Bu yazımızın tarihi itibariyle MFN ilkesinin akıbeti belli değil. Çok uluslu bu müzakerelerin, küresel ekonominin (ve bunun bir uzantısı olarak sosyoekonomik düzenin) tüm paydaşları açısından öngörülebilir ve adilane bir sonuç çıkması umuduyla gelişmeleri takip edeceğiz.

Dipnotlar

Introduction

This case note will examine in depth the case of Digital Rights Ireland^[1] ruled by the Court of Justice of the European Union -Grand Chamber- on 08 April 2014. The judgment resulted in the invalidation of the Data Retention Directive 2006/24/EC^[2] and, in particular, redrew the boundaries of Articles 7 and 8 of the Charter of Fundamental Rights of the European Union. The facts and reasoning of the case, the logic of the decision, the application of the proportionality test will be examined from a broad perspective, considering its implications for the development of the field, the connection with previous case law and its status in relation to privacy and data protection law in European Union. This examination will provide a critical analysis of the case.

1. Facts of the Case

The European Court of Justice ruled that the Data Retention Directive was incompatible with Articles 7 and 8 of the Charter of Fundamental Rights of the European Union and constituted a violation, thereby declaring the Directive invalid in the Digital Ireland case. The main reasoning behind the Court's decision was that states cannot extend the surveillance powers they hold within the scope of legitimate security measures; rather, they must use these powers in a manner that is lawful and does not violate individuals' privacy rights. In this context, the Court concluded that a balance must be struck between the legitimate security rights of states and the privacy rights of individuals in accordance with the principle of proportionality. This decision by the Court caused a great stir in both European and international circles and had a significant impact on shaping legal frameworks.

Digital Rights Ireland Ltd.^[3] is a non-profit civil society organisation based in Ireland, whose primary aim is to ensure the protection of individuals' data in the digital environment. In order to defend these rights, it has objected to the regulation in Article 6 of the Directive requiring telecommunications providers to retain metadata relating to telephone and internet communications for up to two years for use in investigations.

The applicant, Digital Rights Ireland Ltd., argued that the data retention scheme contained in the Directive infringed the rights enshrined in Article 7 of the EU Charter, entitled “Respect for private life”, and Article 8, entitled “Protection of personal data”, primarily the constitutional right to privacy. The case was then referred to the Court of Justice of the European Union, along with questions from the Irish High Court regarding the Directive's compatibility with the EU Charter. Similarly, the Austrian Constitutional Court also brought a case, and these cases were joined as C-293/12 and C-594/12. The ruling issued by the Court of Justice of the European Union in this case would, pursuant to Article 267 of the Treaty on the Functioning of the European Union, be binding on the referring court and would ensure the consistent application of EU law across all Member States in accordance with the purpose of the article.

According to the Directive, electronic communications service providers could store traffic and location data generated and/or processed in the course of providing these services for periods ranging from six months to two years. However, this storage would apply to all users' data, regardless of whether they were suspected of any crime. The stored data would cover metadata relating to telephone, mobile phone, SMS, email and internet access, excluding content. EU law, which has been significantly influenced by post-11 September security paradigms,^[4] generally accepts such retention regulations as legitimate national security measures. However, there remains a significant question as to whether retention carried out in accordance with the directive provides sufficient protection for individuals' personal data.

At this point, the Court turned to the proportionality analysis and followed its previous case law on fundamental rights.^[5] However, the Directive failed the necessity and proportionality tests. The Court found three instances of disproportion in the Directive:

1. General distinctions and indiscriminate retention:

Any doubt regarding the scope of the interference and the failure to seek risk factors was found to be disproportionate. This approach would later become a detailed standard in the Tele2 Sverige^[6] EU decision.

2. Clear limitations on access and use:

The conversion of conditions for access to data into national law, the absence of independent judicial or administrative oversight, and the insufficiently limited recognition of law enforcement support are problematic.

3. Requirements for technical and organisational security measures:

The determination of storage requirements without analysis and the lack of regulation on the requirement to store data within the EU were incompatible with the protection standard in Article 8 of the Directive.

4. Three decisive proportionality errors:

A) Lack of differentiation or targeting: The directive applied to all users regardless of risk factors, geography, time period or suspicion. This error formed the basis of the subsequent Tele2 Sverige doctrine prohibiting general and indiscriminate retention.

B) Absence of strict access safeguards: There was no prior judicial or independent administrative authorisation requirement. Access purposes were broad and undefined. Retention periods -6-24 months- were not based on objective criteria.

C) Inadequate data security and oversight obligations: The directive permitted storage outside the EU without equivalent safeguards. There were no specific requirements for security measures, integrity, or destruction.

2. Decision and Ratio Decidendi

The Grand Chamber ruled at the end of the case that the entire directive was invalid.

Although the Court stated in its ruling that the legitimate aim of implementing the Directive was to combat serious crime and that the storage of data was acceptable in this context, it ruled that the Directive did not comply with the principle of proportionality. Under the provisions of the Directive, the data of almost the entire EU population could have been stored without any distinction and without sufficient safeguards.

The Court of Justice of the European Union ruling contained three important findings.

1. This type of general and indiscriminate storage of traffic and location data is incompatible with Articles 7 -respect for private life-, 8 -protection of personal data-, 11 and 52/1 of the Charter of Fundamental Rights of the European Union.

2. For police access, data access requests made by a central organisation (police + state) must be subject to prior judicial or independent review.

3. National courts cannot establish rules to limit the ‘extended effect of invalidity (temporary suspension)’ due to compliance with EU case law: Courts must issue a decision of full invalidity in accordance with EU case law.^[7]

The reasons that led the court to this decision can be summarised under the following headings.

• Interference with fundamental rights guaranteed by the Charter of Fundamental Rights of the European Union

Serious interference with private life through the storage of comprehensive data^[8] relating to individuals' private lives, contrary to the provisions of Articles 7 and 8 of the Charter of Fundamental Rights of the European Union^[9]

• The regulation not having clear and precise limitations and safeguards to protect data subjects^[10]

The Directive does not contain the legal basis for access to data by authorities, the purpose limitation, and access control provisions set out in Articles 5/1-a, 6, and 32 of the General Data Protection Regulation EU 2016/679,^[11] which are fundamental elements of data protection; Article 5/1-e on data retention periods, which stipulates that data may not be kept longer than necessary; and Articles 5/1-f on technical and organisational security measures to protect data against misuse, and 32 on protection against unauthorised access, disclosure, loss and misuse, which it fails to incorporate with objective criteria

• Contradiction with the principle of proportionality,^[12] which is the fundamental control criterion applied in any process that restricts rights or freedoms

Although the Directive is regulated within the scope of legitimate security measures and serves a purpose, it clearly violates the principle of proportionality^[13] because it is not limited in accordance with the regulations within the scope of the General Data Protection Regulation and does not contain any provisions regarding access to data.

The Digital Rights Ireland case encompasses the entire spectrum of privacy, surveillance and data retention, and is a case that arises at the intersection of these three areas. This case is at the centre of debates in both EU law and Irish law. From a doctrinal perspective, it also pioneers a noteworthy development in the context of constitutional and EU law based on data protection.

3. Critical Analysis and Discussion

In this section, the decision will be examined in greater detail in relation to academic assessments and case law.

3.1. Correctness of the decision

When examining the decision rendered in the case, we can see that the court issued a legally sound decision based on strong grounds. Moreover, since the decision rendered the Directive entirely invalid, the Court was, of course, obliged to establish a strong legal basis for its decision. The decision treats privacy and data protection as separate and autonomous rights. In particular, proportionality, which is the fundamental basis of the decision, is seen to uphold the established case law of the EU on fundamental rights^[14]. However, it could be argued that the complete invalidation of the Directive is excessively strict against that its annulment. At the same time, this has left a regulatory gap in data retention law.

