Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 222. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Sezer Ilgın, Uğur Tülü, Nil İrem Saray Çelikkol, Ümran Akcan (Ed.), Kaptan ve Gemi Adamları İle İlgili Hukuki Sorunlar ve Çözüm Önerileri Sempozyum Bildiriler Kitabı

Kitapta, kaptanın hukuki yetkilerinden deniz iş sözleşmelerine, MLC 2006 uygulamasından işçilik alacaklarının hesaplanmasına, sorumluluk rejiminden gemi adamlarının çalışma koşullarına kadar geniş bir yelpazede sorun alanları tartışılmış; Türk denizcilik hukukunun güncel meseleleri, ulusal ve uluslararası düzenlemeler bağlamında ele alınmıştır.

Ahmet Karayazgan, Sorumluluk Sigortaları Hukuku-I: Yönetici & Yetkili Sorumluluk Sigortası

Eserde, sorumluluk sigortalarının temel çalışma esasları ve hukuki altyapısı incelenmiş; yöneticilerin karşılaştıkları hukuki sorumluluklar, sigorta poliçelerinin kapsamı, hukuki bağlamda sigortanın şekillenişi ve uygulamadaki önemli detaylara yer verilmiş; örnek metinler ve somut vakalar üzerinden yapılan açıklamalarla bu sigorta türü mercek altına alınmıştır.

Kasım Ocak, İdari Yargıda Verilen İptal ve Yürütmenin Durdurulması Kararlarının Zaman Bakımından Uygulanması

Çalışmada, idari yargıda verilen iptal ve yürütmenin durdurulması kararlarının zamansal etkisi, Türk idare hukuku bakımından irdelenmiş; öğreti, yargı içtihatları ve mukayeseli hukuk örneklerinden hareketle ortaya çıkan sorunlar tartışılmış ve hukuka uygunluk ile hukuki durumların istikrarı arasındaki dengeye ilişkin çözüm önerileri sunulmuştur.

Zeynep Derya Tarman, Mehmet Polat Kalafatoğlu (Ed.), Genç Milletlerarası Özel Hukukçular Konferansı-III

Kitapta, Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi tarafından 30.05.2025 tarihinde gerçekleştirilen 3. Milletlerarası Özel Hukuk Genç Akademisyenler Sempozyumu’nda sunulan tebliğlere yer verilmiş; milletlerarası tahkimde hakemlerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı, yaptırımların etkileri, tahkimde yargılamanın bölünmesi, kripto varlıklar, çevrim içi evlenmeler, kolektif davalar ve sınır aşan sağlık hizmetleri gibi uygulamada sıkça karşılaşılan problemlere değinilmiştir.

Dilara Apaydın Karaarslan, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Kapsamında Karayolu ile Yurt İçi Eşya Taşımacılığında Taşıyıcının Sorumluluğunun Sınırlandırılması

Çalışmada, karayolu ile yurt içi eşya taşımacılığına ilişkin Türk Ticaret Kanunu (TTK) düzenlemeleri ele alınmış; TTK’nın karayolu ile eşya taşınması hükümlerinin 1961 tarihli Eşyaların Karayolunda Uluslararası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesi (CMR) esas alınarak hazırlanması nedeniyle yeri geldikçe CMR düzenlemelerine de değinilmiş; Yargıtay kararları ışığında teorik bilgilerin uygulamadaki yansımaları ortaya konulmuştur.

İhsan Deniz Ay, Bölge İdare Mahkemelerinin Kararları Arası Aykırılığın Giderilmesi

Eserde, aynı konularda bölge idare mahkemelerinin kesin kararları arasındaki farklılığın hukuk güvenliğini zedelemesi nedeniyle hukuk güvenliği ilkesi ele alınmış ve bu ilkeye tehdit oluşturan içtihat aykırılığı ile bu aykırılığın giderilme yollarına değinilmiş; bölge idare mahkemelerinin kesin kararları arasındaki aykırılığın giderilmesi konusuna ilişkin eksiklikler tespit edilip söz konusu eksiklerin giderilmesine yönelik görüş ve önerilere yer verilmiştir.

Ahmet Tokat, Evliliğin Sona Ermesine İlişkin Yabancı Kararların Nüfus Hizmetleri Kanunu Madde 27/A Çerçevesinde Tescili

Kitapta, 2017 yılında Nüfus Hizmetleri Kanunu’na eklenen 27/A maddesi hükümlerinin getirdiği yenilikler ve Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un tanımaya ilişkin hükümleriyle olan ilişkisi irdelenmiş; başvuru usulü, komisyonun işleyişi, tescil şartları ve komisyon kararlarının hukuki niteliği değerlendirilmiştir.

Nil İrem Saray Çelikkol, Gemi Geri Dönüşüm Sözleşmeleri

Çalışmada, gemi geri dönüşümü faaliyetinin gerçekleştirilebilmesi için alıcı (gemi geri dönüşüm tesisi) ve satıcı (gemi maliki) olarak adlandırılan tarafların karşılıklı olarak akdettiği gemi geri dönüşüm sözleşmeleri incelenmiş; bu sözleşmelerin hukuki niteliği, sözleşmenin konusunu oluşturan gemilerin gemi vasfını ne zaman kaybedeceği, sözleşmeden doğan teslim borcunun fiili veya hukuki imkansızlıklar nedeniyle ifa edilememesinin sonuçları gibi konular tartışılmıştır.

Murat Oruç, Miras Ortaklığı Temsilcisi

Eserde, Türk Medenî Kanunu m. 640/3 hükmünde düzenlenen ve mirasçılar arasında husumete kadar varan sorunların çözümünü sağlayan miras ortaklığının yasal temsili konusu ele alınmış; miras ortaklığı temsilcisinin atanma şartları ve usulü, atama kararının sonuçları, temsilcinin hak ve yükümlülükleri, dava ve takiplerdeki konumu gibi konulara yer verilmiştir.

Zehra Yaman, Pay Defteri

Çalışmada, anonim ortaklıkta pay ve pay defteri kavramı, pay defterinin hukuki niteliği ve pay defteri tutma yükümlülüğüne değinilmiş; pay defterinin içeriği ve pay defterindeki kaydın etkileri üzerinde durulmuş; pay defterine kayıt bildirimi, ortaklığın inceleme yükümlülüğü ve bildirime bağlanan sonuçlar aktarılmış ve pay defterine kayıt talebinin reddi hakkında bilgi verilmiştir.

Krikor Zöhrab, Hukuk-ı Ceza

Gazeteci, şair, yazar, avukat, muallim ve siyasetçi kimliğiyle tanınan ve modern Türk ceza hukukunun kurucularından biri olan Krikor Zöhrab tarafından yazılan ceza hukuku kitabında, 19. yüzyıl ceza hukuku reformu ve Fransız ceza hukukçusu René Garraud ve çağdaşlarının kavram dünyası takip edilmiş; kaynakların kavramsal tutarlılığına özen gösterilerek sistematik bir yapı benimsenmiştir.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay CGK., E. 2023/599 K. 2025/438 T. 30.10.2025

(...) Asliye Ceza Mahkemesi tarafından sanığın, göçmen kaçakçılığı suçundan Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 79/1-a, 62/1, 52/2-4, 53/1 ve 63. maddeleri uyarınca 4 yıl 2 ay hapis ve 5.000 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.

Hükmün, Cumhuriyet savcısı ve sanık müdafii tarafından istinaf edilmesi üzerine dosyayı inceleyen (...) Bölge Adliye Mahkemesi tarafından, ilk derece mahkemesi hükmü kaldırılarak sanığın TCK’nın 79/1-a, 62, 52/2-4, 53/1, 54/1 ve 63. maddeleri uyarınca 4 yıl 2 ay hapis ve 41.660 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.

Bu hükmün de sanık müdafii tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Dairesi tarafından temyiz isteminin esastan reddi ile onanmasına karar verilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı; ilk derece mahkemesi tarafından verilen hükmün istinaf edilmesi üzerine 5 yıldan az netice hapis cezasını artırmayan (...) Bölge Adliye Mahkemesi kararının Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 286. maddesinin 2. fıkrasının (b) ve (h) bendi uyarınca kesin olduğunun kabulünde zorunluluk bulunduğu gözetilerek CMK’nın 298. maddesi uyarınca temyiz isteminin reddi yerine, hükmün esasının incelenmek suretiyle CMK’nın 302. maddesinin 1. fıkrası uyarınca temyiz isteminin esastan reddi ile hükmün onanmasına karar verilmesinin yasaya aykırılık oluşturduğu görüşüyle itiraz yoluna başvurmuştur.

İnceleme yapan Yargıtay Dairesinin itiraz nedenlerini yerinde bulmaması üzerine Yargıtay Ceza Genel Kurulu; uyuşmazlığın, ilk derece mahkemesince alt sınırdan uzaklaşılarak belirlenen hapis ve gün para cezasına ilişkin mahkûmiyet ile suçta kullanılan aracın müsaderesine yer olmadığı ve sahibine iadesi kararının (...) Bölge Adliye Mahkemesince kaldırılıp yeniden kurulan hükümde, temel cezanın teşdiden (artırılarak) belirlenmesi suretiyle sonuç hapis cezasının artırılmayıp gün para cezasının artırıldığı ve aracın da müsaderesinin öngörüldüğü anlaşılan kararın temyizinin mümkün olup olmadığının belirlenmesine ilişkin olduğunu tespit etmiş, (...) Bölge Adliye Mahkemesi kararının CMK’nın 286. maddesinin 2. fıkrasının (f) bendi kapsamında kalmadığını ve temyiz edilebilir olduğunu belirterek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının reddine oybirliği ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği

Çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası, çevresel etki değerlendirmesi uygulanacak projeler, çevresel etki değerlendirmesi sürecinin başlatılması, halkın bilgilendirilmesi ve sürece katılımı, çevresel etki değerlendirmesi raporunun incelenmesi, çevresel etki değerlendirmesi olumlu veya olumsuz kararı, çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projeler, yatırımın izlenmesi ve denetimi, yönetmeliğe aykırı uygulamaların durdurulması, kapasite artışları, proje sahibinin değişmesi, projenin devri ve olağanüstü durumlara ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok hükümde ve yönetmelik eklerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği

Öncelikli alanlardaki doktora programlarına öğrenci seçimine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Doğum yapan lisansüstü kadın öğrencilere, talepleri halinde doğum sonrası iki dönem ek süre verilebilecek ve verilen bu ek süreler azami süreden sayılmayacak.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik

Yönetmelikte geçen tanımlar, geçişler, başvuru, değerlendirme, sonuçların ilanı, intibak programı, kurumlar arası yatay geçiş, yurtdışı yükseköğretim kurumlarından yurtiçindekilere yatay geçiş ve çift anadal programına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği

Başvuru usulü, aranacak belgeler ve çeşitli alanların incelenmesi sürecinde yapılacak işlemlere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği

Yükseköğretim Kanunu’nun 34. maddesi uyarınca, yabancı ülke vatandaşı olan öğretim elemanlarının doktor öğretim üyeliği, doçentlik ve profesörlük kadrolarında sözleşmeli olarak çalıştırılmalarına ilişkin hükümler yürürlükten kaldırıldı.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik

Öncelikli alanlardaki araştırma görevlisi kadrolarına atamalara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Tarafından Yürütülen Taşınmaz Temini İşlemleri Hakkında Yönetmelik

Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Yenilenebilir enerji kaynağına dayalı faaliyetlere ilişkin acele kamulaştırma işlemleri hakkında düzenlemeye gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kadın Konukevlerinin Açılması ve İşletilmesi Hakkında Yönetmelik

Konukevinin fiziki özelliklerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İstihdamı Koruma Destek Programı Uygulama Yönetmeliği

İmalat sanayi sektörlerinde istihdamın korunması ve artırılmasına yönelik olarak Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi kapsamında çalışan sigortalılar için uygulanacak destek programına ilişkin usul ve esaslar belirlendi.

Sosyal Güvenlik Kurumu Klinik Araştırmalarda Sunulan Sağlık Hizmetlerinin Ödenmesine İlişkin Yönetmelik

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 63. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendi kapsamında finansmanı sağlanacak sağlık hizmetlerine ilişkin usul ve esaslar düzenlendi.

Belediye Gelirleri Kanunu Genel Tebliği (Seri No: 2026/1)

Belediye Gelirleri Kanunu’nun 95. maddesi gereğince, nüfus ile ekonomik ve sosyal gelişme durumlarına göre belediye grupları yeniden tespit edildi. Belediye Gelirleri Kanunu Genel Tebliği (Seri No: 2022/1) yürürlükten kaldırıldı.

Aracı Kurumlar ve Portföy Yönetim Şirketleri Tarafından Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Tebliğ

Tebliğin amacı ve dayanağı, tebliğde geçen tanımlar, genel ilkeler, uzaktan kimlik tespitini yapacak personel, çalışma ortamı, sürecin başlatılması ile uyulması gereken ilkeler, uzaktan kimlik tespitinde kullanılabilecek yöntemler, kimliği tespit edilecek kişinin doğrulanması, uzaktan kimlik tespitinde sorumluluk ve kimlik tespitini müteakip sözleşme ilişkisinin kurulmasına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Yapay zekâ temelli uygulamalara ilişkin hükümler ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Özel Tüketim Vergisi Kanunu’na Ekli (I) Sayılı Listenin (A) Cetvelinde Yer Alan Bazı Malların Özel Tüketim Vergisi Tutarlarının Yeniden Tespiti Hakkında Cumhurbaşkanı Kararı

Karar eki listedeki malların Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından ilan edilen akaryakıt bayi satış fiyatlarına esas alınan yurtiçi rafineri çıkış fiyatları ve oranları yeniden belirlendi.

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Primlerine İlişkin Genelge

2026 yılı mart ayında araç grubu ve kullanım türüne göre uygulanan azami primler, 2026 yılı nisan ayı için %2,75 artırılarak uygulanacak. Değişiklik, 01.04.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Nakit Yönetim Sistemi (NYS) Katılımcı Uygulama Talimatı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından, Nakit Yönetim Sisteminin (NYS) çalışma ve işleyişine ilişkin usul ve esaslar yeniden belirlendi. 02.10.2023 yürürlük tarihli Nakit Yönetim Sistemi (NYS) Katılımcı Uygulama Talimatı yürürlükten kaldırıldı.

İthalat Başvuruları ve Piyasaya Sunum İzni Hakkında Kılavuz

Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu tarafından düzenlenen kılavuzun amacı, kapsamı ve dayanağı, kılavuzda geçen tanımlar, başvuruya ilişkin genel hükümler, kontrol belgesi onayı, kan ürünleri veya kan ürünü içeren beşerî tıbbi ürün kontrol belgesi onayı, immünolojik beşerî tıbbi ürün ithalatı kontrol belgesi onayı, piyasaya sunum izni, fatura şerhi, tanıtım numunesi ithalatı, gümrük muafiyet belgesi uygulaması, ithal ürünler için faturalama ve/veya yükleme yeri bildirimleri, imal ruhsatlı ürünler için ham madde ithalatçı firma yetki bildirimi ve ithalat geri bildirimine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 221. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Sema Taşpınar Ayvaz, Emel Hanağası (Ed.), Prof. Dr. Baki Kuru Anısına Armağan (4 Cilt)

Çalışma, Prof. Dr. Baki Kuru’nun anısına ithaf edilen makaleler ve anı yazılarından oluşmakta olup, Katılma Hesabı Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Özellikleri, Limited Şirketlerden Çıkma Davasında Geçici Hukuki Korumalar, İstinaf Aşamasında Yeni Vakıa ve Delil Getirme Yasağı, Rekabet İhlalinden Zarar Görenlerin Açacağı Tazminat Davasında Rekabet Kurulu Kararının İşlevi, yer verilen makalelerden bazılarıdır.

Mustafa Şentürk, İş Hukukunda Çalışma Süreleri

Eserde, iş hayatına ilişkin çalışma süreleriyle ilgili uygulama sorunları ele alınarak bu sorunlara yönelik çözüm önerileri örneklerle açıklanmış; eşitlik ilkesi, çalışma koşullarında esaslı değişiklik gibi konular çalışma süreleri açısından değerlendirilmiş; fazla çalışma, denkleştirme, gece çalışması, postalar halinde (vardiyalı) çalışma gibi özel çalışma sistemleri detaylandırılmış; kadınlar, gençler, konut kapıcıları gibi farklı meslek ve gruplar açısından da çalışma süreleri incelenmiştir.

Alkan Altaş, Özgürlük ve Egemenlik Arasında “Bölünmüş İnternet”

Kitapta, internet yönetişimi, siber alan, egemenlik, dijital sınırlar, internet bölünmesi, fragmantasyon gibi kavramlara değinilerek çeşitli devletler ve teknoloji platformlarının sebep olduğu internet bölünmeleri ve fragmantasyonların üzerinde durulmuş; internetin ruhunda yer alan özgürlük, açıklık, küresellik gibi değerler ile devletlerin egemenlik haklarının çarpışmasından doğan menfaat çatışması irdelenmiştir.

Kerem Kart, Yolsuzluğun Milletlerarası Ticari Tahkim Anlaşmasına Etkisi

Eserde, yolsuzluk kavramı, yolsuzluk teşkil eden fiiller ve yolsuzluk içeren sözleşmeler incelenmiş; yolsuzluğun ispatı için uygulanmakta olan ispat yöntemlerinden bahsedilmiş; yolsuzluğun tahkim anlaşmasına etkisi, tahkime elverişlilik, kompetenz-kompetenz doktrini, ayrılabilirlik prensibi ve tahkim anlaşmalarının kapsamı ele alınmıştır.

Neslihan Öz Kaşka, Medeni Hukuk Tüzel Kişiliği Kurma İşlemi

Kitapta, dernek ve vakıf kurma işlemleri, kişilik kurma işlemi kavramı çerçevesinde ele alınmış; bu işlemlere uygulanacak hukuki hükümler, hukuki işlem teorisi esas alınarak incelenmiş; bu kapsamda Türk, İsviçre ve Alman hukuklarındaki gelişmelere yer verilmiş; tüzel kişilik kurma işlemine ilişkin geçerlilik ve geçersizlik halleri, öğreti ve mevzuat doğrultusunda analiz edilmiştir.

Buket Gün, Hamiline Yazılı Pay

Çalışmada, hamiline yazılı payların hukuki anlam ve önemine yer verilmiş; bu kapsamda Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) düzenlemelerine değinilmiş; MKK ile getirilen sistemle çözümlenemeyen sorunlar ve muhtemel riskler analiz edilmiş; karşılaştırmalı hukuk incelemesi ile hamiline yazılı payların gelecekte nasıl düzenlenmesi gerektiğine ilişkin açıklamalar yapılmıştır.

Sinan Usta, Uzun Süreli Sözleşmeler

Eserde, kökeni Anglo-Sakson hukuk sistemine dayanan ve son zamanlarda Alman hukukunda ve diğer hukuk sistemlerinde de incelenen uzun süreli sözleşmeler (long-term contracts/Langzeitverträge) incelenmiş; uzun süreli sözleşmelerin ifası sırasında ve sona ermesinden sonra ortaya çıkabilecek hukuki sorun ve uyuşmazlıklar üzerinde durulmuştur.

Ekin Baltaş, Maddi ve Manevi Varlığı Koruma ve Geliştirme Hakkının Feminist Bir Perspektiften Yorumu

Çalışmada, kadınların sahip olduğu hakları kullanmasının önündeki engeller, sınırlılıklar ve bunun hukuki yansımaları tartışılmış; maddi ve manevi varlık kavramı, ataerkil yapı içerisinde kurgulanma biçimi ve bunun hukuksal zeminde nasıl yer bulduğu konuları araştırılmıştır.

A. Deniz Bilgehan, Siber Alanda Sunulan Kamu Hizmetinde Erişilebilirlik İlkesi

Kitapta, kamu hizmetlerine erişim sorunlarına çözüm getirmek amacıyla kamu hizmetinin yeni bir ilkesi olarak erişilebilirlik ilkesi irdelenmiş ve önerilmiş; Rolland Yasalarına, dijital dönüşümün bir sonucu olarak erişilebilirlik ilkesinin eklenmesi gerektiği savunulmuştur.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay HGK., E. 2024/417 K. 2025/795 T. 10.12.2025

Davacı vekili; müvekkilinin, “FLO”, “FLORİS FLO”, “FLO AKADEMİ”, “FLOVE AYAKKABIMI SEVİYORUM+Şekil”, “FLOZOF”, “FLR FLORA” ve benzeri “FLO” esas unsurlu markaların sahibi olduğunu, anılan ibarelerin tanınmış olduğunu, davalı şirketin “FLORADANA” ibareli markasını tescil ettirmek istediğini, anılan marka başvurusuna müvekkilince yapılan itirazın nihaî olarak dava konusu Türk Patent ve Marka Kurumu Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu (YİDK) kararıyla reddedildiğini, kararın hukuka aykırı olduğunu, davalı şirketin marka başvurusu ile müvekkilinin markasının tanınmışlığından haksız yararlanma amacı taşıdığını ve kötü niyetli olduğunu, başvuruda yer alan “FLO” dışındaki unsurların markaya yeterli ayırt edicilik katmadığını ve bu suretle benzerliği ortadan kaldırmadığını, davalı şirket markasının müvekkilinin seri markalarından biri olarak algılanma ihtimalinin bulunduğunu ileri sürerek söz konusu YİDK kararının iptaline, dava konusu markanın hükümsüzlüğüne karar verilmesini talep etmiştir.

(...) Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi; davacının “FLO” ve “FLOGART” esas ibareli markalarıyla davalı şirketin "FLORADANA" ibareli başvurusu arasında görsel, işitsel ve anlamsal olarak ortalama tüketicileri iltibasa düşürecek derecede bir benzerliğin bulunmadığı, ortalama tüketicilerin markalardaki anlamsal, görsel ve işitsel farklılığı ilk bakışta ve hemen fark edebileceği, tescilli bir marka ile iltibas yaratmayan işaret için marka tescil başvurusunda bulunmanın kötü niyetli bir yaklaşım olarak değerlendirilemeyeceği, davacı tarafın markasının ayakkabı ürünlerinde tanınmış olmasının varılan sonuca bir etkisinin olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir.

Davacı vekilinin istinaf başvurusunda bulunması üzerine (...) Bölge Adliye Mahkemesi; ilk derece mahkemesi tarafından verilen kararın usul ve esas yönünden kanuna uygun olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermiştir.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi’nin kararına karşı davacı vekilinin temyiz isteminde bulunması üzerine ilgili Yargıtay Dairesi; ilk derece mahkemesi tarafından, taraf markaları arasında görsel, sesçil ve anlamsal olarak ortalama tüketicileri iltibasa düşürecek derecede benzerlik olmadığı sonucuna ulaşılmışsa da, başvuru markasında yer alan “FLORADANA” ibaresinin ilk hecesi ile davacı markalarında yer alan “FLO” ibaresinin aynı olduğu, ayrıca davacının “FLO” ibaresi ile bitişik markalarının bulunduğu ve dolayısıyla taraf markaları arasında görsel ve sesçil olarak ortalama tüketicileri iltibasa düşürecek derecede bir benzerlik bulunduğu gerekçesiyle kararı bozmuştur.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi, ilk karar gerekçesi tekrar edilmek suretiyle direnme kararı vermiştir.

Bu kararın da temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; davalı şirkete ait “FLORADANA” ibareli marka ile davacı tarafa ait “FLO” esas unsurlu markalar arasında, Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 6/1. maddesi kapsamında ve bütünsel anlamda görsel, işitsel ve anlamsal olarak ortalama tüketiciler nezdinde iltibasa neden olacak düzeyde bir benzerliğin bulunmadığı, davacı tarafın itirazı üzerine verilen YİDK kararının usul ve yasaya uygun olduğu ve bu yöndeki gerekçeyi içeren direnme kararının da yerinde olduğu gerekçesiyle direnme kararının onanmasına oyçokluğu ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Karayolları Trafik Kanunu

Trafik zabıtasının görev ve yetkileri, araçların satış, devir ve tescili, hurdaya ayrılan ve trafikten çekilen araçlar, araçlarda bulundurulması zorunlu gereçler, araç üzerindeki teknik değişiklikler, taşınması özel izne bağlı yükler, trafiğe çıkışları özel izne bağlı araçlar, sürücü belgesi alma zorunluluğu, karayollarında trafiğin akışı, trafik işaret ve kurallarına uyma zorunluluğu, alkol, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin etkisi altında araç sürme yasağı, hız sınırlarına uyma zorunluluğu, kavşaklarda geçiş hakkı, kış lastiği ve kar zinciri zorunluluğu, bisiklet, elektrikli skuter, motorlu bisiklet ve motosiklet sürücüleri ile ilgili kurallar, araç manevralarını düzenleyen kurallar, geçiş üstünlüğüne sahip araçlar, tedbirsiz ve saygısız araç sürme, trafik kazalarına karışanlar ile ilgili kurallar, araçların tescil edildikleri amacın dışında kullanılması, suç ve ceza tutanaklarına ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok hükümde kapsamlı değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği

Yönetmeliğin hukuki dayanağı, bağlantı, iç tesisat onayı ve işletmeye alınması, müşteri sözleşmeleri, güvence bedeli, sayaç, sayacın ölçüm yapmaması veya yanlış ölçüm yapması, müşteriye yeniden doğal gaz verilmesi, müşteri sözleşmesinin sona ermesi, tüketimlerin tespit edilmesi, tahakkuk, faturalandırma, kaçak doğal gaz kullanımı, dağıtım şirketinin uyacağı usul ve esaslar, acil müdahale ve dağıtım bölgelerinin genişletilmesine ilişkin hükümlerde kapsamlı değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kooperatifçilik Proje Destek Yönetmeliği

Yönetmelikte geçen tanımlar, desteklenecek projelerin konuları, kooperatiflerin projelerine verilecek hibe desteği tutarı, hibe desteği kapsamındaki proje gider esasları, program kaynaklarından karşılanamayacak giderler, proje başvurusu, satın alma usul ve esasları, proje harcamalarının kontrolü, ödemeler, proje ile alınan malların mülkiyeti ve uygulama sorumluluğuna ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Millî Eğitim Bakanlığı Eğitim Kurumları Yönetici Görevlendirme Yönetmeliği

Müdür olarak görevlendirileceklerde aranacak özel şartlar ile yöneticilik görevinin sona ereceği ve devam edeceği durumlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Meslekî Yeterlilik Kurumu’nda Geçici Nitelikteki İşlerin Vekâlet ve İstisna Sözleşmesiyle Yaptırılmasına İlişkin Yönetmelik

Meslekî Yeterlilik Kurumu’nun faaliyet alanlarındaki özel bilgi ve uzmanlık gerektiren geçici mahiyetteki işlerde, vekâlet veya istisna sözleşmesi ile yabancı danışman ve uzmanların, istisna sözleşmesi ile de yerli danışman ve uzmanların bilgi ve deneyimlerinden yararlanılmasına ilişkin usul ve esaslar yeniden düzenlendi. Meslekî Yeterlilik Kurumu’nda Geçici Mahiyetteki İşlerin İstisna Sözleşmesi ile Gördürülmesine İlişkin Yönetmelik yürürlükten kaldırıldı.

Sağlık Bakanlığına Ait Kurum ve Kuruluşlar ile Devlet Üniversitelerinin İlgili Birimlerinin Birlikte Kullanımı ile İşbirliği Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik

Yönetmelikte geçen tanımlar, protokolün imzalanması, feshi ve diğer uygulama esasları, personelin disiplin ve özlük işlemlerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği Statüsü

Statüde geçen tanımlar, üyelik, genel kurul, genel kurul toplantısı, genel kurulun görevleri, yönetim kurulu, yönetim kurulu üyeliğine seçim usulü, yönetim kurulunun görev ve yetkileri, denetleme kurulu, disiplin komitesi, meslek komiteleri ve diğer komitelere ilişkin hükümler ile mali hükümlerde değişikliğe gidildi. Geçiş hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Marka Tescil Başvurularına Ait Mal ve Hizmetlerin Sınıflandırılmasına İlişkin Tebliğ (TÜRKPATENT: 2026/2)

Markaların Tescili Amacıyla Mal ve Hizmetlerin Uluslararası Sınıflandırmasına İlişkin Nis Anlaşması hükümlerine göre düzenlenen Nis Sınıflandırmasına uygun olarak, Türk Patent ve Marka Kurumu’na yapılan marka tescil başvurularında esas alınacak Mal ve Hizmet Sınıflandırma Listesi ve bu listeye ilişkin esaslar yeniden tespit edildi. Marka Tescil Başvurularına Ait Mal ve Hizmetlerin Sınıflandırılmasına İlişkin Tebliğ (TÜRKPATENT: 2024/2) yürürlükten kaldırıldı.

Hizmet İhracatının Tanımlanması, Sınıflandırılması ve Hizmet Sektörlerinin Desteklenmesi Hakkında Cumhurbaşkanı Kararı

Hizmet ihracatının tanımlanması, sınıflandırılması ve gerçekleşme yöntemlerinin belirlenmesi ile şirket, kurum ve kuruluşların; ihracata hazırlanması, uluslararası pazarlarda rekabet avantajı kazanması, sürdürülebilirliklerinin sağlanması ve uluslararası düzeyde güçlü markalar oluşturmasına dair faaliyetler ile hizmet ihracatı ve yurt dışı kaynaklı gelirlerinin artırılması amacıyla kurumsal kapasitelerinin güçlendirilmesine, yurt dışı pazarlara erişimlerine, pazarda tutunmalarına, markalaşmalarına, destek programlarının yürütülmesi ile hizmet sektörlerinin geliştirilmesi ve tanıtılmasına ilişkin faaliyetlerinin ve yurt dışı lojistik dağıtım ağlarına ait giderlerinin Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu’ndan (DFİF) desteklenmesine ilişkin karar yürürlüğe girdi. Teknik Müşavirlik Hizmetlerine Sağlanacak Devlet Yardımları ile İlgili Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu Kararı, Döviz Kazandırıcı Hizmet Sektörleri Markalaşma Destekleri Hakkında Karar, Türkiye Bilişim Sektörlerinin Uluslararasılaşması ve E-Turquality (Bilişimin Yıldızları) Programı Hakkında Karar, Hizmet İhracatının Tanımlanması, Sınıflandırılması ve Desteklenmesi Hakkında Karar ile Yurt Dışı Lojistik Dağıtım Ağlarının Desteklenmesi Hakkında Karar yürürlükten kaldırıldı.

İstanbul İlinde Yürütülecek Kentsel Dönüşüm Uygulamaları Kapsamında Yapım İçin Yardım Verilmesine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı

Yapım için yardım verilmesine ilişkin esaslarda değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Danıştay Başkanlık Kurulu’nun 2020/62 Sayılı Kararı

Dairelerin iş bölümü kapsamında İkinci, Dördüncü, Altıncı, Dokuzuncu, Onuncu, Onikinci ve Onüçüncü Daire’ye ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Dava dosyaları ayrıca bir karar verilmesine yer olmaksızın karar düzeltme dosyaları dahil listeye bağlanmak suretiyle mevcut halleriyle ilgili daireye devredilecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Engelli Bireyler İçin Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Primlerinin Belirlenmesine İlişkin Genelge

İndirim uygulanmasına ilişkin usul ve esaslarda değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kat İrtifakı ve Kat Mülkiyeti Tesisi İşlemlerinde Üç Boyutlu Sayısal Yapı Modeli Hakkında Genelge

Genelgede yer alan tanımlar, yapı ruhsatı düzenlemeye yetkili kurumca yapılacak işlemler, kadastro müdürlüğü ve tapu müdürlüğünce yapılacak işlemlere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 220. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Oğuzhan Yazıcı, Boşanmada Kusur Belirlemesine İlişkin Usul ve Esas Meseleleri

Çalışmanın birinci bölümünde boşanmaya yol açan hukuki sebepler ele alınarak kusurun boşanma kararına ve boşanmaya bağlı olan diğer hususlara etkisi üzerinde durulmuş; ikinci bölümünde genel boşanma sebebine giren sınırsız sayıdaki kusurlu davranışın Yargıtay uygulamasında nasıl sınıflandırıldığı incelenmiş; üçüncü ve son bölümünde ise genel sebebe dayalı boşanma davalarında davalının kusur ileri sürme hakkı varken özel sebeplere dayalı davalarda bu hakkın bulunmayışının usul hukukuna yansımasına yer verilmiştir.

Mehmet Ali Tanrıkulu, Milletlerarası Ticari Tahkimde Tanıma ve Tenfize Direnme Hakkının Bir Sınırı Olarak Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı

Kitapta, tahkim yargılamasında hiçbir itiraza konu edilmeyen bir hukuka aykırılığın, ilk kez tenfiz davasında bir tenfiz engeli olarak ileri sürülüp sürülemeyeceği, açılmış olan bir iptal davasında ileri sürülebilecekken hiçbir itiraza konu edilmeyen hukuka aykırılıkların daha sonra Türkiye’de açılan tanıma tenfiz davasında tanıma ve tenfize direnme hakkına konu edilip edilemeyeceği gibi sorular ışığında, hakkın kötüye kullanılması yasağının tanıma ve tenfize direnme hakkı üzerindeki etkisine değinilmiştir.