3.2. Departure from precedent

Prior to this court ruling, the EU institutions had not intervened in any way in the security measures taken by member states and their respective internal security measures. Therefore, the ruling in the Digital Rights Ireland case defended a departure from previous approaches in certain respects and emphasised the need for countries' security objectives to be regulated in a manner consistent with the EU's fundamental rights standards. Earlier decisions had not applied such strict proportionality scrutiny to security-related processing. The shift reflects a constitutional elevation of Articles 7 and 8 Charter of Fundamental Rights of the European Union. This argument was deemed valid, enabling courts to exercise broader oversight over data processing activities conducted by law enforcement agencies.

With Digital Rights Ireland case, the Court departed from earlier, more deferential approaches to state surveillance, particularly under E-Privacy Directive 2002/58^[15] Article 15/1, which permitted restrictions for security purposes. The Court also moved away from the European Court of Human Rights’ more flexible margin-of-appreciation model in cases such as S. and Marper v UK.^[16] The Court of Justice of European Union’s approach is more rigid because the Charter requires strict justification for limitations.^[17]

3.3. Extra-legal repercussions

Following this decision, all Member States felt the need to reform their local data retention regimes, primarily Ireland's Communications (Retention of Data) Act 2011. Furthermore, the ruling emerged shortly after the Snowden disclosures 2013^[18], which exposed mass surveillance practices by state agencies. This decision has led to intense debates on issues such as mass surveillance legislation and policy, which have continued to this day.^[19] Although the Court does not cite these events, the socio-political context is relevant. Public concern over bulk surveillance shaped the interpretive environment. The Court established, for the first time in EU law, a clear "general surveillance protection" approach by recognizing that mass data storage is consistently incompatible with democratic society. This point aligns with the concerns that arose after the Snowden revelations, but the decision did not base itself on a personal context; the reasoning was based on legal merits. The decision reflects a broader European cultural commitment to informational self-determination, influenced by German constitutional thought^[20] and Directive 95/46’s legacy.^[21] Moreover, Article 8 of the Charter of Fundamental Rights of European Union has gained real substance, strengthening the EU's foundations on fundamental rights.

3.4. Influence on subsequent jurisprudence

The principles established by the court in the Digital Rights Ireland case formed the basis of the Tele2 Sverige AB (C-203/15) and La Quadrature du Net (Joined Cases C-511/18, C-512/18, C-520/18)^[22] and have been reinforced by addressing the reasoning in greater detail.

• Tele2 Sverige AB (C-203/15)

Tele2 Sverige applied Digital Rights Ireland to national laws. The Court held:

General and indiscriminate retention is always incompatible with the Charter. Only targeted retention is permissible, based on objective criteria such as geographical areas, persons, or time periods. Access must always be subject to prior judicial authorisation. This significantly expanded the logic of Digital Rights Ireland, effectively prohibiting national regimes based on bulk retention. The ruling confirmed the “binary” logic implied by Digital Rights Ireland: either targeted retention or none. However, Tele2 relied heavily on concepts introduced but not fully developed in Digital Rights Ireland, highlighting the earlier judgment’s lack of precision.

• La Quadrature du Net (C-511/18, C-512/18, C-520/18)

This case revisited the issue under national-security legislation.

The Court reaffirmed that general retention for ordinary crime is impermissible but recognised limited exceptions for national security in cases of:

a genuine, present, or foreseeable threat to national security, subject to strict oversight, time-limited, and reviewed by independent authorities. This nuanced approach arose precisely because Digital Rights Ireland did not deal with national-security regimes.

The above later judgment shows the structural incompleteness of the Digital Rights Ireland case ruling. In similar ongoing cases, it has been emphasised that situations such as “general retention” and “mass data retention” cannot be accepted under EU law, and that only “targeted data retention” is permitted. The prohibition on data retention has been extended without clear distinction in each case, while the permitted matters have been limited. The case continues to influence legal developments such as the EU ePrivacy Regulation and amendments to Ireland's Data Retention Act. Furthermore, these cases have shaped Irish cases such as DPP v Graham Dwyer [2022] IESC 4,^[23] where the High Court invalidated national data retention provisions based on the Digital Rights Ireland ruling.

• DPP v Graham Dwyer (2022 IESC 4)

The Irish Supreme Court applied Digital Rights Ireland and Tele2 Sverige to domestic legislation. It held that the 2011 Irish Act on which Dwyer’s conviction was partly based violated EU law because it allowed general retention without independent prior authorisation. The Court emphasised that constitutional criminal-procedure concerns cannot override binding EU privacy requirements. The ruling demonstrates the long-term effect of Digital Rights Ireland: mandatory changes in national criminal-investigation practices.

3.5. Critiques in Academic Commentary

This section evaluates the correctness of the Court’s reasoning, drawing on academic commentary and subsequent jurisprudence.

A. Was the reasoning sound?

The proportionality reasoning is coherent. The Court correctly identified that indiscriminate retention creates a systemic surveillance structure independent of suspicion.

Lynskey^[24] emphasises that the recognition of metadata’s profiling capacity represents a realistic understanding of technological capabilities. Costello^[25] argues that treating data retention as inherently high-risk aligns with the Charter’s architecture, which treats data protection -article 8- as a freestanding right. Both assessments accurately reflect the judgment’s doctrinal significance.

However, the Court approached the Directive as if it lacked any safeguards whatsoever, which is factually imprecise. The Directive did impose minimum security requirements and limited retention to a maximum of two years. The Court of Justice of European Union considered these insufficient but did not specify what level would be adequate. This lack of calibration undermined the ruling’s practical utility.

B. Problems created by the judgment

i. Lack of practicable guidance

Here Korff’s^[26] analysis is instructive. In “Data Retention in the EU: The CJEU’s Failure to Provide Practicable Guidance” he argues that the Court did not articulate usable criteria for lawful targeted retention. He contends that references to crime levels, geographic risk, and objective assessment are conceptually vague and operationally unworkable for legislators. This critique is accurate: the judgment sets negative limits “not general and indiscriminate” but does not set positive standards. Marie Georges^[27] similarly highlights that the Court’s analysis does not clarify how national security exceptions under Article 4/2 of Treaty on European Union interact with the Charter. These critiques predict issues that indeed arose later.

ii. Lack of clarity regarding “serious crime”

The Court did not define “serious crime,” leaving the concept to Member States. This omission weakened the harmonising purpose of EU privacy law.

iii. No engagement with operational policing needs

Costello notes that the Court did not meaningfully assess whether targeted retention alone could support effective investigations. Law-enforcement bodies argued that retrospective metadata analysis often requires bulk databases. The Court does not address this tension.

As a result, the decision has been criticised as normatively strong but pragmatically thin.

C. Did the Court fail to address anything important?

Several gaps are clear: No explanation of how targeted retention should be operationalised. Policymakers were left without a technical standard. No meaningful reconciliation with Article 4/2 of Treaty on European Union national-security exceptions. No analysis of the potential chilling effect on media freedom Article 11 of Charter of Fundamental Rights of the European Union. The Court recognised interference but did not fully explore it. No transitional measures. Invalidation with immediate effect caused regulatory vacuum. No discussion of proportionality in relation to rapid technological developments. These omissions do not undermine the core logic but weaken doctrinal clarity.

D. Overall assessment

The judgment correctly identified the constitutional dangers of indiscriminate retention. It anchored Articles 7 and 8 of Charter of Fundamental Rights of the European Union as active constraints on EU legislation. However, critics such as Korff and Georges^[28] accurately note that the ruling failed to provide actionable legislative guidance. Lynskey’s defence that strong rights protection requires decisive intervention is persuasive, yet operational ambiguity has plagued EU and national regimes since 2014.

Roisin Costello argued that privacy and data protection in EU law are increasingly being strengthened as a ‘substantive fundamental right,’^[29] and Orla Lynskey similarly characterised the EU data protection regime as a ‘fundamental rights framework’.^[30] While praising the Court of Justice of the European Union for strengthening privacy as a substantive right, they also questioned whether the decision sufficiently met the needs of law enforcement agencies. Kuner,^[31] Lynskey^[32] noted that the Court failed to establish a consistent standard for distinguishing between permissible ‘targeted’ storage and prohibited ‘general’ storage. The lack of practical guidance in the decision has led to uncertainty among Member States regarding the establishment of harmonised legal frameworks.