Geçen hafta Blog’a yüklenen makalelere aşağıda yer verilmiştir:

Barış Yüksel, Zeynep Yıldırım, Amaç Bakımından İhlal Kavramı Üzerindeki Sır Perdesi Kalkıyor!

Aslı Ak, Tekerleği Yeniden İcat Etmek: Hub&Spoke Kartellerinde İspat, Yaptırım Gücü ve Birikimli Etki Tartışması

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Danıştay İDDK., E. 2025/2479 K. 2025/1806 T. 06.10.2025

Dava konusu; davacı şirket tarafından, yurt dışından aldığı sipariş nedeniyle üretmeyi planladığı vegan peynirler için gerekli olan sağlık sertifikasının tarafına verilmesi talebiyle (...) İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemine ilişkindir.

(...) İdare Mahkemesi; dosyaya sunulan görsellerin incelenmesi neticesinde ihraç edilmek istenen ürünlerin üzerinde peynir çeşitlerine ilişkin isimlerin (cheddar, smoked), bu peynirlerin tadında ya da aromasında olduğuna dair “flavoured” kelimesinin kullanıldığı, ürünlerin vegan ürün olduğunu belirtir “vegan grated” kelimesinin ürünler üzerinde bariz bir şekilde yer aldığı, davacı şirket tarafından vegan beslenmeye özel hayvansal ürün içermeyen dava konusu peynir ürününün üretildiğinin anlaşıldığı, dava konusu işleme dayanak gösterilen Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği’nin 9. maddesinin 3. fıkrasında gerçek olmayan yani hayvansal ürün içermeyen bir peynirin hayvansal ürün içeriyormuşçasına halkı yanıltma kastıyla satılmasının önlenmesine ilişkin bir düzenleme olduğu, dava konusu uyuşmazlıkta ise peynir ürününün üzerinde vegan ibaresinin bariz bir şekilde kullanıldığı, hayvansal ürün içermediğinin açıkça ifade edildiği ve halkı yanıltma kastının bulunmadığı anlaşıldığından davacı şirketin ihracat için gerekli olan sağlık sertifikasına ilişkin başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar vermiştir.

(...) Bölge İdare Mahkemesi; bitkisel içerikli olduğu hususu davacının kabulünde olan uyuşmazlık konusu ürünlerin dosyada bulunan görsellerinin bir bütün olarak incelenmesinden, söz konusu ürün ambalajlarının peynir izlenimi verdiklerinin anlaşıldığı, yürürlükte bulunan mevzuat hükümleri uyarınca bitkisel yağ veya diğer gıda bileşenleri kullanılarak peynir izlenimi veren ürünler üretilmesine olanak bulunmadığı ve bu ürünlerin 31.12.2020 tarihinden itibaren piyasada bulunmasının da açıkça yasaklandığı dikkate alındığında dava konusu işlemde hukuka aykırılık, aksi yönde verilen (...) İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar vermiştir.

İlgili Danıştay Dairesi; sağlık sertifikası istenen ürünlerin etiketinde ve ambalajında peynir olmadığının açıkça vurgulanıp vurgulanmadığı hususunun tereddüde yer vermeyecek şekilde tespit edilmesi gerektiğini, davacı tarafından sağlık sertifikası istenilen ürünlerin yurt dışına ihraç edileceğinin belirtilmesi nedeniyle bu yönden değerlendirilme yapılarak ihracat halinde sağlık sertifikası düzenlenmesine ilişkin hükümlerin de dikkate alınması gerektiğini belirterek, ilk derece mahkemesi tarafından yaptırılacak bilirkişi incelemesi sonucunda karar verilmesi gerekirken davanın reddi yolunda verilen (...) Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar vermiştir.

(...) Bölge İdare Mahkemesi tarafından; ilgili Danıştay Dairesi’nin bozma kararına uyulmadığı belirtildikten sonra istinafa konu kararın usul ve hukuka uygun olduğu, kaldırılmasını gerektirecek yasal bir sebebin bulunmadığı ifadesine yer verilmiş, hüküm kısmında ise bozulan kararda ısrar edilmesine, ilk derece mahkemesi tarafından dava konusu işlemin iptali yolunda verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

Bunun üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu; yaptığı hukuki değerlendirme sonucunda, (...) Bölge İdare Mahkemesi’nin temyize konu kararının, ısrar kararı niteliği taşımadığı, temyize konu karara ilişkin ıslak imzalı karar tutanağı ile kararın içeriğinin ve hüküm kısmının birbiriyle uyuşmadığı, kararın gerekçesi ile hüküm kısmının çelişki içerdiği anlaşıldığından ve her ne kadar hüküm kısmında “ısrar edilmesine” ibaresi yer alsa da anılan kararın, ısrar kararı niteliği taşımadığı görüldüğünden temyize konu kararın usul yönünden bozulmasına oybirliği ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usûllerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

Kararnamenin amacı, kapsamı, atama usulü ve şartlarına ilişkin hükümler ile kararname cetvellerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Uluslararası Sağlık Hizmetlerinde İş Birliği Yönetmeliği

Uluslararası sağlık hizmetleri kapsamında; Sağlık Bakanlığı ve Devlet üniversiteleri arasında gerçekleştirilen iş birliği ile tabip, diş tabibi ve tıp ve diş hekimliği mevzuatına göre uzman olanlar tarafından verilen sağlık hizmetlerine ilişkin usul ve esaslar belirlendi.

Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik

Enerji piyasaları ve çevresel piyasalarda yapılan ticaretin güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil, dürüst ve rekabetçi bir şekilde gerçekleştirilebilmesi için bu piyasalarda oluşabilecek piyasa bozucu davranışların önlenmesine ve ilgili taraflar ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun görev, yetki ve sorumluluklarının belirlenmesine ilişkin usul ve esasların düzenlendiği yönetmelik, 01.06.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Fikir ve Sanat Eserlerini İçeren Taşıyıcı Materyaller ile Bu Eserlerin Çoğaltılmasına Yarayan Teknik Cihazların Bedellerinden Yapılan Kesintilerin Kullanımına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik

Yönetmelikte yer alan tanımlar ile fikri mülkiyet sisteminin güçlendirilmesi ile kültürel ve sanatsal faaliyetlerin yürütülmesine yönelik proje desteklerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Meslek birliklerine yardım yapılmasına ilişkin geçiş hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Ücretsiz Seyahat Kapsamında Yapılacak Gelir Desteği Ödemesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik

Yönetmelik kapsamında gelir desteği ödemesinden yararlanacak olan işletmecilere yapılacak ödeme miktarları yeniden tespit edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sivil Hava Ulaşımına Açık Havaalanlarında Yer Alan Gayrisıhhi İşyerleri İçin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik

Yönetmeliğin dayanağı, ruhsat ücretleri, ruhsat başvurusu, ruhsat başvurusunun incelenmesi, ruhsat değişikliği gerektiren haller, düzenleme yetkisi, denetleme, sorumluluk ve yaptırımlara ilişkin hükümler ile yönetmeliğin eklerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ

Kapanış onayı yapılacak defterler ile onay zamanı ve şekline ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi/Finansmanı Uygulama Talimatı

Talimatta geçen kısaltmalar ile kredi/finansman limitleri ve kredi/finansmanların aracı bankalar kanalıyla kullandırılmasına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Borç Para ve Yardımlara Dair Genel Kurul Kararı

Basın İlan Kurumu’nun kararı uyarınca, borç miktarı ve taksitleri, muhtaçlık yardımı ve ölüm yardımı miktarları yeniden belirlendi. Karar, 01.03.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Bu yazı BASEAK (baseak.com) Rekabet ve Regülasyon Ekibi'nin katkılarıyla hazırlanmıştır.

Amaç bakımından ihlal hem Türkiye hem de AB rekabet hukukunun en kadim, en tartışmalı ve özellikle uygulayıcılar en ürkütücü kavramlardan bir tanesi. Bunun sebebi, bir rekabet otoritesinin inceleme konusu anlaşmaya “amaç bakımından ihlal” etiketini yapıştırdığı anda analizin fiilen sona ermesi ve savunma makamının adeta çaresiz kalması. Ayrıca bu kavramın tam olarak hangi davranışları kapsadığının kesin olarak bilinememesi ve genellikle rekabet otoritelerinin hissiyatına bağlı olarak yeni anlamlar kazanması hukuki belirlilik açısından gerçek bir sorun teşkil ediyor.

AB’deki önemli rekabet hukukçularından Pablo Ibáñez Colomo ise bu algının gerçeği yansıtmadığını ve bu kavramın sınırlarının somut ve objektif bir test yardımıyla çizilebileceğini ileri sürüyor^[1]. Colomo’ya göre, Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın (“ABAD”) son yirmi yıldaki içtihadı, özellikle Cartes Bancaires^[2], Generics, Budapest Bank ve Super Bock kararları, “amaç bakımından ihlal” kavramına ilişkin tutarlı, öngörülebilir ve uygulanabilir bir çerçeve oluşturmuş durumda. Ancak ABAD’ın ortaya koyduğu bu çerçevenin; ulusal rekabet otoriteleri ve yerel yargı mercileri tarafından ne derece kabul göreceği halen şüpheli.

Bu yazıda, Colomo’nun analizinden hareketle, amaç bakımından ihlallerin tespitinde, rekabet otoritelerinin sezgisel yaklaşımların yerini alması gereken analitik sistematiği ele alacağız.

Belirsizliğin Kaynağı: Neden "Muğlak" Hissediyoruz?

Analitik çerçeveye geçmeden önce, mevcut kafa karışıklığının temel nedenlerini anlamak gerekir. Colomo, amaç bakımından ihlal alanındaki belirsizliğin üç temel nedeni olduğunu tespit ediyor:

1. "Yeterli Zararlılık" Etiketinin Boşluğu: Cartes Bancaires kararından bu yana sıkça tekrarlanan rekabet için yeterli derecede zararlılık (sufficient degree of harm) ifadesi, aslında analitik bir kriter sunmuyor. Bu ifade, amaç bakımından ihlal kategorisinin ciddi ihlalleri kapsadığını belirten betimleyici bir etiketten ibaret. Bu etiket amaç ve etki arasındaki çizgiyi bulanıklaştırıyor, oysa ABAD’ın tutarlı içtihadına göre bunlar birbirinden ayrı, birbiriyle karıştırılmaması gereken alternatif kavramlar.

2. Amaç Kutusu (Object Box) Takıntısı: Belirli anlaşma türlerinin (örneğin fiyat tespiti veya pazar paylaşımı gibi) bağlamdan bağımsız bir biçimde otomatik olarak amaç ihlali sayılması gerektiği yönündeki şekilci yaklaşım, analitik sorgudan uzaklaşıyor. Oysa ABAD, Super Bock kararında^[3], yeniden satış fiyatının tespiti gibi bir davranışın dahi bağlamdan kopuk şekilde otomatik olarak amaç ihlali sayılamayacağını; Budapest Bank kararında^[4] ise şeklen fiyat tespiti gibi görünen dolaylı mekanizmaların her zaman bu kategoride olmayabileceğini açıkça ifade ediyor.

3. ABD Hukuku ile Yanlış Analojiler: Amaç bakımından ihlal kavramını, ABD rekabet hukukundaki per se yasaklarla eş tutmak sistematik hatalara yol açıyor. Amaç bakımından ihlal kategorisinin ispat yükünü hafifletmek için bir kısayol olduğu ya da rekabetin kısıtlanma olasılığına dayandığı gibi fikirler, ABAD içtihadını yansıtmıyor.

Asıl Mesele: Davranışın Objektif Amacı

Colomo'nun temel tezi basit ama güçlü: Kavramın kendisine, yani "amaç" kelimesinin sözlük anlamına dönmek gerekiyor. Değerlendirmenin merkezinde, tarafların sübjektif niyetleri değil, davranışın objektif amacı yer almalı. En ağır kartelleri kuran teşebbüsler dahi iyi niyetli olduklarını iddia edebilirler; ancak hukuken önemli olan, anlaşmanın nesnel olarak neyi hedeflediğidir.

ABAD içtihadına göre, AB’nin bozulmamış rekabet sistemiyle doğası gereği bağdaşmayan üç temel amaç vardır:

1. Gizli İş birliği (Collusion): Tarafların rekabet risklerini bertaraf edip yerine pratik iş birliğini koyması.

2. Dışlama (Exclusion):Gerçek veya potansiyel rakiplerin pazara girişini, pazarda büyümesini veya rekabet etme imkanını ya da teşvikini engellemek.

3. Pazar Bütünleşmesinin Sınırlanması: Roma Antlaşması'nın ortadan kaldırmayı amaçladığı engellerin yeniden inşası, özellikle AB içindeki ticaretin engellenmesi. Eklemek gerekir ki, Türkiye gibi ulusal örneklerde bu amaç ülke içindeki marka içi rekabetin ortadan kaldırılması şeklinde tezahür edebilir.

Bir davranışın bu kategorilerden birine girip girmediğini belirlemek için ise üç adımlı bir test uygulanmalıdır.

Üç Adımlı Sistematik Test

Colomo'nun ABAD içtihatlarından damıttığı bu sistematik üç basamaktan oluşuyor ve her dosyada uygulanabilir bir yol haritası sunuyor:

1. Adım: Aday Amacın Belirlenmesi

Analizin ilk adımı, aday amacın belirlenmesidir. Rekabet otoritesinin, incelediği davranışın neden doğası gereği rekabeti kısıtlayabileceğini, yukarıdaki üç anti-rekabetçi amaçtan hangisine yönelik olduğunu net bir şekilde tanımlaması gerekir. Bu, adım analizin temelini oluşturur ve iddianın hangi yönde ilerlediğini belirlemek açısından oldukça önemlidir.

2. Adım: Kısıtlanacak Bir Rekabetin Varlığı

Analizin ikinci aşaması, uygulamada sıklıkla göz ardı edilmekle birlikte, ihlal tespitinin sıhhati açısından hayati bir ön koşul: Kısıtlamaya konu olabilecek fiili veya potansiyel bir rekabet mevcut mu?

Şayet regülasyonlar, fikri mülkiyet haklarına ilişkin yasal çerçeve veya devlet tekelleri gibi dışsal faktörler nedeniyle ilgili alanda rekabet hukuken veya fiilen imkânsız hale gelmişse, taraflar arasındaki anlaşmanın rekabeti kısıtladığından söz edilemez. Nitekim Coditel kararında^[5] da vurgulandığı üzere, düzenleyici çerçevenin rekabeti bizzat engellediği bir senaryoda, teşebbüslerin davranışlarının amaç bakımından ihlal olarak nitelendirilmesi hukuken mümkün değildir.

3. Adım: Makul Alternatif Açıklama Testi (Plausible Explanation)

Sistemin kilit noktası ve belki de en önemli filtresi burasıdır. Uygun kanıtın aday amaç ile tutarlı olduğunun, davranışın bu amaç dışında başka bir şekilde meşrulaştırılamayacağının gösterilmesi gerekir. Generics ve Servier kararlarında^[6] kristalize olan bu teste göre, bir davranış ilk bakışta kısıtlayıcı görünse bile şu soru sorulmalıdır: "Bu davranışın, rekabeti kısıtlamak dışında makul, meşru bir açıklaması olabilir mi?"

Eğer incelenen anlaşma:

• Verimlilik artışı sağlıyorsa,
• Bir piyasa aksaklığını gideriyorsa,
• İşlem maliyetlerini düşürüyorsa,
• Yeni bir ürünün yaratılmasına imkân tanıyorsa, veya
• Ortak girişimlerde fırsatçı davranışı önleyen bir yönetişim mekanizmasıysa,

ve bu açıklama makul ise, o davranış amaç bakımından ihlal kategorisinden çıkarılmalıdır. Davranışın kısıtlama dışında hiçbir mantıklı açıklaması yoksa, ancak o zaman amaç bakımından ihlal gündeme gelir.

Analizin Kalibrasyonu: İçsel ve Dışsal Faktörler

Peki bu üç adımlı test, her somut olayda aynı yoğunlukta mı uygulanmalı? Colomo, analizin derinliğinin içsel ve dışsal faktörlere göre ayarlanması gerektiğini belirtiyor.

• a. İçsel Faktörler: İşbirliğinin Doğası ve Kapsamı

İçsel faktörler davranışın kendisiyle, anlaşmanın içeriği ve iş birliğinin ne kadar derin olduğuyla ilgilidir:

İşbirliğinin Doğası: Yatay ve dikey ilişkiler arasındaki ayrım esastır. Rakip olmayan taraflar arasındaki anlaşmaların (dikey ilişkiler), rakipler arası anlaşmalara kıyasla doğası gereği kısıtlayıcı olma olasılığı daha düşüktür. Nitekim dağıtım ve lisans sözleşmeleri, genellikle rekabeti iyileştirmenin güvenilir araçları olarak kabul görür.

İşbirliğinin Kapsamı ve Derinliği: Burada bir spektrum söz konusu. Spektrumun bir ucunda tarafların hareket özgürlüğünü sınırlamaktan başka hiçbir işlevi ve ekonomik faydası bulunmadığı aşikâr olan karteller gibi ihlaller yer alıyor. Diğer doğruya gidildikçe iş birliği boyutu artıyor; önce herhangi bir meşru iş birliği çerçevesine dayanmayan, tek başına var olan bağımsız hükümler (stand-alone provisions), ardından entegrasyonu taklit eden yapılar (franchise, seçici dağıtım) ve en sonda tam entegrasyon bulunuyor. Normal şartlarda “amaç bakımından ihlal” sayılacak bazı eylemler, entegre bir yapının parçası olduklarında ihlal teşkil etmeyebilir. Burada güdülen mantık basittir: Eğer kurulan ortak girişim meşru bir amaca hizmet ediyorsa, onun işleyişi için gerekli olan parçalar da meşrudur.

Dolayısıyla, taraflar arasında “gerçek ve derin bir iş birliği” varsa, rekabet otoritesinin buna amaç ihlali demesi çok zordur. Örneğin; iki firmanın ortak kurdukları bir fabrikada ürettikleri malları birlikte sattıklarını bir kurguda ortak satış, doğası gereği ortak bir fiyat belirlemeyi gerektirecek iken, herhangi ortak fabrika bulunmasaydı, aynı davranış açık bir kartel olurdu.

Mal veya Hizmetlerin Niteliği: Özellikle know-how veya fikri mülkiyet içeren yeni veya maddi olmayan ürünler söz konusu olduğunda, bu değerlerin korunmasına yönelik hükümler, mahkemelerce daha geniş bir hoşgörüyle karşılanır ve objektif bir gereklilik olarak değerlendirilebilir.

• b. Dışsal Faktörler: Ekonomik ve Hukuki Bağlam

Pazarın yoğunlaşma düzeyi ve tarafların pazar gücü arttıkça, davranışın dışlayıcı bir amaca sahip olma ihtimali kuvvetlenir. Sektör genelini kapsayan anlaşmalar bu açıdan özellikle sorunludur (Superleagueve FIFA örnekleri)^[7]. Buna karşılık, pazar gücü sınırlı teşebbüslerin bir araya gelmesi (Gøttrup-Klim)^[8], rekabeti kısıtlayıcı değil, bilakis etkinliği artırıcı bir iş birliği olarak kabul edilebilir. Dolayısıyla aynı davranış (örneğin ortak satın alma), tarafların pazar gücüne göre bir bağlamda alıcı karteli, diğerinde meşru iş birliği sayılabilir.

Düzenleyici Bağlam: Hukuki çevre, kısıtlanacak bir rekabetin olup olmadığına ışık tutar. Şayet düzenleyici bağlam aşılmaz giriş engelleri yaratıyorsa (örneğin piyasa henüz serbestleşmemişse), tarafların anlaşmasıyla rekabetin kısıtlanması mümkün olmadığından, doğası gereği kısıtlayıcı bir amaçtan da söz edilemez.

Yerleşik Tecrübe: Colomo’ya göre bu faktör, hatalı sınıflandırmaları önleyen en önemli filtredir. Rekabet otoriteleri, etkileri konusunda yeterince güvenilir ve sağlam bir deneyime sahip olmadıkları yeni davranış türlerini (örneğin dijital pazarlarda ilk kez görülen uygulamalar) ezbere amaç kategorisine sokamazlar. Tecrübe aynı zamanda, ekonomik anlayış değiştikçe katı kuralların esnemesine de imkân tanır; nitekim Super Bock kararında dikey fiyat tespitine yaklaşımın yumuşaması, artan ekonomik tecrübenin bir sonucudur.

Sonuç

Pablo Ibáñez Colomo’nun çalışması ve ABAD’ın yerleşik içtihadı gösteriyor ki, amaç bakımından ihlal analizi, "Aday Amaç → Rekabetin Varlığı → Makul Alternatif Açıklama" döngüsü içinde işleyen, faktörlerin ağırlığına göre derinliği ayarlanan tutarlı bir sistem üzerine kurulu.

Bir rekabet otoritesi için amaç bakımından ihlali ispat etmek; kolay olması gereken yerde (çıplak karteller) kolay, zor olması gereken yerde (karmaşık dikey anlaşmalar veya ortak girişimler) zordur. Bu, sistemin bir hatası değil, aksine bilinçli bir tasarım özelliğidir.

Rekabet otoritelerinin ve mahkemelerin yapması gereken, ezbere listeler veya boş formüller yerine üç adımlı testi içselleştirmek ve şu soruya odaklanmaktır: "Bu davranış, belirlenen anti-rekabetçi amaç dışında makul bir şekilde açıklanabilir mi?" Cevap bu sorudadır- ve ancak sistematik bir analizle bulunabilir.

Dipnotlar

Neden az sayıda hub&spoke kartel dosyası bulunuyor? Benjamin Klein’ın eleştirileri ışığında hub&spoke kartelleri, yaptırım gücü ve birikimli etki analizini inceliyoruz.

Giriş

Hub&spoke (merkez-uç) kartellerinin ülkemizde özellikle Aral Oyun kararı^[1] ve zincir marketler soruşturması sonrasında daha görünür hale geldiğini söylemek yanlış olmaz. Rekabet hukuku çevrelerinde büyük yankı yaratan bu ihlal türünün örneklerine nispeten az rastlamamızın ise basit bir açıklaması var.

Rekabet hukukunda hub&spoke kartel kavramı, birçok rekabet ihlaline kıyasla daha katmanlı bir yapının varlığını gerektiriyor. Öncelikle, merkezde yer alan teşebbüsün, uçtaki teşebbüslerin her biriyle ikili ilişkiler kurması bekleniyor. Bu ilişkiler genellikle dikey anlaşmalar olarak karşımıza çıkabiliyor. Ancak bu tek başına bir hub&spoke kartelin varlığını ispatlamak için yeterli değil. Zira bu ihlal türü için sıklıkla kullanılan tekerlek analojisinde, tekerleği oluşturabilmek için uçta yer alan teşebbüsler arasında yatay bir uzlaşının varlığı, bir diğer ifadeyle uçları birbirine bağlayan bir lastiğin bulunması da elzem. Söz konusu lastik gereksinimi, hub&spoke kartellerin ispatı için aranan standardı da yükseltiyor. Hal böyleyken, özellikle ABD’de davacıların hub&spoke kartel iddiasıyla açtıkları davalarda gereken ispat standardını ortaya koyamamaları, birçok iddianın henüz yargılamanın başında reddedilmesiyle sonuçlanıyor.

İddiasını ispatta zorlanan davacılara bir darbe de Benjamin Klein’dan geliyor. Özellikle rekabet hukuku ve sanayi iktisadı alanlarında çalışmalarıyla bilinen ve UCLA’in Ekonomi Bölümü’nde Emeritus Profesör unvanına sahip olan Klein, 2020 yılında yayınlanan "Inferring Agreement in Hub-and-Spoke Conspiracies" başlıklı makalesinde^[2], ABD yargısının hub&spoke kartellerin varlığı için aradığı şartların isabetli olmadığını ve ikincil delillerin hub&spoke ihlal iddialarında çok daha sınırlı ölçüde kullanılması gerektiğini savunuyor.

Her ne kadar bu tartışmalar ilk bakışta ABD özelinde gibi görünse de aslında yalnızca davacılar bakımından değil, iddia makamı olarak hareket eden tüm rekabet otoriteleri bakımından da büyük önem taşıyor. Çözüme ulaştırmamız gereken soru ise Tekerleği yeniden mi icat etmeli, yoksa tekerleksiz mi ilerlemeli? olarak karşımıza çıkıyor.

Klein'ın Temel Eleştirisi: Merkezin Yaptırım Gücü

Klein, eleştirilerine, ortak bir merkezin bulunduğu ve uçtaki teşebbüslerin paralel davranışlarının gözlemlendiği her durumun hub&spoke kartel olarak nitelendirilemeyeceği önermesi ile başlıyor. İlk bakışta bu önerme ABD yargılamasında hub&spoke karteller için paralel davranışın yanında ek faktörleri (plus factors) arayan yaklaşımla uyumlu görünüyor. Ancak Klein eleştirisini bir adım daha ileri götürüyor ve hub&spoke kartellerin ispatında yerleşik içtihat kabul edilen ABD Yüksek Mahkemesi’nin Interstate Circuit (1939) kararında dikkate alınan ek faktörlerin, her zaman isabetli bir ispat çerçevesi sunmadığını ileri sürüyor.

Kısaca hatırlatacak olursak, Yüksek Mahkeme ilgili kararda bir sinema salonu zinciri olan Interstate Circuit’in, dikey ilişki içerisinde olduğu sekiz büyük film dağıtımcısı ile bir hub&spoke kartel içerisinde olduğu, bu kartelin sonucunda ise filmlerin ikincil gösterimlerinin fiyatlarının arttığı iddiasını incelemişti. Mahkeme, tüm film dağıtıcılarının ikinci gösterimlerde yüksek fiyatlama yapma yönündeki paralel davranışlarına ek olarak aşağıdaki ek faktörleri (plus factors) dikkate almış ve bir hub&spoke kartelin varlığına hükmetmişti:

• Film dağıtımcılarının fiyatları ikiye katlaması sektörün geçmiş uygulamalarından radikal bir sapma teşkil etmesi,
• Film dağıtımcılarının ortak hareket etme yönünde bir anlaşma yapması dışında, paralel davranışlarını açıklayabilecek bir sebebin bulunmaması,
• Interstate Circuit'in ikinci gösterimlerde fiyat artışı yönündeki talebini tüm film dağıtımcılarına aynı anda göndermiş olmasının tüm dağıtımcıların birbirlerinden haberdar olmasına imkân sağlaması,
• Tüm film dağıtımcıların Interstate Circuit’in talebine uyacağına dair bir güvencenin yokluğunda, bir film dağıtımcısının tek başına ikinci gösterim fiyatlarını yükseltmesinin ekonomik çıkarlarına ters düşecek olması.

Klein bu tartışmaya farklı bir boyut getiriyor ve şunu soruyor, Interstate Circuit’in talebine uygun davranmayan bir dağıtıcıya karşı uygulayabileceği yaptırımlar, örneğin ilgili dağıtımcılara gösterim hakkı tanınmaması, dağıtımcının düşük fiyattan gösterim yaparak elde edeceği kardan daha büyük bir zarar yaratacaksa, film dağıtımcısının rakipleri ile bir uzlaşmaya gitmeden bu talebi kabul etmesi bir seçenek olabilir mi? Daha genelleştirecek olursak, merkezin yaptırım gücü, tek başına ucu merkezin taleplerine uymaya yönlendiriyorsa, uçtaki teşebbüslerin paralel davranışlarının rakipler arası bir uzlaşıdan doğduğunu ileri sürebilir miyiz?

Cevap? Duruma Göre Değişebilir!

Klein kendi sorusuna cevap vermeden önce analizini bir katman daha derinleştirerek, dikey bir anlaşmadan doğan paralel davranışın, rakiplerin bir rekabete aykırı anlaşmasından doğup doğmadığının tespitinde, merkez ve uçta konumlanan teşebbüslerin konumlarının ve marka içi / markalar arası rekabetin de dikkate alınması gerektiğini ileri sürüyor. Buna göre:

• Merkez üretici, dikey kısıtlama marka içi rekabete yönelikse: İktisaden perakendeciler arası rekabetin kısıtlanmasından üreticinin fayda sağlamayacağını, artan perakende marjlarının yalnızca perakendecilere yarayacağını ileri süren Klein, üreticinin yaptırımlarla her bir perakendecinin kendi talebine uyum sağlamasını temin edebildiği durumlarda, ortada bir hub&spoke değil; çok sayıda tek taraflı dikey sözleşme olduğu sonucuna varıyor. Bu durumda Klein, üreticinin ancak kendi ekonomik çıkarına aykırı bir dikey kısıtlamayı, perakendecilerin aralarında anlaşması sonucunda (ve zoruyla) kabul ettiği durumlarda bir hub&spoke’tan söz edilebileceğini ileri sürüyor.

• Merkez üretici, dikey kısıtlama markalar arası rekabete yönelikse: Klein’a göre bu senaryoda iktisadi dinamikler değişiyor. Üreticinin, perakendeciler üzerinden rakiplerine yönelik bir kısıtlama getirmesinin etkinlik yaratmasa dahi kârını artırabileceğine; piyasa gücünü korumasına ya da artırmasına hizmet edebileceğine dikkat çekiyor. Öte yandan belirleyici olan husus yine, perakendecilerin teker teker merkezdeki üreticinin talebine uymasının mümkün olup olmadığı olarak karşımıza çıkıyor.

• Merkez perakendeci, dikey kısıtlama markalar arası rekabete yönelikse: Bu senaryoda da markalar arası rekabetin kısıtlanmasının etkinlik doğurucu sonuçları olabileceğine değiniliyor. Ancak üreticilerin perakendecinin talebini ancak rakip üreticilerin de aynı kısıtı kabul edeceğine dair güvenceyle kabul edeceği durumlarda bir hub&spoke kartelinden söz edilebileceği sonucuna varılıyor.

Üç senaryoyu incelediğimizde, Klein’ın vardığı hukuki sonuç bakımından bir ayrım bulunmadığını ileri sürebiliriz. Nitekim her durumda, merkezdeki teşebbüsün tek başına uygulayabildiği yaptırım ve teşviklerin uçtaki teşebbüslerin bağımsız şekilde merkeze uymalarını açıklamaya yetip yetmediği hususu belirleyici rol oynuyor. Eğer yaptırım mekanizması yeterliyse tablo, çok sayıda bağımsız dikey sözleşme olarak değerlendirilirken; yetersizse ve uçtaki teşebbüsler birbirlerinin davranışına bağlı/koşullu olarak hareket ediyorsa, yatay bir anlaşma ve hub&spoke olarak değerlendirilebiliyor.

Bu egzersizin belki de en önemli sonucu, hub&spoke kartellerin görece kolay bir ispat standardı ile ortaya koyulabileceği yönündeki kanaatin karşısında bir portre çizmesi. Hub&spoke iddiasını ileri süren bir davacı veya bu iddiayı inceleyip sonuca bağlayacak bir rekabet otoritesinin öncelikle teşebbüslerin konumu ve rekabetin yapısı gereği iktisadi açıdan bir hub&spoke’tan bahsedilip bahsedilemeyeceğini incelemesi gerekiyor.

Bu durum da ABD hukukundaki per se ihlal kavramı veya AB ve bizim rekabet kurallarımızdaki amaç yönünden ihlal kavramlarının yarattığı ispata yönelik güvenli limanın bu ihlal türlerinde ne kadar kullanılabileceği sorusunu ortaya çıkarıyor. Zira Klein’a göre bu ihlal türünde belirleyici olan, yalnızca paralel davranış veya ikincil deliller değil; merkezdeki teşebbüsün iktisadi yaptırım gücünün, uçtaki teşebbüslerin davranışını tek başına açıklayıp açıklayamadığı.

Hub&Spoke Değilse Ne? Türk Rekabet Hukuku Uygulamasında Birikimli Etki Rüzgârı

Uçlar arasında bir yatay anlaşmanın varlığını ispatlamanın güçlüğüne rağmen, rekabet otoritelerinin paralel dikey davranışlara yönelik ilgisinin artmakta olduğu da bir gerçek. Hub&spoke kartellerin ispatına ilişkin tartışmalar, özellikle açık bir uzlaşı göstergesi bulunmayan dosyalarda, rekabet otoritelerini bu tür davranışların piyasa üzerindeki toplam ve kümülatif etkilerini incelemeye sevk eden bir arka plan yaratıyor olabilir mi?

Bu noktada Türkiye uygulamasına dair şu soru önem kazanıyor: Rekabet Kurumu’nun yakın dönemde daha sık başvurmaya başladığı birikimli etki analizlerinin, hub&spoke gibi açık bir yatay uzlaşı ispatı gerektiren ihlal türlerinin yarattığı yüksek ispat eşiği karşısında, etki temelli bir değerlendirme alanı açma işlevi gördüğü söylenebilir mi? Kurum’un son dönemde yayımladığı soruşturma duyurularında, belirli sektörlerde yaygın şekilde ortaya çıkan davranışlara yaptığı vurgu; sektör teamülü olan kimi uygulamalara karşı daha sert bir yaklaşım benimsemesi,^[3] birikimli etki analizlerinin uygulamada daha merkezi bir rol üstlenebileceğine işaret ediyor.

Her ne kadar birikimli etki analizinin rakipler arasında yatay bir anlaşmanın varlığını ispat etmeyi gerektirmemesi sebebiyle tercih edildiği ileri sürülebilirse de bu iddia türünün tümüyle etki temelli ve karşı olgusal bir analize dayanması sebebiyle, ispat standardı bağlamında daha kolay bir alternatif olduğunu ileri sürmek pek de mümkün değil. Ancak belki de birikimli etki analizinin yaygınlaşmasıyla, savunma yapacak teşebbüslerin amaç bakımından ihlal bariyerine takılmadığı, piyasadaki etkilerin somut veriler üzerinden tartışıldığı, daha iktisadi gerekçelerin yer aldığı rekabet hukuku analizleri ile karşılaşabiliriz.

Bu çerçevede, hub&spoke ile birikimli etki analizlerinin aynı davranış setine farklı isimler veren alternatif çözümler olarak görüldüğü söylenemez. Her iki yaklaşım da farklı sorulara cevap aramakta; bu ayrımın gözetilmesi, özellikle dikey ilişkiler bakımından yapılacak rekabet hukuku analizlerinin sağlıklı kurulabilmesi açısından önem taşımaktadır.

Dipnotlar

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 219. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Adem Sözüer, Rahime Erbaş, Oğuzhan Demir (Ed.), 14. Türk Ceza Hukuku Günleri

Kitapta, 2019 yılında 14. kez düzenlenen ve genç yaşta hayatını kaybeden Prof. Dr. İbrahim Dülger’in anısına gerçekleştirilen Türk Ceza Hukuku Günleri kapsamında sunulan makalelere yer verilmiş; Dülger’in çalışmalarında yoğunlaştığı bir konu olması sebebiyle cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar ana tema olarak belirlenmiştir.

Meva Öztürk, Blokzinciri Teknolojisinin Veri Koruma Hukuku Bağlamında Değerlendirilmesi

Çalışmada, blokzinciri teknolojisinin ve veri koruma hukukunun temel kavramları ele alınarak blokzinciri teknolojisinde kişisel verilerin işlenmesi hususu açıklanmaya çalışılmış ve bu teknolojinin veri koruma hukuku açısından doğurduğu sorunlara yer verilmiştir.

Beste Gemici Filiz, Türk İş Hukuku’nda İş Sözleşmesinin Geçersizliği

Eserde, iş hukukunun borçlar hukukundan ayrı ve bağımsız bir hukuk dalı olarak kabul edilmesi gerçeği karşısında sözleşmelerin geçersizliği konusunda iş hukukunun kendine özgü bakış açısı gözetilmiş; iş sözleşmesinin olabildiğince ayakta kalması hedeflenerek Alman ve İsviçre hukukundaki öğreti görüşleri ve yargı kararları ışığında değerlendirmeler yapılmış ve çözüm önerileri sunulmuştur.

Ayten Erçoban Evren, Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde Anayasa Mahkemesi İptal Kararlarının Geriye Yürümezliği

Çalışmada, her iki ülke anayasasında yer alan geriye yürümezlik kuralının, nasıl optimal anayasal etki sağlanacak şekilde yorumlanması gerektiği üzerinde durulmuş; söz konusu kuralın istisnaları yorum ilkeleri ışığında irdelenerek, kuralın doğasında olduğu biçimde adil ve hakkaniyetli sonuçlara varmanın ne şekilde mümkün olabileceği tartışılmıştır.

Bilal Osmanoğlu, Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukukunda Etkin Pişmanlık

Kitapta, kavramın tarihsel gelişiminden hukuki temeline, Türk Ceza Kanunu’ndaki düzenlemelerden reform önerilerine kadar bütüncül bir analiz sunulmaya çalışılmış; önleyici etkin pişmanlık, tazmin edici etkin pişmanlık ve itirafçı tanık düzenlemesi niteliğinde etkin pişmanlık şeklinde üçlü bir ayrıma gidilmiş; etkin pişmanlığa ilişkin reform önerileri incelenerek kavramın ceza muhakemesi hukuku boyutu da ele alınmıştır.

Barış Karahan, Telekomünikasyon Sektöründe Rekabet Kolluğu Yetkilerinin Yarışması

Eserin birinci bölümünde telekomünikasyon sektöründe yarışan rekabet kolluğu yetkilerinin kümülatifliği hakkında bilgi verilmiş, ikinci bölümünde ise telekomünikasyon sektöründe yarışan rekabet kolluğu yetkilerinin alternatifliği mercek altına alınmıştır.

Ferda Nur Güvenalp, Milletlerarası Özel Hukukta Alt Yüklenicilik Sözleşmeleri

Çalışmada, Türk hukukunda ve karşılaştırmalı hukukta alt yüklenicilik sözleşmelerinin niteliği, türleri, asıl yüklenici ile alt yüklenici arasındaki ve iş sahibi ile alt yüklenici arasındaki ilişki, alt yüklenicilik ilişkilerinde yabancılık unsuru ve uygulanacak hukuk açısından ortaya çıkabilecek problemler, alt yüklenicinin doğrudan iş sahibine müracaat imkânına uygulanacak hukuk gibi birçok konu başlığına yer verilmiştir.

Semra Fırıncı, Miras Paylaşma Sözleşmesi

Kitapta, miras paylaşma sözleşmesinin iki türünü oluşturan elden paylaşma sözleşmesi ve yazılı paylaşma sözleşmesi incelenmiş; sözleşmenin sağlararası bir sözleşme olması nedeniyle kişiler hukuku, borçlar hukuku ve eşya hukuku sorunlarına da değinilmiş; uygulamada ortaya çıkabilecek sorunlara yönelik çözümler üretilmeye çalışılmıştır.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Danıştay VDDK., E. 2018/186 K. 2019/591 T. 18.09.2019

Dava konusu; Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 17. maddesinin 9. fıkrası gereği kanuni temsilci sıfatıyla davacı adına münfesih (...) Danışmanlık ve Uluslararası Temsilcilik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi’nin 2010 takvim yılı yasal defter ve belgelerini incelemeye ibraz etmediğinden bahisle düzenlenen vergi inceleme raporuna istinaden katma değer vergisi indirimlerinin kabul edilmemesi suretiyle re’sen tarh edilen 2010 yılı ocak, mart, mayıs, ağustos, ekim ilâ aralık dönemleri katma değer vergileri ve üç kat kesilen vergi ziyaı cezaları ile Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 355. maddesi uyarınca kesilen özel usulsüzlük cezasının kaldırılması istemine ilişkindir.

(...) Vergi Mahkemesi; tarhiyatın, harici bir inceleme ve araştırma yapılmaksızın davacı şirketin beyan ettiği tarh dosyasında mevcut olan katma değer vergisi indirimlerinin reddi yoluyla yapılmış olması ve bu durumun tarh zamanaşımı içerisinde her zaman tespit edilebilir olması, ayrıca şirketin tüzel kişiliğinin sona ermesi ve davacının defter ve belgeleri bilerek ibraz etmediğine karine teşkil edecek somut delil bulunmaması karşısında vergi ziyaı cezalarının bir katı aşan kısımlarında hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle bir kat vergi ziyaı cezalı katma değer vergisi tarhiyatları ile özel usulsüzlük cezası yönünden davayı reddetmiş ve vergi ziyaı cezalarının bir katı aşan kısımlarını kaldırmıştır.

Tarafların temyiz istemini inceleyen Danıştay Dairesi; re’sen araştırma ilkesi ile vergilendirmede vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin muamelenin gerçek mahiyetinin esas olduğuna ilişkin kural gereğince, (...) Vergi Mahkemesi tarafından yükümlünün defter ve belgelerinin istenilmesi, ibraz edilecek olan defter ve belgelerden vergi dairesinin de haberdar edilerek söz konusu belgelerin gerçekten alış yaptığı emtiaya ait alış faturaları olup olmadığının araştırılması ve gerçek alış faturaları göz önüne alınarak ödenecek verginin tespiti için bu defter ve faturalar üzerinde gerekirse bilirkişi incelemesi de yaptırılmak suretiyle ortaya çıkacak sonuca göre uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle kararın bir kat vergi ziyaı cezalı katma değer vergisi tarhiyatına ilişkin hüküm fıkrasını bozmuş, özel usulsüzlük cezasına ilişkin hüküm fıkrasını onamış ve davalı idarenin temyiz istemini reddetmiştir. Daire, davalı idarenin karar düzeltme istemini de reddetmiştir.

(...) Vergi Mahkemesi; ilk kararında yer alan hukuksal nedenler ve gerekçeye ek olarak, gerçek mahiyetiyle uyumlu olduklarının, idari yargı yerince saptanmasına olanak bulunmayan, aksine yetkili inceleme elemanına ibraz edilmedikleri için kanıt olma değerini yitiren defter ve belgelere dayanılarak yeniden inceleme yaptırılmasının mümkün olmadığı, ayrıca idari yargı yerinin görevi, idari işlemin tesis edildiği tarihte yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olup olmadığını denetlemek olduğundan, idari işlemin tesis tarihinden sonra yargı yerince yapılacak veya olayda taraf olan davalı idarenin de bilgisine sunularak bilirkişiye yaptırılacak inceleme sonucuna göre karar verilmesinin de mümkün olmadığı gerekçeleriyle ilk kararında ısrar etmiştir.

Bunun üzerine Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu; davalı idarenin, kararın hüküm fıkrasına yönelttiği temyiz iddialarının incelenmesinin mümkün olmadığına, Vergi Usul Kanunu’nun 3/B maddesi uyarınca vergiyi doğuran olayın gerçek mahiyetinin ortaya çıkarılması gerektiği dikkate alındığında, vergi idaresine ibrazdan kaçınılmış defter ve belgelerin ilk derece mahkemesi aşamasında mahkemeye sunulabileceğinin ileri sürülmesi halinde defter ve belgelerin kanıt değeri taşıdığı kabul edilmesine rağmen temyiz aşamasında bu iddianın ileri sürülmesi halinde aynı defter ve belgelerin kanıt değeri taşımadığından söz edilemeyeceği, ayrıca defter ve belgelerin mahkemeye sunulabileceği yolundaki iddianın mahkeme aşamasında ileri sürülmesi ile temyiz aşamasında ileri sürülmesi arasında ayrım yapılmasını gerektirecek başka bir neden bulunmadığından, davacının mahkemece verilen ilk kararın temyizi aşamasında ibraz edebileceğini belirttiği defter ve belgeler istenilerek bir inceleme yapılmak üzere ısrar kararının bozulması gerektiği gerekçesiyle ısrar kararının bozulmasına ve davalı idarenin temyiz isteminin incelenmeksizin reddine oyçokluğu ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Danıştay İçtüzüğü

Danıştay Etik Kurulu’nun oluşumu, çalışma usul ve esaslarına ilişkin hükümler ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik

Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun kapsamında para veya değerli eşya nakli hizmeti verenler, Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun’un uygulanmasından yükümlü olanlar arasına dahil edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliği

Sanal ortam bayilerinin yükümlülüklerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türkiye Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Enstitüsü’nün Yapılanması ve Faaliyetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik

Türkiye Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Enstitüsü’nün kuruluşu, yapılanması, görev ve yetkileri ile çalışma usul ve esaslarının düzenlendiği yönetmelik yürürlüğe girdi.

Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği

Sigorta eksperinin sigortacı, sigortalı, sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler tarafından atanması, eksperin iş kabulü, taban ücret tarifesinin tespiti de dahil olmak üzere ekspertiz ücretinin belirlenmesi ile ilgili usul ve esaslar yeniden tespit edildi. Yönetmelik, 01.04.2026 tarihinde yürürlüğe girecek. Aynı tarihte, 25.08.2015 tarihli ve 29456 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği yürürlükten kalkacak.

İcra ve İflâs Kanunu’nun Geçici 20. Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ

Tebliğ yürürlükten kaldırıldı.

Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 591)

Kayıtlı ekonominin desteklenmesi, belge düzenine olan uyum ve kartla ödeme imkânlarının artırılması amacıyla taksi ile yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunan mükelleflere, kullandıkları taksimetrelerle bağlantılı olarak çalışacak veya taksimetre özelliğini de haiz Taksi Mali Cihaz kullanma mecburiyeti getirilmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlendi.

Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ

Tebliğde geçen tanımlar, izne tabi birleşme veya devralmalar, cironun hesaplanması, bildirimin gerçekleşme tarihi, birleşme ve devralmaların değerlendirilmesine ilişkin hükümler ile tebliğ eklerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ

Ön bildirime tabi özelleştirme yolu ile devralmalara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yerli Malı Tebliği

Otomotiv sektörü için nihai ürünün yerli katkı oranı hesaplamasında 01.07.2026 tarihine kadar tebliğ hükümleri uygulanmayacak.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Amortisman, Tükenme Payı ve Değer Düşüklüğü) (Sıra No: 98)

Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin duran varlıklarının amortisman, tükenme payı ve değer düşüklüğüne ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranları yeniden belirlendi. Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Sıra No: 47) Amortisman ve Tükenme Payları yürürlükten kaldırıldı.

Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Parasal Sınırlar) (Sıra No: 99)

Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ve ilgili diğer mevzuat kapsamında uygulanacak olan parasal sınırlar ve alındı birim fiyatları belirlendi.

Zorunlu Karşılıklar Uygulama Talimatı

Talimat ekleri ve cetvellerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 218. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Sevtap Metin, Rıdvan Binici, Caner Birdal (Ed.), Hukuku Sinemada Görmek II

İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi bünyesindeki Hukuku Sinema ile Yorumlamak yüksek lisans dersi kapsamında hazırlanan kitaptaki makalelerden bazıları, İçimizdeki Siborglar: Blade Runner Evreni ve Transhümanizm, Etkin Soruşturma Yalnızca Filmlerde Mi Olur?: Doğu Ekspresinde Cinayet, Hukukun Çıkmaz Sokağı: The Children Act, Rose Adası’nın İnanılmaz Hikayesiyle Devlet ve Hukuk yaratmak başlıklarını taşımaktadır.

İ. Hamit Hancı, Özge Hancı (Ed.), Çocuk İstismarı ve İhmaline Çok Bilimli Bakış

Çalışmada, hukuk, adli tıp, psikoloji, psikiyatri, çocuk gelişimi, sosyal hizmet ve iletişim gibi farklı disiplinlerin bakış açısıyla, çocuk istismarı ve ihmalinin taşıdığı anlam ve bu konudaki uluslararası ve ulusal hukuk düzenlemeleri ele alınmış; çocuklara karşı işlenen cinsel suçlar, çocuk yaşta, erken ve zorla evlilikler, bağımlılık yapıcı maddeler, okulda istismar, siber zorbalık ve dijital oyunlar, çocuk suçluluğu gibi çocuk istismarı ve ihmalinin farklı boyutları incelenmiştir.

Hande Bingöl, Milletlerarası Ticari Tahkimde Grup Şirketler Doktrini Çerçevesinde Tahkim Anlaşmasının Üçüncü Kişilere Teşmili

Eserde, grup şirketler doktrininin, tahkim anlaşmasının bu anlaşmaya şeklen taraf olmayan kişilere teşmilinde kullanılan teorilerden biri olduğu ve 1982’de verilen Dow Chemical kararı ile asıl tanınırlığını kazandığına değinilmiş; doktrinin uygulanabilmesi için ileri sürülen şartlar eleştirel bir bakış açısıyla irdelenmiştir.

Özge Özmen Korkut, Uluslararası Vergilendirmede Karşılıklı Anlaşma Usulü, Hollanda ve Almanya Örnekleriyle

Uluslararası vergilendirme alanında karşılaşılan çifte vergilendirme sorunlarına çözüm getiren karşılıklı anlaşma usulü, kitapta Hollanda ve Almanya örnekleri üzerinden incelenmiş; karşılıklı anlaşma usulünün hukuki çerçevesi, uygulama süreçleri ve etkinliği analiz edilirken, Türkiye’nin bu iki önemli ticaret ortağıyla olan vergi anlaşmalarına özel bir vurgu yapılmıştır.

Kıvanç Şentürk, Çocuk Ceza Adaletinde Onarıcı Adalet

Çalışmada, onarıcı adaletin çocuk ceza adaleti sisteminde uygulanabilirliği konusu ele alınmış, mevcut ceza adaleti yerine onarıcı adalet uygulamalarının çocuk suçluluğuna verilecek tepki bakımından daha yerinde olacağı ortaya konulmuş ve çocuk ceza adaleti sistemimizde onarıcı adalet çerçevesinde yapılabilecek düzenlemelere ilişkin önerilere yer verilmiştir.

Büşra Öpöz, Caydırıcılık Teorisi Bağlamında 6284 Sayılı Kanun Uygulamaları

Eserde, kadına yönelik şiddetin caydırıcılık teorisi kapsamında incelenmesi ve kadına yönelik şiddette caydırıcılığa etki eden faktörlerin teorik olarak belirlenmesi hedeflenmiş; caydırıcılığa etki eden faktörler saha araştırmasıyla tespit ve teyit edilmiş; böylece, Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun’un yeterliliği ile uygulamada karşılaşılan problemler ortaya konularak çözüm önerileri sunulmuştur.

Kaan Can Yıldırım, Taşınmaz Mülkiyetine Gerçekleşen Müdahaleler ve Elatmanın Önlenmesi Davası

Kitabın birinci bölümünde taşınmaz mülkiyetinin korunması bağlamında elatmanın önlenmesi davasının amacı, niteliği, yasal dayanağı ve benzer diğer hukuki imkânlar ele alınmış; ikinci bölümünde bu davanın şartları incelenerek, özellikle taşınmaz mülkiyetinden ne anlaşılması gerektiği, taşınmaz mülkiyetinin sınırları ve bu sınırlar içerisinde bir müdahale olup olmadığının nasıl anlaşılacağı değerlendirilmiş, üçüncü bölümünde çok karşılaşılan bazı müdahale tipleri irdelenmiş; dördüncü ve son bölümünde ise davaya ilişkin yargılama süreci üzerinde durulmuştur.

Dila Alpay, Kamu Alacağının Takibinde Rüçhan Hakkı

Çalışmada, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un “amme alacaklarında rüçhan hakkı” kenar başlıklı 21. maddesi incelenmiş; kanunda yer almayan muhtemel sorunlara çözüm önerisi sunmak amacıyla rüçhan hakkının hukuki niteliği tespit edilmiş; rüçhan hakkının hangi alacaklara tanınması gerekliliği, idare açısından idari bir yetkinin kullanımı olma özelliği ve hak ve yetki kavramları kapsamında rüçhan hakkı uygulaması değerlendirilmiştir.

Safa Murat Tekin, Ulusal ve Uluslararası Taşımacılıkta Karayolu Taşıma Senedi

Eserin birinci bölümünde taşıma senedinin tanımı, şekli, düzenlendiği temel kaynaklar ve hukuki niteliği incelenmiş; ikinci bölümünde taşıma senedinin içeriği hakkında bilgi verilmiş; üçüncü bölümünde taşıma senedinin ispat gücü ortaya konulmuş; dördüncü ve son bölümünde ise taşıma senediyle bağlantılı sorumluluklar mercek altına alınmıştır.

Rahman İri, Roma Hukukunda Auctoritas Sorumluluğu

Kitapta, günümüzde satış sözleşmesindeki ve diğer alanlardaki zapttan sorumluluk hükümlerinin, Roma hukukundaki auctoritas sorumluluğu ve actio auctoritatis kavramlarına paralel olarak şekillendiğine değinilmiş; auctoritashakkındaki kaynaklar derlenip analiz edilerek bu antik sorumluluk figürünün ön koşullarının ve özelliklerinin izi sürülmüştür.

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay CGK., E. 2024/407 K. 2024/413 T. 18.12.2024

(...) Ağır Ceza Mahkemesi; sanığın, olası kastla öldürme suçundan Türk Ceza Kanunu’nun 81/1, 21/2, 62, 53 ve 63. maddeleri uyarınca 16 yıl 8 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir.

Hükmün, sanık müdafii, katılan vekili ve Cumhuriyet savcısı tarafından istinaf edilmesi üzerine (...) Bölge Adliye Mahkemesi, istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermiştir.

Bu hükmün de sanık müdafii tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Dairesi tarafından karar onanmıştır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, sanığın maktule yönelik eyleminin olası kastla değil, bilinçli taksirle ölüme neden olma suçunu oluşturduğu görüşüyle itiraz yoluna başvurmuş; incelemeyi yapan Özel Daire tarafından itiraz nedenleri yerinde görülmemiştir.

Bunun üzerine Yargıtay Ceza Genel Kurulu; ilgili mevzuat hükümleri ve doktrin görüşlerini inceleyerek yaptığı hukuki değerlendirme sonucunda, sanığın yöneticisi olduğu maden şirketinin madendeki heyelan riski yönünden resmi kurumlarca birçok kez uyarılması, olay tarihinden önce de basamak yüksekliğinin fazla olmasının yarattığı heyelan ihtimali ve iş güvenliği riski nedeniyle üretim faaliyetlerinin durdurulması, olay günü daimi nezaretçi olan inceleme dışı sanığın ocakta heyelan tehlikesi olduğunu, basamaklardaki toprağın aşağıya ineceğini belirtmesine rağmen sanığın teknik uzmanlığı dışındaki bir konuda maktulün de içinde bulunduğu işçilerin gölete inmeleri talimatını vermek suretiyle gerçekleşmesi muhtemel neticeyi öngördüğünün kabul edilmesi gerektiği, bununla birlikte su seviyesinin azalmasına bağlı olarak motorların bir basamak aşağıya taşınmasının ocakta devamlı yapılan bir işlem olması nedeniyle heyelanın gerçekleşmeyeceği ümidi ve beklentisi içinde olup muhtemel neticenin meydana gelmesine yönelik bir istek/irade taşıdığından söz edilemeyeceği, nitekim, maktulün heyelan sebebiyle aniden yükselen suya düştüğünü görmesi üzerine kendisini de tehlikeye sokarak suya atlaması ve maktulü kurtarmaya çalışması, kabul etmediği sonucun meydana gelmemesi için çaba göstermesi hususları birlikte değerlendirildiğinde, sanığın, istemediği ancak öngördüğü ölüm neticesinin meydana gelmesine yol açan eyleminin, bilinçli taksirle ölüme neden olma suçunu oluşturduğuna karar vererek, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının kabul edilip Özel Daire onama kararının kaldırılmasına, buna bağlı olarak sanığın cezasının infazına başlanılmış ise infazının durdurulmasına, başka bir suçtan tutuklu veya hükümlü değilse derhal serbest bırakılmasına oyçokluğu ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’un Uygulama Yönetmeliği

Riskli yapıların yıktırılması, riskli yapıların bulunduğu parsellerde, riskli alanlarda ve rezerv yapı alanlarında yapılacak uygulamalar, açık artırma usulü ile satış, kira yardımı ve diğer yardımlara ilişkin hükümler ile bazı yönetmelik eklerinde değişikliğe gidildi. 01.01.2024 tarihinden itibaren düzenlenen yapı ruhsatları kapsamında verilen teminatlara ilişkin geçiş hükümleri ihdas edildi. Yönetmelik hükümlerini Kentsel Dönüşüm Başkanı yürütecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik

Yönetmeliğin dayanağı, tarife tespit esasları, tarifelerin hazırlanması, uzlaşma komisyonu ve tarifelere itiraza ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği

İşletici veya bölge kurucu ve işleticisinin mali, idari ve hizmet yükümlülükleri, işletme veya kuruluş ve işletme sözleşmelerinde süre uzatımına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yükseköğretimde Uygulamalı Eğitimler Çerçeve Yönetmeliği

Yönetmelikte geçen tanımlar, Yükseköğretim Kurulu’nun görev ve yetkisi, dekan ve müdürün görev ve yetkisi, uygulamalı eğitimler komisyonunun görev ve yetkisi, öğrencinin sorumlulukları ve işletmede mesleki eğitime ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik

Lif, tohum ve sap üretimi ile tıbbi ürünler, sağlık ürünleri, uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ürünleri ve destek ürünleri elde etmeye yönelik çiçek ve yaprak üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliğinin ekim/dikimden hasada kadar olan süreci ve bu dönemde amacı dışında kullanımını engelleyecek her türlü tedbirin alınması ile gerekli kontrollere ilişkin görev ve sorumluluklar düzenlendi. Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolü Hakkında Yönetmelik ile İlaç Etkin Maddesi Üretimi Amaçlı Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik yürürlükten kaldırıldı.

Kenevirden Elde Edilen Ürünlere Dair Yönetmelik

Kenevirden elde edilen tıbbi ürünler, sağlık ürünleri, uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ürünleri ve destek ürünlerinin işlenmesi, ihzarı, ihracatı, ruhsatlandırılması, takip sistemlerine kayıt işlemleri ile izin ve satışla ilgili iş ve işlemlerde uygulanacak usul ve esaslar düzenlendi.

Tüketici Hakem Heyeti Raportörlüğü Yönetmeliği

Tüketici hakem heyeti raportörlerinin atanmaları, görevlendirilmeleri, nitelikleri, eğitimleri ve yetiştirilmeleri, görevleri, yetkileri ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esasları yeniden tespit edildi. 27.11.2014 tarihli ve 29188 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tüketici Hakem Heyeti Raportörlüğü Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı.

Kur’an Kursları Yönetmeliği

Kur’an kursları ve bu kurslarda eğitim alan öğrencilere yönelik olan yurt ve pansiyonların, açılış ve çalışma usulleri ile buralarda yürütülecek eğitim ve öğretim hizmetleri ile bunların yönetim ve denetim esaslarının belirlendiği yönetmelik yürürlüğe girdi. Diyanet İşleri Başkanlığı Kur’an Eğitim ve Öğretimine Yönelik Kurslar ile Öğrenci Yurt ve Pansiyonları Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı.

Rüzgâr Gücü İzleme ve Tahmin Merkezine Bağlantı Yönetmeliği

Rüzgâr enerjisi santrallerinin Rüzgâr Gücü İzleme ve Tahmin Merkezine bağlanmalarına ve bağlantı şartlarına ilişkin usul ve esaslar yeniden düzenlendi. 11.02.2024 tarihli ve 32457 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Rüzgâr Gücü İzleme ve Tahmin Merkezine Bağlantı Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı.

Kredi Kartı İşlemlerinde Uygulanacak Azami Faiz Oranları Hakkında Tebliğ

Kredi kartı borçlarının yapılandırılmasında uygulanacak azami faiz oranlarına ilişkin geçici madde hükümlerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Bankalarca Ticari Müşterilerden Alınabilecek Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ

Kredi tahsis ve kredi kullandırıma ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Bankalarca Risk Yönetimine İlişkin Kamuya Yapılacak Açıklamalar Hakkında Tebliğ

Bankacılık hesaplarından kaynaklanan faiz oranı riskine ilişkin kamuya açıklanacak hususlarda değişikliğe gidildi. Geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Zorunlu Karşılıklar Hakkında Tebliğ

Kredili mevduat hesabı limit büyümesine dayalı geçici uygulama hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Gümrük Genel Tebliği (Gümrük İşlemleri) (Seri No: 16)

Tam beyanlı yaygın basitleştirilmiş usule tabi tutulacak eşyaya ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Tebliğ, 08.03.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 217. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

H. Kübra Ganbari, Konut ve Çatılı İşyeri Kiralarında Yeniden Kiralama Yasağı (TBK m. 355)

Türk Borçlar Kanunu’nun 355. maddesi ile Türk hukukuna giren yeniden kiralama yasağının ele alındığı eserde, yüksek enflasyon dönemlerinde kira bedellerinin fahiş artışı nedeniyle kiracıları tahliye ederek daha yüksek bir kira bedeliyle yeni kira sözleşmesi akdetme çabasına değinilmiş; bu bağlamda yeniden kiralama yasağının, konut ve çatılı işyeri kiralarında hem kiracı hem de kiraya veren açısından doğurduğu sonuçlar tartışılmıştır.

Güneş Ünüvar, Uluslararası Yatırım Hukuku Anlaşmaları ve Tahkim Uygulamalarının Evrimi: Dolaylı Kamulaştırma ile Adil ve Hakkaniyetli Muamele

Kitapta, maddi koruma ilkelerinden olan adil ve hakkaniyetli muamele ile dolaylı kamulaştırmanın tahkim uygulamaları yoluyla ne şekilde somutlaştığı incelenmiş; uluslararası yatırım tahkimi kararları çerçevesinde içeriği somutlaşan ve netleşen bu ilkelere atfedilen anlamlar ışığında, yeni nesil uluslararası yatırım anlaşmalarında yer verilen maddi koruma ilkelerinin evrimi, Avrupa Birliği ve Kuzey Amerika çok taraflı Serbest Ticaret Anlaşmaları (STA) ve Yatırım Koruma Anlaşmaları (YKA) irdelenmiştir.

Emek Karakoç, Açık Bankacılık Uygulamalarının Hukuki İncelemesi

Çalışmanın birinci bölümünde açık bankacılık kavramı, iş modelleri ve açık bankacılığın etkileri üzerinde durulmuş; ikinci bölümünde açık bankacılığa ilişkin hukuki düzenlemeler ve yaklaşımlar hakkında bilgi verilmiş; üçüncü ve son bölümünde ise açık bankacılıkta taraflar arasındaki hukuki ilişkiler, sorumluluklar ve uyuşmazlıkların çözümüne değinilmiştir.

Cemre Çise Kadıoğlu Kumtepe, Çevrimiçi Uyuşmazlık Çözümü ve Türkiye’deki Uygulamaları

Eserde, çevrimiçi uyuşmazlık çözümü (online dispute resolution) kavramı ve Türkiye’deki uygulama alanları ele alınmış, çevrimiçi uyuşmazlık çözümünün Türkiye’deki potansiyeli analiz edilerek dijital dönüşüm sürecinde etkili uyuşmazlık çözümlerine ilişkin değerlendirmelerde bulunulmuştur.

Gülden Deniz Tokmak, The Emergence of Hyper-Presidentialism: A Study on Political Opposition in Turkey’s New Presidential System

Çalışmada, Türkiye’deki 2017 anayasa değişiklikleri kapsamlı olarak incelenmiş; ortaya çıkan başkanlık sistemi, Latin Amerika ve Amerika Birleşik Devletleri’ndeki başkanlık sistemleriyle karşılaştırılmış; siyasal muhalefetin karşılaştığı zorluklar tartışılarak başkanlık gücünün yoğunlaşmasının yürütmeyi denetleme çabalarını zorlaştırıp zorlaştırmadığı konusu analiz edilmiştir.

Alican Çalışkan, Gıda Üreticisinin Hukuki Sorumluluğu

Kitapta, bir ürün olarak gıda kavramı, gıdaların insanlar üzerindeki etkileri, gıda üreticisinin hukuki sorumluluğunun tarihsel gelişimi, sorumluluğun hukuki niteliği, gıdalardaki uygunsuzluk halleri ve bunun sonucunda ortaya çıkan zararlar, uygunsuzluk ile zarar arasındaki nedensellik bağı, sorumluluğun tarafları, sorumluluktan kurtulma halleri ve sorumluluğu sınırlayan durumlar hakkında bilgi verilmiş; yeri geldikçe Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu ile ilgili AB mevzuatına da atıf yapılmıştır.

Alper Çohaz, A Critical Approach to the Regulation of a Public Corporation’s Purchase of its Own Shares on the Open Market: Lessons from the Transatlantic Comparison

Çalışmada, ABD ve AB’deki ekonomik ve kurumsal ortamlar ve özellikle Atlantik’in her iki yakasındaki serbest piyasa geri alımları (open market repurchases) ile ilgili kural ve uygulamalar ortaya konulmuş; ABD, AB ve Türkiye de dahil olmak üzere AB müktesebatını takip eden ülkelerdeki serbest piyasa geri alımlarının sayısının azalmasından ve kötüye kullanımından kaynaklanan potansiyel dezavantajları ortadan kaldırmaya yönelik öneriler getirilmiştir.

Mine Akkan, Bir İşin Yapılması veya Yapılmamasına İlişkin İlamların İcrası (İİK m. 30, m. 343)

Eserde, alacaklının, aynen ifayı talep edebildiği ve mahkemece bir işin yapılması veya yapılmaması konusunda aynen ifaya karar verildiği durumlarda uygulama alanı bulan İcra ve İflâs Kanunu’nun 30. ve 343. maddelerinin yeterli olmadığı iddia edilmiş; tespit edilen soru ve sorunlar kapsamında hangi kanuni düzenlemelerin yapılması gerektiği tartışılmış; ağırlıklı olarak icra hukuku ve ilgili olduğu ölçüde birden fazla hukuk alanı bir arada ele alınmıştır.