The Court’s reasoning is legally and normatively defensible but technically incomplete.

Conclusion

The Digital Rights Ireland case, with the European Court of Justice ruling in 2014 that invalidated the Data Retention Directive, has become one of the most significant turning points in European privacy and data protection law. This ruling continues to guide both European and national law.

The Data Retention Directive required telecommunications companies to collect and store all users' communications traffic data indiscriminately and collectively for reasons of national security and combating crime. The European Court of Justice ruled that this practice violated Articles 7 -privacy- and 8 -protection of personal data- of the Charter of Fundamental Rights of the European Union and annulled the Directive in its entirety. The Court emphasised that mass surveillance, such as data retention, constitutes a serious violation of fundamental rights and can only be justified by very strict, proportionate and necessary measures in a democratic society. The ruling confirmed that the rule of law, human rights, proportionality and privacy must be prioritised not only in data retention but in all areas requiring large-scale data processing or surveillance.

Following the annulment of the Directive, it became mandatory for Member States to bring their national data retention regimes into line with EU standards in terms of proportionality, necessity and effective oversight. The ruling also highlighted the need for stronger judicial oversight and safeguards, given the falling cost and increasing ease of surveillance technologies.

However, the European Court of Justice's decision did not establish practical criteria regarding the type of data that can be stored, the storage period, or the conditions for access, which has increased regulatory uncertainty in Member States and led to different national practices. The Court has been criticised for failing to draw concrete boundaries on how it will distinguish between ‘targeted’ and ‘general’ data retention, instead relying on general principles such as proportionality and necessity. Its deficiencies -lack of clear operational guidance, ambiguous treatment of national security, and absence of definitions such as “serious crime”- created doctrinal uncertainty. Subsequent cases -Tele2 Sverige, La Quadrature du Net- attempted to fill these gaps but did so with further complexity.

The influence of Digital Rights Ireland on national courts is substantial, illustrated most clearly in Graham Dwyer. Overall, the judgment strengthened fundamental rights but introduced enduring interpretive challenges. It remains a central reference point for understanding the limits of state surveillance in the EU legal order and continues to shape legislative debates on data retention.

The ruling reaffirms the right to privacy and the protection of personal data as cornerstones of the democratic legal order in the EU. Its impact is decisive not only for data retention but for all regulatory approaches in the areas of big data, surveillance technologies and public security.

Ultimately, the Digital Rights Ireland ruling unequivocally emphasised the necessity of the rule of law, judicial review and respect for fundamental rights in surveillance and data protection regulations across Europe, particularly in the EU and Ireland; however, it has also created some uncertainties and new responsibilities for states drafting legislation in practice.

Dipnotlar

Bibliography

‘About Digital Rights Ireland’ (Digital Rights Ireland) https://www.digitalrights.ie/about/ accessed 23 November 2025.

Costello R, Privacy Law in Ireland (1st edn, Bloomsbury Professional 2023) https://go.exlibris.link/3P2Bm0K5 accessed 24 November 2025.

‘Directive 2002/58/EC of the European Parliament and of the Council of 12 July 2002 Concerning the Processing of Personal Data and the Protection of Privacy in the Electronic Communications Sector (Directive on Privacy and Electronic Communications)’ (https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/eu-exit/https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:02002L0058-20091219) https://www.legislation.gov.uk/eudr/2002/58/article/15 accessed 24 November 2025.

‘KORFF - Expert Opinion - Bundestag - EXPERT OPINION Prepared for the Committee of Inquiry of the Bundestag into the “5EYES” Global Surveillance Systems Revealed by Edward Snowden Committee Hearing, Paul-Löbe-Haus, Berlin, 5 June 2014.Docx’ https://www.statewatch.org/media/documents/news/2014/jun/snowden-korff-expert-opinion-bundestag-June-2014.pdf?utm_source=chatgpt.com accessed 24 November 2025.

Korff D and Georges M, ‘The Origins and Meaning of Data Protection’ (Social Science Research Network, 13 January 2020) https://papers.ssrn.com/abstract=3518386 accessed 24 November 2025.

Kuner C, ‘The European Union and the Search for an International Data Protection Framework’, GroJIL2(2)(2014), 55–71.

Lynskey O, ‘The Data Retention Directive Is Incompatible with the Rights to Privacy and Data Protection and Is Invalid in Its Entirety: Digital Rights Ireland’ (2014) 51 Common Market Law Review https://kluwerlawonline-com.ucd.idm.oclc.org/api/Product/CitationPDFURL?file=Journals\COLA\COLA2014138.pdf accessed 24 November 2025.

——, The Foundations of EU Data Protection Law (1;First;, Oxford University Press 2015) https://go.exlibris.link/8yFzc9cg accessed 24 November 2025.

McIntyre TJ, ‘Data Retention in Ireland: Privacy, Policy and Proportionality’ http://hdl.handle.net/10197/9590 accessed 24 November 2025.

Stevenson D, ‘Effect of the National Security Paradigm on Criminal Law’ https://law.stanford.edu/wp-content/uploads/2018/03/stevenson.pdf

‘The Intelligence Services and the Snowden Revelations - UK Parliament’ https://www.parliament.uk/business/publications/research/key-issues-parliament-2015/defence-and-security/intelligence-services/ accessed 23 November 2025.

ucdlawreview, ‘The Graham Dwyer Court of Justice Appeal: A Cruel Criminal With a Worthy Question’ (UCD Law Review, 7 June 2022) https://theucdlawreview.com/2022/06/07/the-graham-dwyer-court-of-justice-appeal-a-cruel-criminal-with-a-worthy-question/ accessed 23 November 2025.

Digital Rights Ireland Ltd v Minister for Communications, Marine and Natural Resources and Others and Kärntner Landesregierung and Others [2014] ECJ Joined Cases C‑293/12 and C‑594/12

S and Marper v the United Kingdom [2008] ECtHR [GC] 30562/04, 30566/04

Tele2 Sverige AB v Post- och telestyrelsen and Secretary of State for the Home Department v Tom Watson and Others [2016] ECJ Joined Cases C-203/15 and C-698/15

The Director of Public Prosecutions -v- Graham Dwyer [2024] Supreme Court [2024] IESC 39

Volker und Markus Schecke GbR (C-92/09) and Hartmut Eifert (C-93/09) v Land Hessen [2010] ECJ Joined cases C-92/09 and C-93/09

Yassin Abdullah Kadi and Al Barakaat International Foundation v Council of the European Union and Commission of the European Communities [2008] ECJ Joined cases C-402/05 P and C-415/05 P

Directive 2006/24/EC of the European Parliament and of the Council of 15 March 2006 on the retention of data generated or processed in connection with the provision of publicly available electronic communications services or of public communications networks and amending Directive 2002/58/EC 2006

Regulation (EU) 2016/679 of the European Parliament and of the Council of 27 April 2016 on the protection of natural persons with regard to the processing of personal data and on the free movement of such data, and repealing Directive 95/46/EC (General Data Protection Regulation) (Text with EEA relevance) 2016 (OJ L)

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 222. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Sezer Ilgın, Uğur Tülü, Nil İrem Saray Çelikkol, Ümran Akcan (Ed.), Kaptan ve Gemi Adamları İle İlgili Hukuki Sorunlar ve Çözüm Önerileri Sempozyum Bildiriler Kitabı

Kitapta, kaptanın hukuki yetkilerinden deniz iş sözleşmelerine, MLC 2006 uygulamasından işçilik alacaklarının hesaplanmasına, sorumluluk rejiminden gemi adamlarının çalışma koşullarına kadar geniş bir yelpazede sorun alanları tartışılmış; Türk denizcilik hukukunun güncel meseleleri, ulusal ve uluslararası düzenlemeler bağlamında ele alınmıştır.

Ahmet Karayazgan, Sorumluluk Sigortaları Hukuku-I: Yönetici & Yetkili Sorumluluk Sigortası

Eserde, sorumluluk sigortalarının temel çalışma esasları ve hukuki altyapısı incelenmiş; yöneticilerin karşılaştıkları hukuki sorumluluklar, sigorta poliçelerinin kapsamı, hukuki bağlamda sigortanın şekillenişi ve uygulamadaki önemli detaylara yer verilmiş; örnek metinler ve somut vakalar üzerinden yapılan açıklamalarla bu sigorta türü mercek altına alınmıştır.