Abdullah Altıntaş, Borçlanma Aracı Sahiplerinin Hukuken Korunması

Kitapta, borçlanma aracı sahiplerinin kolektif karar almasına ve temsiline hizmet eden borçlanma aracı sahipleri kurulu ve borçlanma aracı sahipleri temsilcisi irdelenmiş; borçlanma araçlarından doğan yükümlülüklerin tam ve zamanında yerine getirilmesini temin etmek amacıyla öngörülen özgün teminat sisteminin yanı sıra, borçlanma aracı sahiplerinin karşılaştığı risklerin farklılaştırılmasına ve kurumsal yönetime katılmasına olanak sağlayan taahhütler ve diğer sözleşmesel nitelikteki koruma mekanizmalarına değinilmiştir.

Oğuz Bandır, Görünüşte İçtima

Çalışmada, görünüşte içtimaın içtima öğretisi içerisinde yeri, suç tipleri arasındaki görünüşte içtima ilişkisini oluşturan sebepler, görünüşte içtimaın türleri ve görünüşte içtimaın hukuki sonuçları gibi konular incelenmiş; görünüşte içtima ilişkisi, içtima öğretisinin inceleme alanlarından biri olduğu için fikri içtima, zincirleme suç ve fiil tekliği gibi konulara da görünüşte içtimaı ilgilendirdiği ölçüde yer verilmiştir.

Abulfaz Sadıkhzada, Kesin Hükmün Olumlu Etkisi

Eserin birinci bölümünde kesin hükmün olumlu etkisi kavramı açıklanmış, ikinci bölümünde kesin hükmün olumlu etkisinin objektif kapsamı hakkında bilgi verilmiş, üçüncü ve son bölümünde ise kesin hükmün olumlu etkisinin sübjektif kapsamı üzerinde durulmuştur.

Geçen hafta Blog’a yüklenen makaleye aşağıda yer verilmiştir:

Muhammet Özekes, Yeni İcra ve İflâs Kanunu (Cebrî İcra Kanunu) Taslağı Hakkında Görüş ve Değerlendirmeler-4

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay CGK., E. 2023/339 K. 2025/402 T. 15.10.2025

(...) Ağır Ceza Mahkemesi; sanığın, uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 188/3, 62, 52/2-4, 53, 54, 58. maddeleri uyarınca 8 yıl 4 ay hapis ve 16.660,00 TL adli para cezasıyla cezalandırılmasına, taksitlendirmeye, hak yoksunluğuna, mahsuba, müsadereye ve cezasının mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine; esrar elde etmek amacıyla kenevir ekme suçundan ise Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun’un 23/5-1. cümlesi ile TCK’nın 62. maddeleri gereğince 3 yıl 9 ay hapis ve 9.160,00 TL adli para cezasıyla cezalandırılmasına ve taksitlendirmeye hükmetmiştir.

Hükümlerin Cumhuriyet savcısı ve sanık müdafii tarafından istinaf edilmesi üzerine (...) Bölge Adliye Mahkemesi; uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan kurulan mahkûmiyet hükmüne yönelik istinaf başvurusunun düzeltilerek esastan reddine; esrar elde etmek amacıyla kenevir ekme suçundan kurulan mahkûmiyet hükmünün ise Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 280/2. maddesi uyarınca kaldırılarak sanığın, Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun’un 23/5-1. cümle, TCK’nın 43, 62, 52/2-4, 53, 54. maddeleri gereğince 4 yıl 8 ay 7 gün hapis ve 11.440,00 TL adli para cezasıyla cezalandırılmasına, taksitlendirmeye, hak yoksunluğuna, müsadereye ve cezasının mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine karar vermiştir.

Bu hükümlerin de sanık ve müdafii tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay Dairesi, temyiz istemlerinin reddine ve hükümlerin onanmasına karar vermiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı; sanığın ve sanık müdafiin temyiz dilekçelerinde yer verdikleri temyiz nedenlerinin bir sebep ihtiva etmediği, sanık ve müdafiin süresi içerisinde temyiz nedenlerini içerir dilekçe ibraz etmedikleri ve bu nedenle temyiz istemlerinin reddine karar verilmesi gerektiği görüşüyle itiraz yoluna başvurmuştur.

İnceleme yapan Yargıtay Dairesi, itiraz nedenlerini yerinde görmemiştir.

Bunun üzerine Yargıtay Ceza Genel Kurulu; yaptığı hukuki inceleme sonucunda, temyiz nedenlerini gösterir dilekçelerin kanuni süre içinde verilmesine ilişkin tebligat evrakı ile gerekçeli kararın usule uygun olarak tebliğine rağmen sanık ve müdafii tarafından başka bir temyiz dilekçesi verilmediği, sanık ve müdafiin söz konusu temyiz dilekçelerinin kanunun aradığı anlamda bir temyiz nedeni içermediği, bu suretle temyiz incelemesi için yeterli olmadığı, sanık ve müdafiin temyiz istemlerinin CMK’nın 298. maddesi uyarınca sebep yokluğundan reddine karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının kabulüne ve Yargıtay Dairesinin temyiz istemlerinin esastan reddi ile hükümlerin onanması kararının kaldırılmasına oyçokluğu ile hükmetmiştir.

Mevzuat

İş Kanunu

İlgili mevzuat uyarınca imzalanan ihale sözleşmeleri kapsamında alt işverenler tarafından çalıştırılan işçilere kamu kurum ve kuruluşları tarafından yapılan kıdem tazminatı ödemeleri kapsamındaki rücu işlemlerine ilişkin geçiş hükümleri ihdas edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Devlet Memurları Kanunu

Adaylık devresi içinde göreve son verme ve disiplin cezalarında zamanaşımına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Adaylık süresi sonunda başarısızlığa ilişkin hükümler yürürlükten kaldırıldı.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Katma Değer Vergisi Kanunu

Dahilde işleme ve geçici kabul rejimi kapsamında ihraç edilecek malların üretiminde kullanılacak maddelerin teslim süresine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Karayolları Trafik Kanunu

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın kanun kapsamındaki görevleri arasına, paylaşımlı elektrikli skuter işletmeciliği faaliyetinde bulunanları denetlemek ve aykırı görülen hususlarla ilgili olarak sorumlular hakkında idari para cezası tutanağı düzenlemek de eklendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türkiye Varlık Fonu Yönetimi Anonim Şirketinin Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun

Denetim, muafiyet ve istisnalara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun

Adli yaptırımlara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2024/214, K. 2025/197 sayılı ve 08.10.2025 tarihli kararı uyarınca, adli tıp ihtisas kurulu başkan ve üyelerinin görev süresinin dört yıl olduğu ve görev süresi sona eren ihtisas kurulu başkan ve üyelerinin, yerlerine yeni atama veya görevlendirme yapılıncaya kadar görevine devam edeceğine ilişkin fıkra hükümleri iptal edildi. Değişiklikler, 29.10.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Fiyat Etiketi Yönetmeliği

Tarife ve fiyat listesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kıyı Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik

Yönetmelikte geçen tanımlarda ve sahil şeridinin belirlenmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği

Lisanssız üretim tesisleri, bağlantı başvurusu ve başvuru sistemi, bağlantı görüşü, bağlantı hattı, başka bir dağıtım bölgesine yapılan bağlantı başvurusu, bağlantı ve sistem kullanım anlaşmaları, sisteme bağlantı yapılması, anlaşma gücü, iletim ve dağıtım varlıkları ile kullanıcı bağlantısının veya enerjisinin kesilmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Bazı hususlarda geçiş hükümleri düzenlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yapı Müteahhitlerinin Sınıflandırılması ve Kayıtlarının Tutulması Hakkında Yönetmelik

Yetki belgesi grubunun tespiti, yetki belgesi numarasının iptali ve tek iş uygulamasına ilişkin hükümler ile bazı geçiş hükümlerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği

Mesleki yeterlilik belgesi türleri, muafiyet, eğitime başvuru esasları ve yetki belgesi iptaline ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok hükümde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik

Kurulun ilk toplantısı, işleme konulmayacak başvurular, ön incelemenin yapılması, incelenmekte olan başvuru hakkında dava açılması, incelenemezlik kararı ve karar verilmesine yer olmadığına dair karara ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 590)

Borsada rayici olmayan yabancı paraların, Vergi Usul Kanunu gereğince 2025 yılı için yapılacak değerlemelerine esas oluşturacak kurların tespit edilmesine yönelik tebliğ düzenlendi.

Milli Emlak Genel Tebliği (Sıra No: 421)

Devir işlemlerine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Çek Defterlerinin Baskı Şekline ve Bankaların Hamile Ödemekle Yükümlü Olduğu Miktarın Belirlenmesine İlişkin Tebliğ

Muhatap bankanın, ibraz eden düzenleyici dışındaki hamile, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için ve daha önce yayımlanan tebliğlere göre bastırılan çekler için sorumlu olduğu miktarlar yeniden belirlendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Zorunlu Karşılıklar Hakkında Tebliğ

Türk lirası yükümlülükler için zorunlu karşılık oranları yeniden tespit edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Ön Bilgi

1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanununu (İİK) yürürlükten kaldırmak ve bu alanda yeni bir kanun kabul etmek amacıyla hazırlanan yeni ismiyle “Cebrî İcra Kanunu” Taslağı (CİKT) görüşe sunulmuştur. Bu çerçevede biz de CİKT ile ilgili olarak değerlendirme ve (dikkate alınırsa) katkı bakımından, daha önce münferit olarak görüş ve değerlendirmelerimizi, genel ve özel olarak üç yazıda ele aldık^[1]. Ayrıca Prof. Dr. V. Seven ile de özel iki takip yollarını değerlendirdiğimiz iki yazı da yayınlandı^[2]. Bu beş yazıda Taslağın tümüyle ilgili genel ve özel değerlendirmelerde bulunulmuştur. Bu yazılar dışında, oldukça önemli temel tespit ve değerlendirmelerin yapıldığı Prof. Dr. Ejder Yılmaz’ın yine Lexpera Blog’da yayınlanan seri yazılarına bakmakta yarar vardır^[3].

Taslak konusunda en geniş ve kapsamlı çalışma ise, Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez ile birlikte editörlüğünü üstlendiğimiz, 16 yazar tarafından kaleme alınan Taslağın hem genel olarak hem de maddelerinin değerlendirildiği Oniki Levha Yayınevi yayını (şu anda basıda olan) “Cebrî İcra Kanunu Taslağı Değerlendirmesi” adlı kitaptır^[4]. Orada Taslak baştan sona, genel ve maddeler olarak ele alınmış, değerlendirilmiş, önerilerde bulunulmuştur.

Bunların dışında, farklı toplantılarda, Taslağı farklı yönlerden değerlendirdiğimiz toplantı kayıtlarının ve yayınlarının da bir kısmına ulaşılabilir^[5].

Tüm bu yazılar kapsamında daha önce de belirttiğimiz üzere, Taslağın birkaç konu dışında büyük bir yenilik getirmediği, kendi Genel Gerekçe’sindeki ifade ile İİK yapısı ve sisteminin önemli ölçüde muhafaza edildiği anlaşılmaktadır. Yine Gerekçe’den hareketle, küllî icraya birkaç nokta dışında neredeyse hiç dokunulmadığı, ilâmlı ve ilâmsız icrada temel değişiklik olarak ifade edilen hususların tutarlı ve dengeli olmadığı, hatta bazılarında yarardan çok sorun doğuracağı Taslak’tan örnekleriyle belirtilmiştir. Bu kapsamda, Taslağın kendi iç tutarlılığı olmadığına ilişkin de somut örnekler verilmiş, bir yerde yenilik getirirken diğer yerdeki sorunun atlanması sebebiyle daha sakıncalı sonuçlarının olma ihtimalleri örnekleriyle ortaya konulmuştur. Taslak, başta sistem ve bakış açısı olmak üzere, yazı, ifade, terminoloji, gerekçe, tutarlılık, bütünlük, gelişmelere açık olmama, yüz yıl öncesinin kurumlarını sürdürme, yeniliklere kapalı olma gibi birçok sorunu içinde barındırmaktadır.

Aslında Taslak bir yeni kanun çalışmasından daha çok, eksik bir “tadil taslağı” niteliğindedir. Bunun gerekçesi de daha önce belirtilmiştir; ayrıntısına girmiyoruz.

Takip hukukunda, Cumhuriyet öncesinden başlayarak yüz yılı aşan Cumhuriyet döneminde de mevzuat, yargı kararları ve doktrinde önemli, ama zaman zaman dalgalı gelişme ve değişimler olmuştur. Bu çerçevede ciddî bir birikim oluşmuş, bir kısmı çok büyük revizyon niteliğinde, İİK’da değişiklikler yapılmıştır^[6]. Bununla birlikte İİK ile ilgili yeni bir kanun çalışması niteliğinde tam ve tüm bir çalışma söz konusu olmamıştır. Yüz yıl sonra bu şans yakalanmış, ancak yukarıda belirttiğimiz üzere, ismi yeni, fakat içeriği eski ve eksik, çok eleştiriye açık, oldukça uzun sürede hazırlanan bir tadil taslağı niteliğinde çalışma ortaya çıkmıştır. Taslağın en büyük yararı, takip hukuku sistemimizi somut bir Taslak üzerinden güncel bir şekilde tartışma imkânı sunmasıdır. Takip hukukumuz bugüne kadar farklı çalışmaların, değerlendirmelerin konusu olmuş, önerilerde bulunulmuşsa da, tam bir kanun bütünlüğü içinde tartışılmamıştır. Taslağın en büyük yararı bu tartışma zeminini oluşturmasıdır.

A. Neden Böyle Bir Yazıya ve Düzenleme Önerisine İhtiyaç Duyulmuştur?

Bugüne kadar gerek CİKT ile ilgili tüm yazdıklarımızda gerekse daha önce takip hukuku kapsamındaki yazılarımızda, eleştiri ve değerlendirme yanında öneride de bulunduk. Yani boşluğa söz söylemekten kaçındık. Eleştirip bırakmak, doğrusu ne diye sorulduğunda cevap vermemek, kaçak güreşmek, kolaycılık ve eleştiride de bir noktada haksızlık seviyesindedir. Eleştirmek kolay, ama yapmak zordur. Biz hep o zoru ortaya koymaya çalıştık. Çünkü, çare üretip yol açan, şikâyet edenden hep öndedir. Bu önerilerimizin bir kısmının içerisinde aynı zamanda somut kanun maddeleri de mevcuttur.

Bununla birlikte her öneride oturup tek tek madde yazmak gerekli, zorunlu ve hatta doğru da değildir. Zira, önermek, kanun koyucu yerine geçmek değildir, ona yol göstermek, yardımcı olmak, katkı sağlama yeterlidir. Zaten ortalama bilgi, akıl, uzmanlık ve tecrübe, o eleştiriden ve öneriden gerekli sonucu çıkartıp yapılması gerekeni yapabilecektir. O seviyede değerlendirme yapılmıyor, yapılamıyorsa açıkça madde yazılması da faydasızdır. Çünkü, muhatabın ne yazılırsa yazılsın kabul etmeme refleksi karşısında yararsız bir ameliyede bulunulmuş olacaktır. Yararlanılacaksa da, öneride bulunandan daha somut açıklama da istenebilir; öneri geliştirilebilir, başka kaynaklardan desteklenebilir.

Diğer yandan öneriye madde eklemek her zaman uygun da olmayabilir. Önemli olan öneri çerçevesinde ilgili maddelerin, kanun yapıcı tarafından kanunun bütünlüğü içinde kaleme alınmasıdır. Bu noktada, bir şeyi önerideki içeriği dikkate alarak, ancak çoğunlukla ilgili başka hükümleri de gözeterek daha doğru ifade etmek gerekebilir. Bu bütünlük gözetilmediğinde, doğru öneri de yanlış sonuç doğurabilecektir. Nitekim Taslak’ta birçok yerde bu bütünlük gözetilmediğinden farklı, çelişen, diğerini nakzeden hükümler böyle ortaya çıkmıştır. O sebeple bir hüküm düzenlendiğinde bütün içinde anlamını gözetmek gerektiğinden, bir kanun düzenlemesinde yer almayanların aslî vazifesi eleştirmek, değerlendirmek ve öneride bulunmaktır, kanun maddesi yazmak onlardan beklenecek aslî iş değildir.

Bunlara rağmen biz neden maddelerle somutlaştırılmış bir öneri ortaya koymaya çalıştık? Dikkat edilirse, burada seçtiğimiz alan ihtiyatî hacizdir. Yani bir takip yolu vs. değildir. Kendi içinde bütünlüğü olan, diğer hükümlerden özerkliği bulunan bir konudur. O sebeple yukarıda belirtilen sakıncaların ortaya çıkma ihtimali zayıftır. Diğer yandan bu konu, yani genel olarak geçici hukukî korumalar, özel olarak ihtiyatî haciz en çok çalıştığımız ve bu alanda temel eserleri ortaya koyduğumuz bir konudur. Önünü arkasını öngörebilecek durumdayız. Tüm bunların yanında Taslak’ta eleştirdiğimiz sorunlar ve önerdiğimiz hususlar bakımından somut bir örnek ortaya koymak da yararlı olacaktır. Bu gerekçelerle zorunlu olmayan somut öneri ve maddeleştirme yöntemi bu yazının konusu olmuştur. Tabii dikkate alınır değerlendirilirse, bu konuda çalışanların işini kolaylaştırmak, keza Taslak kanunlaşmasa dahi arada yapılacak düzenlemede bir zemin oluşturmak amacı da bu şekilde somut öneri yapmamızın sebepleridir. İkisi aynı nitelikte olmasa da, birçok yönden ortaklıkları bulunan ihtiyatî tedbirle ihtiyatî haciz arasındaki düzenlemede farklılıklar mevcuttur. Niteliği gereği olan farklar dışındakiler uygulamada sorun doğurmaktadır. Aşağıda öneride bulunurken azamî ölçüde bu uyum da gözetilmeye çalışılmıştır.

B. İhtiyatî Hacizle İlgili Genel Açıklama

Önceki seri yazılarımızın üçüncüsünde, mevcut İİK’da 257 ilâ 268 arasında düzenlenen ihtiyatî haciz hükümlerinin Taslak’taki düzenlemesine de (CİKT m. 453-464) değinilmiş ve değerlendirilmiştir. O yazıda önce ihtiyatî haciz hükümleri genel olarak değerlendirilmiş, sonra da hem madde hem gerekçe kapsamında somut tespit ve değerlendirmelerde bulunulmuştur. Aslında pek bir yenilik getirilmeyen ihtiyatî haciz hükümlerinde yapılan düzenlemelerin bir kısmı, zaten mevcut hükümlerin veya ihtiyatî tedbirlerdeki Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) hükümlerinin (m. 389-399) belirli ölçüde benzeridir. Özellikle üzerinde değişiklik yapılan ya da yer veya içerik değiştiren hükümlerin bir kısmının ise doğru bir sistematik içinde olmadığı, ifade, terminoloji yönünden sorunlu, eksik ve yanlış hükümler içerdiği üzerinde durulmuştur.

Vurgulamak isteriz ki, Taslak’taki yeni takip sistemi içinde ihtiyatî haciz çok daha önemli hale gelecektir. Şayet Taslak kanunlaşırsa, başta ihtiyatî haciz olmak üzere, bir geçici hukukî koruma patlaması, ayrıca öngörülemez bir iş yükü çıkarması da söz konusudur. İlk derece mahkemeleri yanında bölge adliye mahkemeleri, hatta Yargıtay’a gereksiz bir iş yükü doğuracağı, yeni tartışmaların olacağı ve ihtiyatî haczin özellikle ilâmlı takiplerde bir “ön takip” süreci haline gelebileceğini söylemek gerekir.

Özellikle Taslağın 53. maddesinde ilâmların icrasında ilk derece mahkemesi kararlarının icrasının mümkün olmaması, ilâmların kural olarak artık istinaf aşamasından sonra icraya konulabilmesi burada etkili olacaktır. İlk derece kararını artık ilâmlı takibe koyamayan alacaklı, tam ispat seviyesindeki bu belgeyle ihtiyatî haciz talep edecek, alacak ilâma bağlı olduğundan teminat da istenmeyecektir. Bu noktada alacaklının hukukî yararının bulunmadığı da söylenemez. Bunun anlamı, neredeyse her ilk derece eda ilâmı, potansiyel bir geçici hukukî koruma talebi olarak istinafın önüne gelecektir. Bunların itirazı, itiraz üzerine kanun yolu olarak (istinafen) Yargıtay’a başvurulması, icra dairelerinin bunların icrası ile uğraşması mutad iş yükünün bir parçası olacaktır. Bu konulara önceki yazımızda ayrıntılı değinildiğinden sadece hatırlatmakla yetiniyoruz.

Taslakta, fazla yenilik içermeyen ihtiyatî haciz hükümlerinin doğru bir sistematik içermediğini söylemek gerekir. İhtiyatî hacizle ilgili düzenlenen üçüncü kısmı, ayrıca alt bölümlere ayırmaya gerek bulunmamaktadır; maddeler belirli bir sistematik sıra ile arka arkaya düzenlendiğinde yeterli olacaktır. Toplamda 12 madde ile düzenlenen bu kurum için alt bölümler açmak zorunlu değildir. Mutlaka alt bölümler oluşturulacaksa gerekçesini daha önce açıkladığımız üzere, Taslak’taki sistematik ayrım yanlıştır. Taslak sistematiği, hukuken de mantıken de doğru değildir. Şayet bir alt ayrım yapılacaksa onun da, şu şekilde olması gerekir:

Birinci bölüm olarak “İhtiyatî Haczin Şartları, İhtiyatî Haciz Talebi ve Kararı”; ikinci bölüm olarak “İhtiyatî Haczin Uygulanması ve Sonuçları”; üçüncü bölüm olarak “İhtiyatî Haczin Tamamlanması ve Hükümsüz Kalması”; dördüncü bölüm olarak “İhtiyatî Hacze Karşı Konulması”; beşinci bölüm olarak “Tazminat Davası” şeklinde bir bölümleme ve maddelerin de (aşağıda sıralayacağımız şekilde) buna göre yerleştirilmesi daha doğrudur. Ancak tekrar belirtelim ki, ihtiyatî hacizde alt bölüm gereksizdir.

Gerekçelerini daha ayrıntılı olarak önceki yazımızda belirttiğimiz bazı hususlara ve aşağıdaki düzenleme şeklinin temel gerekçelerine burada kısaca değinmekte ve hatırlatmakta yarar vardır:

• İhtiyatî haciz para alacaklarına ilişkin bir geçici hukukî korumadır. Para alacağı kavramına yabancı para da girmektedir. Ancak bugün oldukça fazla yabancı para alacağı ile ilgili uyuşmazlık söz konusu olduğundan, yeni bir kanun çalışmasında yabancı para alacaklarına ilişkin ihtiyatî haciz taleplerine de açıklık getirmek doğru ve yararlı olacaktır.

• İstinaf aşamasında da ihtiyatî haciz kararı verilmesi mümkündür. Özellikle Taslağın getirdiği düzen içimde bu konuda ciddî bir artış da olacaktır. Bunun somut olarak daha açık düzenlenmesi gerekmektedir. Normalde ilk derecede verilen ihtiyatî haciz kararlarına karşı ancak istinaf mümkündür, temyiz yoluna başvurulamaz. Fakat istinaf aşamasında (istinafın adeta ilk derece olarak) verilen ihtiyatî haciz kararına karşı Yargıtay’a başvuru mümkündür (CİKT m. 454/5, 460/4). Taslak Yargıtay’ın bu konudaki incelemesini çok yanlış şekilde “temyiz” olarak nitelendirilmiştir (CİKT m. 454/5). Oysa Yargıtay’ın, bölge adliye mahkemesinin adeta ilk derece olarak vereceği ihtiyatî haciz kararını incelemesi temyiz değil, istinaf niteliğindedir. Teorik yanlışlık bir yana, temyiz denilmesi halinde gereksiz onama, bozma, yeniden inceleme durumu ortaya çıkacaktır.

• Taslak’taki özenli olmayan diğer bir düzenleme örneği, ihtiyatî haczin uygulanması ile ilgilidir. Taslak’taki haliyle gerekçe yanlış, düzenleme eksiktir. Taslak’tan hareket edilirse bu haliyle ihtiyatî haciz için özel bir tutanak düzenlenmemiş, atıf hükmü içine normal haciz tutanağı da alınmamıştır. Bu haliyle ihtiyatî haciz uygulamasında adeta tutanaksız (!) haciz gibi garip bir durum vardır. Bunun giderilmesi gerekir.

• Bunların dışında öteden beri eleştiri konusu yapılan, temel fonksiyonu da pratikte aynı olan mevcut İİK m. 263 ve 266’nın her ikisinin birlikte yer alması Taslak’ta da ikna edici gerekçe sunulmadan devam ettirilmiştir (CİKT m. 458, 461). İsviçre’de de böyle gereksiz iki hüküm yoktur. Bunları birleştirip makul şekilde düzenlemek daha doğrudur.

• İhtiyatî hacizde hukukî çare ve hukukî dinlenilme hakkının gereği olarak itiraz yoluna başvurmak için, muhatabının dinlenmeden ihtiyatî hacze karar verilmiş olması gerekir. Nitekim hem mevcut İİK’da (m. 265/1) hem de ihtiyatî tedbirler bakımından HMK’da (m. 394/1) bu şekilde doğru bir düzenleme vardır. Taslak’ta ise bu unutulmuş, bu yönde hiçbir ifadeye yer verilmeden (yani karşı tarafın dinlenip dinlenemediği ayrımı yapılmaksızın) itiraz düzenlenmiştir (CİKT m. 460). Bu ise itirazın niteliğine uygun değildir. Taslağın lafzı dikkate alınırsa karşı taraf dinlense de dinlenmese de itiraz edebilecektir. Bunun yanında CİKT m. 411/6’ya göre, konkordato talebi üzerine veya konkordato mühleti içinde ihtiyati tedbir taleplerinin mahkemece kabulü veya reddi kararlarına karşı kararın tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Burada ise tedbir kararına karşı itiraz yolu unutulmuştur.

• İtiraz konusunda gereksiz, yararsız ve aynı zamanda sakıncalı bir ekleme de yapılmış, bu sakıncalı ekleme ve fazlalık “önemli bir sistem değişikliği” (!?) olarak gerekçede ifade edilmiştir. Bunun ayrıntısına önceki yazıda değinilmiştir. İhtiyatî hacze itirazda temel üç sebep olan ihtiyatî haczin şartlarına, yetkiye ve teminata itiraz yanında, bir de anlamsız, gereksiz, yararsız ve sakıncalı şekilde “borcun doğmadığının veya sona erdiğinin” yaklaşık ispatı hali de eklenmiştir. Bunun ne ihtiyatî hacizle ne de maddî hukukla bağlantılı anlamı vardır. Uygulamada karışıklığa yol açacak bir yararsız sakıncalı fazlalıktır.

• Diğer yandan ihtiyatî hacizde geçici iştirake ilişkin mevcut İİK m. 268’de yer alan temel şartın Taslak’ta kaldırıldığı görülmektedir (CİKT m. 463). Bunun da makul ve çok hukukî açıklaması gerekçede yapılmamış, kaldırıldı denilip genel geçer sebepler belirtilmiştir. Bu haliyle geçici iştirakte bulunanın, kesin haciz sahibi alacaklının iştirakinden daha avantajlı hale gelmesi gibi garip bir durum ortaya çıkmaktadır. İİK’da bu sakınca sebebiyle çok önce değiştirilen eski hüküm geri getirilerek Taslağın tamamındaki benzer durumla bir geriye gidiş ortaya çıkmıştır.

Bu temel sorunlar yanında yazım, ifade, mantık hataları da mevcut bir ihtiyatî haciz düzenlemesi ortaya çıkmış, mevcudun iyi hali dahi bozulmuştur. Aşağıda bu sakıncaları gideren madde düzenlemeleri önerisi sunulmaktadır.

Aşağıda sadece ihtiyatî haciz hükümlerinin düzenleme önerisine yer verilmiştir. Bu hükümlerle ilgili genel ve temel açıklama ile gerekçe bu başlık altında yapılmışsa da, bu konuda daha ayrıntılı bilgi sahibi olmak bakımından önceki seri yazılardan üçüncüsüne; ayrıca Cebrî İcra Kanunu Taslağını Değerlendirme Kitabının ihtiyatî hacizle ilgili hükümleri hakkındaki açıklama ve değerlendirmelere^[7] bakılmasında yarar vardır. Onlar adeta bu yazının tamamlayıcısı olup oralarda söylenenler burada maddeleştirilmiştir.

C. İhtiyatî Hacze İlişkin Somut Madde Önerilerimiz

Aşağıda verilen hükümler, esasen Taslağın sistematiği ve madde numaraları esas alınarak düzenlenmiştir. Ancak yukarıda belirttiğimiz üzere yeri yanlış olan maddelerin yeri değiştirilmiştir. O sebeple birebir aynı madde numaralarına yer verilmemiştir. 453 üncü maddeden başlanarak maddeler daha sistematik şekilde teselsül ettirilmiştir.

Yine ihtiyatî hacizde bir alt bölümlemeye ihtiyaç olmadığını vurgulayarak, mutlaka bölümleme yapılacaksa da aşağıdaki şekilde hukukî ve mantıkî bir bölümlemenin doğru olduğunu belirtmek isteriz.

ÜÇÜNCÜ KISIM İhtiyatî Haciz BİRİNCİ BÖLÜM İhtiyatî Haczin Şartları, İhtiyatî Haciz Talebi ve Kararı

İhtiyati haczin şartları

MADDE 453- (1) Rehinle temin edilmemiş bir para borcunun alacaklısı, aşağıdaki sebeplerin varlığı halinde alacağı ile sınırlı olarak, borçlunun mal, hak ve alacakları üzerinde ihtiyati haciz talep edebilir.
a) Borcun muaccel olması halinde.
b) Borç muaccel değilse, ancak aşağıdaki durumlarda:

1. Borçlunun yurt içinde oturduğu yerin veya belirli bir adresinin bulunmaması,
2. Borçluya karşı yurt dışında dava açmak veya takip yapmak durumunda kalınması.
3. Borçlununtaahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemesi, kaçırması veya kendisinin kaçması ya da bunların hazırlığı içinde olması yahut bu amaçla alacaklının haklarını ihlâl eden işlemlerde bulunması.
   (2) Birinci fıkranın (b) bendi kapsamında ihtiyati haciz kararının uygulanmasıyla borç, sadece hakkında ihtiyati haciz kararı verilen borçlu bakımından muaccel hâle gelir.
   (3) Alacağın dayanağının yabancı bir resmî belge veya mahkeme kararı olması halinde, bunların icra edilebilir nitelikte belgeler olması gerekir; aksi halde ihtiyatî haciz kararı verilemez.
   (4) Yabancı para alacağı hakkında da ihtiyatî haciz talep edilebilir; ancak ihtiyati haczin uygulanması ve diğer işlemlerde Türk parasına çeviri yapılması zorunludur. İhtiyatî haciz için yapılan bu çeviri, alacaklının takipteki haklarını ortadan kaldırmaz.

İhtiyati haciz talebi

Madde 454– (1) İhtiyati haciz davadan önce esas hakkındaki görevli ve yetkili mahkemeden; dava açıldıktan sonra ise ancak asıl davanın görüldüğü mahkemeden bir dilekçe ile talep edilebilir.
(2) İhtiyatî haciz dilekçesinde, dilekçeye ilişkin diğer hususlar yanında, özellikle ihtiyatî hacze esas olan alacağın ve ihtiyati haciz sebebinin açık ve somut şekilde delilleriyle birlikte gösterilmesi zorunludur.

İhtiyatî haciz kararı ve İçeriği

Madde 455– (1) İhtiyati haciz talep edenin haklarının korunmasında zorunluluk bulunan hallerde, karşı tarafa bildirilmeden ve karşı taraf dinlenmeden de ihtiyatî haciz kararı verilebilir.
(2) İhtiyati haciz talep eden, ihtiyati hacze esas olan alacağı ve ihtiyati haciz sebebini yaklaşık olarak ispat etmelidir.
(3) İhtiyati haciz kararında;
a) Talepte bulunanın, varsa kanuni temsilcisinin ve vekilinin adı, soyadı, unvanı, yerleşim yeri ve talep edenin Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası; talepte bulunan yabancı veya yurt dışında yaşıyorsa Türkiye’de göstereceği tebligat adresi.
b) Karşı tarafın adı, soyadı, unvanı, yerleşim yeri, biliniyorsa Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası; karşı taraf yabancı veya yurt dışında yaşıyorsa, varsa resmî kayıtlarla belgelenen Türkiye’deki tebligat adresi.
c) İhtiyati haciz talebinin kabulü veya reddi halinde bunun açıkça gerekçeleri; ihtiyati haciz talebinin kabulü halinde alacağın varlığı ve sebepleri ile dayanakları gösterilmeli, ayrıca alacağın tam olarak miktarı belirtilmelidir.
ç) Mahkeme ihtiyati haciz kararında taraf menfaatlerini dikkate alarak üzerinde ihtiyatî haciz uygulanacak şeyleri belirleyebilir veya sınırlandırabilir.
d) Talepte bulunanın, borçlu ve zarar verilen üçüncü kişilerin zararlarını tazminle yükümlü olduğu ve gerekiyorsa gösterilecek teminatın tutarı ile türü.
e) Karşı taraf dinlenmeden ihtiyati haciz talebinin kabulüne karar verilmişse, başvurulacak itiraz yolu ve süresi; karşı taraf dinlenerek karar verilmişse istinaf yoluna başvurabileceği ve süresi.
f) İhtiyati haciz talebinin reddi halinde, karara karşı başvurulacak istinaf yolu ve süresi.

İhtiyatî haciz kararına karşı kanun yolu

Madde 456– (1) İhtiyati haciz talebinin reddi kararına karşı doğrudan istinaf yoluna başvurulabileceği gibi; ihtiyati haciz talebinin kabulü kararı verilirken karşı taraf dinlenmediğinde, itiraz üzerine ya da karşı taraf dinlenmişse doğrudan, istinaf yoluna başvurulabilir.
(2) Bizzat bölge adliye mahkemesi tarafından verilen ihtiyati haciz talebinin reddine veya kabulüne ilişkin kararlara karşı Yargıtay’a süresinde istinaf başvurusunda bulunulabilir.
(3) İhtiyati haciz kararına karşı istinaf yoluna başvurulması, ihtiyati haczin icrasını durdurmaz. İstinaf incelemesi öncelikle yapılır ve kesin olarak karara bağlanır. İhtiyati haciz kararına karşı istinaf yoluna başvurulduğunda, ihtiyatî hacze ilişkin dosya ve delillerin gerektiğinde sadece örnekleri istinafı inceleyecek merciye gönderilir.

İhtiyati hacizde teminat

MADDE 457- (1) İhtiyati haciz talep eden, haksız çıktığı takdirde karşı tarafın ve üçüncü kişilerin bu yüzden uğrayacakları muhtemel zararlara karşılık teminat göstermek zorundadır. Adli yardımdan yararlanan kişinin teminat göstermesi gerekmez.
(2) Alacak bir ilâma dayanıyorsa, teminat aranmaz. Alacak ilâm niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa, mahkeme teminat alınmamasına karar verebilir.
(3) Alacaklı ihtiyati haciz kararının kendisine tefhim veya tebliğ edildiği tarihten itibaren bir hafta içinde, kararda öngörülen teminatı ihtiyati haciz kararını veren mahkeme nezdinde göstermek zorundadır. Teminat gösterilmesi gereken durumlarda, ancak mahkemenin teminatı uygun bulduğuna ilişkin kararından sonra, ihtiyati haciz kararının uygulanması talep edilebilir.
(4) Asıl davaya ilişkin hükmün kesinleşmesinden; ihtiyati haciz kararının kalkmasından; icra takibinin iptalinden veya ortadan kalkmasından yahut icra takibinden vazgeçildiğinin borçluya tebliğ edilmesinden itibaren bir ay içinde tazminat davasının açılmaması hâlinde teminat iade edilir. Mahkemenin teminatın iadesine ilişkin kararları kesindir.

İKİNCİ BÖLÜM İhtiyatî Haczin Uygulanması

İhtiyati haczin uygulanması

MADDE 458- (1) İhtiyati haczin uygulanması, teminat gösterilmesi gereken durumlarda mahkemenin teminatın uygun bulunduğuna dair kesin kararının, teminatın gösterilmesi gerekmeyen durumlarda ise ihtiyatî haciz kararının, ihtiyatî haciz talep edene tefhim veya tebliğ edildiği tarihten itibaren bir hafta içinde talep edilmesi zorunludur.
(2) İhtiyati haciz kararının uygulanması, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra ve iflas dairesinden talep edilir. Süresi içinde teminatın gösterilmemesi veya ihtiyati haciz kararının uygulanmasının talep edilmemesi hâlinde, ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar.
(3) Hacze ilişkin 156 ila 197 nci maddeler ve hacizde istihkak iddialarına ilişkin 433 ila 439 uncu maddeler ihtiyati haciz kararlarının yerine getirilmesinde de uygulanır.
(4) İhtiyati haczin uygulanması ile ilgili şikâyetler ihtiyati haczi uygulayan icra dairesinin bağlı olduğu icra hukuk mahkemesine yapılır.

İhtiyati haciz tutanağı

MADDE 459- (1) İhtiyati haczi uygulayan memur, bir ihtiyati haciz tutanağı düzenler. Bu tutanakta, tutanaklara ilişkin diğer hususlar yanında, haczin nerede ve nasıl gerçekleştirildiği, haczolunan şeylerle değerleri ve ihtiyati hacizle ilgili her türlü iddia ve talebe yer verilir.
(2) Tutanak geciktirilmeksizin, haciz sırasında hazır bulunmayan taraflarla duruma göre ilgili üçüncü kişiye tebliğ edilir.

İhtiyati hacizde iştirak

MADDE 460 - (1) İhtiyaten haczedilen mallar ihtiyati haciz kesin hacze dönüşmeden önce bu Kanuna ve diğer kanunlara göre başka bir alacaklı tarafından haczedilirse, ihtiyati haczi uygulatan alacaklı, hacze iştirakin diğer şartlarını da sağlaması halinde bu hacze kendiliğinden geçici olarak iştirak eder.
(2) İhtiyati haciz giderleri satış tutarından öncelikle alınır.
(3) İhtiyati haciz yukarıdaki fıkra hükümleri dışında başka bir öncelik hakkı vermez.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM İhtiyatî Haczin Tamamlanması ve Hükümsüz Kalması

İhtiyatî haczi tamamlayan işlemler

Madde 461– (1) Dava açılmadan veya icra takibine başlamadan önce ihtiyati haciz kararını uygulatmış olan alacaklı, haciz sırasında hazır bulunuyorsa o andan, bulunmuyorsa ihtiyati haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren bir hafta içinde dava açmak veya takip talebinde bulunmak zorundadır.
(2) Alacaklı icra takibi başlatır ve borçlu ödeme emrine itiraz ederse, alacaklı itirazın tebliğinden itibaren bir hafta içinde itirazı hükümden düşürmek için gerekli yollara başvurmak zorundadır.
(3) İhtiyati haciz, dava sırasında konulmuş veya birinci fıkraya göre dava açılmışsa, alacaklı ilâmın icraya konulabileceği tarihten itibaren bir ay içinde takip talebinde bulunmak zorundadır.

İhtiyatî haczi iflâs yolunda tamamlayan işlemler

MADDE 462- (1) Alacaklı, iflasa tabi borçlusu aleyhine tamamlayıcı işlem olarak iflas yolu ile takip yapmış veya iflas yolu ile takibe başladıktan sonra borçlunun mallarını ihtiyaten haczettirmişse, aşağıdaki hükümler uygulanır.
(2) Borçlu ödeme emrine itiraz ederse, bu itiraz bir hafta içinde alacaklıya tebliğ olunur. Alacaklı, tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde iflas mahkemesine başvurarak itirazın giderilmesiyle birlikte borçlunun iflasına karar verilmesini istemek zorundadır.
(3) Borçlu ödeme emrine itiraz etmezse, bu durum bir hafta içinde alacaklıya tebliğ olunur. Alacaklı, tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde iflas mahkemesine başvurarak borçlunun iflasına karar verilmesini istemek zorundadır.

İhtiyatî haczin hükümsüz hale gelmesi

Madde 463– (1) Aşağıdaki hâllerde ihtiyati haciz kendiliğinden hükümsüz kalır:
a) İhtiyati haczi tamamlayan işlemler süresinde yapılmazsa.
b) Asıl dava veya takip nihaî olarak sona ererse.
c) Davada dosya işlemden kaldırılır bir ay içinde yenilenmez ya da başka bir sebeple dava açılmamış sayılırsa.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM İhtiyatî Hacze Karşı Konulması

İhtiyati haciz kararına karşı itiraz

MADDE 464- (1) Borçlu ve menfaati ihlâl edilen üçüncü kişiler kendileri dinlenmeden verilmiş olan ihtiyati haciz kararlarına karşı itiraz edilebilir.
(2) Borçlu, ihtiyati haczin şartlarına, mahkemenin yetkisine ve teminata; menfaati ihlâl edilen üçüncü kişi ise ihtiyati haczin şartları ile teminata itiraz edebilir.
(3) Borçlu veya üçüncü kişi ihtiyati haczin uygulanması sırasında hazır bulunmuşsa bu tarihten; hazır bulunmamışlarsa, borçlu ihtiyati haciz tutanağının tebliği, üçüncü kişi ise ihtiyati haczi öğrenme tarihinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye itiraz edebilir. Esas hakkında dava açıldıktan sonra, itiraz konusunda karar bu davaya bakan mahkemece verilir.
(4) İtiraz dilekçeyle yapılır. İtiraz eden, itiraz sebeplerini açıkça göstermek ve itirazının dayanağı olan tüm delilleri dilekçesine eklemek zorundadır. Üçüncü kişinin itirazı halinde ayrıca menfaatinin ne şekilde ihlâl edildiğini de belirtmesi gerekir.
(5) Mahkeme, itirazın taraflarını dinlemek üzere davet eder; gelmedikleri takdirde dosya üzerinden inceleme yaparak kararını verir. İtiraz üzerine mahkeme, açıkça gerekçesini belirterek ihtiyati haciz kararını değiştirebilir veya kaldırabilir.
(6) İtiraz hakkında verilen ilk derece mahkemesi kararlarına karşı bölge adliye mahkemesine, bizzat bölge adliye mahkemesince verilmiş kararlara karşı ise Yargıtay’a istinaf yoluna başvurulabilir.
(7) İhtiyati hacze karşı itiraz ve itiraz üzerine verilen karara karşı başvurulan istinaf yolunda, dosya öncelikle incelenir ve kesin olarak karara bağlanır. İtiraz incelemesi ve itiraz kararı üzerine istinafa başvurulması, ihtiyati haczin uygulanmasını durdurmaz. İhtiyatî haciz kararına karşı istinaf yoluna başvurulduğunda, ihtiyatî hacze ilişkin dosya ve delillerin gerektiğinde sadece örnekleri istinafı inceleyecek merciye gönderilir.

İhtiyati haczin teminat karşılığı kaldırılması

MADDE 465- (1) Borçlu veya menfaati ihlâl edilen üçüncü kişi, ihtiyati hacze itirazdaki görevli ve yetkili mahkemeden, para, banka teminat mektubu veya başka bir teminat karşılığında ihtiyati haczin kaldırılmasını talep edebilir.
(2) Gösterilecek teminat, alacak miktarını aşmayacak şekilde, ihtiyati hacze konu edilen mal ve hakların değerine göre belirlenir.
(3) Mahkeme yapacağı inceleme sonunda, duruma göre ihtiyatî haczi kaldırabilir veya sınırlandırabilir. Mahkemenin bu konuda vereceği karar kesindir.

İhtiyati haczin şartların değişmesi sebebiyle kaldırılması

Madde 466- (1) Durum ve şartların değişmesi sabit olursa, borçlu veya menfaati ihlâl edilen üçüncü kişinin ihtiyati hacze itirazdaki görevli ve yetkili mahkemeden talep etmesi halinde, mahkeme ihtiyati haczin kaldırılmasına veya sınırlandırılmasına karar verebilir.
(2) Mahkemenin bu kararı kesin olup durum ve şartlarla talebi haklı kılacak delillerde önemli değişiklik olmadıkça yeniden bu konuda talepte bulunulamaz.

BEŞİNCİ BÖLÜM İhtiyatî Hacizde Zararların Tazmini

Tazminat Davası

MADDE 467- (1) Alacaklının ihtiyati haciz talebinde bulunduğu anda haksız olduğu anlaşılırsa veya ihtiyati haciz kararı hükümsüz kalır ya da itiraz üzerine kaldırılırsa, alacaklı haksız ihtiyati haciz nedeniyle uğranılan zararı tazminle yükümlüdür.
(2) Tazminat davası, ihtiyati haciz kararını veren mahkemede de açılıp görülebilir.
(3) Tazminat davası açma hakkı, hükmün kesinleşmesinden veya ihtiyati haciz kararının kalkmasından itibaren bir yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar.

Dipnotlar

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 216. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Zülfiye Yılmaz, Ece Göztepe (Ed.), Kadın Hukukçular Cumhuriyet’in Yüzüncü Yılında Kazanımları ve Güncel Sorunları Tartışıyor

Kitapta, Cumhuriyet’in yüzüncü yılı şerefine 4 Aralık 2023’te Ankara’da düzenlenen panelde, medeni hukuk, ceza hukuku, iş hukuku, sosyal güvenlik hukuku, ticaret hukuku, teknoloji hukuku, örgütlenme hukuku, göç hukuku, deprem hukuku gibi alanlardan akademisyen ve avukatların, toplumsal cinsiyet eşitliğinin farklı görünümlerini, teori ve uygulamada Türkiye’nin karşı karşıya olduğu sorunları ele aldığı yazılara yer verilmiştir.

Hüseyin Bilge, Kiracının Ayıp Sebebiyle Sözleşmeyi Feshetme Hakkı

İlgili kanuni düzenlemeler, öğretideki tartışmalar ve Yargıtay kararları ışığında hazırlanan çalışmanın birinci bölümünde kiracının ayıp sebebiyle fesih hakkının esasları incelenmiş; ikinci bölümünde kiracının fesih hakkını kullanabilmesi için gerekli şartlar ve kiraya verenin bu hakkın kullanılmasını engelleme hakkı irdelenmiş; üçüncü ve son bölümünde ise kiracının ayıp sebebiyle sözleşmeyi feshetme hakkını kullanmasına ve bu hakkın kullanılmasının sonuçlarına değinilmiştir.

Ozan Alper Demir, Türk Vergi Hukukunda Kanun Yolundan Vazgeçme Kurumu

Eserde, Vergi Usul Kanunu’nun “kanun yolundan vazgeçme” başlıklı 379. maddesinde düzenlenerek Türk vergi hukuku sisteminde yer almaya başlayan kanun yolundan vazgeçme kurumu incelenmiş; bu bağlamda Hazine ve Maliye Bakanlığı’na verilen yetki doğrultusunda çıkarılan Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 517) hükümleri de değerlendirilmiştir.

Can İşeri, Tutuklama Tedbiri ve Tutuklulukta Süre

Çalışmada, koruma tedbiri kavramı bakımından kişi özgürlüğü ve güvenliği ve koruma tedbirleri hakkında bilgi verilmiş; tutuklama tedbiri kavramı ayrıntılı olarak mercek altına alınmış ve tutuklama tedbiri bakımından süreye ilişkin önemli hususlar üzerinde durulmuştur.

Nurdan Özçelik, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi İçtihadı Işığında Hâkim ve Savcıların İfade Özgürlüğü

Kitapta, hâkim ve savcıların ifade özgürlüğüne ilişkin sınırların yeniden değerlendirilmesi ve bu konudaki tartışmaları zenginleştirmeye yönelik bir katkı sunmak hedeflemiş; teorik temeller ve İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi içtihadındaki somut örnekler ışığında, hâkim ve savcıların ifade özgürlüğünün kapsamı ve sınırlarına ilişkin sistematik bir çerçeve çizilmiştir.

Ahmet Zahid Güler, Kambiyo Senetlerinin Rehnedilmesi

Eserde, kambiyo senetlerinin rehni konusu hem Türk Medenî Kanunu m. 954 vd. hükümleri çerçevesinde hak ve alacak rehni olarak incelenmiş hem de bu senetlerin Türk Ticaret Kanunu m. 689 kapsamında rehin cirosu yoluyla rehni üzerinde durulmuş; rehin hakkının özellikleri, alacak rehninin hukuki niteliği ile ilkeler ve kıymetli evrakın rehni konuları karşılaştırılmalı olarak ele alınmıştır.

Hilal Güvenkaya, Can AI Be Confused: AI and the Concepts of Average Consumer and Likelihood of Confusion

Kitapta, yapay zekânın, marka hukukunun iki temel kavramı olan ortalama tüketici ve karıştırılma ihtimali üzerindeki etkileri araştırılmış; yapay zekânın tüketici davranışını nasıl etkilediği, ortalama tüketici kavramını nasıl yeniden tanımladığı, karıştırılma ihtimalinin koşulları ve değerlendirilmesi üzerindeki etkisi irdelenmiş ve yapay zekânın, işlemleri otonom olarak tamamladığı senaryolarda tüketici olarak görülmesine değinilmiştir.

Şeyma Aydın, Yalan Tanıklık Suçu (TCK m. 272)

Çalışmada, tanık beyanının kavramsal çerçevesi ele alındıktan sonra Türk Ceza Kanunu’nda yer verilen sistematiğe uygun olarak yalan tanıklık suçu incelenmiş ve yüksek mahkeme kararlarından da yararlanılarak yalan tanıklık suçunun tartışmalı noktaları ortaya konulmuştur.

Seval Kılıç, Kanun-ı Esasi’de Egemenlik Anlayışı

Eserde, batıda ve Osmanlı’daki egemenlik anlayışları hukuki bir zemine oturtulmuş, Kanun-ı Esasi’de egemenliğe ilişkin hükümler tek tek incelenerek hangi konsepte uyduğu ortaya çıkarılmış ve kralın iktidarının meşrulaştırıldığı 1851 Prusya Anayasası ve 1848 Sardunya Anayasası ele alınarak Kanun-ı Esasi’nin ilk halinin meclisi neden ön plana çıkarmadığı gösterilmiştir.

Sergül Balsever, Anonim Ortaklığın Temsili

Çalışmada anonim ortaklık tüzel kişiliğinde temsil, karşılaştırmalı hukuk ile anonim ortaklığın temsilinde yöntemler üzerinde durulmuş, anonim ortaklığın temsil organı olarak yönetim kurulu ile tescil ve ilanı hakkında bilgi verilmiş, yönetim kurulunun temsil yetkisinin kapsamı ve sınırlandırılmasına değinilmiş, yönetim kurulunun temsil yetkisinin kullanılması ve devredilmesine yer verilmiş, ayrıca anonim ortaklığın yetkisiz temsili de incelenmiştir.

Ali Erdoğan, Queer Hukuk Kuramı

Kitapta, hukukun geleneksel normatif sınırları eleştirel bir perspektifle ele alınarak adalet, kimlik ve toplumsal cinsiyet kavramları yeniden değerlendirilmiş; konuya ilişkin ulusal ve uluslararası hukuk düzenlemeleri ışığında bir tartışma yürütülmüştür.

Geçen hafta Blog’a yüklenen makalelere aşağıda yer verilmiştir:

Cansu Peker, Swiftie’lerin Rekabet Hukuku Mücadelesi: Ticketmaster ve Pazar Gücü

İlker Fatih Kıl, Cansu Peker, Elektrikli Araç Sahiplerinin Gözü Bu Tasarıda: Şarj Hizmetlerine Erişimde Yeni Kurallar!

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay HGK., E. 2024/176 K. 2025/618 T. 08.10.2025

Davacılar vekili; taraflar arasında yapılan 13.05.2015 tarihli münferit hisse satış sözleşmesinin cezai hüküm başlıklı 8.1 maddesinde taraflardan birinin sözleşme kapsamındaki yükümlülüğünü yerine getirmemesi halinde diğer tarafa cezai şart ödeyeceğinin kararlaştırıldığını, yine aynı tarihli hisse satış sözleşmesinin 9.2 maddesinde de cezai şart hükmüne yer verildiğini, davalı tarafın sözleşmeye aykırı davranarak hisse satış bedelini ödemediğini, hisse devrine konu (...) A.Ş.’yi geliştirmek için yapılandırma yapmadığını, projenin geliştirilmesi için şirkete kredi niteliğinde borç verilmediğini, genel kurulu toplamadığını, bu nedenle kararlaştırılan cezai şartı davalı tarafın ödemekle yükümlü olduğunu, müvekkillerinin davalı borçludan olan cezai şart alacağının tahsili için başlatılan icra takibine haksız şekilde itiraz edildiğini ileri sürerek itirazın iptali ile takibin devamına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili; takipte dayanılan sözleşmeden farklı olarak itirazın iptali davasında iki ayrı sözleşmeye dayanıldığını, öncelikle davacının bu hususu açıklaması gerektiğini, 13.05.2015 tarihli hisse satış sözleşmesinin 10. maddesinde Londra mahkemelerinin yetkili kılındığını, bu nedenle davanın yetki şartı nedeniyle reddi gerektiğini, aynı tarihli münferit hisse satış sözleşmesinin 9.1 maddesinde ise Zürih mahkemelerinin tahkimde yetkili kılındığını, bu sebeple davanın tahkim şartı nedeniyle de reddi gerektiğini, davacıların davaya konu sözleşmeler evvelinde (...) A.Ş.’nin tüm hisselerinin sahibi olduklarını, adı geçen şirketin tek faaliyet konusu ve mal varlığının (...) Rüzgâr Enerji Santrali (RES) Projesi olduğunu, şirketin sözleşmenin imzası anında RES kuruluşu için hiçbir lisans ve izin sahibi olmadığını, ön lisans alınmadığından sözleşmenin ifasının mümkün olmadığını, davacıların şirket faaliyetlerini akamete uğrattıklarını, borca batık olan sözleşme konusu şirketin RES ihalesine katılmasının mümkün olmadığını, sözleşmedeki cezai şart hükmünün ahlaka aykırı olması nedeniyle yok hükmünde olduğunu, sözleşmenin ifa imkânı kalmadığını, sözleşmeyle belirlenen asıl borç geçersiz olduğundan cezai şartın da geçerli olmadığı gibi fahiş olmakla cezai şartın tenkisi gerektiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.

(...) Ticaret Mahkemesi; davalı tarafça cevap dilekçesinde tahkim ilk itirazında bulunulmuş ise de dava dilekçesinin davalıya tebliğ tarihi tam olarak tespit edilemediğinden cevap dilekçesinin süresinde verilip verilmediğinin belirlenemediği, bu sebeple tahkim ilk itirazı hakkında bir değerlendirme yapılmadığı, diğer taraftan yetkili icra dairesinde takip yapılmadığı iddiasının öncelikle incelenmesi gerektiği, usulüne uygun takip yapılmamasının itirazın iptali davalarında dava şartı olduğu, uyuşmazlık konusu olan 13.05.2015 tarihli hisse satış sözleşmesinin 10. maddesine göre, sözleşmenin İngiltere kanunlarına tabi olduğu ve bu sözleşmenin uygulanmasından doğacak her türlü ihtilaf vukuunda Londra mahkemelerinin yetkili olduğunun belirtildiği, sözleşmeye Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 17. maddesi gereğince yetki şartı konulduğundan takibin sözleşmede belirlenen icra dairesinde başlatılması gerektiği, 13.05.2015 tarihli hisse satış sözleşmesinin tarafları tacir olduğundan Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 7. maddesi gereğince sözleşmedeki yetki şartının davacılar için de geçerli olduğu gerekçesiyle yetkili icra dairesinde yapılmış geçerli bir icra takibinin varlığına ilişkin dava şartı yokluğundan davanın usulden reddine karar vermiştir.

Davacılar vekilinin istinaf başvurusu üzerine (...) Bölge Adliye Mahkemesi; davacılar ve davalının, merkezi Ankara’da bulunan (...) A.Ş. isimli şirketin paydaşları olduğu, davanın şirket ortakları arasındaki hisse devir sözleşmelerinden kaynaklandığı, HMK’nın 14. maddesine göre ortakların birbirlerine karşı ortaklıkla ilgili açacakları davalar yönünden şirket tüzel kişiliğinin merkezinin bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkili olduğu, HMK’nın 17. maddesi gözetildiğinde kesin yetki halinin varlığı halinde yetki sözleşmesi yapılamayacağı, dolayısıyla kesin yetkili olan Ankara icra dairelerinde usulüne uygun şekilde başlatılmış bir takip bulunmadığından davanın reddine karar verilmesi gerekirken ilk derece mahkemesinin yetki sözleşmesinde yazılı Londra icra daireleri ve mahkemelerinin yetkili olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesinin yerinde olmadığı gerekçesiyle HMK’nın 323/1-b-2. maddesi çerçevesinde ilk derece mahkemesi kararını kaldırmış ve yetkili icra dairesinde takip yapılmadığından davanın reddine karar vermiştir.

Kararın temyiz edilmesi üzerine ilgili Yargıtay Dairesi; TTK’nın 14. maddesinde düzenlenen kesin yetki kuralının, özel hukuk tüzel kişilerinin, ortaklık veya üyelik ilişkileriyle sınırlı olmak kaydıyla, bir ortağına veya üyesine karşı veya bir ortağın yahut üyenin bu sıfatla diğerlerine karşı açacakları davalar için uygulandığı ancak somut olayda davalı şirket henüz ortaklık sıfatını haiz olmadığından kesin yetki kuralından bahsedilemeyeceği, dolayısıyla hükmün temyiz eden davalı yararına bozulması gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur.

(...) Bölge Adliye Mahkemesi; bozma kararında davalının henüz ortaklık sıfatını haiz olmadığı şeklinde bir kabule dayanıldıysa da bunun dosya kapsamıyla örtüşmediği, sözleşme tarihi itibariyle ortaklık sıfatının haiz olunduğu gözetildiğinde maddi hataya dayandığı düşünülen bozma ilamına uyulmasının mümkün olmadığı, her iki tarafın da yer aldığı hisse devir sözleşmesinde tahkim şartının mevcut olmadığı, diğer münferit hisse satış sözleşmesinde tahkim koşulu mevcut ise de ilk itiraz olmakla re’sen incelenmesi mümkün bulunmayan tahkim yönünden istinaf aşamasında itirazda bulunulmadığından gelinen aşamada tahkim itirazı hakkında inceleme yapılamayacağı gerekçesiyle direnme kararı vermiştir.

Bunun üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; uyuşmazlığın, yabancılık unsuru taşıyan sözleşmeden kaynaklanan itirazın iptaline ilişkin davada HMK’nın 14/2. maddesinde düzenlenen kesin yetki kuralının uygulanıp uygulanamayacağı, kesin yetki kuralının uygulanamayacağı sonucuna varılacak olur ise somut olayda tahkim anlaşması konusunda bir değerlendirme yapılmasının mümkün ve gerekli olup olmadığı hususunda toplandığını tespit etmiş ve yaptığı hukuki değerlendirme sonucunda, milletlerarası yetki sözleşmesinin koşullarıyla, ülke mahkemelerinin kendi aralarındaki yetkisine ilişkin koşulların birbirinden farklı olduğu, milletlerarası yetki anlaşmasıyla yabancı mahkemenin yetkili kılınması durumunda Türk hukukundaki kamu düzenine ilişkin yetki kuralının getiriliş şekli ve amacı göz önünde bulundurularak yapılacak bir incelemeyle ülke mahkemesinin münhasır yetkisinin söz konusu olduğu tespit edilmedikçe salt HMK’da konuyla ilgili kesin yetki hali öngörüldüğü şeklindeki bir gerekçeyle tarafların irade özgürlüğü çerçevesinde kabul ettikleri ve kanun koyucunun buna imkân verdiği yetkili çözüm yerini belirleme konusundaki anlaşmaların bertaraf edilemeyeceği, bu bağlamda Özel Daire kararındaki davalının henüz ortaklık sıfatını haiz olmadığı şeklindeki kabulün aksine halihazırda aynı şirkette ortak olduğu anlaşılan taraflar arasındaki somut uyuşmazlıkta, davacıların şirket ana sözleşmesinde ve ticaret sicil kayıtlarında değişikliği gerektiren herhangi bir iddiada bulunmayıp sadece sözleşmedeki cezai şart alacaklarının tahsilini talep ettiği, ortakların kendi aralarındaki cezai şart istemleri konusunda devletin münhasır yetkisinin bulunduğundan söz edilemeyeceği, dolayısıyla (...) Bölge Adliye Mahkemesi’nin hem bu yönü göz ardı ederek hem de icra dairesinin yetkisini esas alarak vardığı sonuçta isabet bulunmadığı, takibe konu sözleşmedeki milletlerarası yetki anlaşması ve davalının Londra mahkemelerinin yetkili olduğu yönündeki itirazı üzerinde durularak varılacak sonuca göre hüküm kurulması gerektiği gerekçesiyle direnme kararının bozulmasına oyçokluğu ile hükmetmiştir.

Mevzuat

Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/124, K. 2025/203 sayılı ve 08.10.2025 tarihli kararı uyarınca, miktar veya değeri 40.000 Türk Lirasını (bu tutar dahil) geçmeyen davalara ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararları hakkında temyiz yoluna başvurulamayacağına ilişkin fıkra hükmü, kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkin davalar yönünden iptal edildi. Değişiklik, 20.10.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Turist Rehberliği Meslek Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2024/125, K. 2025/178 sayılı ve 10.09.2025 tarihli kararı uyarınca, denetim, gözetim ve yönetmeliğe ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklikler, 20.10.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2024/218, K. 2025/202 sayılı ve 08.10.2025 tarihli kararı uyarınca, teminat alınması başlıklı madde hükümlerinde değişikliğe gidildi. Değişiklik, 20.10.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Yüksek Güvenlikli Adli Psikiyatri Merkezleri Hakkında Yönetmelik

Yüksek güvenlikli adli psikiyatri merkezlerinde sunulan sağlık hizmetleri ile bu merkezlerin çalışma usul ve esasları belirlendi.

Özel Teknelerin Donatımı ve Özel Tekneleri Kullanacak Kişilerin Yeterlikleri Hakkında Yönetmelik

Özel tekne ve özel yatların donatımı ve bunları kullanacak kişilerin yeterlikleri, eğitim ve sınavları ile belgelendirilmelerine ilişkin usul ve esasların belirlendiği yönetmelik, 17.07.2026 tarihinde yürürlüğe girecek. Aynı tarihte, 18.01.2023 tarihli ve 32077 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Özel Teknelerin Donatımı ve Özel Tekneleri Kullanacak Kişilerin Yeterlikleri Hakkında Yönetmelik yürürlükten kalkacak.

Elektrik Piyasası Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği

Lisanssız elektrik üretim tesislerinde kullanılan sayaçlar, yaygınlaştırmada öncelik sıralaması, ölçü devresinin mevzuata uygun hale getirilmesi ve milli akıllı sayaç sistemi geçiş dönemine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddelerinin Spesifikasyonları Hakkında Yönetmelik

Halihazırda faaliyet gösteren gıda işletmecilerine ilişkin geçiş hükümleri ihdas edildi. Yönetmelik eklerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Maden Sahalarında Rehabilitasyon Yönetmeliği

Maden Kanunu çerçevesinde rehabilitasyon bedellerinin tahsili, nemalandırılması, iadesi ile rehabilitasyon uygulamalarına ilişkin usul ve esaslar belirlendi.

Elektrik ile İlgili Fen Adamlarının Yetki, Görev ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik

İmar Kanunu kapsamındaki elektrik ile ilgili fen adamlarının yetki, görev ve sorumlulukları yeniden belirlendi. Yönetmelik, 01.03.2026 tarihinde yürürlüğe girecek. Aynı tarihte, 11.11.1989 tarihli ve 20339 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik ile İlgili Fen Adamlarının Yetki, Görev ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik yürürlükten kalkacak.

Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik

Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi’nin çalışma usul ve esasları yeniden tespit edildi. Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı.

Kamu İhale Tebliği (No: 2026/1)

Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen eşik değerler ve parasal limitler, 2025 yılı aralık ayı Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) yıllık değişim oranında (%27,67) arttırılarak güncellendi. Tebliğ, 01.02.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Sermaye Yeterlilik Hesaplamasında Kullanılan Katsayılarda Değişiklik Yapılması Hakkında Genelge

Risk katsayılarına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Mecburi Meslek Kararına İlişkin Genelge

Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği tarafından düzenlenen genelgenin ortaklık bürosu ve unvanlarındaki yasaklara ilişkin hükümlerinde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar

Sınav şartına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Devlet Memurlarının Yarım Zamanlı Çalışma Hakkının Kullanımına İlişkin Yönetmelik hükümleri, sözleşmeli personele de aynı usul ve esaslar çerçevesinde kıyasen uygulanacak.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

E-İhracat Destekleri Hakkında Cumhurbaşkanı Kararı

Kararda yer alan tanımlar, sipariş karşılama hizmeti desteği, sektörel ticaret ve alıra heyeti desteği, e-ihracat tanıtım projesi desteği, e-ihracatı geliştirme projesi desteği, Türkiye E-İhracat Platformu desteği, hedef ülkeler ve yaptırıma ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

2022 sonbaharında Taylor Swift’in dünyayı sarsan turnesi “Eras Tour” ön satışlarının başlamasıyla birlikte Ticketmaster’ın internet sitesi ani bir çöküş yaşadı. Milyonlarca hayran saatlerce sanal kuyruklarda bekledi; bir kısmı biletleri sepete ekleyemeden sistemden atıldı ve genel satış tamamen iptal edildi^[1]. Bu olay, bir yandan popüler kültürün ne denli etkili olabileceğini, diğer yandan ise canlı etkinlik biletleme faaliyetlerinin ne kadar yoğun biçimde tekelleştiğini gösterdi. Böylelikle süreç, Live Nation/Ticketmaster ekosisteminin hâkim durumu ve pazar gücü üzerinde yürütülen ciddi bir rekabet hukuku tartışması olarak gündeme geldi.