Kasım Ocak, İdari Yargıda Verilen İptal ve Yürütmenin Durdurulması Kararlarının Zaman Bakımından Uygulanması

Çalışmada, idari yargıda verilen iptal ve yürütmenin durdurulması kararlarının zamansal etkisi, Türk idare hukuku bakımından irdelenmiş; öğreti, yargı içtihatları ve mukayeseli hukuk örneklerinden hareketle ortaya çıkan sorunlar tartışılmış ve hukuka uygunluk ile hukuki durumların istikrarı arasındaki dengeye ilişkin çözüm önerileri sunulmuştur.

Zeynep Derya Tarman, Mehmet Polat Kalafatoğlu (Ed.), Genç Milletlerarası Özel Hukukçular Konferansı-III

Kitapta, Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi tarafından 30.05.2025 tarihinde gerçekleştirilen 3. Milletlerarası Özel Hukuk Genç Akademisyenler Sempozyumu’nda sunulan tebliğlere yer verilmiş; milletlerarası tahkimde hakemlerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı, yaptırımların etkileri, tahkimde yargılamanın bölünmesi, kripto varlıklar, çevrim içi evlenmeler, kolektif davalar ve sınır aşan sağlık hizmetleri gibi uygulamada sıkça karşılaşılan problemlere değinilmiştir.

Dilara Apaydın Karaarslan, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Kapsamında Karayolu ile Yurt İçi Eşya Taşımacılığında Taşıyıcının Sorumluluğunun Sınırlandırılması

Çalışmada, karayolu ile yurt içi eşya taşımacılığına ilişkin Türk Ticaret Kanunu (TTK) düzenlemeleri ele alınmış; TTK’nın karayolu ile eşya taşınması hükümlerinin 1961 tarihli Eşyaların Karayolunda Uluslararası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesi (CMR) esas alınarak hazırlanması nedeniyle yeri geldikçe CMR düzenlemelerine de değinilmiş; Yargıtay kararları ışığında teorik bilgilerin uygulamadaki yansımaları ortaya konulmuştur.

İhsan Deniz Ay, Bölge İdare Mahkemelerinin Kararları Arası Aykırılığın Giderilmesi

Eserde, aynı konularda bölge idare mahkemelerinin kesin kararları arasındaki farklılığın hukuk güvenliğini zedelemesi nedeniyle hukuk güvenliği ilkesi ele alınmış ve bu ilkeye tehdit oluşturan içtihat aykırılığı ile bu aykırılığın giderilme yollarına değinilmiş; bölge idare mahkemelerinin kesin kararları arasındaki aykırılığın giderilmesi konusuna ilişkin eksiklikler tespit edilip söz konusu eksiklerin giderilmesine yönelik görüş ve önerilere yer verilmiştir.

Ahmet Tokat, Evliliğin Sona Ermesine İlişkin Yabancı Kararların Nüfus Hizmetleri Kanunu Madde 27/A Çerçevesinde Tescili

Kitapta, 2017 yılında Nüfus Hizmetleri Kanunu’na eklenen 27/A maddesi hükümlerinin getirdiği yenilikler ve Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un tanımaya ilişkin hükümleriyle olan ilişkisi irdelenmiş; başvuru usulü, komisyonun işleyişi, tescil şartları ve komisyon kararlarının hukuki niteliği değerlendirilmiştir.

Nil İrem Saray Çelikkol, Gemi Geri Dönüşüm Sözleşmeleri

Çalışmada, gemi geri dönüşümü faaliyetinin gerçekleştirilebilmesi için alıcı (gemi geri dönüşüm tesisi) ve satıcı (gemi maliki) olarak adlandırılan tarafların karşılıklı olarak akdettiği gemi geri dönüşüm sözleşmeleri incelenmiş; bu sözleşmelerin hukuki niteliği, sözleşmenin konusunu oluşturan gemilerin gemi vasfını ne zaman kaybedeceği, sözleşmeden doğan teslim borcunun fiili veya hukuki imkansızlıklar nedeniyle ifa edilememesinin sonuçları gibi konular tartışılmıştır.

Murat Oruç, Miras Ortaklığı Temsilcisi

Eserde, Türk Medenî Kanunu m. 640/3 hükmünde düzenlenen ve mirasçılar arasında husumete kadar varan sorunların çözümünü sağlayan miras ortaklığının yasal temsili konusu ele alınmış; miras ortaklığı temsilcisinin atanma şartları ve usulü, atama kararının sonuçları, temsilcinin hak ve yükümlülükleri, dava ve takiplerdeki konumu gibi konulara yer verilmiştir.

Zehra Yaman, Pay Defteri

Çalışmada, anonim ortaklıkta pay ve pay defteri kavramı, pay defterinin hukuki niteliği ve pay defteri tutma yükümlülüğüne değinilmiş; pay defterinin içeriği ve pay defterindeki kaydın etkileri üzerinde durulmuş; pay defterine kayıt bildirimi, ortaklığın inceleme yükümlülüğü ve bildirime bağlanan sonuçlar aktarılmış ve pay defterine kayıt talebinin reddi hakkında bilgi verilmiştir.

Krikor Zöhrab, Hukuk-ı Ceza

Gazeteci, şair, yazar, avukat, muallim ve siyasetçi kimliğiyle tanınan ve modern Türk ceza hukukunun kurucularından biri olan Krikor Zöhrab tarafından yazılan ceza hukuku kitabında, 19. yüzyıl ceza hukuku reformu ve Fransız ceza hukukçusu René Garraud ve çağdaşlarının kavram dünyası takip edilmiş; kaynakların kavramsal tutarlılığına özen gösterilerek sistematik bir yapı benimsenmiştir.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay CGK., E. 2023/599 K. 2025/438 T. 30.10.2025

(...) Asliye Ceza Mahkemesi tarafından sanığın, göçmen kaçakçılığı suçundan Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 79/1-a, 62/1, 52/2-4, 53/1 ve 63. maddeleri uyarınca 4 yıl 2 ay hapis ve 5.000 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.

Hükmün, Cumhuriyet savcısı ve sanık müdafii tarafından istinaf edilmesi üzerine dosyayı inceleyen (...) Bölge Adliye Mahkemesi tarafından, ilk derece mahkemesi hükmü kaldırılarak sanığın TCK’nın 79/1-a, 62, 52/2-4, 53/1, 54/1 ve 63. maddeleri uyarınca 4 yıl 2 ay hapis ve 41.660 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.

Bu hükmün de sanık müdafii tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Dairesi tarafından temyiz isteminin esastan reddi ile onanmasına karar verilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı; ilk derece mahkemesi tarafından verilen hükmün istinaf edilmesi üzerine 5 yıldan az netice hapis cezasını artırmayan (...) Bölge Adliye Mahkemesi kararının Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 286. maddesinin 2. fıkrasının (b) ve (h) bendi uyarınca kesin olduğunun kabulünde zorunluluk bulunduğu gözetilerek CMK’nın 298. maddesi uyarınca temyiz isteminin reddi yerine, hükmün esasının incelenmek suretiyle CMK’nın 302. maddesinin 1. fıkrası uyarınca temyiz isteminin esastan reddi ile hükmün onanmasına karar verilmesinin yasaya aykırılık oluşturduğu görüşüyle itiraz yoluna başvurmuştur.