Biz de bu yazımızda, popüler müzikteki bu krizi rekabet hukuku perspektifinden değerlendirecek ve bu kapsamda, Live Nation/Ticketmaster’ın dikey bütünleşik yapısının rekabeti nasıl etkilediği, dışlayıcı uygulamaları, aşırı fiyatlandırma ve tüketici refahı üzerindeki etkileri irdeleyeceğiz.

15 yıllık bir geçmiş…

2010’da Amerika Birleşik Devletleri Adalet Bakanlığı (“DoJ”) ve 17 eyalet başsavcısı, ABD’nin en büyük biletleme şirketi Ticketmaster ile en büyük konser organizatörü Live Nation’ın birleşmesine izin vermişti. Taraflar, Ticketmaster’ın %82,9’luk pazar payının Live Nation’ın %16,5’lik payı lehine azalacağını savunurken DoJ, bu birleşmenin birincil biletleme hizmetleri pazarındaki rekabeti azaltacağını değerlendirmişti^[2]. Dolayısıyla bu birleşme ancak kapsamlı bir mutabakat kararı (consent decree) ve davranışsal taahhütler ile kabul edilebilmişti.

Bu taahhütler, Ticketmaster’ın dünyanın en büyük konser ve canlı etkinlik organizatörlerinden biri olan AEG Presents’a yazılımını lisanslanması, Paciolan adlı yan iştirakini elden çıkarması ve üçüncü taraf biletleyicilerle çalışan mekânlara misilleme yapılmamasını içeriyordu^[3]. Buna rağmen Live Nation/Ticketmaster’ın, özellikle uzun süreli münhasırlık sözleşmeleri ve sanatçı/tanıtım hizmetleri üzerinden baskı kurarak piyasada “volan” (flywheel)^[4] modeliyle rakiplerini dışladığı iddia edilmişti^[5]. Zira, birleşme sonrası ortaya çıkan dikey bütünleşik yapının, sanatçıları ve mekânları kontrol eden bir ekosistem yarattığı öne sürülmüştü. Bunun yanı sıra, pazardaki ağ etkilerinden kaynaklanan geri besleme etkileri dolayısıyla, bu tip uygulamalar neticesinde rakiplerin hızlı bir şekilde pazar dışına itilebileceği de belirtilmişti.

Tüm bu endişelerin akabinde, DoJ 2020’de, Live Nation’ın misilleme yasağı ve diğer davranışsal yükümlülükleri “defalarca” ihlal ettiğini tespit etmişti^[6]. Eras Tour krizinin de patlak vermesiyle, 2024 Mayıs’ında DoJ ve 30 eyalet başsavcısı, Live Nation/Ticketmaster’ın pazar gücünü kötüye kullandığı ve mutabakat kararını ihlal ettiği gerekçesiyle konuyu yargıya taşıdı^[7] ve şirketin rakipleri dışlamak için uzun vadeli sözleşmeler, misilleme tehdidi ve flywheel modeli kullandığını; sanatçıları ve mekânları “çıkış yolu olmayan” bir ekosisteme hapsettiğini iddia etti^[8].

Kollektif tüketici tepkisinin gücü

Ticketmaster sistemlerinin çöküşü sadece teknik bir arıza olarak görülmedi; biletlerin yüksek hizmet ücretleriyle satılması, dinamik fiyatlandırma (platinum koltuklar) uygulaması ve daha sonra genel satışın iptal edilmesi, şirketin pazar gücüne yönelik eleştirileri artırdı. Senato Yargı Komitesi’nin düzenlediği “That’s the Ticket” başlıklı oturumda, başkan senatör Dick Durbin “biletleme ve canlı eğlence pazarlarının rekabetsizlik nedeniyle bir elin parmakları kadar şirket tarafından kontrol edildiğini” vurgulayarak Live Nation’ın biletleme ve etkinlik yönetimindeki güçlü konumunun tüketicileri zarara uğrattığını belirtti^[9].

Yaşanan bu “fiyasko”, kitlesel güçleriyle bilinen hayran kitlesi Swiftie’lerin örgütlenmesini tetikledi. American Economic Liberties Project’in Break Up Ticketmaster kampanyası, 2022 yılında başlatıldı ve kısa sürede 100 binden fazla hayran, sanatçı ve endüstri profesyonelinin DoJ’e başvurmasını sağladı^[10]. Sports Fans Coalition ise Ekim 2022’de Amerikan Economic Liberties Project ve diğer tüketici örgütleri ile birlikte Ticketmaster’ın parçalanması çağrısıyla bir kampanya başlattı; birkaç hafta içinde 12 bin imzaya ulaşan bu kampanya, Eras Tour krizinin ardından bir günde 40 bini aşkın imza topladı^[11]. Bu kolektif tüketici tepkisi, rekabet otoriteleri üzerinde baskı oluşturdu ve siyasi aktörler konuyu gündeme taşıdı; Kongre üyeleri DoJ’e gönderdiği mektuplarla şirketin tekelci uygulamalarının soruşturulmasını talep etti.

Bunun yanı sıra, tüketiciler bireysel ve toplu davalar da açtı. Los Angeles’ta açılan ve yüzlerce Swift hayranının bir araya geldiği bir toplu dava, Ticketmaster’ı haksız rekabet, hileli davranışlarda bulunma ve rekabet hukuku ihlalleriyle suçladı. 2023 sonunda verilen ara kararda, mahkeme haksız fiil ve tüketiciyi yanıltma iddialarını reddetti ancak Sherman Act, California'nın Cartwright Act’i ve haksız rekabet düzenlemeleri kapsamında ileri sürülen rekabet ihlali iddialarının incelenmesine izin verdi^[12]. Böylelikle şikayetçilere rekabet ihlali iddialarını genişletmeleri için ek bir fırsat verilmiş oldu ve iddiaların merkezine şirketin fiyat tespiti, münhasır anlaşmalar ve hizmet ücreti artışları yerleştirildi^[13].

Dikey baskının devam eden yansımaları

Eras Tour krizinin ardından bir diğer şikâyet, 2026 Ocak ayında gündeme geldi. Fanimal Inc. adlı eski bir biletleme girişimi, Ticketmaster ve Live Nation’ın yıllarca süren dışlayıcı uygulamaları nedeniyle pazardan çekilmek zorunda kaldığını belirterek Kaliforniya federal mahkemesinde dava açtı^[14]. Fanimal, Live Nation’ın kontrol ettiği sanatçılar ve konser promosyonu aracılığıyla mekânları Ticketmaster ile çalışmaya zorladığını; bu münhasırlık sözleşmelerinin çoğunun otomatik olarak yenilendiğini ve rekabeti kısıtladığını iddia etti^[15]. Şikâyete göre Live Nation, büyük mekânlardaki bilet satışlarının %80’ini ve çevrimiçi birincil biletlemenin %75’ini kontrol ediyor; bu ölçek sayesinde konser promosyon hizmetlerini biletleme hizmetleriyle bağlayarak rekabeti engelliyor. Fanimal ayrıca şirketin rakip biletleyicileri kullanan mekânlara misilleme yaptığını ve bu mekânları daha az kazançlı tarihlere kaydırdığını iddia ediyor. Live Nation’ın CEO’su Michael Rapino’nun 2019’da yaptığı “Konserleri ekonomik olarak en kârlı mekâna koymak zorundayız” açıklaması^[16] da ekonomik baskının göstergesi olarak dosyaya eklendi. Bu dava, şirketin pazar gücünü yeni girişimleri boğmak için kullanmaya devam ettiğini gösteren güncel bir örnek olarak karşımıza çıktı.

Rekabet hukuku açısından bakarsak…

Yaşanan biletleme krizinin ve buna eşlik eden hukuki süreçlerin asıl önemi, tekil bir organizasyon hatasından ziyade, canlı etkinlik biletleme pazarının yapısal özelliklerini ve bu yapı içinde ortaya çıkan rekabet sorunlarını görünür kılmasından kaynaklanıyor. Ticketmaster ve Live Nation etrafında şekillenen ekosistem, rekabet hukukunun temel kavramları olan ilgili pazar tanımı, pazar gücü, hâkim durum, dikey bütünleşme ve dışlayıcı uygulamalar bakımından zengin bir inceleme alanı sunuyor:

• İlgili Pazar ve Hâkim Durum: DoJ, Live Nation/Ticketmaster dosyasında birincil biletleme hizmetlerini ayrı bir ürün pazarı olarak tanımladı. Bu yaklaşım, pazar paylarına bakıldığında özellikle anlam kazanıyor. Zira Ticketmaster, birleşme öncesinde birincil biletleme pazarında %80’i aşan bir paya sahipti ve bu oran, işlem öncesinde dahi önemli bir pazar gücünün söz konusu olduğuna işaret ediyordu. İşlem sonrasında, şirketin Live Nation’ın ile kurduğu dikey bütünleşik yapı, şirkete ulusal ölçekte daha da belirgin bir pazar gücü kazandırmış olabilir.

• Dikey Bütünleşme, Bağlama ve Misilleme: Live Nation/Ticketmaster ekosistemi, etkinlik organizasyonu, sanatçı menajerliği, mekân sahipliği ve biletleme hizmetlerini aynı çatı altında topluyor. Bu dikey bütünleşme, teoride etkinlikleri koordine etmek ve maliyetleri azaltmak için verimlilik yaratabilir. Ancak DoJ’nin şikâyetinde ve Fanimal davasında öne sürüldüğü gibi, şirket bu yapıyı dışlayıcı bir araç olarak kullandığı taktirde bir rekabet ihlali gündeme gelebilir. İddialara göre, şirket, popüler sanatçıları promosyon anlaşmaları yoluyla kendisine bağladıktan sonra bu sanatçıların konser vereceği mekânları kendi biletleme hizmetini kullanmaya zorluyor ve bunu kabul etmeyen mekânlara daha az konser vermekle tehdit ediyor^[17] ve bu uygulamanın dışlayıcı bir kötüye kullanma eylemi teşkil ediyor.

• Aşırı Fiyatlandırma ve Tüketici Refahı: Eras Tour fiyaskosu sırasında Ticketmaster’ın talep şokunu yönetememesi ve yüksek hizmet ücretleri yansıtması, şirketin yüksek pazar gücünü tüketiciler aleyhine kullandığı iddialarını güçlendiriyor. Senato oturumlarında bu durum “kuyrukta bekleyen milyonlarca hayranı uzun süre bekletip bilet satamamak” ve “tekelleşme nedeniyle rekabet eksikliği” olarak tanımlanıyor^[18]. Tüketicilerin alternatif biletleme platformları olmadığı için aşırı ücretleri ödemek zorunda kalmaları, rekabet otoritelerinin geleneksel monopol gücü tanımına (aşırı fiyatlandırma, hizmet kalitesi düşüşü) uyan bir tablo çiziyor ve uygulamanın sömürücü bir kötüye kullanma olarak da değerlendirilebileceğini ortaya koyuyor.

• Kolektif Tüketici Tepkisi ve Uygulama Dinamikleri: Hayranların ve tüketici örgütlerinin organizasyonu, rekabet hukuku açısından dikkat çekici bir örnek. Break Up Ticketmaster kampanyası ve Sports Fans Coalition’ın imza kampanyaları, yüz binlerce tüketicinin pazarın yapısal sorunlarına dair farkındalık geliştirdiğini ve siyasi baskı yarattığını gösteriyor. Bu tür kolektif hareketler, tekelleşmiş platform ekonomilerinde tüketici refahının korunması için rekabet otoritelerinin nasıl harekete geçirilebileceğine dair öğretici bir model sunuyor.

Mücadele ne öğretiyor?

Taylor Swift’in Eras Tour biletleme krizi, popüler kültürle rekabet hukukunun kesişiminde yaşanan nadir olaylardan biri. Olay, dikey entegrasyonun rekabet üzerindeki etkilerini ve bir teşebbüsün pazar gücünü nasıl kötüye kullanabileceğini gözler önüne seriyor. Live Nation/Ticketmaster’ın pazar yapısındaki baskın konumu; uzun vadeli münhasır sözleşmeler, bağlama uygulamaları ve misilleme iddialarıyla birleştiğinde, klasik bir tekelleşme tablosu ortaya çıkıyor. Hayranların ve tüketici örgütlerinin kolektif tepkisi ise, rekabet hukuku uygulamalarının yalnızca mahkemeler ve otoriteler eliyle değil, aynı zamanda kamuoyu baskısıyla da şekillenebildiğini ortaya koyuyor.

ABD’de devam eden DoJ dosyası, Live Nation’ın biletleme ve etkinlik organizasyonu arasındaki bağları koparmayı ve Ticketmaster’ın elinden çıkarılmasını hedefliyor. Fanimal davası ise girişimcilerin ve yenilikçi platformların bu yapı nedeniyle nasıl boğulduğunu ileri süren güncel bir örnek. Önümüzdeki aylarda bu süreçlerin seyri, canlı eğlence sektörünün geleceğini belirleyecek. Swiftie’lerin gücünden doğan bu hukuki mücadele, rekabet hukukunun sadece teknoloji devleri için değil, tüm platform ekonomileri bakımından kritik önem taşıdığını gösteriyor.

Dipnotlar

Türkiye’de elektrikli araç (EV) kullanımının hızla artması^[1], şarj altyapısının güçlendirilmesi yönündeki politikaları da hızlandırıyor. 2022 yılında yürürlüğe giren Şarj Hizmeti Yönetmeliği (“Yönetmelik”) “şarj ağı işletmecilerinin” lisanslandırılması, “şarj istasyonu işletmecilerinin” sertifikalandırılması ve serbest erişim platformunun kurulması gibi temel konuları düzenlemişti^[2]. Bu düzenlemenin ardından, site ve apartmanlarda şarj ünitelerinin kurulumu hakkındaki genelge^[3] ve Yönetmelik’te yapılan değişiklikle^[4] “yeşil şarj istasyonları” kavramının hukuk dünyasına kazandırılması, konuya ilişkin önemli hukuki gelişmeler arasında gösterilebilir.

Geçtiğimiz günlerde, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (“EPDK”), Yönetmeliğin geçmiş dönem uygulanmasını gözlemleyerek, gelişen teknolojiler ve piyasa ihtiyaçlarına yanıt verebilmek için son derece önemli değişiklik ve yenilikleri de içeren “Şarj Hizmeti Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Taslak” metnini (“Taslak”) yayımlayarak kamuoyunun görüşüne açtı^[5]. Elektrikli araçlara ilişkin hukuki gelişmeleri en başından bu yana sıkı bir şekilde takip ettiğimizi ve bu konuda muhtelif çalışmalara imza attığımızı biliyorsunuz^[6]. Bu yazımızda da sektöre ilişkin deneyimlerimize dayanarak Taslak ile yapılması planlanan değişikliklere özetle yer verecek ve bu değişikliklere ilişkin görüşlerimizi sizlerle paylaşacağız. Keyifli okumalar!

Yeni Tanımlar

Taslak ile, aşağıdaki kavramlar ilk defa tanımlanarak hukuki zemine oturtulmuştur.

• Akıllı şarj sistemleri: “Elektrikli araca aktarılan enerji miktarının gerçek zamanlı olarak ayarlanmasına olanak veren” bu sistemler tanımlanarak şarj hizmetinin gerçek zamanlı yönetilebilmesine olanak tanınmaktadır. Akıllı şarj sistemleri, şebeke kapasitesinin verimli kullanılması ve kullanıcıların doğru bilgilendirilmesi için güç yönetimine yasal zemin sağlıyor. Bu düzenleme ile, hem sistem işletmecileri hem de EV sahipleri açısından enerji yönetiminin optimize edilmesi amaçlanıyor.

• Mobil şarj istasyonları: Mobil Şart İstasyonları Taslak ile ilk kez resmî olarak tanımlanarak lisans ve bildirim yükümlülüklerinin kapsamına alınıyor. Bu sayede yoğun dönemlerde veya acil ihtiyaç durumlarında devreye girecek mobil üniteler yasal bir zemine kavuşuyor. Mobil ünitelerin lisanslı şirketler tarafından işletilmesi öngörülüyor; böylece menzil kaygısını azaltan bu hizmet resmiyet kazanacak.

• Ortak Dolaşım Sözleşmesi (Roaming): “Şarj ağı işletmecilerinin, birbirlerinin sadakat sözleşmesi akdettiği kullanıcılara doğrudan hizmet sağlaması amacıyla birbirleriyle yaptıkları veri ve ödeme alışverişini de kapsayan sözleşmeler” şeklinde tanımlanan Roaming sözleşmeleri pratikte zaten yapılmaktaydı. Taslak ile bu sözleşmeler EPDK’nın regülasyon alanına dahil edilmiştir.

• Şarj Noktası (Soketi): Şarj soketinin tanımlanması ile birlikte, teknik anlamda ortaya çıkabilecek muhtemel karışıklıkların önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.

Lisans Şartları ve Coğrafi Yaygınlık

Taslakla birlikte lisansa ilişkin olarak lisans sahibi tüzel kişinin ticaret unvanı, tescilli markası ve lisans süresinin Resmî Gazetede yayımlanma yükümlülüğü getirilmiştir. Mevcut yönetmelikte şarj ağı lisansı almak için en az 50 şarj ünitesi ve 5 ilçe şartı aranıyordu. Taslak bu kriterleri güncelleyerek en az 150 şarj noktası ve 10 ilçe şartı getiriyor. Otoyol ve devlet yollarında ise noktaların en az %50’sinin 50 kW ve üzeri DC olması şartı korunuyor.

Taslak, ayrıca, mevcut şarj ağı işletmecilerine yeni kriterlere uyum sağlayabilmeleri için 31 Aralık 2026’ya kadar ek süre tanıyor. Buna göre lisanslı şirketlerin belirli bir soket kapasitesine ve coğrafi yaygınlığa sahip olmaları zorunlu hale gelirken mevcut işletmeler için bir uyum süresi öngörülüyor.

Bir diğer önemli değişiklik olarak taslak, aynı lokasyonda birden fazla şarj ağı işletmecisinin eşzamanlı hizmet vermesine izin vererek rekabeti artırıyor. Bu düzenleme, tek bir lisans sahibinin sertifika verdiği istasyon modelinden önemli bir sapma anlamına geliyor ve kullanıcıların daha fazla seçenekle karşılaşmasını sağlayabileceği öngörülüyor.

Son olarak, şarj ağlarında güvenlik ve hizmet kalitesinin artırılması için taslak; işletmecilerin yazılım sistemlerinin ISO 27001 bilgi güvenliği sertifikalı olması ve ISO 18295 standardına uygun 7/24 çağrı merkezi hizmeti vermeleri şartını getiriyor. Bu hükümler, kullanıcı destek hizmetlerinin profesyonelleşmesine katkı sağlayacaktır.

Dinamik Fiyatlandırma ve Ödeme Düzenlemeleri

Taslak, esnek fiyatlandırma modelini getirerek şirketlerin belirli saatlerde veya konumlarda indirim yapabilmelerine imkân tanıyor. Buna göre fiyatlar serbestçe belirlenecek ancak rezervasyon ve işgaliye bedellerinin ilan edilmesi zorunlu olacak. Bir diğer deyişle, taslakla birlikte şarj hizmeti ücretlerinde esnek fiyatlandırmaya geçilerek şirketlerin belirli saat ve konumlarda indirim yapabileceği ve böylece rekabetçi bir piyasa yapısı oluşturulmasının amaçlandığı görülüyor. Çeşitli görüşler de taslağın dinamik bir fiyatlandırma modelinin önünü açtığını, yoğun olmayan saatlerde kullanıcıya indirim yapılabileceğini ve bunun fiyat rekabetini artıracağını değerlendiriyor^[7].

Ayrıca, belirtmek gerekir ki, şu anda şarj noktalarında ödeme genellikle uygulama üzerinden gerçekleştiriliyor. Taslak ise, 1 Temmuz 2026’dan itibaren otoyol ve devlet yollarındaki yeni DC şarj istasyonlarında en az bir ünitede kredi kartı veya nakit ile doğrudan ödeme imkânı sunulmasını zorunlu hale getiriyor. Çeşitli haber kanalları da bu düzenlemenin kullanıcıların herhangi bir üyelik veya uygulama indirmeden, benzin istasyonuna benzer şekilde ödeme yapmalarını sağlayacağını vurguluyor^[8]. Şehir içindeki AC ünitelerinde bu zorunluluk öngörülmüyor; bu da uygulama tabanlı modellerin devam edeceği anlamına geliyor.

Batarya doluluk sınırı (%85) ve hizmetin sonlandırılması

Taslak, bir diğer önemli konu olarak, batarya doluluk oranı %85’in üzerine çıkan araçlarda DC şarj hizmetinin sonlandırılabileceğini düzenliyor. Bu hüküm, şarj hızının %80’den sonra düşmesi ve istasyonlarda bekleme sürelerinin uzaması nedeniyle getiriliyor. Kullanıcı bilgilendirildiği takdirde hizmetin kesilmesi, istasyondaki sirkülasyonunu artırmayı amaçlıyor. Ancak uygulanması sırasında kullanıcı memnuniyetinin gözetilmesi ve acil durumlar için esneklik sağlanması önemli.

Serbest Erişim Platformu ve Veri Paylaşımı

Taslak, serbest erişim platformunda şarj istasyonlarına ilişkin soket tipi, güç, uygunluk durumu, ödeme yöntemi ve enerji tüketimi gibi bilgilerin çok daha detaylı şekilde yer almasını öngörüyor. Bu düzenleme, kullanıcıların gerçek zamanlı bilgiye erişimini artıracak ve şarj hizmeti piyasasında şeffaflığı güçlendirecektir. Yeşil şarj istasyonlarının YEK‑G belgeleriyle doğrulanmasına ilişkin önceki düzenlemeler de bu platformda yer alacağı için, taslak serbest erişim sisteminin kapsamını genişletiyor^[9].

Roaming (Ortak Ağ) ve Şirketler Arası Sözleşmeler

Mobil uygulamalar üzerinden her şarj markası için ayrı üyelik gerekliliği kullanıcılar için ciddi bir uygulama yorgunluğu yarattığı yönünde eleştiriler bulunuyordu. Taslak, roaming (ortak ağ) uygulamalarına ilişkin hukuki çerçeveyi güçlendirerek farklı şarj ağlarının birbirini tanımasına ve kullanıcıların tek bir hesapla tüm ağları kullanmasına imkân tanıyor. Şirketler arasında yapılan roaming sözleşmeleri Kuruma bildirim kapsamında olacak ve gerekli usul ve esaslar EPDK tarafından belirlenecek. Bu adım, telekomünikasyon sektöründeki dolaşım anlaşmalarına benzer şekilde “tek kartla tüm Türkiye” hedefini destekliyor.

Sertifika Sahiplerinin Markası

Taslakla birlikte, şarj ağı işletmecisinin markası ile birlikte olmak koşulu ile şarj istasyonu işletmecileri de şarj istasyonlarında artık kendi markalarını da ilave olarak kullanabilecek.

Kısaca Özetlemek Gerekirse…

Sonuç ve İleriye Dönük Değerlendirme

Ülkemizde elektrikli araç piyasasının hızlı bir gelişim kaydettiği göz önüne alındığında, elektrikli araç şarj hizmeti ile ilgili her türlü alt yapı ve yatırımlara hız kazandırılması son derece önemli. Bu bakımdan genel olarak, Şarj Hizmeti Yönetmeliği’ne ilişkin değişiklik Taslağı ile yapılması planlanan değişikliklerin, elektrikli araç ekosistemindeki hızlı gelişmelere Yönetmeliğin uyumunu sağlamak amacıyla yapıldığını ifade etmek gerek. Taslak ile, mobil şarj istasyonlarının, akıllı şarj sistemlerinin, şarj soketlerinin tanımlanması, şarj istasyonlarındaki bekleme sürelerinin azaltılmasını sağlayacak değişikliklere yer verilmesi, esnek fiyatlandırma ve kredi kartı ile ödeme imkânının getirilmesi son derece önemli ve olumlu değişiklikler. Bu değişikliklerin, hizmet kalitesini yükseltirken rekabetçi bir piyasanın oluşumuna destek sağlayacağına inanıyoruz. Ayrıca roaming uygulamalarının regülasyonların kapsamına alınmasını, tüketicilerin tek bir platform üzerinden tüm şarj ağlarına erişimini mümkün kılabilecek önemli bir adım olarak değerlendiriyoruz.

Buna karşılık, %85 batarya doluluk sınırının kullanıcı deneyimine etkisi, dinamik fiyatlandırma modellerinin uygulanmasına ilişkin belirsizlikler, roaming uygulamalarının yatay işbirliği olmaları nedeniyle rekabet hukuku açısından hassas davranılması ve mobil şarj istasyonları ile sunulacak hizmetin güvenli sunumu için gerekli teknik düzenlemelerin yapılması gerekliliği, Taslağın dikkatle değerlendirilmesi gereken yönleri olarak karşımıza çıkıyor!

Diğer yandan, pratikte elektrikli araç şarj istasyonları ile ilgili olarak belki de en önemli problemlerin başında olan şarj olan araçların istasyonu terk etmemesi ya da elektrikli araç istasyonlarının elektrikli olmayan araçlar tarafından park yeri olarak kullanılması sorunsallarının Taslak ile getirilen “işgaliye bedeli” uygulaması ile çözülüp çözülemeyeceği hususunda tereddütlerimiz olsa da, bu değişikliği de olumlu bir adım olarak ele almakta fayda var. Ancak, bu sorunun işgaliye bedeli alınmasının ötesinde, bu eylemin trafik kurallarının ihlali olarak sayılmasına yönelik diğer mevzuatta düzenleme yapılması ve bunun etkin bir şekilde uygulanması için kameralı denetim altyapısının kurulması gibi daha sert çözümlere ihtiyaç duyabileceğini belirtmekte de yarar var.

Öte yandan değişikliklerin odağında şehirler arası DC şarj istasyonlarının olduğunu gözlemlediğimizden, bu hamle ile elektrikli araç yaygınlığının artırılmasına kısmi bir destek sağlanabileceğini, asıl sorunun ise diğer ülkelerde olduğu gibi evde / sitede / sokakta şarj imkanlarının kıtlığıyla bağlantılı olduğunu değerlendiriyoruz.

Netice itibariyle, EPDK’nın her zaman yaptığı gibi kamuoyu görüşlerini dikkate alarak nihai düzenlemeyi hayata geçirmesi, sektördeki aktörlerin ve elektrikli araç kullanıcılarının beklentilerini dengeleyecek şekilde hareket etmesi, bu taslak düzenlemeleri kamuoyunun görüşüne açması şeffaf ve katılımcı bir yönetişim açısından son derece olumlu. Dolayısıyla, genel olarak Taslak ile yapılması planlanan değişikliklerin genel olarak piyasanın gelişimine fayda sağlayacağı kanaatindeyiz.

Dipnotlar

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 215. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Senem Değer, İşyerinde Psikolojik Taciz

Kitapta, psikolojik taciz kavramının yargı kararları ve doktrindeki görüşler ışığında tanımı yapılmış, kavramın hukuksal boyutları ele alınmış ve mağdurun izleyeceği hukuki yollara farklı açılardan yaklaşılarak taciz davranışlarının ispatlanması sorunlarına çözüm bulmaya çalışılmıştır.

Mert Tabaköz, 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 22. Maddesi Çerçevesinde Çalışma Koşullarında Değişiklik ve Değişiklik Feshi

Çalışmanın birinci bölümünde çalışma koşulu kavramı ve hukuki temelleri ortaya konulmuş, ikinci bölümünde İş Kanunu’nun 22. maddesi çerçevesinde çalışma koşullarında değişiklik hususuna değinilmiş, üçüncü ve son bölümünde ise değişiklik feshi ve hukuki sonuçları hakkında bilgi verilmiştir.

Burak Orhan, Yeni Medya Öznelerinin İfade Hürriyeti

Eserde, yeni medyaya etraflı bir tanım getirme çabasıyla, yeni medyanın hukuk alanında yol açtığı etkiler dikkate alınarak kimlerin yeni medya öznesi oldukları tespit edilmiş; yeni medyada ifade hürriyetinin kullanımı incelenerek yeni medyaya ilişkin iletişim kuramının tarihsel gelişimi, ifade hürriyetinin temelleri, doktrindeki yaklaşımlar, temel hukuki metinler ve ilgili mevzuata yer verilmiştir.

Ömer Demirtaşoğlu, Commonwealth Tipi Yeni Anayasacılık Modelinin Bir Örneği Olarak Birleşik Krallık Parlamentosunun İnsan Haklarının Korunmasındaki Rolü

Çalışmada, Commonwealth tipi yeni anayasacılık modeli, Gardbaum’un kuramı temel alınarak doktrin görüşleri ve örnekler ışığında irdelenmiş; Birleşik Krallık İnsan Hakları Kanunu örneğine odaklanılarak bu kanunun çizdiği çerçevede, Birleşik Krallık Parlamentosu ve parlamento bünyesinde görev yapan İnsan Hakları Karma Komitesi’nin oynadığı rol ortaya konulmuş; bu sayede bir anayasal sistemde yasama organının insan haklarının korunmasında nasıl etkili olabileceği gösterilmeye çalışılmıştır.

M. Ceren Erdem, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Çerçevesinde Ticari Defterlerle İspat

Kitapta, Türk hukukunda ticari defterlerle ispat kuralına ilişkin düzenlemeler aktarılmış, ispat hukuku bakımından ticari defterlerin ve ticari defterlerle ispat kuralının hukuki niteliği ortaya konulmuş, ticari defterlerin delil olarak gösterilmesi ve ibrazına değinilmiş, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 222. maddesi çerçevesinde ticari defterlerle ispat kuralının uygulama alanına ve ticari defterlerin lehe ve aleyhe delil olmasına yer verilmiştir.

Zeynep Gültepe, İktisadi Mağduriyet Açısından Uluslararası Hukuk Bağlamında Üçüncü Dünya Ülkelerinin Egemenlik Hakkı

Eserde, üçüncü dünya, Avrupa merkezcilik, kültürel üstünlük ideolojisi ve liberal uluslararası hukuk gibi kavramlara yer verilerek teorik bir çerçeve çizilmiş; uluslararası hukukta egemenlik ekseninde üçüncü dünyacı yaklaşımlar (TWAIL) ortaya konulmuş; hegemonik devletlerin ve çok uluslu şirketlerin egemenlik tacizleri ve müdahaleleri hakkında bilgi verilmiş; siyasi ve iktisadi egemenlikleri hegemonik güçlerce ihlal edilen bir üçüncü dünya ülkesi olarak Mozambik örneğine yer verilmiştir.

Mine Tan Dehmen, Diplomatik Temsilcinin Yargı Bağışıklığı

Kitapta, kavramın niteliği, tarihsel gelişimi, hukuksal temeli, kimlerin bu bağışıklıktan hangi zaman dilimi içerisinde faydalandığı, söz konusu bağışıklığın kapsamı incelenmiş; bu bağlamda bağışıklığın yargılama üzerindeki etkisi, ne zaman başlayıp ne zaman sona ereceği, daimî bağışıklık halleri, yargı bağışıklığından feragat, temsilcinin tanıklık yapması ve temsilciye tebligat yapılması gibi hususlar üzerinde durulmuştur.

Doğan Can Aydın, Deniz Yoluyla Konteyner Taşımacılığında Taşıyanın Hukuki Sorumluluğu ve Sorumluluğun Sigortalanması

Çalışmada, konteynerin tanımı, türleri, hukuki niteliği, işaretlenmesi, temini ve konteyner taşımacılığı ile ilgili konular ele alınmış; taşıyanın geminin denize, yola ve yüke elverişsizliğinden doğan sorumluluğu ile eşyanın zıya veya hasarı ya da geç teslim edilmesinden ileri gelen sorumluluğunun şartları, kanuni mutlak ve muhtemel sorumsuzluk sebepleri, güvertede izinsiz eşya taşınmasından doğan sorumluluk, sorumluluğu sınırlandırma hakkı ve bu hakkın kaybı konuları değerlendirilmiştir.