İnceleme yapan Yargıtay Dairesinin itiraz nedenlerini yerinde bulmaması üzerine Yargıtay Ceza Genel Kurulu; uyuşmazlığın, ilk derece mahkemesince alt sınırdan uzaklaşılarak belirlenen hapis ve gün para cezasına ilişkin mahkûmiyet ile suçta kullanılan aracın müsaderesine yer olmadığı ve sahibine iadesi kararının (...) Bölge Adliye Mahkemesince kaldırılıp yeniden kurulan hükümde, temel cezanın teşdiden (artırılarak) belirlenmesi suretiyle sonuç hapis cezasının artırılmayıp gün para cezasının artırıldığı ve aracın da müsaderesinin öngörüldüğü anlaşılan kararın temyizinin mümkün olup olmadığının belirlenmesine ilişkin olduğunu tespit etmiş, (...) Bölge Adliye Mahkemesi kararının CMK’nın 286. maddesinin 2. fıkrasının (f) bendi kapsamında kalmadığını ve temyiz edilebilir olduğunu belirterek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının reddine oybirliği ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği

Çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası, çevresel etki değerlendirmesi uygulanacak projeler, çevresel etki değerlendirmesi sürecinin başlatılması, halkın bilgilendirilmesi ve sürece katılımı, çevresel etki değerlendirmesi raporunun incelenmesi, çevresel etki değerlendirmesi olumlu veya olumsuz kararı, çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projeler, yatırımın izlenmesi ve denetimi, yönetmeliğe aykırı uygulamaların durdurulması, kapasite artışları, proje sahibinin değişmesi, projenin devri ve olağanüstü durumlara ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok hükümde ve yönetmelik eklerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği

Öncelikli alanlardaki doktora programlarına öğrenci seçimine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Doğum yapan lisansüstü kadın öğrencilere, talepleri halinde doğum sonrası iki dönem ek süre verilebilecek ve verilen bu ek süreler azami süreden sayılmayacak.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik

Yönetmelikte geçen tanımlar, geçişler, başvuru, değerlendirme, sonuçların ilanı, intibak programı, kurumlar arası yatay geçiş, yurtdışı yükseköğretim kurumlarından yurtiçindekilere yatay geçiş ve çift anadal programına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği

Başvuru usulü, aranacak belgeler ve çeşitli alanların incelenmesi sürecinde yapılacak işlemlere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği

Yükseköğretim Kanunu’nun 34. maddesi uyarınca, yabancı ülke vatandaşı olan öğretim elemanlarının doktor öğretim üyeliği, doçentlik ve profesörlük kadrolarında sözleşmeli olarak çalıştırılmalarına ilişkin hükümler yürürlükten kaldırıldı.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik

Öncelikli alanlardaki araştırma görevlisi kadrolarına atamalara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Tarafından Yürütülen Taşınmaz Temini İşlemleri Hakkında Yönetmelik

Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Yenilenebilir enerji kaynağına dayalı faaliyetlere ilişkin acele kamulaştırma işlemleri hakkında düzenlemeye gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kadın Konukevlerinin Açılması ve İşletilmesi Hakkında Yönetmelik

Konukevinin fiziki özelliklerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İstihdamı Koruma Destek Programı Uygulama Yönetmeliği

İmalat sanayi sektörlerinde istihdamın korunması ve artırılmasına yönelik olarak Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi kapsamında çalışan sigortalılar için uygulanacak destek programına ilişkin usul ve esaslar belirlendi.

Sosyal Güvenlik Kurumu Klinik Araştırmalarda Sunulan Sağlık Hizmetlerinin Ödenmesine İlişkin Yönetmelik

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 63. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendi kapsamında finansmanı sağlanacak sağlık hizmetlerine ilişkin usul ve esaslar düzenlendi.

Belediye Gelirleri Kanunu Genel Tebliği (Seri No: 2026/1)

Belediye Gelirleri Kanunu’nun 95. maddesi gereğince, nüfus ile ekonomik ve sosyal gelişme durumlarına göre belediye grupları yeniden tespit edildi. Belediye Gelirleri Kanunu Genel Tebliği (Seri No: 2022/1) yürürlükten kaldırıldı.

Aracı Kurumlar ve Portföy Yönetim Şirketleri Tarafından Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Tebliğ

Tebliğin amacı ve dayanağı, tebliğde geçen tanımlar, genel ilkeler, uzaktan kimlik tespitini yapacak personel, çalışma ortamı, sürecin başlatılması ile uyulması gereken ilkeler, uzaktan kimlik tespitinde kullanılabilecek yöntemler, kimliği tespit edilecek kişinin doğrulanması, uzaktan kimlik tespitinde sorumluluk ve kimlik tespitini müteakip sözleşme ilişkisinin kurulmasına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Yapay zekâ temelli uygulamalara ilişkin hükümler ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Özel Tüketim Vergisi Kanunu’na Ekli (I) Sayılı Listenin (A) Cetvelinde Yer Alan Bazı Malların Özel Tüketim Vergisi Tutarlarının Yeniden Tespiti Hakkında Cumhurbaşkanı Kararı

Karar eki listedeki malların Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından ilan edilen akaryakıt bayi satış fiyatlarına esas alınan yurtiçi rafineri çıkış fiyatları ve oranları yeniden belirlendi.

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Primlerine İlişkin Genelge

2026 yılı mart ayında araç grubu ve kullanım türüne göre uygulanan azami primler, 2026 yılı nisan ayı için %2,75 artırılarak uygulanacak. Değişiklik, 01.04.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Nakit Yönetim Sistemi (NYS) Katılımcı Uygulama Talimatı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından, Nakit Yönetim Sisteminin (NYS) çalışma ve işleyişine ilişkin usul ve esaslar yeniden belirlendi. 02.10.2023 yürürlük tarihli Nakit Yönetim Sistemi (NYS) Katılımcı Uygulama Talimatı yürürlükten kaldırıldı.

İthalat Başvuruları ve Piyasaya Sunum İzni Hakkında Kılavuz

Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu tarafından düzenlenen kılavuzun amacı, kapsamı ve dayanağı, kılavuzda geçen tanımlar, başvuruya ilişkin genel hükümler, kontrol belgesi onayı, kan ürünleri veya kan ürünü içeren beşerî tıbbi ürün kontrol belgesi onayı, immünolojik beşerî tıbbi ürün ithalatı kontrol belgesi onayı, piyasaya sunum izni, fatura şerhi, tanıtım numunesi ithalatı, gümrük muafiyet belgesi uygulaması, ithal ürünler için faturalama ve/veya yükleme yeri bildirimleri, imal ruhsatlı ürünler için ham madde ithalatçı firma yetki bildirimi ve ithalat geri bildirimine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 221. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Sema Taşpınar Ayvaz, Emel Hanağası (Ed.), Prof. Dr. Baki Kuru Anısına Armağan (4 Cilt)

Çalışma, Prof. Dr. Baki Kuru’nun anısına ithaf edilen makaleler ve anı yazılarından oluşmakta olup, Katılma Hesabı Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Özellikleri, Limited Şirketlerden Çıkma Davasında Geçici Hukuki Korumalar, İstinaf Aşamasında Yeni Vakıa ve Delil Getirme Yasağı, Rekabet İhlalinden Zarar Görenlerin Açacağı Tazminat Davasında Rekabet Kurulu Kararının İşlevi, yer verilen makalelerden bazılarıdır.

Mustafa Şentürk, İş Hukukunda Çalışma Süreleri

Eserde, iş hayatına ilişkin çalışma süreleriyle ilgili uygulama sorunları ele alınarak bu sorunlara yönelik çözüm önerileri örneklerle açıklanmış; eşitlik ilkesi, çalışma koşullarında esaslı değişiklik gibi konular çalışma süreleri açısından değerlendirilmiş; fazla çalışma, denkleştirme, gece çalışması, postalar halinde (vardiyalı) çalışma gibi özel çalışma sistemleri detaylandırılmış; kadınlar, gençler, konut kapıcıları gibi farklı meslek ve gruplar açısından da çalışma süreleri incelenmiştir.

Alkan Altaş, Özgürlük ve Egemenlik Arasında “Bölünmüş İnternet”

Kitapta, internet yönetişimi, siber alan, egemenlik, dijital sınırlar, internet bölünmesi, fragmantasyon gibi kavramlara değinilerek çeşitli devletler ve teknoloji platformlarının sebep olduğu internet bölünmeleri ve fragmantasyonların üzerinde durulmuş; internetin ruhunda yer alan özgürlük, açıklık, küresellik gibi değerler ile devletlerin egemenlik haklarının çarpışmasından doğan menfaat çatışması irdelenmiştir.

Kerem Kart, Yolsuzluğun Milletlerarası Ticari Tahkim Anlaşmasına Etkisi

Eserde, yolsuzluk kavramı, yolsuzluk teşkil eden fiiller ve yolsuzluk içeren sözleşmeler incelenmiş; yolsuzluğun ispatı için uygulanmakta olan ispat yöntemlerinden bahsedilmiş; yolsuzluğun tahkim anlaşmasına etkisi, tahkime elverişlilik, kompetenz-kompetenz doktrini, ayrılabilirlik prensibi ve tahkim anlaşmalarının kapsamı ele alınmıştır.

Neslihan Öz Kaşka, Medeni Hukuk Tüzel Kişiliği Kurma İşlemi

Kitapta, dernek ve vakıf kurma işlemleri, kişilik kurma işlemi kavramı çerçevesinde ele alınmış; bu işlemlere uygulanacak hukuki hükümler, hukuki işlem teorisi esas alınarak incelenmiş; bu kapsamda Türk, İsviçre ve Alman hukuklarındaki gelişmelere yer verilmiş; tüzel kişilik kurma işlemine ilişkin geçerlilik ve geçersizlik halleri, öğreti ve mevzuat doğrultusunda analiz edilmiştir.

Buket Gün, Hamiline Yazılı Pay

Çalışmada, hamiline yazılı payların hukuki anlam ve önemine yer verilmiş; bu kapsamda Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) düzenlemelerine değinilmiş; MKK ile getirilen sistemle çözümlenemeyen sorunlar ve muhtemel riskler analiz edilmiş; karşılaştırmalı hukuk incelemesi ile hamiline yazılı payların gelecekte nasıl düzenlenmesi gerektiğine ilişkin açıklamalar yapılmıştır.

Sinan Usta, Uzun Süreli Sözleşmeler

Eserde, kökeni Anglo-Sakson hukuk sistemine dayanan ve son zamanlarda Alman hukukunda ve diğer hukuk sistemlerinde de incelenen uzun süreli sözleşmeler (long-term contracts/Langzeitverträge) incelenmiş; uzun süreli sözleşmelerin ifası sırasında ve sona ermesinden sonra ortaya çıkabilecek hukuki sorun ve uyuşmazlıklar üzerinde durulmuştur.

Ekin Baltaş, Maddi ve Manevi Varlığı Koruma ve Geliştirme Hakkının Feminist Bir Perspektiften Yorumu

Çalışmada, kadınların sahip olduğu hakları kullanmasının önündeki engeller, sınırlılıklar ve bunun hukuki yansımaları tartışılmış; maddi ve manevi varlık kavramı, ataerkil yapı içerisinde kurgulanma biçimi ve bunun hukuksal zeminde nasıl yer bulduğu konuları araştırılmıştır.

A. Deniz Bilgehan, Siber Alanda Sunulan Kamu Hizmetinde Erişilebilirlik İlkesi

Kitapta, kamu hizmetlerine erişim sorunlarına çözüm getirmek amacıyla kamu hizmetinin yeni bir ilkesi olarak erişilebilirlik ilkesi irdelenmiş ve önerilmiş; Rolland Yasalarına, dijital dönüşümün bir sonucu olarak erişilebilirlik ilkesinin eklenmesi gerektiği savunulmuştur.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay HGK., E. 2024/417 K. 2025/795 T. 10.12.2025

Davacı vekili; müvekkilinin, “FLO”, “FLORİS FLO”, “FLO AKADEMİ”, “FLOVE AYAKKABIMI SEVİYORUM+Şekil”, “FLOZOF”, “FLR FLORA” ve benzeri “FLO” esas unsurlu markaların sahibi olduğunu, anılan ibarelerin tanınmış olduğunu, davalı şirketin “FLORADANA” ibareli markasını tescil ettirmek istediğini, anılan marka başvurusuna müvekkilince yapılan itirazın nihaî olarak dava konusu Türk Patent ve Marka Kurumu Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu (YİDK) kararıyla reddedildiğini, kararın hukuka aykırı olduğunu, davalı şirketin marka başvurusu ile müvekkilinin markasının tanınmışlığından haksız yararlanma amacı taşıdığını ve kötü niyetli olduğunu, başvuruda yer alan “FLO” dışındaki unsurların markaya yeterli ayırt edicilik katmadığını ve bu suretle benzerliği ortadan kaldırmadığını, davalı şirket markasının müvekkilinin seri markalarından biri olarak algılanma ihtimalinin bulunduğunu ileri sürerek söz konusu YİDK kararının iptaline, dava konusu markanın hükümsüzlüğüne karar verilmesini talep etmiştir.

(...) Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi; davacının “FLO” ve “FLOGART” esas ibareli markalarıyla davalı şirketin "FLORADANA" ibareli başvurusu arasında görsel, işitsel ve anlamsal olarak ortalama tüketicileri iltibasa düşürecek derecede bir benzerliğin bulunmadığı, ortalama tüketicilerin markalardaki anlamsal, görsel ve işitsel farklılığı ilk bakışta ve hemen fark edebileceği, tescilli bir marka ile iltibas yaratmayan işaret için marka tescil başvurusunda bulunmanın kötü niyetli bir yaklaşım olarak değerlendirilemeyeceği, davacı tarafın markasının ayakkabı ürünlerinde tanınmış olmasının varılan sonuca bir etkisinin olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir.

Davacı vekilinin istinaf başvurusunda bulunması üzerine (...) Bölge Adliye Mahkemesi; ilk derece mahkemesi tarafından verilen kararın usul ve esas yönünden kanuna uygun olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermiştir.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi’nin kararına karşı davacı vekilinin temyiz isteminde bulunması üzerine ilgili Yargıtay Dairesi; ilk derece mahkemesi tarafından, taraf markaları arasında görsel, sesçil ve anlamsal olarak ortalama tüketicileri iltibasa düşürecek derecede benzerlik olmadığı sonucuna ulaşılmışsa da, başvuru markasında yer alan “FLORADANA” ibaresinin ilk hecesi ile davacı markalarında yer alan “FLO” ibaresinin aynı olduğu, ayrıca davacının “FLO” ibaresi ile bitişik markalarının bulunduğu ve dolayısıyla taraf markaları arasında görsel ve sesçil olarak ortalama tüketicileri iltibasa düşürecek derecede bir benzerlik bulunduğu gerekçesiyle kararı bozmuştur.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi, ilk karar gerekçesi tekrar edilmek suretiyle direnme kararı vermiştir.

Bu kararın da temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; davalı şirkete ait “FLORADANA” ibareli marka ile davacı tarafa ait “FLO” esas unsurlu markalar arasında, Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 6/1. maddesi kapsamında ve bütünsel anlamda görsel, işitsel ve anlamsal olarak ortalama tüketiciler nezdinde iltibasa neden olacak düzeyde bir benzerliğin bulunmadığı, davacı tarafın itirazı üzerine verilen YİDK kararının usul ve yasaya uygun olduğu ve bu yöndeki gerekçeyi içeren direnme kararının da yerinde olduğu gerekçesiyle direnme kararının onanmasına oyçokluğu ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Karayolları Trafik Kanunu

Trafik zabıtasının görev ve yetkileri, araçların satış, devir ve tescili, hurdaya ayrılan ve trafikten çekilen araçlar, araçlarda bulundurulması zorunlu gereçler, araç üzerindeki teknik değişiklikler, taşınması özel izne bağlı yükler, trafiğe çıkışları özel izne bağlı araçlar, sürücü belgesi alma zorunluluğu, karayollarında trafiğin akışı, trafik işaret ve kurallarına uyma zorunluluğu, alkol, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin etkisi altında araç sürme yasağı, hız sınırlarına uyma zorunluluğu, kavşaklarda geçiş hakkı, kış lastiği ve kar zinciri zorunluluğu, bisiklet, elektrikli skuter, motorlu bisiklet ve motosiklet sürücüleri ile ilgili kurallar, araç manevralarını düzenleyen kurallar, geçiş üstünlüğüne sahip araçlar, tedbirsiz ve saygısız araç sürme, trafik kazalarına karışanlar ile ilgili kurallar, araçların tescil edildikleri amacın dışında kullanılması, suç ve ceza tutanaklarına ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok hükümde kapsamlı değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği

Yönetmeliğin hukuki dayanağı, bağlantı, iç tesisat onayı ve işletmeye alınması, müşteri sözleşmeleri, güvence bedeli, sayaç, sayacın ölçüm yapmaması veya yanlış ölçüm yapması, müşteriye yeniden doğal gaz verilmesi, müşteri sözleşmesinin sona ermesi, tüketimlerin tespit edilmesi, tahakkuk, faturalandırma, kaçak doğal gaz kullanımı, dağıtım şirketinin uyacağı usul ve esaslar, acil müdahale ve dağıtım bölgelerinin genişletilmesine ilişkin hükümlerde kapsamlı değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kooperatifçilik Proje Destek Yönetmeliği

Yönetmelikte geçen tanımlar, desteklenecek projelerin konuları, kooperatiflerin projelerine verilecek hibe desteği tutarı, hibe desteği kapsamındaki proje gider esasları, program kaynaklarından karşılanamayacak giderler, proje başvurusu, satın alma usul ve esasları, proje harcamalarının kontrolü, ödemeler, proje ile alınan malların mülkiyeti ve uygulama sorumluluğuna ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Millî Eğitim Bakanlığı Eğitim Kurumları Yönetici Görevlendirme Yönetmeliği

Müdür olarak görevlendirileceklerde aranacak özel şartlar ile yöneticilik görevinin sona ereceği ve devam edeceği durumlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Meslekî Yeterlilik Kurumu’nda Geçici Nitelikteki İşlerin Vekâlet ve İstisna Sözleşmesiyle Yaptırılmasına İlişkin Yönetmelik

Meslekî Yeterlilik Kurumu’nun faaliyet alanlarındaki özel bilgi ve uzmanlık gerektiren geçici mahiyetteki işlerde, vekâlet veya istisna sözleşmesi ile yabancı danışman ve uzmanların, istisna sözleşmesi ile de yerli danışman ve uzmanların bilgi ve deneyimlerinden yararlanılmasına ilişkin usul ve esaslar yeniden düzenlendi. Meslekî Yeterlilik Kurumu’nda Geçici Mahiyetteki İşlerin İstisna Sözleşmesi ile Gördürülmesine İlişkin Yönetmelik yürürlükten kaldırıldı.

Sağlık Bakanlığına Ait Kurum ve Kuruluşlar ile Devlet Üniversitelerinin İlgili Birimlerinin Birlikte Kullanımı ile İşbirliği Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik

Yönetmelikte geçen tanımlar, protokolün imzalanması, feshi ve diğer uygulama esasları, personelin disiplin ve özlük işlemlerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği Statüsü

Statüde geçen tanımlar, üyelik, genel kurul, genel kurul toplantısı, genel kurulun görevleri, yönetim kurulu, yönetim kurulu üyeliğine seçim usulü, yönetim kurulunun görev ve yetkileri, denetleme kurulu, disiplin komitesi, meslek komiteleri ve diğer komitelere ilişkin hükümler ile mali hükümlerde değişikliğe gidildi. Geçiş hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Marka Tescil Başvurularına Ait Mal ve Hizmetlerin Sınıflandırılmasına İlişkin Tebliğ (TÜRKPATENT: 2026/2)

Markaların Tescili Amacıyla Mal ve Hizmetlerin Uluslararası Sınıflandırmasına İlişkin Nis Anlaşması hükümlerine göre düzenlenen Nis Sınıflandırmasına uygun olarak, Türk Patent ve Marka Kurumu’na yapılan marka tescil başvurularında esas alınacak Mal ve Hizmet Sınıflandırma Listesi ve bu listeye ilişkin esaslar yeniden tespit edildi. Marka Tescil Başvurularına Ait Mal ve Hizmetlerin Sınıflandırılmasına İlişkin Tebliğ (TÜRKPATENT: 2024/2) yürürlükten kaldırıldı.

Hizmet İhracatının Tanımlanması, Sınıflandırılması ve Hizmet Sektörlerinin Desteklenmesi Hakkında Cumhurbaşkanı Kararı

Hizmet ihracatının tanımlanması, sınıflandırılması ve gerçekleşme yöntemlerinin belirlenmesi ile şirket, kurum ve kuruluşların; ihracata hazırlanması, uluslararası pazarlarda rekabet avantajı kazanması, sürdürülebilirliklerinin sağlanması ve uluslararası düzeyde güçlü markalar oluşturmasına dair faaliyetler ile hizmet ihracatı ve yurt dışı kaynaklı gelirlerinin artırılması amacıyla kurumsal kapasitelerinin güçlendirilmesine, yurt dışı pazarlara erişimlerine, pazarda tutunmalarına, markalaşmalarına, destek programlarının yürütülmesi ile hizmet sektörlerinin geliştirilmesi ve tanıtılmasına ilişkin faaliyetlerinin ve yurt dışı lojistik dağıtım ağlarına ait giderlerinin Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu’ndan (DFİF) desteklenmesine ilişkin karar yürürlüğe girdi. Teknik Müşavirlik Hizmetlerine Sağlanacak Devlet Yardımları ile İlgili Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu Kararı, Döviz Kazandırıcı Hizmet Sektörleri Markalaşma Destekleri Hakkında Karar, Türkiye Bilişim Sektörlerinin Uluslararasılaşması ve E-Turquality (Bilişimin Yıldızları) Programı Hakkında Karar, Hizmet İhracatının Tanımlanması, Sınıflandırılması ve Desteklenmesi Hakkında Karar ile Yurt Dışı Lojistik Dağıtım Ağlarının Desteklenmesi Hakkında Karar yürürlükten kaldırıldı.

İstanbul İlinde Yürütülecek Kentsel Dönüşüm Uygulamaları Kapsamında Yapım İçin Yardım Verilmesine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı

Yapım için yardım verilmesine ilişkin esaslarda değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Danıştay Başkanlık Kurulu’nun 2020/62 Sayılı Kararı

Dairelerin iş bölümü kapsamında İkinci, Dördüncü, Altıncı, Dokuzuncu, Onuncu, Onikinci ve Onüçüncü Daire’ye ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Dava dosyaları ayrıca bir karar verilmesine yer olmaksızın karar düzeltme dosyaları dahil listeye bağlanmak suretiyle mevcut halleriyle ilgili daireye devredilecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Engelli Bireyler İçin Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Primlerinin Belirlenmesine İlişkin Genelge

İndirim uygulanmasına ilişkin usul ve esaslarda değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kat İrtifakı ve Kat Mülkiyeti Tesisi İşlemlerinde Üç Boyutlu Sayısal Yapı Modeli Hakkında Genelge

Genelgede yer alan tanımlar, yapı ruhsatı düzenlemeye yetkili kurumca yapılacak işlemler, kadastro müdürlüğü ve tapu müdürlüğünce yapılacak işlemlere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 220. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Oğuzhan Yazıcı, Boşanmada Kusur Belirlemesine İlişkin Usul ve Esas Meseleleri

Çalışmanın birinci bölümünde boşanmaya yol açan hukuki sebepler ele alınarak kusurun boşanma kararına ve boşanmaya bağlı olan diğer hususlara etkisi üzerinde durulmuş; ikinci bölümünde genel boşanma sebebine giren sınırsız sayıdaki kusurlu davranışın Yargıtay uygulamasında nasıl sınıflandırıldığı incelenmiş; üçüncü ve son bölümünde ise genel sebebe dayalı boşanma davalarında davalının kusur ileri sürme hakkı varken özel sebeplere dayalı davalarda bu hakkın bulunmayışının usul hukukuna yansımasına yer verilmiştir.