Fatih İsaoğulları, Miras Paylaşma Sözleşmesi

Eserde, mirasın açılmasıyla miras ortaklığının oluşması için gereken şartlar, ortaklığın temel yapısı, özellikleri ve paylaşmaya ilişkin genel kurallar mercek altına alınmış; miras paylaşma sözleşmesinin niteliği, çeşitleri, konusu ve geçerlilik şartları incelenmiş; paylaşma sözleşmesinin mirasçılar arasında doğurduğu hükümler ile mirasçıların gerek birbirlerine karşı gerekse tereke alacaklılarına karşı olan sorumluluklarına etkilerine değinilmiştir.

Seyit Rasim Doru, 2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu Temelinde İdare Mallarına İlişkin Sözleşmelerin Hukuki Rejimi

Kitapta, idare mallarına ilişkin Devlet İhale Kanunu temelinde yapılan sözleşmeler ve bunlardan kaynaklanan uyuşmazlıklar ele alınmış; idarenin taraf olduğu sözleşmeler, idare mallarının türleri ve kamu mallarından yararlanma sözleşmesi, kira sözleşmesi, kamu taşınmazlarının tahliye süreci, ecrimisil tahakkuku ve ilgili birçok konu, yargı kararları ışığında tartışılmış; konulara ilişkin görüş ve çözüm önerilerine de yer verilmiştir.

Egemen Işık, Yetkisiz Temsilcinin Sorumluluğu

Çalışmanın birinci bölümünde yetkisiz temsilcinin sorumluluğunun tarihi gelişimi, karşılaştırmalı hukuktaki durumu ve hukuki niteliği hakkında bilgi verilmiş; ikinci bölümünde yetkisiz temsilcinin sorumluluğunun unsurlarına yer verilmiş; üçüncü ve son bölümde ise yetkisiz temsilcinin sorumluluğunun hüküm ve sonuçları üzerinde durulmuştur.

Geçen hafta Blog’a yüklenen makaleye aşağıda yer verilmiştir:

Muhammet Özekes, Vural Seven, Yeni İcra ve İflâs (Cebrî İcra) Kanun Taslağı’nda Kambiyo Senetlerine İlişkin Takiple İlgili Düzenle(me)menin Değerlendirilmesi

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Yargıtay HGK., E. 2024/748 K. 2025/683 T. 05.11.2025

Taraflar arasında birleştirilerek görülen sözleşmenin feshi ve teminat mektuplarının nakde çevrilmesi işleminin iptali, sözleşmenin feshi işleminin iptali ile taraflar arasında devam ettiğinin tespiti, teminat mektupları bedelinin iadesi ve manevi tazminat davalarından dolayı yapılan yargılama sonunda, (...) Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından, asıl davada karar verilmesine yer olmadığına, birleşen davanın kısmen kabulü ile sözleşmenin feshi işleminin iptali ile geçerli olduğunun tespitine, teminat mektupları bedelinin iadesi ve manevi tazminat talebinin reddine karar verilmiştir.

Asıl ve birleşen dosyada davacılar vekili tarafından kararın temyiz edilmesi üzerine, ilgili Yargıtay Dairesi tarafından yapılan inceleme sonucunda karar bozulmuştur.

İlk derece mahkemesi tarafından Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

Direnme kararının da asıl ve birleşen dosyada davacılar vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; ilk derece mahkemesince, ilgili Yargıtay Dairesinin ikinci bozma kararına 09.11.2017 tarihli duruşmada uyulmasına karar verilip yargılamaya devam edildikten sonra 19.04.2018 tarihli duruşmada, her iki tarafın da 09.11.2017 tarihli duruşmada direnme kararı verilmesini talep ettikleri belirtilerek direnme kararı verilmesi karşısında, Özel Dairenin bozma kararına uyulmasına ilişkin 09.11.2017 tarihli ara karardan dönülerek direnme kararı verilmesinin mümkün olup olmadığı, buradan varılacak sonuca göre mahkemece verilen direnme kararının usulden bozulmasının gerekip gerekmediği hususunu ön sorun olarak tartışmıştır.

Bunun sonucunda Kurul; ilk derece mahkemesinin, tarafların veya vekillerinin direnme kararı verilmesini talep etmeleri halinde tarafların bu konudaki düşünce ve istekleri ile bağlı olmadığı, Özel Dairenin bozma kararından sonra mahkemece 09.11.2017 tarihli duruşmada bozma kararına uyulmasına karar verilmiş olup mahkemece Özel Dairenin bozma kararına uyulmakla bozma kararında belirtilen biçimde işlem yapılması yolunda lehine bozma yapılan taraf yararına usulî kazanılmış hak doğduğu, aynı doğrultuda işlem yapılması yolunda mahkeme için zorunluluk bulunmadığı, somut olayda usulî kazanılmış hakkın istinası olan bir durum da bulunmadığı gerekçesiyle direnme kararının usulden bozulmasına hükmetmiştir.

Mevzuat

Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2025/232, K. 2025/216 sayılı ve 06.11.2025 tarihli kararı uyarınca, disiplin cezaları başlıklı madde hükümleri iptal edildi. Değişiklikler, 14.10.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2024/149, K. 2025/194 sayılı ve 08.10.2025 tarihli kararı uyarınca, uzman erbaşlığa geçirilme şartları yeniden düzenlendi. Değişiklik, 16.10.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Orman Kadastrosu ve 2/B Uygulama Yönetmeliği

Devlet ormanı olarak sınırlandırılacak yerler, devletten başkasına ait ormanların kadastrosu, tapulaması ve kadastrosu yapılmış yerlerde orman kadastrosu, orman sınırları dışına çıkarılacak ve çıkarılmayacak yerler, orman niteliğinin devamı, tarım arazisi, 2/B uygulama tutanaklarında yer alacak hususlar, orman kadastrosu tescil edilmiş alanlarda yapılacak iş ve işlemler, sınırlamanın ve 2/B uygulamasının bitirilmesi, tescil için hazırlanacak evrak ve haritalar, şekli ve hukuki inceleme, orman kadastro çalışmalarının ilanı ve itirazlar, mahkeme kararına göre sınır düzeltmesi, tescil evrakı, tapuya tescil, orman kadastro dosyası ve Kadastro Kanunu kapsamında yapılan orman kadastro çalışmalarına ilişkin hükümler başta olmak üzere birçok hükümde kapsamlı değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği

Yönetmelikte geçen asma kat yeniden tanımlandı. Genel ilkeler, bahçe mesafeleri, yapı projeleri ve yapı ruhsatı gerekmeyen inşai faaliyetlere ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği

Yönetmelikte geçen tanımlar, genel esaslar ve yardımın hesaplanması, istenecek belgeler, başvuruların değerlendirilmesi, bakım hizmetlerinin kapsamı, gelir durumunun tespiti, yardımın durdurulması ve sonlandırılması, bildirim yükümlülüğü, kontrol ve rehberliğe ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik

Yönetmelik kapsamında itfaiye raporu alınması gereken ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in geçici 4. maddesi gereğince, malzeme temini için süreç gerektiren eksikliklerin giderilmesi için süre verilmiş olan konaklama yerlerine ilişkin geçiş hükümleri getirildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği

Eşdeğer diploma programı tanımlanarak yönetmelik kapsamına alındı. Yatay geçiş yoluyla öğrenci kabulüne ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Kaymakam Adayları Yönetmeliği

Yönetmeliğin dayanağı, kaymakam adaylığı sınavına başvuru, yurtdışı stajı, kurs kapanışı ve kura törenine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavirlerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik

Meslek kütüğü, çalışanlar listesi ve başvuru, büro edinme zorunluluğu, ortaklık bürosu veya şirket kurarak mesleki faaliyette bulunma, çalışanlar listesinden silme kararı, ticari faaliyette bulunamama, hizmet akdi ve çalışamamaya ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Gemi ve Su Araçlarının İnşa, Tadilat ve Bakım Onarım Yönetmeliği

Gemi ve su araçlarının inşa, tadilat ve bakım-onarımları esnasında uyulması gereken teknik nitelik ve yeterlilikler ile denetim ve belgelendirilmesinde ilgili tarafların uyacakları usul ve esaslar yeniden belirlendi. 07.11.2015 tarihli ve 29525 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gemi ve Su Araçlarının İnşa, Tadilat ve Bakım-Onarım Yönetmeliği 14.04.2026 tarihinde yürürlükten kalkacak.

Bankalarca Ticari Müşterilerden Alınabilecek Ücretlere İlişkin Uygulama Talimatı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın talimatı uyarınca, EFT işlemlerinden alınabilecek azami ücret ile havale ve FAST işlemlerine ilişkin azami sınırlar güncellendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Usûl ve Esaslar Hakkında Tebliğe (Sayı: 2020/7) İlişkin Uygulama Talimatı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın talimatı uyarınca, EFT işlemlerinden alınabilecek azami ücret ile havale ve FAST işlemlerine ilişkin azami sınırlar güncellendi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Bazı Maddelerin Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun Hükümlerine Tabi Tutulması Hakkında Cumhurbaşkanı Kararı

Ekli listede yer alan maddelerin, Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun hükümlerine tabi tutulmasına karar verildi.

Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS) Uygulama Kapsamına İlişkin Kurul Kararı

İlgili kurum, kuruluş ve işletmelerin sürdürülebilirlik raporlarının hazırlanmasında TSRS’lerin uygulanmasına ilişkin eşik değerlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

I. Giriş ve Ön Açıklama

1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanununu (İİK) yürürlükten kaldırmak ve bu alanda yeni bir kanun kabul etmek amacıyla hazırlanan, yeni ismiyle “Cebrî İcra Kanunu” Taslağı (CİKT) görüşe sunulmuştur. Taslak, farklı açılardan, özellikle genel düzenlemesi çerçevesinde ele alınmakta ve değerlendirilmektedir. Ancak Taslağın özel takip yollarına ilişkin hükümlerinin değerlendirilmesi çok az yapılmıştır veya genel değerlendirmeler içinde bunlara da yer verilmiştir. Oysa Taslak’ta mevcut 2004 sayılı İİK içinde yer almayan, bağımsız ayrı kanunda (abonelik sözleşmelerine ilişkin takip) veya bir maddî hukuka ilişkin kanun içinde (Türk Ticaret Kanunu [TTK] deniz icra hükümleri) düzenlenen takip hükümlerine yer verilmiş; daha doğrusu başka kanunlardan buraya -çok da özenli olmayan şekilde- ithal edilmiştir. Yine 2004 sayılı Kanunda yer alan ilâmsız bir özel takip yolu olan kiralanan taşınmazların tahliyesine ilişkin takip Taslak’ta da korunmuş, ancak kambiyo senetlerine özgü takip yoluna Taslak’ta yer verilmemiştir.

Biz maddî hukuk, ticaret hukukuyla doğrudan bağlantılı ve içiçe olan özel takip yollarından deniz icra hükümlerini daha önceki bir yazımızda ele almış ve değerlendirmiştik. Bu yazıda ise yine maddî hukukla ve ticaret hukukuyla doğrudan bağlantılı, hem yargılama ve takip hukuku hem de borçlar hukuku, ticaret hukuku boyutu yoğun olan kambiyo senetlerine ilişkin takiple ilgili Taslağın ortaya koyduğu tercihin, yani bu takip yolunu hiçbir şekilde revize etmeden, sorunları giderme arayışı olmadan kaldırmasının isabet derecesini, ortaya çıkartacağı sakıncaları değerlendirecek, ayrıca sorunun çözümüne yönelik önerilerimizi de belirteceğiz.

Cebrî İcra Kanunu Taslağı, aslında birçok yönden eleştiriye açık, sorunlu, çelişkileri bulunan, yazım, ifade, Türkçe kullanımı, kavram ve terminoloji yönünden zafiyetleri bulunan, sorunları çözmeyen, bazı sorunları görmeyen, bazı konulardaki çözümlerinin ise çözdüğünden daha büyük sorun potansiyeli bulunan bir Taslaktır. Taslak, aynı zamanda deyim yerindeyse yarım bir “tadil taslağı”dır. Çünkü, takip hukuku temelde, genel hükümler, cüz’i icra ve küllî icradan oluşur. Taslak, küllî icraya (bazı çok bilinen sorunlar dışında) neredeyse sistem ve içerik olarak pek dokunmamış, bazı hükümleri başka kanunlardan taşımış (o da sorunlu şekilde), değiştirdiği yerlerde de temel hatalar ve çelişkiler içeren sorunlu bir Taslak’tır. Mevcut kanunun yarısını düzenleyen yarısını düzenlemeyen, düzenlediği kısmımda da bazı şeyleri aynen tekrar eden, tercihlerinde de sorun oluşturan bu taslağa tam ve yerinde bir Taslak demek mümkün değildir. Bu hususlarda ve Taslağın geneli hakkındaki değerlendirmeler için, özellikle bu makalenin de yazarlarından Özekes’in konuyla ilgili yine “Lexpera Blog”da daha önce yayınlanmış olan seri yazılarına bakılabilir^[1]. Yine bu konuda Prof. Dr. Ejder Yılmaz’ın “Lexpera Blog”da yayınlanan yazıları yol göstericidir^[2].

Bu çalışmada, ortada bir düzenleme bulunmadığı için diğer takip yollarından farklı olarak maddeler üzerinde bir değerlendirme yapmak mümkün olmayacaktır. Ancak kambiyo senetlerine özgü takip yolunun kaldırılmasının isabet derecesi, Taslağın kendisi ve gerekçesiyle çelişkili tutumu, ortaya çıkartacağı sorunlar üzerinde durulacak, önerilerde bulunulacaktır.

II. Kambiyo Senetlerinin İİK’da Düzenlenişi ve Maddî Hukuk Bakımından Anlamı

Mevcut 2004 sayılı İİK’da kambiyo senetlerine özgü takip yolu; “Kambiyo Senetleri (Çek, Poliçe, Emre Muharrer Senet) Hakkındaki Hususi Takip Usulleri” başlığı altında 167 ilâ 176b maddeleri arasında düzenlenmiştir. Kanun önce 167. madde ile temel bir hüküm olarak takibin kabulü ve takip talebini düzenlemiş; daha sonra önce kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takibi (m. 168-170b), daha sonra da iflâs yoluyla takibi (İİK m. 171-176b) düzenlemiştir. Yani kambiyo senetleri bakımından (i) haciz yoluyla ve (ii) iflâs yoluyla iki takip türü mevcuttur. Bunlardan ilki oldukça fazla uygulanmasına rağmen, ikincisi pek uygulaması olmayan bir iflâs yoludur. O sebeple bu yolun kaldırılması asıl etkisini ve sorunu ilâmsız takip yolları açısından doğuracaktır.

Kambiyo senetleri Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenmiş olan (TTK m. 670 vd.), kıymetli evrak (TTK m. 645 vd.) şeklindeki senetlerdir. Kambiyo senetleri temelde bir (nitelikli) adî senet olsa da, diğer adî senetlerden farklılık gösterir. Çünkü, bir senedin kambiyo senedi olarak kabul edilip sonuçlarını doğurabilmesi için Kanun’da belirtilmiş zorunlu unsurları tam olarak taşıması gerekir. Kambiyo senetleri, özellikle ticarî hayatın gereklerini karşılamak üzere kabul edilmiş olan, diğer adî senetlere göre düzenlenmesi özel şartlara bağlı, ancak tedavül kabiliyeti oldukça yüksek senetlerdir. Kanun koyucu ticarî hayatın gerekleri kapsamında, bir tür ödeme ve finansman niteliği de taşımak üzere kambiyo senetlerinin dolaşımını kolaylaştıran, tedavül kabiliyetini artıran, bunu yaparken de ona olan güveni sağlayan düzenlemeler yapmış, tedbirler almıştır. Kambiyo senedi belirli bir borç ilişkisi temeline dayansa ve kural olarak eski borç ilişkisi sona ermese de (TBK m. 133/2) kambiyo senetlerinin soyut niteliği bulunmaktadır ve bundan dolayı asıl ilişkiyi senetten anlamak mümkün değildir. Bu da onun daha kolay tedavül etmesini sağlayan bir yönüdür.

Maddî hukukun hizmetinde olan şeklî hukuk ve bu kapsamda da takip hukuku, kambiyo senetlerinin niteliğine uygun olarak, bir uyuşmazlık çıktığında ve kambiyo senedine bağlı borç ifa edilmediğinde de, ona duyulan güveni ve çabuk tahsil kabiliyetini korumaya yönelik tedbirler almıştır. Bu çerçevede İİK’da kambiyo senetlerine özgü ayrıca bir takip yolu düzenlenmiştir. Kambiyo senetlerine özgü takip yolu, diğer benzeri takip yollarına göre, senede duyulan güveni ve tedavül kabiliyetini korumak amacıyla daha kolay ilerleyen, alacaklının haklarını daha fazla koruyan, borçlunun takibi kolayca durduramayacağı veya bunu teminatla sağlayabileceği bir yoldur. Kambiyo senedi bulunan bir alacaklı, mutlaka bu yola başvurmak zorunda da değildir. Örneğin, elindeki aynı zamanda bir adî senet olduğundan genel haciz yoluyla takip de yapabilir; ancak o zaman kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takibin avantajlarından yararlanamaz. Yine alacaklının elindeki senet kambiyo senedi vasfını taşımıyor, alacaklının bu senede dayanarak takip yapma yetkisi yoksa, hatta senet muaccel değilse bu yola başvurmasa da (İİK m. 167, 168, 170a), genel haciz yoluyla takip yapması mümkündür.

Alacaklının bu yola başvurabilmesi için alacağının senede bağlanmış olması ve bu senedin de kambiyo senedi niteliğini taşıması gerekli ve yeterlidir. Bunun için bono (TTK m. 776 vd.), poliçe (TTK m. 671 vd.) ve çek (TTK m. 780 vd.; 5941 sayılı ÇekK) mevcut olmalı, tüm unsurlarını taşımalı ve takip yapanın takip hakkı mevcut olmalıdır.

Kambiyo senetleri bakımından diğer bir avantaj da, alacağı rehinle temin edilen alacaklının önce rehne müracaat ve rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapmak zorunluluğu bulunsa da (İİK m. 45/1), elinde ayrıca kambiyo senedi de varsa bu alacağı için isterse doğrudan kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yoluna da başvurabilir (İİK m. 45/3; m. 167/1).

Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takiple genel haciz yoluyla takip arasındaki temel farklılık takibin kesinleşmesi aşamasına kadardır; takip kesinleştikten sonra, haciz, satış, paranın ödenmesi aşamalarında bir farklılık bulunmamaktadır (İİK m. 170b).

III. Taslak’ta Kambiyo Senetlerine Özgü Takip Yolunu Kaldırmanın Gerekçesi İle Bu Konuda Değerlendirilecek Hükümler

Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip Taslak’ta düzenlenmemiş; ancak düzenlenmemesinin gerekçesi ikna edici bir şekilde ortaya konulmadığı gibi, aslında tam bir gerekçe de belirtilmemiştir. Belirtilen gerekçe de aşağıda açıklanacağı üzere, tutarsız ve çelişkili bir gerekçedir. Taslak’ta, bu konuda temelde iki yerde -yetersiz ve çelişkili de olsa- gerekçeden söz edilebilir. Diğer yerlerde ise, bu takip yolunun Taslağa alınmaması sebebiyle yapılan uyum düzenlemelerine değinilmektedir.

Bu takip yolunun kaldırılması Taslağın Genel Gerekçesi’nde, III nolu “Cüzî ve küllî İcrada yapılan başlıca değişiklikler” başlığı altındaki açıklamalarda çok kısa şu şekilde belirtilmiştir:

“Bu kapsamda ilamsız icra usulündeki kambiyo senetlerine dayalı takip hakkındaki hükümler ile banka alacaklarının tahsili hakkındaki özel hükümler de, genel bir düzenleme niteliğinde olan Taslağa alınmamıştır.”

Hem maddî hukuk hem takip hukuku hem uygulama hem de ekonomi bakımından bu kadar önemli bir değişikliğin, bütün gerekçesi ancak bu kadardır; aslında ortada bir gerekçe yoktur. Çok ciddî bir değişiklik, bu böyledir türünden, ben yaptım oldu anlamına gelecek bir gerekçeye dayanmaktadır. Bu gerekçenin hiçbir ikna ediciliği, açıklayıcılığı, dayanağı, teorik ve uygulama bakımından temeli bulunmamaktadır. Neden kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip kaldırıldı sorusunun cevabı, “özel hüküm niteliğinde olduğundan, genel bir düzenleme olan Taslağa alınmadı” şeklinde basit, yüzeysel ve hiçbir hukukî temeli olmayan, aşağıda açıklanacağı üzere ayrıca kendi içinde de tutarlılığı bulunmayan bir gerekçedir. Bu ifadeden hareket edildiğinde Taslağın genel bir düzenleme içerdiği, genel takip yollarını düzenlediği, özel takip yollarını ise dışarda bıraktığı sonucu çıkmaktadır. Ancak aşağıda açıklanacağı üzere durum hiç de öyle değildir.

Kambiyo senetlerine özgü özel takip imkânı kaldırıldığına göre, kambiyo senetleri nasıl takip edilecektir sorusuna ise Taslağın 87. maddesinin 4. fıkrasındaki gerekçede cevap verilmektedir. Bu fıkrada takibin kambiyo senedine dayanması halinde, senedin aslının icra dairesine verilmesi aranmaktadır ve bunun gerekçesi belirtilmektedir. Buna göre:

“Maddenin dördüncü fıkrasında, alacak belgesinin bir kambiyo senedi olması hâlinde, senedin aslının icra ve iflas dairesine verilmesinin zorunlu olduğu düzenlenmiştir. Taslakla kambiyo senetlerine mahsus takip yolları kaldırılmış olsa da, borçlu hakkında bir kambiyo senedine dayanılarak haciz veya iflas takibi yapılması hiç kuşkusuz yine mümkündür. Kambiyo senetlerinin aslının icra ve iflas dairesine tevdi edilmesi, bu senetlerin ciro kabiliyetini kaldıracağı için, bu hususta ortaya çıkabilecek sorunlar asgariye indirilmiş olacaktır. Fıkranın ikinci cümlesi, 2004 sayılı Kanunun 176/b maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi esas alınarak yazılmıştır. Buna göre, aynı kambiyo senedine dayanarak birden fazla borçlu hakkında farklı takip yapmak isteyen alacaklı, diğer takip taleplerine kambiyo senedinin icra ve iflas dairesi tarafından tasdik edilmiş bir suretini eklemek zorunda olacaktır. İcra ve iflas dairesi, senedin bu suretlerine, senedin aslının kendisinde bulunduğunu yazar.

Bu gerekçeye ve Taslağın düzenlemesine göre, kambiyo senetleri için artık özel bir takip yolu olmasa da, kambiyo senedine dayanarak genel haciz yoluyla takip (ve genel iflâs) yapılmasına engel yoktur.

Kambiyo senetleriyle ilgili ve bağlantılı olan Taslak hükümleri ise, 79. maddenin 2. fıkrası, 87. maddenin 2. fıkrasının (ç) ve (d) bendi ile 3. ve 4. fıkralarıdır.

Taslağın 79. maddenin 2. fıkrasına göre, ilâmsız takip yapabilmek için dayanılması gereken belgeler kapsamında;

“(2) Elinde takip konusu para veya teminat alacağı hakkında resmî dairelerin ya da yetkili makamların düzenledikleri yahut onayladıkları bir belge veyahut sözleşmeler dahil, alacağın doğum sebebini ispata elverişli senet ya da iki tarafı da tacir olan icra takiplerinde itiraz edilmemiş fatura bulunmayan alacaklı ilamsız icra yoluna başvuramaz.”

denilmektedir. Ayrıca takip “talebi ve alacak belgesi”ni düzenleyen Taslak’taki 87. maddenin 2. fıkrasının (ç) ve (d) bentlerinde ise,

“ç) Takip konusu para veya teminat alacağı hakkında resmî dairelerin ya da yetkili makamların düzenledikleri yahut onayladıkları belge veyahut borçlunun tarafı olduğu yazılı sözleşmeler de dahil olmak üzere adi senet veya itiraz edilmemiş fatura.

d) Takip konusu para veya teminat alacağı hakkında resmî dairelerin ya da yetkili makamların düzenledikleri yahut onayladıkları bir belge veyahut sözleşmeler dahil, alacağın doğum sebebini ispata elverişli senet ya da iki tarafı da tacir olan icra takiplerinde itiraz edilmemiş fatura.”

şeklinde takibin dayanağının hangi belgeler olacağı iki ayrı bentte ve çelişkili şekilde düzenlenmiştir. Aynı maddenin 3. ve 4. fıkrasında ise ilgili belgelerin takip talebine eklenmesi aranmaktadır:

“(3) İkinci fıkranın (ç) bendinde sayılan alacak belgesinin aslının veya onaylanmış, borçlu sayısından bir fazla örneğinin takip talebiyle birlikte icra ve iflas dairesine tevdii zorunludur. Alacak belgesinin iadesi 266 ncı madde uyarınca gerçekleştirilir. 14/12/2009 tarihli ve 5941 sayılı Çek Kanununun 3 üncü maddesinin altıncı fıkrasının kısmi ödemeye ilişkin olan hükmü saklıdır.

(4) Alacak belgesinin kambiyo senedi olması hâlinde, senedin aslının icra ve iflas dairesine tevdi edilmesi zorunludur. Aynı kambiyo senedine dayanılarak birden fazla borçlu hakkında farklı takipler yapılmışsa, diğer takip taleplerine kambiyo senedinin icra ve iflas dairesi tarafından tasdik edilmiş sureti eklenir. İcra ve iflas dairesi, senedin bu suretlerine, senedin aslının kendisinde bulunduğunu yazar.”

Tüm bu düzenlemelere bakıldığında özetle şu sonuçlar karşımıza çıkmaktadır:

• Kambiyo senetlerine özgü takip yolu CİKT’de kaldırılmıştır, artık bu konuda özel bir takip yolu mevcut değildir.
• Elinde kambiyo senedi olan alacaklı, bu senede dayanarak ancak genel (haciz veya iflâs) takip yollarına başvurabilecektir.
• Takip yapılırken artık belgeye dayanmak zorunluluğu bulunduğundan, bu belgelerin de “alacağın doğum sebebini ispata elverişli” olması aranmaktadır.
• Belgeye dayalı bu yeni ilâmsız takip sisteminde takip dayanağı belgenin aslı veya onaylı örneğinin icra dairesine verilmesi zorunlu olsa da, takip kambiyo senedine dayanıyorsa “aslının” tevdii zorunludur.

Görüldüğü üzere, kambiyo senetlerine özgü takip yolu kaldırılmakla kalmamış, muhtemelen çok da bilinçli olmayan şekilde kambiyo senediyle genel takip yapmanın da şartları, diğer belge ve senetlere göre ağırlaştırılmıştır. Çünkü, diğer belgelerde mutlaka aslının verilmesi aranmazken, kambiyo senetlerinde aslının verilmesi aranmaktadır. Ayrıca alacağın doğrum sebebinin ispata elverişli şekilde gösterilmesi arandığında, soyut bir ilişki oluşturan kambiyo senedinin bu soyutluğunu bertaraf edilmesi de gerekecektir.

Yani kambiyo senedine dayalı takip yapacak olan alacaklı, artık özel bir yola ve imkâna sahip olmayacağı gibi, bu senetle genel bir takip yapmak isterse o zaman soyut bir senet olan kambiyo senedinde sebep bildirmesi gerekecek; fakat sebep bildirirse kambiyo senedi kambiyo senedi olmaktan çıkacak, bildirmezse de genel takip dahi yapamayacaktır.

Bu kapsamda Taslağın kambiyo senedi karşısındaki tavrı, maddî hukuk ve takip hukuku bakımından çıkmaz sokaktır. Bu tavır bir dilemmadır, ya kırk katır ya kırk satır tavrıdır. Taslak özetle, ya bu senede dayalı takip hakkından ol veya kambiyo senedinden ol demektedir. Geriye kalsa kalsa bu senetlerle ancak ilâmlı takip yapma, yani senede dayanarak önce dava açıp hüküm (ilâm) alma, sonra takip yapma imkânı söz konusu olacak, orada da Taslağın başka bir çıkmazı karşımıza çıkacak, kural olarak ilâm ancak istinaf aşamasından sonra icra edilebilecektir (CİKT m. 53).

IV. Yapılan Düzenlemenin İsabetsizliği, Çelişki ve Sorunları

Yürürlükte olan 1932 tarihli 2004 sayılı İİK’da kambiyo senetlerine (çek, poliçe ve emre muharrer senet) özgü takipte kural olarak itiraz -satıştan başka- takibi durdurmadığından (İİK m. 169, 169a; 170), alacaklı, en azından borçlunun mallarını haczettirerek alacağını koruma altına alabilecektir.

Yukarıda açıklandığı üzere, özel bir güvene dayanan, bu güvenin korunması için kanun koyucunun özel bazı tedbirler aldığı, aynı zamanda tedavül kabiliyeti diğer senetlere göre oldukça yüksek olan kambiyo senetleri, hem maddî hukukun hem takip hukukunun sağladığı imkânlar sebebiyle özel bir konuma sahiptir. Böylece senet hamili, borçluya göre ekonomi piyasasında, tahsil bakımından daha etkin bir duruma sahip olmaktadır. Böylece, kamu güvenine sahip olan kambiyo senetleri, alacaklının alacağını daha çabuk elde edebilmesi sebebiyle daha güvenli ve hızlı tedavül edebilmektedir. Bu imkân günlük hayat, ancak özellikle ticarî hayat bakımından oldukça önemlidir. Bu imkânın Taslakla ortadan kaldırılması, ekonomik alanda ciddî sorunlar doğurma potansiyeline sahiptir. Bu senetler sıradan insanlar bakımından bir tür sınırlı kredi imkânı doğurmakta, tacirler bakımından ödeme aracı, kredi aracı şeklinde ekonomik hayatta adeta para gibi kullanılmakta, kredi kurumları bakımından teminat oluşturmaktadır. Özellikle kredi imkânlarının sınırlı, paraya ulaşmanın sorunlu olduğu durumlarda, bu durum daha da önemli hale gelmektedir. Nihayetinde tüm bu hususlar, senedin ödenmediğinde nasıl takip ve tahsil edileceği ile yakından ve doğrudan ilgilidir. Bu senetlerin takip ve tahsil imkânı sınırlandığında, senetlerin dolaşımı, bu senetlere güven azalacaktır. Bunun ise farklı ve olumsuz sonuçları olacağı açıktır. Örneğin, kredi kurumları bu durumda kambiyo senedi yoluyla elde ettikleri imkânı, başka yolla sağlamaya çalışacak ya da kredi maliyetini artıracaktır. Keza kambiyo senedinin tahsil kabiliyetinin azalması, onun piyasada daha az dolaşmasını, bu ise alış-veriş sirkülasyonunu azaltacaktır. Bu değişikliğin hukukî tarafı bir yana, ekonomik etki analizi de yapılmadığı anlaşılmaktadır. Bilhassa zaman zaman kredi imkanlarının sınırlandığı, küçük ve orta işletmelerin kredilere ulaşmasının zor veya maliyetli olduğu dönemlerde, bu senetlerin bu ihtiyacı bir ölçüde karşıladığı göz ardı edilemez. Kambiyo senetlerinin takip bakımından avantajının kaldırılması, ekonomik hayata da bir sorun olarak yansıyacaktır. Ayrıca bu takip yolu kaldırılırken mevcut kambiyo senetlerinin ne olacağı konusunda da Taslak’ta bir geçiş hükmü düzenlenmemiştir.

İlâmsız icrayı sistem içinde kabul edip etmemek, gerekli tedbirler alınarak ve ilâmlı icra içinde seri ve kolay bazı yöntemler oluşturularak bir tercih olarak görülebilir. Ancak Taslak, tercihini ilâmsız icrayı korumak yönünde kullanmıştır. Tercih bu yönde olduğuna göre, o zaman ilâmsız icra içinde en etkili özel takip yolunu kaldırmanın, hem de Taslağın genel bir düzenleme yaptığı gibi deyim yerindeyse sudan ve tutarlı da olmayan bir sebeple hiçbir anlamı ve ikna ediciliği yoktur.

Kambiyo senetlerine özgü takip yolunun özel takip yolu olması sebebiyle genel düzenleme olan Taslağa alınmaması, ikna ediciliği bulunmayan, çok da çelişkili bir gerekçedir. Bu ifadeden hareket edildiğinde, Taslağın genel bir düzenleme içerdiği, özel takip yollarını dışarda bıraktığı sonucu çıkmaktadır. Ancak bu kapsamda örneğin, kambiyo senetlerine özgü takip yolu, özel bir takip yolu denilerek Taslak’tan çıkartılmışken, abonelik sözleşmelerinden kaynaklanan takiplerle, deniz cebrî icra gibi özel takip yolları başka kanunlardan CİKT içine dahil etmiştir. Keza kiralanan taşınmazların tahliyesine ilişkin takip de korunmuştur. Bunun kanun yapma bakımından tutarlı bir yol olmadığı açıktır. Temel bir kanunun gerekçesinde bu tutarsızlığı izah etmek mümkün değildir. En azından gerekçe ile düzenleme birbirini tekzip etmektedir. Baştan kendini sakatlayan bir sistem sorunu karşımızda durmaktadır. Lakin bu davranış tarzı Taslağın tamamında ve diğer alanlarda da kendisini sıklıkla göstermektedir.

Şayet Taslak’ta özel takip yolları muhafaza ediliyorsa, bu durumda en çok yer verilmesi gereken özel takip yolu kambiyo senetlerine özgü takip yoludur. Kambiyo senetlerine özgü iflâs yolu çok işlevsel ve gerekli olmasa, hatta kaldırılması isabetli görülse de, haciz yoluyla takip bakımından bunu söylemek mümkün değildir. Zira teorik tartışmalar bir yana, takip hukuku içinde uygulaması en yaygın olan, alacaklıların alacağına daha kolay ulaşmasını sağlayan, bu yönüyle de şikâyetin en az olduğu ve kabul gören takip yolu kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takiptir. Maddî hukukta düzenlemesi, yukarıda açıklanan özellikleri ve yararı bulunan bu senetlerle ilgili olarak, ilâmsız icra sisteminin de devam ettirildiği Taslak’ta bunlara ilişkin takibi kaldırmayı anlamak zordur.

Diğer takip yollarında olduğu gibi, bu takip yolunda bazı sorunların olduğu, genel geçer şekilde uygulanmasının doğru olmadığı aşikârdır. Ancak bunun yolu takibi kaldırmak değil, bu sorunları çözecek tedbirler almaktır. Fakat Taslak, bir soruna çözüm üretemediğinde ya o sorunu görmemezlikten gelmekte veya o konuyu Taslak’tan çıkarma yolunu tercih etmektedir. Fakat bu konuda da tutarlı bir yol izlememektedir.

Taslağın, “Taslakla kambiyo senetlerine mahsus takip yolları kaldırılmış olsa da, borçlu hakkında bir kambiyo senedine dayanılarak haciz veya iflas takibi yapılması hiç kuşkusuz yine mümkündür.”ifadesine yer verişmişse de bu ifade de yine çok düşünülmeden, Taslağın diğer hükümleri, kambiyo senetlerinin özellikleri gözetilmeden yazılan bir ifadedir. Bu yazım, Taslak’taki belgeye dayalı takipteki hükümlerle kambiyo senetlerinin özelliklerinin ne olduğunu çok düşünmeden kaleme alınan bir yazımdır. Yukarıda açıklandığı üzere, elinde kambiyo senedi bulunan kişinin isterse genel haciz yoluyla takip yapabileceği İİK için söylenebilirse de, Taslağı hazırlayanlar, yapılan yeni düzenleme ile artık kambiyo senetlerinin, kambiyo senedi olarak takibe konu edilmesinin mümkün olmadığını da fark edememişlerdir. Çünkü, yukarıda metinleri verilen CİKT m. 79/2 ve 87/2-d hükümlerine göre “… alacağın doğum sebebini ispata elverişli senet … bulunmayan alacaklı ilamsız icra yoluna başvuramaz”. Burada 87. maddedeki 2. fıkranın (ç) bendi ile (d) bendinin hem mükerrer hem de farklı ve tutarsız olmasına ise daha önceki yazılarda değindiğimizden, değinmiyoruz. Burada kambiyo senetlerine ilişkin temel sorun, bu senetler haciz yoluyla takipte kullanılacaksa, senedin “doğum sebebini” içermesinin aranmasıdır.

Taslak’ta bütünü görmeme, farklı yerlerde farklı çalışıp bir araya getirememe, bir şeyi yaparken başka şeyi bozma anlayışı burada çok açık ve somut şekilde kendisini göstermektedir. Kambiyo senetleriyle ilgili herhalde en çok bilinen şey, bu senetlerin soyut senetler olduğudur. Ayrıca TBK m. 18’e göre, “Borcun sebebini içermemiş olsa bile borç tanıması geçerlidir.” hükmü maddî hukuk bakımından soyut ilişkiye genel anlamda imkân tanımaktadır. Ayrıca, poliçede TTK m. 671/1-b “Belirli bir bedelin ödenmesi hususunda kayıtsız ve şartsız havaleyi…”; bonoda TTK m. 776/1-b “Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödemek vaadini…”; çekte TTK m. 780/1-b “Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havaleyi…” ifadeleri açıkça yer almaktadır. Bu hükümler kapsamında da kambiyo senetlerinde alacağın doğum sebebi belirtilemez, belirtilirse de geçersiz olur.

Aynı şekilde her ne kadar emre yazılı ödeme vaadi ve emre yazılı havalede, İcra ve İflas Kanunu’nun çekler, poliçeler ve emre yazılı senetlerden bonoların takibine ilişkin hükümleri uygulanamazsa da (TTK m. 829, 830/2), bu senetlerde de senette yazılı bedelin kayıtsız ve şartsız olarak belirtilmesi gerekir (TTK m.826, 830/1).

Kısaca, kambiyo senetleri ile emre yazılı ödeme vaadi ve emre yazılı havalelerde, borcun sebebi gösterilmiş olamayacağından, bu senedi elinde bulunduran (hamil) alacaklılar, Taslağa göre artık haciz yoluyla takip yapamayacaktır. Kambiyo senetlerine özgü takip yoluna ilişkin özel hükümler de Taslağa alınmadığından, bu alacaklılar alacağına ancak dava açarak kavuşacaktırlar. Yani gerekçede belirtildiği üzere, artık bu alacaklıların genel haciz yoluyla takip imkânı da kalmayacaktır. Böyle bir durumda başvurulacak yol olarak bir tek ilâmlı takip yolu kalmaktadır. Şayet alacaklı kambiyo senedini ilâmsız takibe koymak isterse o zaman da sebep belirterek, kambiyo senedini kambiyo senedi olmaktan çıkartması gerekecektir.

Burada dikkat çeken garip bir ifade ise, alacağın doğum sebebini “ispata elverişli senet” ifadesidir. Bu ifade, takibin konusunu düzenleyen CİKT m. 79’da ve takip talebi ve alacak belgesini sunmaya ilişkin CİKT m. 87’de yer almaktadır. Buna göre, senet kim için ve kimi muhatap alarak borcun sebebi bakımından ispata elverişli kılınacaktır? Burada muhatap icra memurudur. İcra memuru, yargı makamı mıdır ki onun nezdinde bir ispat faaliyeti gerçekleştirilsin? Taslağın bu tür teknik ve özen eksikliği içeren ifadeleri karşısında artık bu da normal karşılanmak durumundadır.

Taslak’taki düzenle(me)menin bir diğer sakıncası ise karşımıza, bu senetlere dayanarak ihtiyatî haciz talep edildiğinde çıkacaktır. İlâmsız takipte, takip dayanağı belgede sebep arayan Taslak, ihtiyatî haciz talebinde böyle bir sınırlama aramamaktadır (CİKT m. 453, 454). Bu doğru ve yerindedir. Bununla birlikte bir alacaklı kambiyo senedine dayalı olarak ihtiyatî haciz kararı almış olsa dahi, bu kararı ayakta tutmak için tamamlayıcı merasim olarak ya takip veya dava yoluna başvurmak hakkına sahiptir (CİKT m. 459). Ancak yukarıda açıklanan gerekçelerle -şayet senedi kambiyo senedi olmaktan çıkarmak istemiyorsa- alacaklı artık bu şartlarda haciz yoluyla takibe başvuramayacaktır. Bu durumda bir tek dava yoluna başvurmak zorundadır.

Tüm bu tespitler karşısında, Taslağın kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takibi kaldırmış olmasının isabetli olmadığını tekrar vurgulamak gerekir. Taslağın bunun karşısında gösterdiği çıkış yolu olan, kambiyo senetlerine dayanarak genel haciz yoluyla takip yapılabileceği tavsiyesi ise Taslağın bu konudaki düzenlemeleri sebebiyle uygulanabilir nitelikte değildir. Taslağın birçok yerinde görülen konuları tüm yönüyle değerlendirmeme, belirsizlik, tek yönlü bakış açısı ile düzenleme, bütüncül bakamama, çelişkili davranma, bir yerde bir şeyi düzenlerken diğer etkilerini düşünmeme, maddî hukuk bağlantısını gözardı etme gibi sorunlar, kambiyo senetlerine ilişkin de kendini göstermektedir. En basit haliyle Taslak’taki düzenlemenin Taslak’taki gerekçeyi tekzip ettiği bir durumla karşı karşıya bulunmaktayız.

Son olarak bu noktada konuyla doğrudan ilgili olmasa da Taslak m. 301/2’de,

“İflas açılmadan önce borçlu tarafından imza edilmiş emre yazılı bir senet veya borçlu üzerine düzenlenmiş bir poliçe iflasın ilanından önce vadesinde müflis tarafından ödenmiş olursa, ödenen meblağ iflastan haberdar olmayan ve ödemenin reddi hâlinde üçüncü bir kişiye rücu hakkını kullanabilecek durumda bulunan hamilden geri alınamaz”.

denilmektedir. Madde metninde geçen “emre yazılı senet” ifadesinin mevcut metinde karşılığı “emre muharrer senet”tir (İİK m. 191/2). Burada kastedilmek istenen “bono”dur. 6762 sayılı Mülga TTK’da, emre muharrer senet ifadesi kullanıldığından, diğer bir grubu ifade eden emre yazılı senetler ile karıştırılma imkânı yoktu. Ancak 6102 sayılı TTK m. 824’de bir grup adı olarak da yer almıştır. Bu nedenle Taslaktaki emre yazılı bir senet ifadesi yerine bono yazmak daha uygun olacaktır. Böylece, çek, mevcut düzenlemede olduğu gibi kapsam dışı bırakılmış olacaktır. Şayet Taslak mevcut hali ile yasalaşır ise, çek de kanunen emre yazılı bir senet olduğundan kapsam içine alınmış kabul edilmek durumundadır (bkz. TTK m. 788/1 ve 824).

V. Konuyla İlgili Temel Önerimiz

Bu değerlendirmelerden sonra konuya ilişkin önerimizi de ortaya koymak ve yol göstermek de, en azından dikkate alınırsa mevcut Taslak ya da ilerde yapılacak düzenlemelere katkı sağlayacaktır.

Öncelikle ilâmsız icrayı muhafaza edip etmemek bir tercihtir; Taslağın bu konuda ilâmsız icrayı muhafaza yönünde tercihini kullandığı, ancak belirli bir sınırlama getirmeyi amaçladığı anlaşılmaktadır. Yine Taslak’taki gerekçe tutarsızlığına rağmen, ilâmsız icra içinde de özel takip yollarının korunduğu, hatta başka kanunlardan da ithal hükümler olduğu görülmektedir. Şayet ilâmsız icrada özel takip yollarına yer veriliyorsa, böyle bir anlayış içinde kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takibin de yer alması zorunludur. Bu zorunluluğun sebepleri hem teorik olarak hem pratik olarak hem de takip geleneğimiz bakımından yukarıda açıklanmıştır.

Kambiyo senetleri bakımından önemli sorunların başında, bu senetlerin kötüye kullanılması, soyutluğu sebebiyle ispat sorunlarıdır. Bu senetlerin öncelikle ticarî hayat bakımından önemi, bu sorunları da bertaraf etmek ve azaltmak bakımından önerimiz, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takibi, esasen tacirler hakkında uygulayacak şekilde yeniden düzenlemektir. Bu düzenleme, sorunları azaltacak ve tüketicileri de koruyacaktır.

Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takibin sadece tacirler arasında düzenlenmesi halinde, bu senetlere özgü takip yolunda def’ilerin ileri sürülmesi açısından tüketiciler bakımından ortaya çıkacak sorunlar da bertaraf edilmiş olacaktır. Esasen konun koyucu yıllar içinde tüketiciyi kambiyo senetlerinin doğuracağı sorunlardan korumak için ayrıca düzenlemeler yapmıştır. Yürürlükten kaldırılan 4822 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 8. maddesi ile 4077 sayılı Kanun’a 6. maddesinden sonra gelmek üzere 6/A maddesi eklenmiştir. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 6/A maddesinin üçüncü fıkrasına göre,

“Sözleşmeden ayrı olarak kıymetli evrak niteliğinde senet düzenlenecekse, bu senet, her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı olacak şekilde ve sadece nama yazılı olarak düzenlenir. Aksi takdirde kambiyo senedi geçersizdir”.

Yine mevcut Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunda ise m. 4/5,

“Tüketicinin yapmış olduğu işlemler nedeniyle kıymetli evrak niteliğinde sadece nama yazılı ve her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı olacak şekilde senet düzenlenebilir. Bu fıkra hükümlerine aykırı olarak düzenlenen senetler tüketici yönünden geçersizdir.”

şeklindedir.

Bu düzenlemelerin yapılmasının temel amacı tüketiciyi korumaktır. Önerimize uygun düzenleme yapıldığında, tüketiciler kambiyo senetlerine özgü takip yolunun muhatabı olmayacaklar, bu sebeple de bu tür tartışmalar tüketiciler bakımından takipte gerçekleşmeyecektir.

Önerimizin diğer bir önemi ve sonucu ise, kambiyo senetlerine özgü takipteki uygulamaya yansıyan, özellikle ispatla ilgili birçok sorunun, bu yolla ortadan kalkacak ya da azalacak olmasıdır. Çünkü, kambiyo senetleriyle ilgili senedin geçersizliği, karşılıksız kalması ve buna benzer ortaya çıkan durumlarda farklı ispat sorunları söz konusu olmaktadır. Başta sahtelik, ayrıca senedin karşılıksızlığı gibi menfi tespit davaları ya da takibe itiraz edilmesi durumunda başvurulan yargılamalarda bu konuda sıklıkla ortaya çıkan ispat ve buna bağlı sorunlar oldukça fazladır. Şayet bu konudaki takip yolu, sadece tacirler arasında kabul edilirse, uygulamada, sahtelik, bedelsizlik, hayatın olağan akışına aykırı senet düzenlenmesi, irade fesadı halleri, karşılıksız kalması vs. tartışmalar azalacaktır. Çünkü, tacirler, defter tutmak, yaptıkları işlemleri belgelendirmek durumundadır. İki tacir arasında kambiyo senedi ile ilgili olarak böyle bir tartışma ortaya çıktığında, defter ve kayıtlarından hareketle bu sorunların çözümü daha kolaydır. Bu durumda örneğin uygulamada, çiçekçi veya kurye kimliği altında muhatabını aldatarak senet imzalatılması gibi hususlar ve tartışmalar ortadan kalkacaktır. Yine asgarî ücreti ya da emekli maaşından başka bir şeyi olmayan kişi lehine milyonlarla ifade edilen senet düzenleyip alacaklı olunması halinde, en azından bu takip yoluna başvurulamayacak, keza böyle bir durumda hem izlenecek yol hem de ispat bakımından daha sağlıklı bir süreç yürütülecektir. Kambiyo senetlerinin, takip yoluyla bu tür yöntemlere araç haline getirilmesi önemli ölçüde azalmış olacaktır; en azından şu andakinden daha az sorun çıkacağı kesindir.

Bu öneri çerçevesinde tarafı tacir olmayan kişiler arasında böyle senetler düzenlenirse, alacaklı ancak genel takip yolları veya ilâmlı takiple alacağını elde edilebileceğinden, borçlu görünen tarafın gerekirse tüm savunma imkânlarını kullanması mümkün olacaktır. Fakat tacirler arasında ise şu andaki düzenlemeye benzer şekilde itirazın takibi durdurmayıp sadece satışı durdurması söz konusu olacağından, kambiyo senedinin ticarî hayata uygun olarak daha seri şekilde takibi ve tahsili imkânı doğacaktır. Aksini ileri süren taraf yargı yoluna başvuracak; yargı yolunda ise tacirler arasında defter ve kayıtlar esas alınacağından gereksiz tartışmaların önüne geçilerek yargılamalar daha kısa sürede sonuçlanacaktır.

Bu öneri dikkate alındığında bir yandan ticarî hayatın gereklerine ve kambiyo senetlerinin bu çerçevede amacına uygun bir düzenleme yapılırken, diğer yandan bu konudaki tartışmalar en aza inecek; ayrıca tacir olmayan diğer kişiler ve tüketiciler de gerçekten daha fazla korunmuş olacak, piyasa dengesi bozulmayacağı gibi tüketici aleyhindeki sorunlar da azalacaktır.

Bu yaklaşım ve öneri Taslak’taki belgeye dayalı takip ve buna bağlı inceleme anlayışıyla da uyumludur. Zira, bu konuda sorun çıktığında tacirlerin defter ve kayıtları üzerinden inceleme yapılıp karar verilmesi durumu ortaya çıkacaktır. Şüphesiz bu sistem içerisinde istenen sonucun alınması bakımından, Taslak’ta yer verilmeyen itirazın kaldırılması yolu veya buna benzer daha seri bir yargılama imkânının da düşünülmesi gerekli ve zorunludur. Zaten ilâmsız icra yönünde tercihte bulunup bu takip yolunda da belgeyi esas aldıktan sonra, itirazın kaldırılması ya da benzer bir yola yer ver vermemek sorunlu bir yaklaşımdır.

Yukarıda verilen Taslak hükümlerinde faturanın takip konusu olması bakımından “iki tarafı da tacir olan icra takiplerinde itiraz edilmemiş fatura” esas alınmıştır. Bu ifade, “iki tarafı da tacir olan takiplerde … kambiyo senedi” şeklinde genişletilebilir. Fatura bakımından, faturanın kendisi ve itiraz edilmemiş olması ile ilgili eleştiri ve sorunlara burada değinmeden sadece mevcut hüküm üzerinden bir değerlendirme yaptığımızı belirtmek isteriz. Yine bu konuda takibe itiraz hükümleri arasına konulacak bir fıkra ile de, takibin dayanağının kambiyo senedi olması halinde, bu itirazın satıştan başka işlemleri durdurmayacağı belirtilerek, kambiyo senedine ilişkin birkaç fıkralık bir madde ile sorun çözülebilir. Bu noktada yukarıda belirttiğimiz, itirazın özel olarak seri şekilde bertarafına yönelik sistemin yeniden değerlendirilmesine ilişkin görüşümüze tekrar dikkat çekiyoruz. Böylece ilâmsız takip yolundaki yeknesaklık korunmuş; ancak aynı takip yolunda kambiyo senetleri için özel bir imkân yaratılmış olacaktır.

Bu konuda genel bir çerçeve çizmekle birlikte istenirse daha ayrıntılı ve teknik şekilde hüküm düzenlenmesi şüphesiz mümkündür. Bu yazının amacı tek tek madde düzenlemesi yapmak değil, sorunu ortaya koymak, çözüm yolunu göstermek ve öneri de bulunmaktır. Bunun ayrıntılı olarak maddeleştirilmesi belirli tercihlere bağlı olup istendiğinde bunların da yapılması zor değildir.

Dipnotlar

Literatür, içtihat ve mevzuata ilişkin önemli gelişmeleri içeren haftalık bültenimizin 214. sayısını siz üyelerimizin dikkatine sunuyoruz.

Literatür

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen eserler aşağıda yer almaktadır:

Ahmet Eren Altay, Vergi Planlaması Bağlamında Vergiden Kaçınma Hakkı

Kitapta, kamu hizmetlerinin finansmanına katılım gerekliliği karşısında, mükelleflerin vergiden kaçınmaya yönelik eylem ve işlemlerinin ne kadar ileri gidebileceği veya bunlara ne ölçüde izin verilebileceği, hatta bazı durumlarda mükellefler açısından vergiden kaçınma hakkının ötesinde bir kaçınma ödevinin söz konusu olup olmayacağı konuları tartışılmıştır.

Hazal Sürmeli, Metalaşma Bağlamında Hukukta Yapısal Dönüşüm ve Uzlaştırma

Çalışmada, değerin tahakkümündeki meta biçimin gereklilikleri olarak beliren özel mülkiyet, sözleşme özgürlüğü, girişim özgürlüğü, rekabet, verimlilik gibi piyasa düzenine hâkim olan ilke ve biçimlerin ceza hukuku alanında da egemen hale gelmesinin yani ceza yargısının metalaşmasının uygun bir adı olarak uzlaştırma ele alınmıştır.

Hakan Albayrak, Medeni Usul Hukukunda Delillerin Engellenmesi

Eserde, hukuki süreçte maddi gerçeğin manipülasyon yoluyla perdelenmesinin önüne geçerek adaletin tecelli etmesini sağlamayı amaçlayan delillerin engellenmesi kurumunun Türk hukukunda da yargı pratiğine girmesine yönelik açıklamalarda bulunulmuştur.

Canberk Gümüş, Türk Anayasa Mahkemesi Kararlarında Çocuğun Anayasal Statüsü

Çalışmada, Anayasa’nın 41. maddesiyle güvence altına alınan çocuk haklarına değinilmiş, Anayasa Mahkemesi’nin, bu maddenin ve Anayasa’nın ilgili diğer hükümlerinin anlamını belirlerken anayasal çerçeveye uygun, istikrarlı ve tutarlı bir uygulama geliştirip geliştirmediği çocukla ilgili verdiği kararlar bağlamında irdelenmiştir.

Nur Bolayır, İlamlı İcra Takibinde İcranın Durdurulması

Kitabın birinci bölümünde hükme karşı kanun yoluna başvurulmasının ilamların icraya konulması üzerindeki etkisi üzerinde durulmuş, ikinci bölümünde icranın durdurulması kurumunun icra hakkı karşısındaki durumu, uygulama alanı ve hukuki niteliğine değinilmiş, üçüncü ve son bölümünde ise icranın durdurulması usulü, icranın durdurulmasının icra takibi üzerindeki etkisi ve kanun yolu aşamasında verilebilecek kararların icranın durdurulmasına etkisi hakkında bilgi verilmiştir.

Nazmiye Tekdemir, Sosyal Sermayenin Ekonomik Büyümeye Etkisi: Kamu Kesimi Etkililiğine Dayalı Ampirik Bir İnceleme

Eserde, gelişmiş, yükselen ve düşük gelirli ekonomilerde sosyal sermayenin etkilerinin rejimsel farklılıklarına dikkat çekilmiş; büyüme ve kalkınma politikalarına yönelik yenilikçi bir çerçeve sunulmuş; 120 ülkeye ait bir veri setiyle analizler yapılarak kamu kesimi etkililiği ve büyüklüğünün, sosyal sermayenin ekonomik büyüme üzerindeki etkisini nasıl şekillendirdiği hususu ortaya konulmuştur.

Mehmet Sercan Ercan, Hukuk Devleti Bağlamında Genel Sağlığın Korunması

Çalışmada, Covid-19 pandemisi döneminde devletlerin benimsemiş olduğu yöntemin, hukukun bir görünümü olarak mı yorumlanacağı yoksa tamamen hukuk dışı bir alan mı yarattığı sorusuna yanıt aranmış; temel hak ve özgürlüklere yönelik müdahalenin hukuk devleti sınırları içinde nasıl mümkün olabileceği sorununa odaklanılmıştır.

Emrah Uran, Avrupa Birliği Perspektifinden Türk Rekabet Hukukunda Yargısal Denetim Standartları: Kapsamlı ve Sınırlı Denetim

Kitapta, yargısal denetimin rekabet hukuku bakımından neden önemli olduğu, kapsamlı ve sınırlı denetim standartlarının ayrımı, sınırlı yargısal denetim standardının Avrupa Birliği’nde nasıl doğduğu ve geliştiği, bahse konu sınırlı yargısal denetim standardının ülkemiz idari yargı sisteminde uygulanıp uygulanmadığı ve uygulanabilir olup olmadığına değinilmiştir.

A. Selçuk Özgenç, Uzay ve Vergilendirme

Eserde, uzayla ilgili temel kavramlar tanımlanarak uzay hukukunun normatif temelleri bağlamında ilkeler ve uluslararası anlaşmalar aktarılmış; uzayın hukuksal düzeni ve uzaydaki faaliyet esasları hakkında bilgi verilmiş; uzay ekonomisi ve vergilendirme konuları mercek altına alınmıştır.

Şebnem Kılıç, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Açısından Limited Şirket Müdür ve Ortakları

Kitapta, limited şirket müdür ve ortaklarının iş ve sosyal güvenlik hukuku bakımından hukuki statüsü, ticaret hukuku düzenlemeleri ve bağımlılık kriteri ekseninde ele alınmış; klasik işçi tanımının sınırlarını zorlayan gri bir alana ışık tutulmuş; ILO standartları, Avrupa Birliği Adalet Divanı kararları ve Alman hukukundaki tartışmalar çerçevesinde yönetim ve temsil yetkileri, iş görme modaliteleri, iç ilişki dinamikleri ve bağımlılık unsuru yeniden tanımlanmıştır.

Selman Yavuz Gökce, Limited Şirkette Ortakların Bağlılık Yükümlülüğü

Çalışmada, Türk Ticaret Kanunu’nun 613. maddesi hükmü yargı kararları ve mehaz İsviçre hukuku ışığında değerlendirilmiş, bağlılık yükümlülüğünün limited şirketlerdeki kapsamı ortaya konulmuş, söz konusu yükümlülüğün kanunda zikredilen tezahürlerine değinilmiş ve yükümlülüğe aykırılığın sonuçları ele alınmıştır.

Serhat Çelen, İdarenin Elektrik Piyasasındaki Sözleşmelere Müdahalesi

Eserde, elektrik piyasasının özelleşmesi ve serbestleşmesiyle değişen regülasyon ve kamu hizmeti anlayışıyla idarenin, bu alandaki hizmetleri sağlayan taraftan bu alandaki hizmetleri sağlayanları denetleyen tarafa dönüşerek edindiği yeni rol, elektrik piyasasındaki sözleşmelere müdahale bakımından irdelenmiş; Türk, Alman ve Amerikan hukuk sistemlerinde bu müdahalenin yol açtığı sorunlar, mahkeme kararlarıyla ele alınmıştır.

Mehmet Mülazımoğlu, Pay Satış Sözleşmesi

Çalışmada, öğretide kimi zaman pay satışı kavramı yerine pay devri kavramının kullanıldığına ve bu suretle borçlandırıcı işlem ile tasarruf işlemi arasındaki ayrımın göz ardı edildiğine değinilmiş; buna bağlı olarak pay satış sözleşmeleri, uygulamada yerleşik olarak kullanılan tüm hükümlerinin yanı sıra hazırlık aşamaları olan gizlilik sözleşmesi, niyet mektubu ve due diligence ile birlikte ele alınmıştır.

Geçen hafta Blog’a yüklenen makalelere aşağıda yer verilmiştir:

Ejder Yılmaz, CİK Taslağı-II

Sercan Sağmanlıgil, Rekabet Uyumunda Yol Haritası Çizildi: İspanyol Rekabet Otoritesi’nin Rehberi Şirketlere “Etkin Uyum Programı” İçin Ne Yapmaları Gerektiğini Gösteriyor

Cansu Peker, Yeşil Hedefler, Esnek Kurallar: AB Otomotiv Paketi Karbon Hedeflerini Nasıl Yeniden Çiziyor?

İçtihat

Geçen hafta Lexpera’ya yüklenen kararların dağılımı şu şekildedir:

Yüklenen kararlar arasında aşağıda özetine yer verdiğimiz Anayasa Mahkemesi’ne ait karar özellikle dikkati çekmektedir:

Anayasa Mahkemesi GK, E. 2025/220 K. 2025/211, T. 06.11.2025

(...) Aile Mahkemesi; Türk Medenî Kanunu’nun 308. maddesinin 1. fıkrasında düzenlenen evlât edinilenin, evlât edinenden en az 18 yaş küçük olması şartının, Anayasa’nın 20. maddesine aykırı olduğunu ileri sürerek iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

Yapılan incelemede, duruşma tutanağına göre itiraz yoluna başvuran mahkemenin “Anayasa Mahkemesi’nin norm iptali hususunda başvuruda bulunulup bulunulmayacağı hususunun celse arasında değerlendirilmesine” şeklinde verdiği ara kararın, mahkemenin açıkça itiraz başvurusunda bulunduğuna ilişkin iradesini yansıtmadığı, söz konusu duruşma tutanağının başvuru kararına ilişkin tutanak olarak değerlendirilemeyeceği, dolayısıyla mahkemenin yalnızca gerekçeli kararla itiraz yoluna başvurduğu ve başvuru kararına ilişkin düzenlenen tutanağın onaylı örneğini Anayasa Mahkemesi’ne sunmadığı gerekçesiyle itiraz başvurusu, Anayasa Mahkemesi’nin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesinin 4. fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından oybirliği ile reddedilmiştir.

Mevzuat

Vergi Daireleri Kuruluş ve Görev Yönetmeliği

Vergi, resim, harç ve benzeri gelirlerin, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin düzenli, süratli, etkili ve verimli bir şekilde yürütülmesi için vergi dairelerinin kuruluş, görev ve yetkilerine ilişkin usul ve esaslar yeniden düzenlendi. 24.12.1994 tarihli ve 22151 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Vergi Daireleri Kuruluş ve Görev Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı.

Esnaf ve Sanatkârlarca Üretilen Mal ve Hizmetlerin Fiyat Tarifeleri Hakkında Yönetmelik

Fiyat tarifelerinin belirlenmesi, onay esasları, fiyat tarifelerine itiraz ve uzlaşma komisyonuna ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Öğretmenlerin Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği

Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî eğitim kurumlarının öğretmen kadrolarına yapılacak atamalar ile kadrolu öğretmenlerin yer değiştirmelerine ilişkin usul ve esaslar yeniden düzenlendi. Bazı hükümler, 01.02.2026 tarihinde yürürlüğe girecek. Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı.

Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi Genel Hükümler

Davanın kısmen reddi durumunda, karşı taraf vekili yararına tarifenin 3. kısmına göre hükmedilecek ücretin, davacı vekili lehine belirlenen ücreti geçemeyeceğine ilişkin fıkra hükmü yürürlükten kaldırıldı.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Ceza Muhakemesi Kanunu Gereğince Görevlendirilen Müdafi ve Vekillere Yapılacak Ödemelere İlişkin 2026 Yılı Tarifesi

Ceza Muhakemesi Kanunu gereğince soruşturma ve kovuşturma makamlarının talebi üzerine görevlendirilen müdafi veya vekillere ödenecek meblağlar belirlendi.

Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği

Emeklilik sözleşmeleri, emeklilik planları ve hayat sigortası sözleşmeleri ile diğer sigorta sözleşmelerine ilişkin işlemlerin düzenlendiği hükümlerde değişikliğe gidildi. Bazı değişiklikler, 01.02.2026 tarihinde yürürlüğe girecek

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Posta ve Hızlı Kargo Yoluyla Taşınan Eşyanın Gümrük İşlemlerine İlişkin Tebliğ

Başvuru koşulları ve gönderilerin beyanına ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Bazı değişiklikler, 03.04.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Türk Akreditasyon Kurumunca Uygulanacak Akreditasyon Kullanım Ücreti/Payına Dair Tebliğ

Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilen kuruluşların 2026 yılı için ödeyecekleri akreditasyon kullanım ücreti veya paylarını belirlemek ve bunların ödenmesine ilişkin usul ve esaslar tespit edildi.

Yetki Belgesi ve Sertifika Bedelleri Hakkında Tebliğ (Sıra No: 2026/2)

Enerji Verimliliği Kanunu’nun 4. maddesinin 3. fıkrasının (e) bendi ve Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik’in 7. maddesinin 1. fıkrası kapsamında, 2026 yılında yürütülecek yetkilendirme ve sertifikalandırma çalışmaları ile ilgili bedeller yeniden belirlendi. Yetki Belgesi ve Sertifika Bedelleri Hakkında Tebliğ (Sıra No: 2025/2) yürürlükten kaldırıldı.

2026 Yılı Helal Akreditasyon Kurumu İdari Para Cezalarının Yeniden Değerlemesine İlişkin Tebliğ

Helal Akreditasyon Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun’un ek 1. maddesinde düzenlenmiş olan idari para cezalarının alt ve üst limitleri yeniden tespit edildi.

Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Tarıma Dayalı Yatırımların Desteklenmesi Hakkında Tebliğ

2025 yılı başvuru döneminde hibe sözleşmesi imzalamaya hak kazanan projelerin son tamamlanma tarihi 30.06.2026 tarihi olarak tespit edildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

İhtisas Serbest Bölgelerinde Sağlanacak Destekler Hakkında Karar

Kararın amaç ve kapsamı, kararda geçen tanımlar, desteğin kapsamı, ödeme işlemleri, uygulama, müeyyide ve yetkiye ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.

Gümrük Kanunu’nun Bazı Maddelerinin Uygulanması Hakkında Karar

Vergileri ödenmek suretiyle yolcu beraberinde veya posta yoluyla ya da hızlı kargo taşımacılığı yoluyla serbest dolaşıma sokulacak eşya ile dolaylı temsil yetkisi verilmesine ilişkin hükümlerde değişikliğe gidildi. Değişiklikler, 06.02.2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Değişiklikleri karşılaştırmalı olarak görmek için bu bağlantıyı tıklayabilirsiniz.