Mehmet Ali Tanrıkulu, Milletlerarası Ticari Tahkimde Tanıma ve Tenfize Direnme Hakkının Bir Sınırı Olarak Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı

Kitapta, tahkim yargılamasında hiçbir itiraza konu edilmeyen bir hukuka aykırılığın, ilk kez tenfiz davasında bir tenfiz engeli olarak ileri sürülüp sürülemeyeceği, açılmış olan bir iptal davasında ileri sürülebilecekken hiçbir itiraza konu edilmeyen hukuka aykırılıkların daha sonra Türkiye’de açılan tanıma tenfiz davasında tanıma ve tenfize direnme hakkına konu edilip edilemeyeceği gibi sorular ışığında, hakkın kötüye kullanılması yasağının tanıma ve tenfize direnme hakkı üzerindeki etkisine değinilmiştir.

Geçen hafta Blog’a yüklenen makalelere aşağıda yer verilmiştir:

Barış Yüksel, Zeynep Yıldırım, Amaç Bakımından İhlal Kavramı Üzerindeki Sır Perdesi Kalkıyor!

Aslı Ak, Tekerleği Yeniden İcat Etmek: Hub&Spoke Kartellerinde İspat, Yaptırım Gücü ve Birikimli Etki Tartışması

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Danıştay İDDK., E. 2025/2479 K. 2025/1806 T. 06.10.2025

Dava konusu; davacı şirket tarafından, yurt dışından aldığı sipariş nedeniyle üretmeyi planladığı vegan peynirler için gerekli olan sağlık sertifikasının tarafına verilmesi talebiyle (...) İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemine ilişkindir.

(...) İdare Mahkemesi; dosyaya sunulan görsellerin incelenmesi neticesinde ihraç edilmek istenen ürünlerin üzerinde peynir çeşitlerine ilişkin isimlerin (cheddar, smoked), bu peynirlerin tadında ya da aromasında olduğuna dair “flavoured” kelimesinin kullanıldığı, ürünlerin vegan ürün olduğunu belirtir “vegan grated” kelimesinin ürünler üzerinde bariz bir şekilde yer aldığı, davacı şirket tarafından vegan beslenmeye özel hayvansal ürün içermeyen dava konusu peynir ürününün üretildiğinin anlaşıldığı, dava konusu işleme dayanak gösterilen Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği’nin 9. maddesinin 3. fıkrasında gerçek olmayan yani hayvansal ürün içermeyen bir peynirin hayvansal ürün içeriyormuşçasına halkı yanıltma kastıyla satılmasının önlenmesine ilişkin bir düzenleme olduğu, dava konusu uyuşmazlıkta ise peynir ürününün üzerinde vegan ibaresinin bariz bir şekilde kullanıldığı, hayvansal ürün içermediğinin açıkça ifade edildiği ve halkı yanıltma kastının bulunmadığı anlaşıldığından davacı şirketin ihracat için gerekli olan sağlık sertifikasına ilişkin başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar vermiştir.

(...) Bölge İdare Mahkemesi; bitkisel içerikli olduğu hususu davacının kabulünde olan uyuşmazlık konusu ürünlerin dosyada bulunan görsellerinin bir bütün olarak incelenmesinden, söz konusu ürün ambalajlarının peynir izlenimi verdiklerinin anlaşıldığı, yürürlükte bulunan mevzuat hükümleri uyarınca bitkisel yağ veya diğer gıda bileşenleri kullanılarak peynir izlenimi veren ürünler üretilmesine olanak bulunmadığı ve bu ürünlerin 31.12.2020 tarihinden itibaren piyasada bulunmasının da açıkça yasaklandığı dikkate alındığında dava konusu işlemde hukuka aykırılık, aksi yönde verilen (...) İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar vermiştir.

İlgili Danıştay Dairesi; sağlık sertifikası istenen ürünlerin etiketinde ve ambalajında peynir olmadığının açıkça vurgulanıp vurgulanmadığı hususunun tereddüde yer vermeyecek şekilde tespit edilmesi gerektiğini, davacı tarafından sağlık sertifikası istenilen ürünlerin yurt dışına ihraç edileceğinin belirtilmesi nedeniyle bu yönden değerlendirilme yapılarak ihracat halinde sağlık sertifikası düzenlenmesine ilişkin hükümlerin de dikkate alınması gerektiğini belirterek, ilk derece mahkemesi tarafından yaptırılacak bilirkişi incelemesi sonucunda karar verilmesi gerekirken davanın reddi yolunda verilen (...) Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar vermiştir.

(...) Bölge İdare Mahkemesi tarafından; ilgili Danıştay Dairesi’nin bozma kararına uyulmadığı belirtildikten sonra istinafa konu kararın usul ve hukuka uygun olduğu, kaldırılmasını gerektirecek yasal bir sebebin bulunmadığı ifadesine yer verilmiş, hüküm kısmında ise bozulan kararda ısrar edilmesine, ilk derece mahkemesi tarafından dava konusu işlemin iptali yolunda verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

Bunun üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu; yaptığı hukuki değerlendirme sonucunda, (...) Bölge İdare Mahkemesi’nin temyize konu kararının, ısrar kararı niteliği taşımadığı, temyize konu karara ilişkin ıslak imzalı karar tutanağı ile kararın içeriğinin ve hüküm kısmının birbiriyle uyuşmadığı, kararın gerekçesi ile hüküm kısmının çelişki içerdiği anlaşıldığından ve her ne kadar hüküm kısmında “ısrar edilmesine” ibaresi yer alsa da anılan kararın, ısrar kararı niteliği taşımadığı görüldüğünden temyize konu kararın usul yönünden bozulmasına oybirliği ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usûllerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

Kararnamenin amacı, kapsamı, atama usulü ve şartlarına ilişkin hükümler ile kararname cetvellerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Uluslararası Sağlık Hizmetlerinde İş Birliği Yönetmeliği

Uluslararası sağlık hizmetleri kapsamında; Sağlık Bakanlığı ve Devlet üniversiteleri arasında gerçekleştirilen iş birliği ile tabip, diş tabibi ve tıp ve diş hekimliği mevzuatına göre uzman olanlar tarafından verilen sağlık hizmetlerine ilişkin usul ve esaslar belirlendi.

Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik

Enerji piyasaları ve çevresel piyasalarda yapılan ticaretin güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil, dürüst ve rekabetçi bir şekilde gerçekleştirilebilmesi için bu piyasalarda oluşabilecek piyasa bozucu davranışların önlenmesine ve ilgili taraflar ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun görev, yetki ve sorumluluklarının belirlenmesine ilişkin usul ve esasların düzenlendiği yönetmelik, 01.06.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Fikir ve Sanat Eserlerini İçeren Taşıyıcı Materyaller ile Bu Eserlerin Çoğaltılmasına Yarayan Teknik Cihazların Bedellerinden Yapılan Kesintilerin Kullanımına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik

Yönetmelikte yer alan tanımlar ile fikri mülkiyet sisteminin güçlendirilmesi ile kültürel ve sanatsal faaliyetlerin yürütülmesine yönelik proje desteklerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Meslek birliklerine yardım yapılmasına ilişkin geçiş hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Ücretsiz Seyahat Kapsamında Yapılacak Gelir Desteği Ödemesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik

Yönetmelik kapsamında gelir desteği ödemesinden yararlanacak olan işletmecilere yapılacak ödeme miktarları yeniden tespit edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sivil Hava Ulaşımına Açık Havaalanlarında Yer Alan Gayrisıhhi İşyerleri İçin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik

Yönetmeliğin dayanağı, ruhsat ücretleri, ruhsat başvurusu, ruhsat başvurusunun incelenmesi, ruhsat değişikliği gerektiren haller, düzenleme yetkisi, denetleme, sorumluluk ve yaptırımlara ilişkin hükümler ile yönetmeliğin eklerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ

Kapanış onayı yapılacak defterler ile onay zamanı ve şekline ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi/Finansmanı Uygulama Talimatı

Talimatta geçen kısaltmalar ile kredi/finansman limitleri ve kredi/finansmanların aracı bankalar kanalıyla kullandırılmasına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Borç Para ve Yardımlara Dair Genel Kurul Kararı

Basın İlan Kurumu’nun kararı uyarınca, borç miktarı ve taksitleri, muhtaçlık yardımı ve ölüm yardımı miktarları yeniden belirlendi. Karar, 01.03.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.